ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଜୀଵତା ବ୍ରାହ୍ମଣାର୍ଥାଯ କୋ ନ୍ଵର୍ଥଃ କ୍ଷତ୍ରବନ୍ଧୁନା । ଦେହେନ ପତମାନେନ ନେହତା ଵିପୁଲଂ ଯଶଃ

ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ବଞ୍ଚିଥିବା କ୍ଷତ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁର ଦେହର କଣ ଉପଯୋଗ? ଏଠି ଦେହ ପଡ଼ିଲେ ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତି ମିଳେ।

ଇତ୍ଯୁଦାରମତିଃ ପ୍ରାହ କୃଷ୍ଣାର୍ଜୁନଵୃକୋଦରାନ୍ । ହେ ଵିପ୍ରା ଵ୍ରିଯତାଂ କାମୋ ଦଦାମ୍ଯାତ୍ମଶିରୋଽପି ଵଃ

ଏପରି ଉଦାର ମନଭାବ ନେଇ ସେ କୃଷ୍ଣ, ଅର୍ଜୁନ ଓ ଭୀମସେନଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଆପଣମାନେ ଯାହା ଚାହାନ୍ତି, ମୁଁ ମୋ ମୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ଦେବି।'

ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ - ଯୁଦ୍ଧଂ ନୋ ଦେହି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଶୋ ଯଦି ମନ୍ଯସେ । ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥିନୋ ଵଯଂ ପ୍ରାପ୍ତା ରାଜନ୍ଯା ନାନ୍ଯକାଙ୍‌କ୍ଷିଣଃ

ପ୍ରଭୁ କହିଲେ: 'ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଯଦି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧ ଉପଯୁକ୍ତ ମନେ କର, ତେବେ ଆମକୁ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ। ଆମେ ରାଜବଂଶୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସିଛୁ, ଅନ୍ୟ କିଛି ଆଶା ନାହିଁ।'

ଅସୌ ଵୃକୋଦରଃ ପାର୍ଥଃ ତସ୍ଯ ଭ୍ରାତାର୍ଜୁନୋ ହ୍ଯଯମ୍ । ଅନଯୋର୍ମାତୁଲେଯଂ ମାଂ କୃଷ୍ଣଂ ଜାନୀହି ତେ ରିପୁମ୍

ଏହେଁ ଭୀମସେନ, ଏହାର ଭାଇ ଅର୍ଜୁନ; ମୁଁ କୃଷ୍ଣ, ତାଙ୍କ ମାମା ଓ ତୋର ଶତ୍ରୁ।

ଏଵମାଵେଦିତୋ ରାଜା ଜହାସୋଚ୍ଚୈଃ ସ୍ମ ମାଗଧଃ । ଆହ ଚାମର୍ଷିତୋ ମନ୍ଦା ଯୁଦ୍ଧଂ ତର୍ହି ଦଦାମି ଵଃ

ଏପରି ଜାଣି ମାଗଧ ରାଜା ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ହସିଲେ ଓ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ: 'ଯଦି ଏମିତି, ତେବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଉଛି, ମୂର୍ଖମାନେ।'

ନ ତ୍ଵଯା ଭୀରୁଣା ଯୋତ୍ସ୍ଯେ ଯୁଧି ଵିକ୍ଲଵତେଜସା । ମଥୁରାଂ ସ୍ଵପୁରୀଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସମୁଦ୍ରଂ ଶରଣଂ ଗତଃ

ମୁଁ ତୋତେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବିନାହିଁ, କାରଣ ତୁ ଭୟଭୀତ ଓ ଅନିଶ୍ଚିତ ପ୍ରତାପର; ତୁ ତୋର ନିଜ ମଥୁରା ଛାଡ଼ି ସମୁଦ୍ରପାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛୁ।

