ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଯଦ୍ ଯୂଯଂ ବହଵସ୍ତ୍ଵେକଂ ଜିତ୍ଵାଧର୍ମେଣ ଧାର୍ମିକମ୍ । ଅବଧ୍ନୀତାଥ ତନ୍ମୃଷ୍ଯେ ବନ୍ଧୂନାମୈକ୍ଯକାମ୍ଯଯା

ତୁମେମାନେ ଅନେକ ଲୋକ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକ ନ୍ୟାୟବାନ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ହରାଇ ଗଠିବାକୁ ବାଧିଲ, ମୁଁ ଏହି କଥାକୁ କୁଟୁମ୍ବମାନଙ୍କର ଏକତା ପାଇଁ ସହିଲି।

ଵୀର୍ଯଶୌର୍ଯବଲୋନ୍ନଦ୍ଧଂ ଆତ୍ମଶକ୍ତିସମଂ ଵଚଃ । କୁରଵୋ ବଲଦେଵସ୍ଯ ନିଶମ୍ଯୋଚୁଃ ପ୍ରକୋପିତାଃ

ବଳରାମଙ୍କର ଶକ୍ତି, ପ୍ରତାପ ଓ ଶୌର୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି, କୁରୁମାନେ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

ଅହୋ ମହଚ୍ଚିତ୍ରମିଦଂ କାଲଗତ୍ଯା ଦୁରତ୍ଯଯା । ଆରୁରୁକ୍ଷତ୍ଯୁପାନଦ୍ ଵୈ ଶିରୋ ମୁକୁଟସେଵିତମ୍

ହାଁ, ଏହା କେତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ! ସମୟର ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଗତିରେ, ଯିଏ ଉଚ୍ଚ ଆସନକୁ ଚାଲିଛି, ସେ ପାଉଁ ଚପ୍ପଲ ପିନ୍ଧିଛି, ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଛି।

ଏତେ ଯୌନେନ ସଂବଦ୍ଧାଃ ସହଶଯ୍ଯାସନାଶନାଃ । ଵୃଷ୍ଣଯସ୍ତୁଲ୍ଯତାଂ ନୀତା ଅସ୍ମଦ୍ ଦତ୍ତନୃପାସନାଃ

ଏହି ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଏକାସାଥି ଶୋଇ, ବସି, ଖାଇ, ଆମେ ଦେଇଥିବା ରାଜାସନରେ ବସି, ଆମ ସମାନ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।

ଚାମରଵ୍ଯଜନେ ଶଙ୍ଖଂ ଆତପତ୍ରଂ ଚ ପାଣ୍ଡୁରମ୍ । କିରୀଟମାସନଂ ଶଯ୍ଯାଂ ଭୁଞ୍ଜନ୍ତ୍ଯସ୍ମଦୁପେକ୍ଷଯା

ଆମେ ଅବହେଳା କରିଥିବାରୁ, ସେମାନେ ଚାମର, ବିଶ୍ରାମପଙ୍ଖା, ଶଂଖ, ଧଳା ଛତା, ମୁକୁଟ, ଆସନ ଓ ଶଯ୍ୟାର ଆନନ୍ଦ ଉଠାନ୍ତି।

( ଇଂଦ୍ରଵଂଶା ) ଅଲଂ ଯଦୂନାଂ ନରଦେଵଲାଞ୍ଛନୈଃ ଦାତୁଃ ପ୍ରତୀପୈଃ ଫଣିନାମିଵାମୃତମ୍ । ଯେଽସ୍ମତ୍ପ୍ରସାଦୋପଚିତା ହି ଯାଦଵା ଆଜ୍ଞାପଯନ୍ତ୍ଯଦ୍ଯ ଗତତ୍ରପା ବତ

ଯାଦବମାନେ ରାଜସମ୍ମାନ ପାଇ ଚିହ୍ନିତ ହେଉଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଦାତାଙ୍କର ଦାନ ସର୍ପମାନେ ପାଇଥିବା ଅମୃତ ସମାନ; ଯେଉଁ ଯାଦବମାନେ ଆମ ଦୟାରେ ବଢ଼ିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆଜି ଲଜ୍ଜା ଛାଡି ଆମକୁ ଆଦେଶ ଦେଉଛନ୍ତି।

( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) କଥମିନ୍ଦ୍ରୋଽପି କୁରୁଭିଃ ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣାର୍ଜୁନାଦିଭିଃ । ଅଦତ୍ତମଵରୁନ୍ଧୀତ ସିଂହଗ୍ରସ୍ତମିଵୋରଣଃ

ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ କୁରୁମାନେ, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, ଅର୍ଜୁନ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ, ଯାହା ଦିଆଯାଇନାହିଁ, ତାହାକୁ ଜୋରକରି ନେଇପାରିବେ କି? ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲରେ ସିଂହ ଶିକାରକୁ ଛିନିନେଇ।

ଶ୍ରୀବାଦରାଯଣିରୁଵାଚ - ଜନ୍ମବନ୍ଧୁଶ୍ରୀଯୋନ୍ନଦ୍ଧ ମଦାସ୍ତେ ଭରତର୍ଷଭ । ଆଶ୍ରାଵ୍ଯ ରାମଂ ଦୁର୍ଵାଚ୍ଯଂ ଅସଭ୍ଯାଃ ପୁରମାଵିଶନ୍

ଶ୍ରୀ ବାଦରାୟଣ କହିଲେ: ଜନ୍ମ, ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଓ ଧନର ଗର୍ବରେ ଏମାନେ ଅହଂକାରୀ ହୋଇଗଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ; ବଳରାମଙ୍କୁ ଅସଭ୍ୟ ଭାବରେ କଥା କହି, ସେମାନେ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁରୂନାଂ ଦୌଃଶୀଲ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵାଵାଚ୍ଯାନି ଚାଚ୍ଯୁତଃ । ଅଵୋଚତ୍ କୋପସଂରବ୍ଧୋ ଦୁଷ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯଃ ପ୍ରହସନ୍ ମୁହୁଃ

କୁରୁମାନଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟତା ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଅପମାନଜନକ କଥା ଶୁଣି, ଅଚ୍ୟୁତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ମୁହଁରେ ହସି ହସି ବାରମ୍ବାର କଥା କହିଲେ।

ନୂନଂ ନାନାମଦୋନ୍ନଦ୍ଧାଃ ଶାନ୍ତିଂ ନେଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯସାଧଵଃ । ତେଷାଂ ହି ପ୍ରଶମୋ ଦଣ୍ଡଃ ପଶୂନାଂ ଲଗୁଡୋ ଯଥା

ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗର୍ବରେ ମତ୍ତ, ଶାନ୍ତି ଚାହାନ୍ତିନାହିଁ; ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିୟମ ହେଉଛି ଦଣ୍ଡ, ଯେପରି ପଶୁମାନେ ପାଇଁ ଲାଠି।

ଅହୋ ଯଦୂନ୍ ସୁସଂରବ୍ଧାମ୍ କୃଷ୍ଣଂ ଚ କୁପିତଂ ଶନୈଃ । ସାନ୍ତ୍ଵଯିତ୍ଵାହମେତେଷାଂ ଶମମିଚ୍ଛନ୍ ଇହାଗତଃ

ହାଁ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଶାନ୍ତି ଆଣିବାକୁ ଆସିଛି, କ୍ରୋଧିତ ଯାଦବ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି।

ତ ଇମେ ମନ୍ଦମତଯଃ କଲହାଭିରତାଃ ଖଲାଃ । ତଂ ମାମଵଜ୍ଞାଯ ମୁହୁଃ ଦୁର୍ଭାଷାନ୍ ମାନିନୋଽବ୍ରୁଵନ୍

ଏମାନେ ମୂଢ଼, ଝଗଡ଼ା ପ୍ରିୟ ଓ ଦୁଷ୍ଟ; ମୋତେ ବାରମ୍ବାର ଅବହେଳା କରି, ଅହଂକାରରେ ଅପମାନଜନକ କଥା କହିଲେ।

