ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯାରିଵଧୋପାଯଂ ଭୀମସ୍ଯାମୋଘଦର୍ଶନଃ । ଦର୍ଶଯାମାସ ଵିଟପଂ ପାଟଯନ୍ନିଵ ସଂଜ୍ଞଯା

ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିବା ପାଇଁ କୌଣସି ଉପାୟ ଭାବି, ଯିଏଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି କେବେ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏନାହିଁ, ସେ ଭୀମଙ୍କୁ ଏକ ଡାଳ ଫାଟି ଦେଖାଇ ସଙ୍କେତ କଲେ।

ତଦ୍‌ଵିଜ୍ଞାଯ ମହାସତ୍ତ୍ଵୋ ଭୀମଃ ପ୍ରହରତାଂ ଵରଃ । ଗୃହୀତ୍ଵା ପାଦଯୋଃ ଶତ୍ରୁଂ ପାତଯାମାସ ଭୂତଲେ

ଏହି ସଙ୍କେତ ବୁଝି, ବଳଶାଳୀ ଓ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଧା ଭୀମ ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ପାଦ ଧରି ଭୂମିରେ ପକେଇ ଫେଲିଲେ।

ଏକଂ ପାଦଂ ପଦାକ୍ରମ୍ଯ ଦୋର୍ଭ୍ଯାମନ୍ଯଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ସଃ । ଗୁଦତଃ ପାଟଯାମାସ ଶାଖମିଵ ମହାଗଜଃ

ଏକ ପାଦ ଉପରେ ପାଦ ଦେଇ, ଅନ୍ୟ ପାଦକୁ ହାତରେ ଧରି, ସେ ଗୋଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଗୁଦ ଠାରୁ ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଫାଟିଲେ, ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ହାତୀ ଏକ ଡାଳକୁ ଫାଟେ।

ଏକପାଦୋରୁଵୃଷଣ କଟିପୃଷ୍ଠସ୍ତନାଂସକେ । ଏକବାହ୍ଵକ୍ଷିଭ୍ରୂକର୍ଣେ ଶକଲେ ଦଦୃଶୁଃ ପ୍ରଜାଃ

ଲୋକମାନେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଦେହ ଦୁଇଟି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଛି—ଏକ ଭାଗରେ ଏକ ପାଦ, ଉରୁ, ଶୁକ୍ରାଣୁ, କଟି, ପିଠି, ଛାତି ଓ କନ୍ଧ ରହିଛି; ଅନ୍ୟ ଭାଗରେ ଏକ ହାତ, ଆଖି, ଭୃକୁଟି ଓ କାନ ରହିଛି।

ହାହାକାରୋ ମହାନାସୀତ୍ ନିହତେ ମଗଧେଶ୍ଵରେ । ପୂଜଯାମାସତୁର୍ଭୀମଂ ପରିରଭ୍ଯ ଜଯାଚ୍ଯତୌ

ମଗଧରାଜା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ସମୟରେ ବଡ଼ ଆତ୍ମାର୍ଥନ ହେଲା; ଲୋକମାନେ ଭୀମଙ୍କୁ ଜୟ ଓ ଅଜୟ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।

ସହଦେଵଂ ତତ୍ତନଯଂ ଭଗଵାନ୍ଭୂତଭାଵନଃ । ଅଭ୍ଯଷିଞ୍ଚଦମେଯାତ୍ମା ମଗଧାନାଂ ପତିଂ ପ୍ରଭୁଃ । ମୋଚଯାମାସ ରାଜନ୍ଯାନ୍ ସଂରୁଦ୍ଧା ମାଗଧେନ ଯେ

ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ନିଜକୁ ନିଜେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁ, ଜରାସନ୍ଧଙ୍କର ପୁଅ ସହଦେବକୁ ମଗଧରାଜା କରି ଅଭିଷେକ କଲେ ଓ ମଗଧର ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦି ହୋଇଥିବା ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ।