ଅଯଂ ତୁ ଵଯସା ତୁଲ୍ଯୋ ନାତିସତ୍ତ୍ଵୋ ନ ମେ ସମଃ । ଅର୍ଜୁନୋ ନ ଭଵେଦ୍ ଯୋଦ୍ଧା ଭୀମସ୍ତୁଲ୍ଯବଲୋ ମମ

ଏହିଁ ମୋ ସହିତ ବୟସରେ ସମାନ, କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତିରେ ନୁହେଁ; ଅର୍ଜୁନ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଭୀମ ମୋ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭୀମସେନାଯ ପ୍ରାଦାଯ ମହତୀଂ ଗଦାମ୍ । ଦ୍ଵିତୀଯାଂ ସ୍ଵଯମାଦାଯ ନିର୍ଜଗାମ ପୁରାଦ୍ ବହିଃ

ଏପରି କହି ସେ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ବଡ଼ ଗଦା ଦେଲେ, ନିଜେ ଆଉ ଏକ ଧରି ସହରୁ ବାହାରିଲେ।

ତତଃ ସମେ ଖଲେ ଵୀରୌ ସଂଯୁକ୍ତାଵିତରେତରୌ । ଜଘ୍ନତୁର୍ଵଜ୍ରକଲ୍ପାଭ୍ଯାଂ ଗଦାଭ୍ଯାଂ ରଣଦୁର୍ମଦୌ

ତାପରେ, ସେଇ ଦୁଇ ଶୂର ବିରାଟ ମଞ୍ଚରେ ଏକାଉଁ ହେଲେ; ଯୁଦ୍ଧ ମଦେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଏକାଉଁ ଉପରେ ଏକାଉଁ ଆଘାତ କଲେ।

ମଣ୍ଡଲାନି ଵିଚିତ୍ରାଣି ସଵ୍ଯଂ ଦକ୍ଷିଣମେଵ ଚ । ଚରତୋଃ ଶୁଶୁଭେ ଯୁଦ୍ଧଂ ନଟଯୋରିଵ ରଙ୍‌ଗିଣୋଃ

ସେମାନେ ବାମ ଓ ଡାହାଣ ଦିଗକୁ ଚକ୍ରାକାରେ ଘୂରି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ଯାହା ନଟମାନେ ମଞ୍ଚରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।

ତତଶ୍ଚଟଚଟାଶବ୍ଦୋ ଵଜ୍ରନିଷ୍ପେଷସନ୍ନିଭଃ । ଗଦଯୋଃ କ୍ଷିପ୍ତଯୋ ରାଜନ୍ ଦନ୍ତଯୋରିଵ ଦନ୍ତିନୋଃ

ତାପରେ, ତାଙ୍କର ଗଦା ଆଘାତର ଶବ୍ଦ ବଜ୍ର ଘାତ ପରି ହେଉଥିଲା, ରାଜନ୍, ଏହା ହାତୀମାନଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଧକ୍କା ଦେବା ପରି ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲା।

( ଵସଂତତିଲକା ) ତେ ଵୈ ଗଦେ ଭୁଜଜଵେନ ନିପାତ୍ଯମାନେ ଅନ୍ଯୋନ୍ଯତୋଂଽସକଟିପାଦକରୋରୁଜତ୍ରୂନ୍ । ଚୂର୍ଣୀବଭୂଵତୁରୁପେତ୍ଯ ଯଥାର୍କଶାଖେ ସଂଯୁଧ୍ଯତୋର୍ଦ୍ଵିରଦଯୋରିଵ ଦୀପ୍ତମନ୍ଵ୍ଯୋଃ

ତେମାନେ ଦୁଇଜଣ ହାତର ତୀବ୍ରତାରେ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ପରସ୍ପରଙ୍କ ମୋଡ଼, କଟି, ପାଦ, ଗୁଡ଼ିକ, ହାତ ଓ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଆଘାତ କରୁଥିଲେ; ଗଦାଗୁଡ଼ିକ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଦୁଇ ଜଳନ୍ତା ହାତୀ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଶାଖା ଭାଙ୍ଗିଯାଏ।