ନୋଗ୍ରସେନଃ କିଲ ଵିଭୁଃ ଭୋଜଵୃଷ୍ଣ୍ଯନ୍ଧକେଶ୍ଵରଃ । ଶକ୍ରାଦଯୋ ଲୋକପାଲା ଯସ୍ଯାଦେଶାନୁଵର୍ତିନଃ

ଉଗ୍ରସେନ କି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ ନୁହଁନ୍ତି? ଯିଏ ଭୋଜ, ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକମାନଙ୍କ ରାଜା, ଯାହାଙ୍କ ଆଦେଶକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକପାଳମାନେ ମାନନ୍ତି।

ସୁଧର୍ମାଽଽକ୍ରମ୍ଯତେ ଯେନ ପାରିଜାତୋଽମରାଙ୍‌ଘ୍ରିପଃ । ଆନୀଯ ଭୁଜ୍ଯତେ ସୋଽସୌ ନ କିଲାଧ୍ଯାସନାର୍ହଣଃ

ଯିଏ ସୁଧର୍ମା ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି, ଅମରମାନଙ୍କ ପାଖରୁ ପାରିଜାତ ଗଛ ଆଣି ଉପଭୋଗ କରିଛନ୍ତି, ସେ କି ରାଜାସନ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ? ନିଶ୍ଚୟ ନୁହଁନ୍ତି।

ଯସ୍ଯ ପାଦଯୁଗଂ ସାକ୍ଷାତ୍ ଶ୍ରୀରୁପାସ୍ତେଽଖିଲେଶ୍ଵରୀ । ସ ନାର୍ହତି କିଲ ଶ୍ରୀଶୋ ନରଦେଵପରିଚ୍ଛଦାନ୍

ଯାଙ୍କର ପାଦଦ୍ୱୟକୁ ଶ୍ରୀ ନିଜେ ସେବନ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଅଧିପତି, ସେ କି ରାଜସମ୍ମାନ ଓ ଭୂଷଣ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ? ନିଶ୍ଚୟ ନୁହଁନ୍ତି।

( ଵସଂତତିଲକା ) ଯସ୍ଯାଙ୍‌ଘ୍ରିପଙ୍କଜରଜୋଽଖିଲଲୋକପାଲୈଃ ମୌଲ୍ଯୁତ୍ତମୈର୍ଧୃତମୁପାସିତତୀର୍ଥତୀର୍ଥମ୍ । ବ୍ରହ୍ମା ଭଵୋଽହମପି ଯସ୍ଯ କଲାଃ କଲାଯାଃ ଶ୍ରୀଶ୍ଚୋଦ୍ଵହେମ ଚିରମସ୍ଯ ନୃପାସନଂ କ୍ଵ

ଯାଙ୍କର ପଦପଙ୍କଜର ଧୂଳି ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ମୁକୁଟ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଏ, ଯାହା ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର ଭାବରେ ପୂଜାଯାଏ; ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଓ ମୁଁ ତାଙ୍କ ଅଂଶର ଅଂଶ; ଶ୍ରୀ ନିଜେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ତାଙ୍କୁ ସେବନ କରନ୍ତି—ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ରାଜାସନ କେଉଁଠି?

( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ଭୁଞ୍ଜତେ କୁରୁଭିର୍ଦତ୍ତଂ ଭୂଖଣ୍ଡଂ ଵୃଷ୍ଣଯଃ କିଲ । ଉପାନହଃ କିଲ ଵଯଂ ସ୍ଵଯଂ ତୁ କୁରଵଃ ଶିରଃ

ବୃଷ୍ଣିମାନେ କୁରୁମାନେ ଦେଇଥିବା ଭୂମିର ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି, ଆମେ ଚପ୍ପଲ ସମାନ ଓ କୁରୁମାନେ ମୁଣ୍ଡର ମୁକୁଟ ସମାନ।

