ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ପଦ୍ମହସ୍ତଂ ଗଦାଶଙ୍ଖ ରଥାଙ୍‌ଗୈରୁପଲକ୍ଷିତମ୍ । କିରୀଟହାରକଟକ କଟିସୂତ୍ରାଙ୍‌ଗଦାଞ୍ଚିତମ୍

ସେ ହାତରେ ପଦ୍ମ, ଗଦା, ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ର ଧରିଥିଲେ; ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ, ଗଳାରେ ହାର, ହାତରେ କଡ଼ା, କମରରେ ଦାଗିନା ଓ ବାହୁରେ ବାହୁଳି ପିନ୍ଧିଥିଲେ।

ଭ୍ରାଜଦ୍ଵରମଣିଗ୍ରୀଵଂ ନିଵୀତଂ ଵନମାଲଯା । ପିବନ୍ତ ଇଵ ଚକ୍ଷୁର୍ଭ୍ଯାଂ ଲିହନ୍ତ ଇଵ ଜିହ୍ଵଯା

ତାଙ୍କର ଗଳା ଉତ୍ତମ ମଣିରେ ଚମକୁଥିଲା ଓ ବନମାଳା ରହିଥିଲା; ସେମାନେ ଚକ୍ଷୁରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେ, ଜିହ୍ବାରେ ତାଙ୍କୁ ଚାଖୁଛନ୍ତି।

ଜିଘ୍ରନ୍ତ ଇଵ ନାସାଭ୍ଯାଂ ରମ୍ଭନ୍ତ ଇଵ ବାହୁଭିଃ । ପ୍ରଣେମୁର୍ହତପାପ୍ମାନୋ ମୂର୍ଧଭିଃ ପାଦଯୋର୍ହରେଃ

ନାକରେ ଘ୍ରାଣ କରୁଥିବା ପରି, ବାହୁରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା; ପାପ ଦୂର ହୋଇ, ସେମାନେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ହରିଙ୍କର ପାଦରେ ଶଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

କୃଷ୍ଣସନ୍ଦର୍ଶନାହ୍ଲାଦ ଧ୍ଵସ୍ତସଂରୋଧନକ୍ଲମାଃ । ପ୍ରଶଶଂସୁର୍ହୃଷୀକେଶଂ ଗୀର୍ଭିଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋ ନୃପାଃ

କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଅନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ବନ୍ଦି ରହିଥିବା କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର ହେଲା; ରାଜାମାନେ ହସ୍ତ ଜୋଡ଼ି ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଶବ୍ଦରେ ସ୍ତୁତି କଲେ।

ରାଜାନ ଊଚୁଃ - ନମସ୍ତେ ଦେଵଦେଵେଶ ପ୍ରପନ୍ନାର୍ତିହରାଵ୍ଯଯ । ପ୍ରପନ୍ନା ପାହି ନଃ କୃଷ୍ଣ ନିର୍ଵିଣ୍ଣାନ୍ ଘୋରସଂସୃତେଃ

ରାଜାମାନେ କହିଲେ: 'ଦେବମାନ୍ୟ ଦେବେଶ, ଶରଣାଗତଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂରକର୍ତ୍ତା ଅବିନାଶୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଆମେ ତୁମ ଶରଣ ନେଇଛୁ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ସଂସାରରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଛୁ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।'

ନୈନଂ ନାଥାନୁସୂଯାମୋ ମାଗଧଂ ମଧୁସୂଦନ । ଅନୁଗ୍ରହୋ ଯଦ୍‌ ଭଵତୋ ରାଜ୍ଞାଂ ରାଜ୍ଯଚ୍ଯୁତିର୍ଵିଭୋ

'ହେ ମଧୁସୂଦନ, ଆମେ ମାଗଧଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମର ରାଜ୍ୟ ହରାଇବାକୁ ତୁମକୁ ଦୋଷ ଦେଉନାହିଁ; ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମ ରାଜାମାନେ ପାଇଁ ତୁମର କୃପା ଏହି କାରଣ।'

