ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ତଂ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଵିରଥୀକୃତ୍ଯ କୃଚ୍ଛ୍ରେଣ କୁରଵୋ ଯୁଧି । କୁମାରଂ ସ୍ଵସ୍ଯ କନ୍ଯାଂ ଚ ସ୍ଵପୁରଂ ଜଯିନୋଽଵିଶନ୍

ଯୁଦ୍ଧରେ ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ଓ ରଥହୀନ କରି, ବିଜୟୀ କୁରୁମାନେ ସେଇ କୁମାର ଓ ନିଜ କନ୍ୟା ସହିତ ସ୍ୱନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନାରଦୋକ୍ତେନ ରାଜନ୍ ସଞ୍ଜାତମନ୍ଯଵଃ । କୁରୂନ୍ ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଯମଂ ଚକ୍ରୁଃ ଉଗ୍ରସେନପ୍ରଚୋଦିତାଃ

ନାରଦଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏହି ଖବର ଶୁଣି, ରାଜା, ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଖୁବ୍ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଏବଂ ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ କୁରୁମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।

ସାନ୍ତ୍ଵଯିତ୍ଵା ତୁ ତାନ୍ ରାମଃ ସନ୍ନଦ୍ଧାନ୍ ଵୃଷ୍ଣିପୁଙ୍ଗଵାନ୍ । ନୈଚ୍ଛଯ୍ କୁରୂଣାଂ ଵୃଷ୍ଣୀନାଂ କଲିଂ କଲିମଲାପହଃ

କିନ୍ତୁ ବଳରାମ ସେଇ ସଜ୍ଜିତ ବୃଷ୍ଣିମାନେଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି, କୁରୁ ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଧ ହେବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଦ୍ୱେଷ ଦୂର କରନ୍ତି।

ଜଗାମ ହାସ୍ତିନପୁରଂ ରଥେନାଦିତ୍ଯଵର୍ଚସା । ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ କୁଲଵୃଦ୍ଧୈଶ୍ଚ ଵୃତଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଇଵ ଗ୍ରହୈଃ

ସେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ରଥରେ ହାସ୍ତିନାପୁରକୁ ଗଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଗୋତ୍ରର ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କ ଘେରାଉରେ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ତାରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ।

ଗତ୍ଵା ଗଜାହ୍ଵଯଂ ରାମୋ ବାହ୍ଯୋପଵନମାସ୍ଥିତଃ । ଉଦ୍ଧଵଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ବୁଭୁତ୍ସଯା

ଗଜାହ୍ୱୟକୁ ପହଞ୍ଚି, ବଳରାମ ବାହାର ଉଦ୍ୟାନରେ ରହିଲେ ଏବଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଖବର ନେବା ପାଇଁ ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ।

ସୋଽଭିଵନ୍ଦ୍ଯାମ୍ବିକାପୁତ୍ରଂ ଭୀଷ୍ମଂ ଦ୍ରୋଣଂ ଚ ବାହ୍ଲିକମ୍ । ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ଚ ଵିଧିଵଦ୍ ରାମମାଗତମବ୍ରଵୀତ୍

ଉଦ୍ଧବ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅମ୍ବିକାପୁତ୍ର, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, ବାହ୍ଲିକ ଓ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଶିରୋନମ୍ର କରି, ବଳରାମଙ୍କ ଆଗମନ ସୂଚନା କଲେ।

ତେଽତିପ୍ରୀତାସ୍ତମାକର୍ଣ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ତଂ ରାମଂ ସୁହୃତ୍ତମମ୍ । ତମର୍ଚଯିତ୍ଵାଭିଯଯୁଃ ସର୍ଵେ ମଙ୍ଗଲପାଣଯଃ

ସେମାନେ ବଳରାମ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ; ସମ୍ମାନ କରି ସମସ୍ତେ ମଙ୍ଗଳ ଉପହାର ନେଇ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।

ତଂ ସଙ୍ଗମ୍ଯ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ଗାମର୍ଘ୍ଯଂ ଚ ନ୍ଯଵେଦଯନ୍ । ତେଷାଂ ଯେ ତତ୍ପ୍ରଭାଵଜ୍ଞାଃ ପ୍ରଣେମୁଃ ଶିରସା ବଲମ୍

ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ସାକ୍ଷାତ କରି, ସେମାନେ ଗାଁ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜା କଲେ; ଯେମାନେ ବଳରାମଙ୍କ ମହିମା ଜାଣିଥିଲେ, ସେମାନେ ଶିର ନମାଇଲେ।

ବନ୍ଧୂନ୍ କୁଶଲିନଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶିଵମନାମଯମ୍ । ପରସ୍ପରମଥୋ ରାମୋ ବଭାଷେଽଵିକ୍ଲଵଂ ଵଚଃ

ବନ୍ଧୁମାନେ ଭଲ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ସେମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଓ କୁଶଳ ପ୍ରଶ୍ନ କରି, ପରେ ବଳରାମ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ କଥା କହିଲେ।

ଉଗ୍ରସେନଃ କ୍ଷିତୀଶେଶୋ ଯଦ୍ ଵ ଆଜ୍ଞାପଯତ୍ ପ୍ରଭୁଃ । ତଦ୍ ଅଵ୍ଯଗ୍ରଧିଯଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୁରୁଧ୍ଵଂ ମାଵିଲମ୍ବିତମ୍

ଉଗ୍ରସେନ ଏହି ପୃଥିବୀର ରାଜା, ସେ ଯେଉଁ ଆଦେଶ ଦେଉଛନ୍ତି, ତାହାକୁ ଶାନ୍ତ ମନେ ଶୁଣି, ବିଳମ୍ବ ନକରି କାମ କର।

ଯଦ୍ ଯୂଯଂ ବହଵସ୍ତ୍ଵେକଂ ଜିତ୍ଵାଧର୍ମେଣ ଧାର୍ମିକମ୍ । ଅବଧ୍ନୀତାଥ ତନ୍ମୃଷ୍ଯେ ବନ୍ଧୂନାମୈକ୍ଯକାମ୍ଯଯା

ତୁମେମାନେ ଅନେକ ଲୋକ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକ ନ୍ୟାୟବାନ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ହରାଇ ଗଠିବାକୁ ବାଧିଲ, ମୁଁ ଏହି କଥାକୁ କୁଟୁମ୍ବମାନଙ୍କର ଏକତା ପାଇଁ ସହିଲି।

ଵୀର୍ଯଶୌର୍ଯବଲୋନ୍ନଦ୍ଧଂ ଆତ୍ମଶକ୍ତିସମଂ ଵଚଃ । କୁରଵୋ ବଲଦେଵସ୍ଯ ନିଶମ୍ଯୋଚୁଃ ପ୍ରକୋପିତାଃ

ବଳରାମଙ୍କର ଶକ୍ତି, ପ୍ରତାପ ଓ ଶୌର୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି, କୁରୁମାନେ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

ଅହୋ ମହଚ୍ଚିତ୍ରମିଦଂ କାଲଗତ୍ଯା ଦୁରତ୍ଯଯା । ଆରୁରୁକ୍ଷତ୍ଯୁପାନଦ୍ ଵୈ ଶିରୋ ମୁକୁଟସେଵିତମ୍

ହାଁ, ଏହା କେତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ! ସମୟର ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଗତିରେ, ଯିଏ ଉଚ୍ଚ ଆସନକୁ ଚାଲିଛି, ସେ ପାଉଁ ଚପ୍ପଲ ପିନ୍ଧିଛି, ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଛି।

ଏତେ ଯୌନେନ ସଂବଦ୍ଧାଃ ସହଶଯ୍ଯାସନାଶନାଃ । ଵୃଷ୍ଣଯସ୍ତୁଲ୍ଯତାଂ ନୀତା ଅସ୍ମଦ୍ ଦତ୍ତନୃପାସନାଃ

ଏହି ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଏକାସାଥି ଶୋଇ, ବସି, ଖାଇ, ଆମେ ଦେଇଥିବା ରାଜାସନରେ ବସି, ଆମ ସମାନ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।

ଚାମରଵ୍ଯଜନେ ଶଙ୍ଖଂ ଆତପତ୍ରଂ ଚ ପାଣ୍ଡୁରମ୍ । କିରୀଟମାସନଂ ଶଯ୍ଯାଂ ଭୁଞ୍ଜନ୍ତ୍ଯସ୍ମଦୁପେକ୍ଷଯା

ଆମେ ଅବହେଳା କରିଥିବାରୁ, ସେମାନେ ଚାମର, ବିଶ୍ରାମପଙ୍ଖା, ଶଂଖ, ଧଳା ଛତା, ମୁକୁଟ, ଆସନ ଓ ଶଯ୍ୟାର ଆନନ୍ଦ ଉଠାନ୍ତି।