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ଦଶମସ୍କନ୍ଧେ ଉତ୍ତରାର୍ଧେ ଜରାସନ୍ଧ ଵଧୋ ନାମ ଦ୍ଵିସପ୍ତତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ଉତ୍ତରାର୍ଧରେ 'ଜରାସନ୍ଧ ବଧ' ନାମକ ବହୁତରିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।

ଜରାସନ୍ଧରୁଦ୍ଧାନାଂ ରାଜ୍ଞାଂ କାରାଗୃହାନ୍ ମୋଚନମ୍ - ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ - ( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ଅଯୁତେ ଦ୍ଵେ ଶତାନ୍ଯଷ୍ଟୌ ନିରୁଦ୍ଧା ଯୁଧି ନିର୍ଜିତାଃ । ତେ ନିର୍ଗତା ଗିରିଦ୍ରୋଣ୍ଯାଂ ମଲିନା ମଲଵାସସଃ

ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରି ଜରାସନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦି ହୋଇଥିବା ଛଉଦିନି ହଜାର ଆଠସେ ରାଜା ଗିରିଗୁହାରୁ ବାହାରିଲେ; ସେମାନେ ମେଳା ଓ ମେଳା ଜମା ପିନ୍ଧିଥିଲେ।

କ୍ଷୁତ୍କ୍ଷାମାଃ ଶୁଷ୍କଵଦନାଃ ସଂରୋଧପରିକର୍ଶିତାଃ । ଦଦୃଶୁସ୍ତେ ଘନଶ୍ଯାମଂ ପୀତକୌଶେଯଵାସସମ୍

ଖାଦ୍ୟ ନ ମିଳି ଦୁର୍ବଳ ଓ ମୁହଁ ଶୁଖିଗଲା, ବନ୍ଦି ରହି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଘନଶ୍ୟାମ ଓ ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ଶ୍ରୀଵତ୍ସାଙ୍କଂ ଚତୁର୍ବାହୁଂ ପଦ୍ମଗର୍ଭାରୁଣେକ୍ଷଣମ୍ । ଚାରୁପ୍ରସନ୍ନଵଦନଂ ସ୍ଫୁରନ୍ମକରକୁଣ୍ଡଲମ୍

ସେମାନେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନିତ, ଚାରିଟି ହାତ, ପଦ୍ମ ଭଳି ଲାଲ ଆଖି, ଶୋଭାମୟ ଓ ଦୟାଳୁ ମୁହଁ, ଚମକୁଥିବା ମକରାକାର କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା ଠାକୁରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ପଦ୍ମହସ୍ତଂ ଗଦାଶଙ୍ଖ ରଥାଙ୍‌ଗୈରୁପଲକ୍ଷିତମ୍ । କିରୀଟହାରକଟକ କଟିସୂତ୍ରାଙ୍‌ଗଦାଞ୍ଚିତମ୍

ସେ ହାତରେ ପଦ୍ମ, ଗଦା, ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ର ଧରିଥିଲେ; ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ, ଗଳାରେ ହାର, ହାତରେ କଡ଼ା, କମରରେ ଦାଗିନା ଓ ବାହୁରେ ବାହୁଳି ପିନ୍ଧିଥିଲେ।

ଭ୍ରାଜଦ୍ଵରମଣିଗ୍ରୀଵଂ ନିଵୀତଂ ଵନମାଲଯା । ପିବନ୍ତ ଇଵ ଚକ୍ଷୁର୍ଭ୍ଯାଂ ଲିହନ୍ତ ଇଵ ଜିହ୍ଵଯା

ତାଙ୍କର ଗଳା ଉତ୍ତମ ମଣିରେ ଚମକୁଥିଲା ଓ ବନମାଳା ରହିଥିଲା; ସେମାନେ ଚକ୍ଷୁରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେ, ଜିହ୍ବାରେ ତାଙ୍କୁ ଚାଖୁଛନ୍ତି।