ରାଜ୍ଯୈଶ୍ଵର୍ଯମଦୋନ୍ନଦ୍ଧୋ ନ ଶ୍ରେଯୋ ଵିନ୍ଦତେ ନୃପଃ । ତ୍ଵନ୍ମାଯାମୋହିତୋଽନିତ୍ଯା ମନ୍ଯତେ ସମ୍ପଦୋଽଚଲାଃ

ରାଜ୍ୟ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ୟର ଗର୍ବରେ ମତ୍ତ ହୋଇଥିବା ରାଜା ସତ୍ୟ ସୁଖକୁ ପାଇନଥାଏ; ତୁମ ମାୟାରେ ମୁହଁ ହୋଇ, ସେ ଅସ୍ଥାୟୀ ଧନକୁ ଅଚଳ ବୋଲି ଭାବିଥାଏ।

ମୃଗତୃଷ୍ଣାଂ ଯଥା ବାଲା ମନ୍ଯନ୍ତ ଉଦକାଶଯମ୍ । ଏଵଂ ଵୈକାରିକୀଂ ମାଯାଂ ଅଯୁକ୍ତା ଵସ୍ତୁ ଚକ୍ଷତେ

ଯେପରି ଛୁଆଁମାନେ ମୃଗମରିଚିକାକୁ ପାଣି ବୋଲି ଭାବନ୍ତି, ସେପରି ବୁଦ୍ଧିହୀନ ଲୋକେ ମାୟାକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି।

( ମିଶ୍ର ) ଵଯଂ ପୁରା ଶ୍ରୀମଦନଷ୍ଟଦୃଷ୍ଟଯୋ ଜିଗୀଷଯାସ୍ଯା ଇତରେତରସ୍ପୃଧଃ । ଘ୍ନନ୍ତଃ ପ୍ରଜାଃ ସ୍ଵା ଅତିନିର୍ଘୃଣାଃ ପ୍ରଭୋ ମୃତ୍ଯୁଂ ପୁରସ୍ତ୍ଵାଵିଗଣଯ୍ଯ ଦୁର୍ମଦାଃ

ପୂର୍ବେ ଆମେ ଧନ ଓ ଶ୍ରୀର ଗର୍ବରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ଜିତିବା ଆଶାରେ ପରସ୍ପର ସ୍ପର୍ଧା କରୁଥିଲୁ; ନିଜ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ନିର୍ଦୟ ଭାବେ ହତ୍ୟା କରୁଥିଲୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୃତ୍ୟୁକୁ ଅଗ୍ରେ ଦେଖି ବି ଅବିବେକରେ ଚାଲିଥିଲୁ।

ତ ଏଵ କୃଷ୍ଣାଦ୍ଯ ଗଭୀରରଂହସା ଦୁରନ୍ତଵୀର୍ଯେଣ ଵିଚାଲିତାଃ ଶ୍ରିଯଃ । କାଲେନ ତନ୍ଵା ଭଵତୋଽନୁକମ୍ପଯା ଵିନଷ୍ଟଦର୍ପାଶ୍ଚରଣୌ ସ୍ମରାମ ତେ

ହେ କୃଷ୍ଣ, ସେଇ ଧନ-ଐଶ୍ୱର୍ୟ ତୁମ ଗଭୀର ଶକ୍ତି ଓ ଅପାର ବଳରେ ହଟିଗଲା; ସମୟ, ତୁମ ଦୟା ଓ ଦେହରେ, ଆମର ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ ହେଲା, ଏବଂ ଆମେ ତୁମ ପାଦସ୍ମରଣ କରୁଛୁ।