ଅହୋ ଐଶ୍ଵର୍ଯମତ୍ତାନାଂ ମତ୍ତାନାମିଵ ମାନିନାମ୍ । ଅସଂବଦ୍ଧା ଗିରୋ ରୁକ୍ଷାଃ କଃ ସହେତାନୁଶାସୀତା

ହାଁ, ଧନ ଓ ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ ଲୋକମାନେ, ମଦରେ ମସ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କ ପରି, ଅସଂଯୋଜିତ ଏବଂ କଠୋର କଥା କହନ୍ତି । ଏମିତି ଲୋକଙ୍କୁ କିଏ ସହିପାରିବେ କିମ୍ବା ଉପଦେଶ ଦେଇପାରିବେ ?

ଅଦ୍ଯ ନିଷ୍କୌରଵଂ ପୃଥ୍ଵୀଂ କରିଷ୍ଯାମୀତ୍ଯମର୍ଷିତଃ । ଗୃହୀତ୍ଵା ହଲମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ଦହନ୍ନିଵ ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍

ତାଙ୍କର ରୋଷରେ, ସେ କହିଲେ— 'ଆଜି ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ କୌରବମାନେ ରହିତ କରିଦେବି!' ହାଲ ଧରି, ସେ ଏମିତି ଉଠିଲେ ଯେ, ତିନି ଜଗତକୁ ଦହିଦେବେ ଭଳି ଲାଗିଲା ।

ଲାଙ୍ଗଲାଗ୍ରେଣ ନଗରଂ ଉଦ୍ଵିଦାର୍ଯ ଗଜାହ୍ଵଯମ୍ । ଵିଚକର୍ଷ ସ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ପ୍ରହରିଷ୍ଯନ୍ନମର୍ଷିତଃ

ହାଲର ଆଗରେ ହସ୍ତିନାପୁର ନଗରକୁ ଭାଙ୍ଗି, ରୋଷରେ ତାହାକୁ ଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ ଟାଣିନେଲେ, ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ ।

ଜଲଯାନମିଵାଘୂର୍ଣଂ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ନଗରଂ ପତତ୍ । ଆକୃଷ୍ଯମାଣମାଲୋକ୍ଯ କୌରଵାଃ ଜାତସଂଭ୍ରମାଃ

ନଗରଟିଏ ଜଳରେ ନୌକା ପରି ଘୂରୁଥିବାବେଳେ ଏବଂ ଗଙ୍ଗାରେ ଟାଣାଯାଉଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, କୌରବମାନେ ଭୟରେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହେଇଗଲେ ।

ତମେଵ ଶରଣଂ ଜଗ୍ମୁଃ ସକୁଟୁମ୍ବା ଜିଜୀଵିଷଵଃ । ସଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ସାମ୍ବଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯଃ ପ୍ରଭୁମ୍

ବଞ୍ଚିବା ଆଶାରେ, କୌରବମାନେ ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ପରିବାର ସହିତ ଶରଣ ନେଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସାମ୍ବକୁ ଆଗରେ ରଖି, ହାତ ଜୋଡି ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ।

ରାମ ରାମାଖିଲାଧାର ପ୍ରଭାଵଂ ନ ଵିଦାମ ତେ । ମୂଢାନାଂ ନଃ କୁବୁଦ୍ଧୀନାଂ କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସ୍ଯତିକ୍ରମମ୍

‘ହେ ରାମ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଧାର, ଆମେ ତୁମର ଶକ୍ତି ଜାଣିନାହୁଁ । ଆମେ ମୂର୍ଖ ଓ ଭ୍ରାନ୍ତ, ଦୟାକରି ଆମର ଅପରାଧକୁ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ ।’

ସ୍ଥିତ୍ଯୁତ୍ପତ୍ତ୍ଯପ୍ଯଯାନାଂ ତ୍ଵମେକୋ ହେତୁର୍ନିରାଶ୍ରଯଃ । ଲୋକାନ୍ କ୍ରୀଡନକାନୀଶ କ୍ରୀଡତସ୍ତେ ଵଦନ୍ତି ହି

ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ନିର୍ଭରଶୂନ୍ୟ କାରଣ, ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ନାଶର । ହେ ପ୍ରଭୁ, ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି ଯେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ତୁମର ଖେଳନା, ତୁମେ ଏହା ସହିତ ଖେଳୁଛ ।

( ମିଶ୍ର ) ତ୍ଵମେଵ ମୂର୍ଧ୍ନୀଦମନନ୍ତ ଲୀଲଯା ଭୂମଣ୍ଡଲଂ ବିଭର୍ଷି ସହସ୍ରମୂର୍ଧନ୍ । ଅନ୍ତେ ଚ ଯଃ ସ୍ଵାତ୍ମନି ରୁଦ୍ଧଵିଶ୍ଵଃ ଶେଷେଽଦ୍ଵିତୀଯଃ ପରିଶିଷ୍ଯମାଣଃ

ହେ ଅନନ୍ତ, ତୁମେ ହଜାର ମୁଣ୍ଡରେ ଭୂମିକୁ ଖେଳରେ ଧରିଛ । ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଶେଷରେ ତୁମେ ନିଜ ମନେ ଲିନ କର, ତେବେ ତୁମେ ଏକା ଅଦ୍ୱିତୀୟ ରହିଯାଅ ।

( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) କୋପସ୍ତେଽଖିଲଶିକ୍ଷାର୍ଥଂ ନ ଦ୍ଵେଷାନ୍ନ ଚ ମତ୍ସରାତ୍ । ବିଭ୍ରତୋ ଭଗଵନ୍ ସତ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ଥିତିପାଲନତତ୍ପରଃ

ହେ ଭଗବାନ, ତୁମର କ୍ରୋଧ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶିଖ୍ୟା ଦେବା ପାଇଁ, ଦ୍ୱେଷ କିମ୍ବା ଇର୍ଷ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ । ତୁମେ ସତ୍ତ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରି, ସୃଷ୍ଟିର ପାଳନରେ ନିରନ୍ତର ଲାଗିରହିଛ ।

ନମସ୍ତେ ସର୍ଵଭୂତାତ୍ମନ୍ ସର୍ଵଶକ୍ତିଧରାଵ୍ଯଯ । ଵିଶ୍ଵକର୍ମନ୍ ନମସ୍ତେଽସ୍ତୁ ତ୍ଵାଂ ଵଯଂ ଶରଣଂ ଗତାଃ

ନମସ୍କାର, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଧାରକ, ଅବିନାଶୀ । ହେ ବିଶ୍ୱକର୍ତ୍ତା, ଆମେ ତୁମକୁ ଶରଣ ନେଇଛୁ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର ।

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ - ଏଵଂ ପ୍ରପନ୍ନୈଃ ସଂଵିଗ୍ନୈଃ ଵେପମାନାଯନୈର୍ବଲଃ । ପ୍ରସାଦିତଃ ସୁପ୍ରସନ୍ନୋ ମା ଭୈଷ୍ଟେତ୍ଯଭଯଂ ଦଦୌ

ଶ୍ରୀଶୁକ କହିଲେ— ଏଭଳି ଭୟଭୀତ ଓ କ୍ପମ୍ପିତ ଶରଣାର୍ଥୀମାନେ ଦ୍ୱାରା, ବଳରାମ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଖୁସି ହୋଇ, 'ଭୟ କରନି' ବୋଲି ଭୟହରଣ କଲେ ।

ଦୁର୍ଯୋଧନଃ ପାରିବର୍ହଂ କୁଞ୍ଜରାନ୍ ଷଷ୍ଟିହାଯନାନ୍ । ଦଦୌ ଚ ଦ୍ଵାଦଶଶତାନି ଅଯୁତାନି ତୁରଙ୍ଗମାନ୍

ଦୁର୍ୟୋଧନ ଉପହାରରେ ସାଠି ବର୍ଷ ବୟସର ହାତୀ ଓ ବାରହ ହଜାର ଘୋଡ଼ା ଦେଲେ ।