( ଇଂଦ୍ରଵଂଶା ) ଅଲଂ ଯଦୂନାଂ ନରଦେଵଲାଞ୍ଛନୈଃ ଦାତୁଃ ପ୍ରତୀପୈଃ ଫଣିନାମିଵାମୃତମ୍ । ଯେଽସ୍ମତ୍ପ୍ରସାଦୋପଚିତା ହି ଯାଦଵା ଆଜ୍ଞାପଯନ୍ତ୍ଯଦ୍ଯ ଗତତ୍ରପା ବତ

ଯାଦବମାନେ ରାଜସମ୍ମାନ ପାଇ ଚିହ୍ନିତ ହେଉଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଦାତାଙ୍କର ଦାନ ସର୍ପମାନେ ପାଇଥିବା ଅମୃତ ସମାନ; ଯେଉଁ ଯାଦବମାନେ ଆମ ଦୟାରେ ବଢ଼ିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆଜି ଲଜ୍ଜା ଛାଡି ଆମକୁ ଆଦେଶ ଦେଉଛନ୍ତି।

( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) କଥମିନ୍ଦ୍ରୋଽପି କୁରୁଭିଃ ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣାର୍ଜୁନାଦିଭିଃ । ଅଦତ୍ତମଵରୁନ୍ଧୀତ ସିଂହଗ୍ରସ୍ତମିଵୋରଣଃ

ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ କୁରୁମାନେ, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, ଅର୍ଜୁନ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ, ଯାହା ଦିଆଯାଇନାହିଁ, ତାହାକୁ ଜୋରକରି ନେଇପାରିବେ କି? ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲରେ ସିଂହ ଶିକାରକୁ ଛିନିନେଇ।

ଶ୍ରୀବାଦରାଯଣିରୁଵାଚ - ଜନ୍ମବନ୍ଧୁଶ୍ରୀଯୋନ୍ନଦ୍ଧ ମଦାସ୍ତେ ଭରତର୍ଷଭ । ଆଶ୍ରାଵ୍ଯ ରାମଂ ଦୁର୍ଵାଚ୍ଯଂ ଅସଭ୍ଯାଃ ପୁରମାଵିଶନ୍

ଶ୍ରୀ ବାଦରାୟଣ କହିଲେ: ଜନ୍ମ, ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଓ ଧନର ଗର୍ବରେ ଏମାନେ ଅହଂକାରୀ ହୋଇଗଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ; ବଳରାମଙ୍କୁ ଅସଭ୍ୟ ଭାବରେ କଥା କହି, ସେମାନେ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁରୂନାଂ ଦୌଃଶୀଲ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵାଵାଚ୍ଯାନି ଚାଚ୍ଯୁତଃ । ଅଵୋଚତ୍ କୋପସଂରବ୍ଧୋ ଦୁଷ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯଃ ପ୍ରହସନ୍ ମୁହୁଃ

କୁରୁମାନଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟତା ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଅପମାନଜନକ କଥା ଶୁଣି, ଅଚ୍ୟୁତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ମୁହଁରେ ହସି ହସି ବାରମ୍ବାର କଥା କହିଲେ।

ନୂନଂ ନାନାମଦୋନ୍ନଦ୍ଧାଃ ଶାନ୍ତିଂ ନେଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯସାଧଵଃ । ତେଷାଂ ହି ପ୍ରଶମୋ ଦଣ୍ଡଃ ପଶୂନାଂ ଲଗୁଡୋ ଯଥା

ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗର୍ବରେ ମତ୍ତ, ଶାନ୍ତି ଚାହାନ୍ତିନାହିଁ; ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିୟମ ହେଉଛି ଦଣ୍ଡ, ଯେପରି ପଶୁମାନେ ପାଇଁ ଲାଠି।

ଅହୋ ଯଦୂନ୍ ସୁସଂରବ୍ଧାମ୍ କୃଷ୍ଣଂ ଚ କୁପିତଂ ଶନୈଃ । ସାନ୍ତ୍ଵଯିତ୍ଵାହମେତେଷାଂ ଶମମିଚ୍ଛନ୍ ଇହାଗତଃ