ଅଥୋ ନ ରାଜ୍ଯମ୍ମୃଗତୃଷ୍ଣିରୂପିତଂ ଦେହେନ ଶଶ୍ଵତ୍ ପତତା ରୁଜାଂ ଭୁଵା । ଉପାସିତଵ୍ଯଂ ସ୍ପୃହଯାମହେ ଵିଭୋ କ୍ରିଯାଫଲଂ ପ୍ରେତ୍ଯ ଚ କର୍ଣରୋଚନମ୍

ଏହିପରି, ଏବେ ଆମେ ଏହି ରାଜ୍ୟକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ, ଯାହା ମୃଗମରିଚିକା ପରି ମିଥ୍ୟା; ଏହି ଦେହ ସଦା ଭଙ୍ଗୁର ଓ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥାଏ; ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ତୁମେଠାରେ ଭକ୍ତି କରିବାକୁ ଆଶା କରୁଛୁ, କାରଣ ଏହାର ଫଳ ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ଶୁଣିବାକୁ ମଧୁର।

( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ତଂ ନଃ ସମାଦିଶୋପାଯଂ ଯେନ ତେ ଚରଣାବ୍ଜଯୋଃ । ସ୍ମୃତିର୍ଯଥା ନ ଵିରମେଦ୍ ଅପି ସଂସରତାମିହ

ଆମକୁ ଏମିତି ଉପାୟ କହ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହି ସଂସାରରେ ରହିଲେ ବି ଆମର ମନ ତୁମ ପଦପଦ୍ମରେ ସ୍ମରଣରେ ଅବିରତ ରହିପାରିବ।

କୃଷ୍ଣାଯ ଵାସୁଦେଵାଯ ହରଯେ ପରମାତ୍ମନେ । ପ୍ରଣତକ୍ଲେଶନାଶାଯ ଗୋଵିନ୍ଦାଯ ନମୋ ନମଃ

ବାସୁଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର କୃଷ୍ଣ, ହରି, ପରମାତ୍ମା, ଶରଣାଗତଙ୍କ ଦୁଃଖ ନାଶକ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ନମସ୍କାର।

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ - ସଂସ୍ତୂଯମାନୋ ଭଗଵାନ୍ ରାଜଭିର୍ମୁକ୍ତବନ୍ଧନୈଃ । ତାନାହ କରୁଣସ୍ତାତ ଶରଣ୍ଯଃ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଗିରା

ଶୁକଦେବ କହିଲେ— ଏପରି ରାଜାମାନେ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଭଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ସେ ଦୟାଳୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ମୃଦୁ କଥାରେ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ - ଅଦ୍ଯ ପ୍ରଭୃତି ଵୋ ଭୂପା ମଯ୍ଯାତ୍ମନ୍ଯଖିଲେଶ୍ଵରେ । ସୁଦୃଢା ଜାଯତେ ଭକ୍ତିଃ ବାଢମାଶଂସିତଂ ତଥା

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ— ଏହି ଦିନରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ହେ ରାଜାମାନେ, ତୁମେ ମୋତେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା ଓ ନାୟକ ଭାବେ, ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି ଅନୁଭବିବ; ଯେପରି ତୁମେ ଏହାକୁ ଆଶା କରିଥିଲ।

ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଵ୍ଯଵସିତଂ ଭୂପା ଭଵନ୍ତ ଋତଭାଷିଣଃ । ଶ୍ରୀଯୈଶ୍ଵର୍ଯମଦୋନ୍ନାହଂ ପଶ୍ଯ ଉନ୍ମାଦକଂ ନୃଣାମ୍

ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ହେ ରାଜାମାନେ, ତୁମେ ଠିକ୍ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲା ଓ ସତ୍ୟ କଥା କହିଲ; ଧନ ଓ ଶ୍ରୀର ଗର୍ବ କିପରି ଲୋକଙ୍କୁ ବେପରୋଆ କରେ, ଦେଖ।