ଇତ୍ଥଂ ତଯୋଃ ପ୍ରହତଯୋର୍ଗଦଯୋର୍ନୃଵୀରୌ କ୍ରୁଦ୍ଧୌ ସ୍ଵମୁଷ୍ଟିଭିରଯଃସ୍ପରଶୈରପିଷ୍ଟାମ୍ । ଶବ୍ଦସ୍ତଯୋଃ ପ୍ରହରତୋରିଭଯୋରିଵାସୀନ୍ ନିର୍ଘାତଵଜ୍ରପରୁଷସ୍ତଲତାଡନୋତ୍ଥଃ

ଏପରି ଦୁଇ ଶୂର ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରୁଥିଲେ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଏକାଉଁ ଉପରେ ଏକାଉଁ ଲୋହା ପରି କଠିନ ମୁଷ୍ଟି ଦେଇ ମାଡ଼ୁଥିଲେ; ତାଙ୍କର ତାଡ଼ର ଶବ୍ଦ ବଜ୍ର ଘାତ ପରି ଭୟଙ୍କର ହେଉଥିଲା।

( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ତଯୋରେଵଂ ପ୍ରହରତୋଃ ସମଶିକ୍ଷାବଲୌଜସୋଃ । ନିର୍ଵିଶେଷମଭୂଦ୍ ଯୁଦ୍ଧଂ ଅକ୍ଷୀଣଜଵଯୋର୍ନୃପ

ଏପରି ଦୁଇଜଣ ସମାନ ଦକ୍ଷତା, ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ସାହରେ ଏକାଉଁ ଉପରେ ଏକାଉଁ ଆଘାତ କରୁଥିଲେ; ଯୁଦ୍ଧରେ କିଏ ଅଧିକ କିମ୍ବା କମ ଚିହ୍ନଟ ହେଉନଥିଲା, ରାଜନ୍।

ଏଵଂ ତଯୋର୍ମହାରାଜ ଯୁଧ୍ଯତୋଃ ସପ୍ତଵିଂଶତିଃ । ଦିନାନି ନିରଗଂସ୍ତତ୍ର ସୁହୃଦ୍‌ଵନ୍ ନିଶି ତିଷ୍ଠତୋଃ

ଏପରି ମହାରାଜ, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ ସେଠାରେ ସତେଇ ଦିନ କଟିଗଲା, ତାଙ୍କର ସହଯୋଗୀମାନେ ରାତିରେ ଦେଖୁଥିଲେ।

ଏକଦା ମାତୁଲେଯଂ ଵୈ ପ୍ରାହ ରାଜନ୍ ଵୃକୋଦରଃ । ନ ଶକ୍ତୋଽହଂ ଜରାସନ୍ଧଂ ନିର୍ଜେତୁଂ ଯୁଧି ମାଧଵ

ଏକଦିନ, ରାଜା, ବୃକୋଦର ତାଙ୍କର ମାମାଘର ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମାଧବ, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜରାସନ୍ଧକୁ ହରାଇପାରିବିନାହିଁ।'

ଶତ୍ରୋର୍ଜନ୍ମମୃତୀ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ଜୀଵିତଂ ଚ ଜରାକୃତମ୍ । ପାର୍ଥମାପ୍ଯାଯଯନ୍ ସ୍ଵେନ ତେଜସାଚିନ୍ତଯଦ୍ଧରିଃ

ଶତ୍ରୁଙ୍କର ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ଜାଣି, ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଜରା ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହେଉଛି ବୋଲି ବୁଝି, ହରି ନିଜ ତେଜରେ ପାର୍ଥକୁ ଶକ୍ତି ଦେଲେ ଓ କଣ କରିବେ ଭାବିଲେ।

ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯାରିଵଧୋପାଯଂ ଭୀମସ୍ଯାମୋଘଦର୍ଶନଃ । ଦର୍ଶଯାମାସ ଵିଟପଂ ପାଟଯନ୍ନିଵ ସଂଜ୍ଞଯା

ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିବା ପାଇଁ କୌଣସି ଉପାୟ ଭାବି, ଯିଏଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି କେବେ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏନାହିଁ, ସେ ଭୀମଙ୍କୁ ଏକ ଡାଳ ଫାଟି ଦେଖାଇ ସଙ୍କେତ କଲେ।

ତଦ୍‌ଵିଜ୍ଞାଯ ମହାସତ୍ତ୍ଵୋ ଭୀମଃ ପ୍ରହରତାଂ ଵରଃ । ଗୃହୀତ୍ଵା ପାଦଯୋଃ ଶତ୍ରୁଂ ପାତଯାମାସ ଭୂତଲେ

ଏହି ସଙ୍କେତ ବୁଝି, ବଳଶାଳୀ ଓ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଧା ଭୀମ ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ପାଦ ଧରି ଭୂମିରେ ପକେଇ ଫେଲିଲେ।

ଏକଂ ପାଦଂ ପଦାକ୍ରମ୍ଯ ଦୋର୍ଭ୍ଯାମନ୍ଯଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ସଃ । ଗୁଦତଃ ପାଟଯାମାସ ଶାଖମିଵ ମହାଗଜଃ

ଏକ ପାଦ ଉପରେ ପାଦ ଦେଇ, ଅନ୍ୟ ପାଦକୁ ହାତରେ ଧରି, ସେ ଗୋଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଗୁଦ ଠାରୁ ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଫାଟିଲେ, ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ହାତୀ ଏକ ଡାଳକୁ ଫାଟେ।

ଏକପାଦୋରୁଵୃଷଣ କଟିପୃଷ୍ଠସ୍ତନାଂସକେ । ଏକବାହ୍ଵକ୍ଷିଭ୍ରୂକର୍ଣେ ଶକଲେ ଦଦୃଶୁଃ ପ୍ରଜାଃ

ଲୋକମାନେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଦେହ ଦୁଇଟି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଛି—ଏକ ଭାଗରେ ଏକ ପାଦ, ଉରୁ, ଶୁକ୍ରାଣୁ, କଟି, ପିଠି, ଛାତି ଓ କନ୍ଧ ରହିଛି; ଅନ୍ୟ ଭାଗରେ ଏକ ହାତ, ଆଖି, ଭୃକୁଟି ଓ କାନ ରହିଛି।

ହାହାକାରୋ ମହାନାସୀତ୍ ନିହତେ ମଗଧେଶ୍ଵରେ । ପୂଜଯାମାସତୁର୍ଭୀମଂ ପରିରଭ୍ଯ ଜଯାଚ୍ଯତୌ

ମଗଧରାଜା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ସମୟରେ ବଡ଼ ଆତ୍ମାର୍ଥନ ହେଲା; ଲୋକମାନେ ଭୀମଙ୍କୁ ଜୟ ଓ ଅଜୟ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।

ସହଦେଵଂ ତତ୍ତନଯଂ ଭଗଵାନ୍ଭୂତଭାଵନଃ । ଅଭ୍ଯଷିଞ୍ଚଦମେଯାତ୍ମା ମଗଧାନାଂ ପତିଂ ପ୍ରଭୁଃ । ମୋଚଯାମାସ ରାଜନ୍ଯାନ୍ ସଂରୁଦ୍ଧା ମାଗଧେନ ଯେ

ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ନିଜକୁ ନିଜେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁ, ଜରାସନ୍ଧଙ୍କର ପୁଅ ସହଦେବକୁ ମଗଧରାଜା କରି ଅଭିଷେକ କଲେ ଓ ମଗଧର ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦି ହୋଇଥିବା ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ।