ଜିଘ୍ରନ୍ତ ଇଵ ନାସାଭ୍ଯାଂ ରମ୍ଭନ୍ତ ଇଵ ବାହୁଭିଃ । ପ୍ରଣେମୁର୍ହତପାପ୍ମାନୋ ମୂର୍ଧଭିଃ ପାଦଯୋର୍ହରେଃ

ନାକରେ ଘ୍ରାଣ କରୁଥିବା ପରି, ବାହୁରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା; ପାପ ଦୂର ହୋଇ, ସେମାନେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ହରିଙ୍କର ପାଦରେ ଶଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

କୃଷ୍ଣସନ୍ଦର୍ଶନାହ୍ଲାଦ ଧ୍ଵସ୍ତସଂରୋଧନକ୍ଲମାଃ । ପ୍ରଶଶଂସୁର୍ହୃଷୀକେଶଂ ଗୀର୍ଭିଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋ ନୃପାଃ

କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଅନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ବନ୍ଦି ରହିଥିବା କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର ହେଲା; ରାଜାମାନେ ହସ୍ତ ଜୋଡ଼ି ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଶବ୍ଦରେ ସ୍ତୁତି କଲେ।

ରାଜାନ ଊଚୁଃ - ନମସ୍ତେ ଦେଵଦେଵେଶ ପ୍ରପନ୍ନାର୍ତିହରାଵ୍ଯଯ । ପ୍ରପନ୍ନା ପାହି ନଃ କୃଷ୍ଣ ନିର୍ଵିଣ୍ଣାନ୍ ଘୋରସଂସୃତେଃ

ରାଜାମାନେ କହିଲେ: 'ଦେବମାନ୍ୟ ଦେବେଶ, ଶରଣାଗତଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂରକର୍ତ୍ତା ଅବିନାଶୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଆମେ ତୁମ ଶରଣ ନେଇଛୁ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ସଂସାରରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଛୁ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।'

ନୈନଂ ନାଥାନୁସୂଯାମୋ ମାଗଧଂ ମଧୁସୂଦନ । ଅନୁଗ୍ରହୋ ଯଦ୍‌ ଭଵତୋ ରାଜ୍ଞାଂ ରାଜ୍ଯଚ୍ଯୁତିର୍ଵିଭୋ

'ହେ ମଧୁସୂଦନ, ଆମେ ମାଗଧଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମର ରାଜ୍ୟ ହରାଇବାକୁ ତୁମକୁ ଦୋଷ ଦେଉନାହିଁ; ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମ ରାଜାମାନେ ପାଇଁ ତୁମର କୃପା ଏହି କାରଣ।'

ରାଜ୍ଯୈଶ୍ଵର୍ଯମଦୋନ୍ନଦ୍ଧୋ ନ ଶ୍ରେଯୋ ଵିନ୍ଦତେ ନୃପଃ । ତ୍ଵନ୍ମାଯାମୋହିତୋଽନିତ୍ଯା ମନ୍ଯତେ ସମ୍ପଦୋଽଚଲାଃ

ରାଜ୍ୟ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ୟର ଗର୍ବରେ ମତ୍ତ ହୋଇଥିବା ରାଜା ସତ୍ୟ ସୁଖକୁ ପାଇନଥାଏ; ତୁମ ମାୟାରେ ମୁହଁ ହୋଇ, ସେ ଅସ୍ଥାୟୀ ଧନକୁ ଅଚଳ ବୋଲି ଭାବିଥାଏ।

ମୃଗତୃଷ୍ଣାଂ ଯଥା ବାଲା ମନ୍ଯନ୍ତ ଉଦକାଶଯମ୍ । ଏଵଂ ଵୈକାରିକୀଂ ମାଯାଂ ଅଯୁକ୍ତା ଵସ୍ତୁ ଚକ୍ଷତେ

ଯେପରି ଛୁଆଁମାନେ ମୃଗମରିଚିକାକୁ ପାଣି ବୋଲି ଭାବନ୍ତି, ସେପରି ବୁଦ୍ଧିହୀନ ଲୋକେ ମାୟାକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି।