ହୈହଯୋ ନହୁଷୋ ଵେନୋ ରାଵଣୋ ନରକୋଽପରେ । ଶ୍ରୀମଦାଦ୍‌ ଭ୍ରଂଶିତାଃ ସ୍ଥାନାଦ୍ ଦେଵଦୈତ୍ଯନରେଶ୍ଵରାଃ

ହୈହୟ, ନହୁଷ, ବେନ, ରାବଣ, ନରକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ— ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟର ରାଜାମାନେ— ଧନ ଓ ଶ୍ରୀର ଗର୍ବରେ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୋଇଥିଲେ।

ଭଵନ୍ତ ଏତଦ୍‌ ଵିଜ୍ଞାଯ ଦେହାଦ୍ଯୁତ୍ପାଦ୍ଯମନ୍ତଵତ୍ । ମାଂ ଯଜନ୍ତୋଽଧ୍ଵରୈର୍ଯୁକ୍ତାଃ ପ୍ରଜା ଧର୍ମେଣ ରକ୍ଷଥ

ଏହି କଥା ଜାଣି, ଯେ ଦେହ ଓ ଆଦି ସବୁ ଅସ୍ଥାୟୀ, ମୋତେ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିବା, ଏବଂ ଧର୍ମରେ ନିଜ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର।

ସଂତନ୍ଵନ୍ତଃ ପ୍ରଜାତନ୍ତୂନ୍ ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ଭଵାଭଵୌ । ପ୍ରାପ୍ତଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଚ ସେଵନ୍ତୋ ମଚ୍ଚିତ୍ତା ଵିଚରିଷ୍ଯଥ

ପ୍ରଜାର ସଂସ୍କାର ଚାଲିରଖ, ଯେଉଁ ଦୁଃଖ-ସୁଖ, ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଥାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଭୋଗ କର, ଯାହା ମିଳେ ତାହା ସେବନ କର, ଏବଂ ମନକୁ ମୋତେ ଲଗାଇ ଚାଲ।

ଉଦାସୀନାଶ୍ଚ ଦେହାଦୌ ଆତ୍ମାରାମା ଧୃତଵ୍ରତାଃ । ମଯ୍ଯାଵେଶ୍ଯ ମନଃ ସମ୍ଯଙ୍‌ ମାଂ ଅନ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମ ଯାସ୍ଯଥ

ଦେହ ଓ ଆଦିରେ ଅସକ୍ତ ହୋଇ, ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ରୁହ, ମନକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୋତେ ଲଗାଇ, ଶେଷରେ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ - ଇତ୍ଯାଦିଶ୍ଯ ନୃପାନ୍ କୃଷ୍ଣୋ ଭଗଵାନ୍ ଭୁଵନେଶ୍ଵରଃ । ତେଷାଂ ନ୍ଯଯୁଙ୍କ୍ତ ପୁରୁଷାନ୍ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ମଜ୍ଜନକର୍ମଣି

ଶୁକଦେବ କହିଲେ— ଏପରି ଭାବରେ ରାଜାମାନେ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ, ଭୂମିର ନାଥ, ତାଙ୍କ ଜନାନୀମାନେ ନିମନ୍ତେ ସ୍ନାନ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସେବକମାନେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।

ସପର୍ଯାଂ କାରଯାମାସ ସହଦେଵେନ ଭାରତ । ନରଦେଵୋଚିତୈର୍ଵସ୍ତ୍ରୈଃ ଭୂଷଣୈଃ ସ୍ରଗ୍ଵିଲେପନୈଃ

ସହଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ ଜାମା, ଗହନା, ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଦେଇ ସମ୍ବିଧାନ କରି, ପୂଜା କରାଇଲେ।

ଭୋଜଯିତ୍ଵା ଵରାନ୍ନେନ ସୁସ୍ନାତାନ୍ ସମଲଙ୍କୃତାନ୍ । ଭୋଗୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ଯୁକ୍ତାନ୍ ତାଂବୂଲାଦ୍ଯୈର୍ନୃପୋଚିତୈଃ