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ଦଶମସ୍କନ୍ଧେ ଉତ୍ତରାର୍ଧେ ଜରାସନ୍ଧ ଵଧୋ ନାମ ଦ୍ଵିସପ୍ତତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ଉତ୍ତରାର୍ଧରେ 'ଜରାସନ୍ଧ ବଧ' ନାମକ ବହୁତରିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।

ଜରାସନ୍ଧରୁଦ୍ଧାନାଂ ରାଜ୍ଞାଂ କାରାଗୃହାନ୍ ମୋଚନମ୍ - ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ - ( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ଅଯୁତେ ଦ୍ଵେ ଶତାନ୍ଯଷ୍ଟୌ ନିରୁଦ୍ଧା ଯୁଧି ନିର୍ଜିତାଃ । ତେ ନିର୍ଗତା ଗିରିଦ୍ରୋଣ୍ଯାଂ ମଲିନା ମଲଵାସସଃ

ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରି ଜରାସନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦି ହୋଇଥିବା ଛଉଦିନି ହଜାର ଆଠସେ ରାଜା ଗିରିଗୁହାରୁ ବାହାରିଲେ; ସେମାନେ ମେଳା ଓ ମେଳା ଜମା ପିନ୍ଧିଥିଲେ।

କ୍ଷୁତ୍କ୍ଷାମାଃ ଶୁଷ୍କଵଦନାଃ ସଂରୋଧପରିକର୍ଶିତାଃ । ଦଦୃଶୁସ୍ତେ ଘନଶ୍ଯାମଂ ପୀତକୌଶେଯଵାସସମ୍

ଖାଦ୍ୟ ନ ମିଳି ଦୁର୍ବଳ ଓ ମୁହଁ ଶୁଖିଗଲା, ବନ୍ଦି ରହି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଘନଶ୍ୟାମ ଓ ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ଶ୍ରୀଵତ୍ସାଙ୍କଂ ଚତୁର୍ବାହୁଂ ପଦ୍ମଗର୍ଭାରୁଣେକ୍ଷଣମ୍ । ଚାରୁପ୍ରସନ୍ନଵଦନଂ ସ୍ଫୁରନ୍ମକରକୁଣ୍ଡଲମ୍

ସେମାନେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନିତ, ଚାରିଟି ହାତ, ପଦ୍ମ ଭଳି ଲାଲ ଆଖି, ଶୋଭାମୟ ଓ ଦୟାଳୁ ମୁହଁ, ଚମକୁଥିବା ମକରାକାର କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା ଠାକୁରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ପଦ୍ମହସ୍ତଂ ଗଦାଶଙ୍ଖ ରଥାଙ୍‌ଗୈରୁପଲକ୍ଷିତମ୍ । କିରୀଟହାରକଟକ କଟିସୂତ୍ରାଙ୍‌ଗଦାଞ୍ଚିତମ୍

ସେ ହାତରେ ପଦ୍ମ, ଗଦା, ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ର ଧରିଥିଲେ; ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ, ଗଳାରେ ହାର, ହାତରେ କଡ଼ା, କମରରେ ଦାଗିନା ଓ ବାହୁରେ ବାହୁଳି ପିନ୍ଧିଥିଲେ।

ଭ୍ରାଜଦ୍ଵରମଣିଗ୍ରୀଵଂ ନିଵୀତଂ ଵନମାଲଯା । ପିବନ୍ତ ଇଵ ଚକ୍ଷୁର୍ଭ୍ଯାଂ ଲିହନ୍ତ ଇଵ ଜିହ୍ଵଯା

ତାଙ୍କର ଗଳା ଉତ୍ତମ ମଣିରେ ଚମକୁଥିଲା ଓ ବନମାଳା ରହିଥିଲା; ସେମାନେ ଚକ୍ଷୁରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେ, ଜିହ୍ବାରେ ତାଙ୍କୁ ଚାଖୁଛନ୍ତି।