( ମିଶ୍ର ) ଵଯଂ ପୁରା ଶ୍ରୀମଦନଷ୍ଟଦୃଷ୍ଟଯୋ ଜିଗୀଷଯାସ୍ଯା ଇତରେତରସ୍ପୃଧଃ । ଘ୍ନନ୍ତଃ ପ୍ରଜାଃ ସ୍ଵା ଅତିନିର୍ଘୃଣାଃ ପ୍ରଭୋ ମୃତ୍ଯୁଂ ପୁରସ୍ତ୍ଵାଵିଗଣଯ୍ଯ ଦୁର୍ମଦାଃ

ପୂର୍ବେ ଆମେ ଧନ ଓ ଶ୍ରୀର ଗର୍ବରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ଜିତିବା ଆଶାରେ ପରସ୍ପର ସ୍ପର୍ଧା କରୁଥିଲୁ; ନିଜ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ନିର୍ଦୟ ଭାବେ ହତ୍ୟା କରୁଥିଲୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୃତ୍ୟୁକୁ ଅଗ୍ରେ ଦେଖି ବି ଅବିବେକରେ ଚାଲିଥିଲୁ।

ତ ଏଵ କୃଷ୍ଣାଦ୍ଯ ଗଭୀରରଂହସା ଦୁରନ୍ତଵୀର୍ଯେଣ ଵିଚାଲିତାଃ ଶ୍ରିଯଃ । କାଲେନ ତନ୍ଵା ଭଵତୋଽନୁକମ୍ପଯା ଵିନଷ୍ଟଦର୍ପାଶ୍ଚରଣୌ ସ୍ମରାମ ତେ

ହେ କୃଷ୍ଣ, ସେଇ ଧନ-ଐଶ୍ୱର୍ୟ ତୁମ ଗଭୀର ଶକ୍ତି ଓ ଅପାର ବଳରେ ହଟିଗଲା; ସମୟ, ତୁମ ଦୟା ଓ ଦେହରେ, ଆମର ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ ହେଲା, ଏବଂ ଆମେ ତୁମ ପାଦସ୍ମରଣ କରୁଛୁ।

ଅଥୋ ନ ରାଜ୍ଯମ୍ମୃଗତୃଷ୍ଣିରୂପିତଂ ଦେହେନ ଶଶ୍ଵତ୍ ପତତା ରୁଜାଂ ଭୁଵା । ଉପାସିତଵ୍ଯଂ ସ୍ପୃହଯାମହେ ଵିଭୋ କ୍ରିଯାଫଲଂ ପ୍ରେତ୍ଯ ଚ କର୍ଣରୋଚନମ୍

ଏହିପରି, ଏବେ ଆମେ ଏହି ରାଜ୍ୟକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ, ଯାହା ମୃଗମରିଚିକା ପରି ମିଥ୍ୟା; ଏହି ଦେହ ସଦା ଭଙ୍ଗୁର ଓ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥାଏ; ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ତୁମେଠାରେ ଭକ୍ତି କରିବାକୁ ଆଶା କରୁଛୁ, କାରଣ ଏହାର ଫଳ ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ଶୁଣିବାକୁ ମଧୁର।

( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ତଂ ନଃ ସମାଦିଶୋପାଯଂ ଯେନ ତେ ଚରଣାବ୍ଜଯୋଃ । ସ୍ମୃତିର୍ଯଥା ନ ଵିରମେଦ୍ ଅପି ସଂସରତାମିହ

ଆମକୁ ଏମିତି ଉପାୟ କହ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହି ସଂସାରରେ ରହିଲେ ବି ଆମର ମନ ତୁମ ପଦପଦ୍ମରେ ସ୍ମରଣରେ ଅବିରତ ରହିପାରିବ।

କୃଷ୍ଣାଯ ଵାସୁଦେଵାଯ ହରଯେ ପରମାତ୍ମନେ । ପ୍ରଣତକ୍ଲେଶନାଶାଯ ଗୋଵିନ୍ଦାଯ ନମୋ ନମଃ

ବାସୁଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର କୃଷ୍ଣ, ହରି, ପରମାତ୍ମା, ଶରଣାଗତଙ୍କ ଦୁଃଖ ନାଶକ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ନମସ୍କାର।