ଭଲ ଭାବେ ସ୍ନାନ କରାଇ ଓ ଶୃଙ୍ଗାର କରି, ସେମାନେ ଭଲ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ଭୋଜନ କରାଇଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗ ଓ ତାମ୍ବୁଳ ଆଦି ରାଜାଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ ଜିନିଷ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ।

ତେ ପୂଜିତା ମୁକୁନ୍ଦେନ ରାଜାନୋ ମୃଷ୍ଟକୁଣ୍ଡଲାଃ । ଵିରେଜୁର୍ମୋଚିତାଃ କ୍ଲେଶାତ୍ ପ୍ରାଵୃଡନ୍ତେ ଯଥା ଗ୍ରହାଃ

ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ରାଜାମାନେ ଚମକୁଥିବା କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ବର୍ଷା ଶେଷରେ ଗ୍ରହମାନେ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।

ରଥାନ୍ ସଦଶ୍ଵାନ୍ ଆରୋପ୍ଯ ମଣିକାଞ୍ଚନଭୂଷିତାନ୍ । ପ୍ରୀଣଯ୍ଯ ସୁନୃତୈର୍ଵାକ୍ଯୈଃ ସ୍ଵଦେଶାନ୍ ପ୍ରତ୍ଯଯାପଯତ୍

ସୁନ୍ଦର ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗି ମଣି ଓ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ରଥଗୁଡ଼ିକୁ ତିଆରି କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ମିଠା କଥା କହି ଖୁସି କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଦେଶକୁ ପଠାଇଦେଲେ।

ତ ଏଵଂ ମୋଚିତାଃ କୃଚ୍ଛ୍ରାତ୍ କୃଷ୍ଣେନ ସୁମହାତ୍ମନା । ଯଯୁସ୍ତମେଵ ଧ୍ଯାଯନ୍ତଃ କୃତାନି ଚ ଜଗତ୍ପତେଃ

ଏଭଳି ମହାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଷ୍ଟରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଓ ଜଗତ୍‌ପତିଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମନେ କରି କରି ଚାଲିଗଲେ।

ଜଗଦୁଃ ପ୍ରକୃତିଭ୍ଯସ୍ତେ ମହାପୁରୁଷଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ଯଥାନ୍ଵଶାସଦ୍‌ ଭଗଵାନ୍ ତଥା ଚକ୍ରୁରତନ୍ଦ୍ରିତାଃ

ଲୋକମାନେ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, ଭଗବାନ୍ ଯେପରି ଆଦେଶ ଦେଲେ, ସେହିପରି ଅତି ଉତ୍ସାହରେ ନିଜ କାମ କଲେ।

ଜରାସନ୍ଧଂ ଘାତଯିତ୍ଵା ଭୀମସେନେନ କେଶଵଃ । ପାର୍ଥାଭ୍ଯାଂ ସଂଯୁତଃ ପ୍ରାଯାତ୍ ସହଦେଵେନ ପୂଜିତଃ

ଭୀମସେନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜରାସନ୍ଧ ହତ ହେବା ପରେ, ସହଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପୃଥାପୁତ୍ର ଦୁଇଜଣ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ।

ଗତ୍ଵା ତେ ଖାଣ୍ଡଵପ୍ରସ୍ଥଂ ଶଙ୍ଖାନ୍ ଦଧ୍ମୁର୍ଜିତାରଯଃ । ହର୍ଷଯନ୍ତଃ ସ୍ଵସୁହୃଦୋ ଦୁର୍ହୃଦାଂ ଚାସୁଖାଵହାଃ

ଖାଣ୍ଡବପ୍ରସ୍ଥକୁ ପହଁଚି, ଜିତାଶତ୍ରୁମାନେ ଶଂଖ ଧ୍ୱନି କଲେ, ଏହାରେ ସ୍ନେହିତମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଓ ଶତ୍ରୁମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।