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ - ସଂସ୍ତୂଯମାନୋ ଭଗଵାନ୍ ରାଜଭିର୍ମୁକ୍ତବନ୍ଧନୈଃ । ତାନାହ କରୁଣସ୍ତାତ ଶରଣ୍ଯଃ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଗିରା

ଶୁକଦେବ କହିଲେ— ଏପରି ରାଜାମାନେ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଭଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ସେ ଦୟାଳୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ମୃଦୁ କଥାରେ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ - ଅଦ୍ଯ ପ୍ରଭୃତି ଵୋ ଭୂପା ମଯ୍ଯାତ୍ମନ୍ଯଖିଲେଶ୍ଵରେ । ସୁଦୃଢା ଜାଯତେ ଭକ୍ତିଃ ବାଢମାଶଂସିତଂ ତଥା

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ— ଏହି ଦିନରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ହେ ରାଜାମାନେ, ତୁମେ ମୋତେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା ଓ ନାୟକ ଭାବେ, ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି ଅନୁଭବିବ; ଯେପରି ତୁମେ ଏହାକୁ ଆଶା କରିଥିଲ।

ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଵ୍ଯଵସିତଂ ଭୂପା ଭଵନ୍ତ ଋତଭାଷିଣଃ । ଶ୍ରୀଯୈଶ୍ଵର୍ଯମଦୋନ୍ନାହଂ ପଶ୍ଯ ଉନ୍ମାଦକଂ ନୃଣାମ୍

ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ହେ ରାଜାମାନେ, ତୁମେ ଠିକ୍ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲା ଓ ସତ୍ୟ କଥା କହିଲ; ଧନ ଓ ଶ୍ରୀର ଗର୍ବ କିପରି ଲୋକଙ୍କୁ ବେପରୋଆ କରେ, ଦେଖ।

ହୈହଯୋ ନହୁଷୋ ଵେନୋ ରାଵଣୋ ନରକୋଽପରେ । ଶ୍ରୀମଦାଦ୍‌ ଭ୍ରଂଶିତାଃ ସ୍ଥାନାଦ୍ ଦେଵଦୈତ୍ଯନରେଶ୍ଵରାଃ

ହୈହୟ, ନହୁଷ, ବେନ, ରାବଣ, ନରକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ— ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟର ରାଜାମାନେ— ଧନ ଓ ଶ୍ରୀର ଗର୍ବରେ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୋଇଥିଲେ।

ଭଵନ୍ତ ଏତଦ୍‌ ଵିଜ୍ଞାଯ ଦେହାଦ୍ଯୁତ୍ପାଦ୍ଯମନ୍ତଵତ୍ । ମାଂ ଯଜନ୍ତୋଽଧ୍ଵରୈର୍ଯୁକ୍ତାଃ ପ୍ରଜା ଧର୍ମେଣ ରକ୍ଷଥ

ଏହି କଥା ଜାଣି, ଯେ ଦେହ ଓ ଆଦି ସବୁ ଅସ୍ଥାୟୀ, ମୋତେ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିବା, ଏବଂ ଧର୍ମରେ ନିଜ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର।

ସଂତନ୍ଵନ୍ତଃ ପ୍ରଜାତନ୍ତୂନ୍ ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ଭଵାଭଵୌ । ପ୍ରାପ୍ତଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଚ ସେଵନ୍ତୋ ମଚ୍ଚିତ୍ତା ଵିଚରିଷ୍ଯଥ

ପ୍ରଜାର ସଂସ୍କାର ଚାଲିରଖ, ଯେଉଁ ଦୁଃଖ-ସୁଖ, ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଥାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଭୋଗ କର, ଯାହା ମିଳେ ତାହା ସେବନ କର, ଏବଂ ମନକୁ ମୋତେ ଲଗାଇ ଚାଲ।