ହାଁ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଶାନ୍ତି ଆଣିବାକୁ ଆସିଛି, କ୍ରୋଧିତ ଯାଦବ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି।

ତ ଇମେ ମନ୍ଦମତଯଃ କଲହାଭିରତାଃ ଖଲାଃ । ତଂ ମାମଵଜ୍ଞାଯ ମୁହୁଃ ଦୁର୍ଭାଷାନ୍ ମାନିନୋଽବ୍ରୁଵନ୍

ଏମାନେ ମୂଢ଼, ଝଗଡ଼ା ପ୍ରିୟ ଓ ଦୁଷ୍ଟ; ମୋତେ ବାରମ୍ବାର ଅବହେଳା କରି, ଅହଂକାରରେ ଅପମାନଜନକ କଥା କହିଲେ।

ନୋଗ୍ରସେନଃ କିଲ ଵିଭୁଃ ଭୋଜଵୃଷ୍ଣ୍ଯନ୍ଧକେଶ୍ଵରଃ । ଶକ୍ରାଦଯୋ ଲୋକପାଲା ଯସ୍ଯାଦେଶାନୁଵର୍ତିନଃ

ଉଗ୍ରସେନ କି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ ନୁହଁନ୍ତି? ଯିଏ ଭୋଜ, ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକମାନଙ୍କ ରାଜା, ଯାହାଙ୍କ ଆଦେଶକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକପାଳମାନେ ମାନନ୍ତି।

ସୁଧର୍ମାଽଽକ୍ରମ୍ଯତେ ଯେନ ପାରିଜାତୋଽମରାଙ୍‌ଘ୍ରିପଃ । ଆନୀଯ ଭୁଜ୍ଯତେ ସୋଽସୌ ନ କିଲାଧ୍ଯାସନାର୍ହଣଃ

ଯିଏ ସୁଧର୍ମା ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି, ଅମରମାନଙ୍କ ପାଖରୁ ପାରିଜାତ ଗଛ ଆଣି ଉପଭୋଗ କରିଛନ୍ତି, ସେ କି ରାଜାସନ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ? ନିଶ୍ଚୟ ନୁହଁନ୍ତି।

ଯସ୍ଯ ପାଦଯୁଗଂ ସାକ୍ଷାତ୍ ଶ୍ରୀରୁପାସ୍ତେଽଖିଲେଶ୍ଵରୀ । ସ ନାର୍ହତି କିଲ ଶ୍ରୀଶୋ ନରଦେଵପରିଚ୍ଛଦାନ୍

ଯାଙ୍କର ପାଦଦ୍ୱୟକୁ ଶ୍ରୀ ନିଜେ ସେବନ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଅଧିପତି, ସେ କି ରାଜସମ୍ମାନ ଓ ଭୂଷଣ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ? ନିଶ୍ଚୟ ନୁହଁନ୍ତି।

( ଵସଂତତିଲକା ) ଯସ୍ଯାଙ୍‌ଘ୍ରିପଙ୍କଜରଜୋଽଖିଲଲୋକପାଲୈଃ ମୌଲ୍ଯୁତ୍ତମୈର୍ଧୃତମୁପାସିତତୀର୍ଥତୀର୍ଥମ୍ । ବ୍ରହ୍ମା ଭଵୋଽହମପି ଯସ୍ଯ କଲାଃ କଲାଯାଃ ଶ୍ରୀଶ୍ଚୋଦ୍ଵହେମ ଚିରମସ୍ଯ ନୃପାସନଂ କ୍ଵ

ଯାଙ୍କର ପଦପଙ୍କଜର ଧୂଳି ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ମୁକୁଟ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଏ, ଯାହା ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର ଭାବରେ ପୂଜାଯାଏ; ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଓ ମୁଁ ତାଙ୍କ ଅଂଶର ଅଂଶ; ଶ୍ରୀ ନିଜେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ତାଙ୍କୁ ସେବନ କରନ୍ତି—ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ରାଜାସନ କେଉଁଠି?

( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ଭୁଞ୍ଜତେ କୁରୁଭିର୍ଦତ୍ତଂ ଭୂଖଣ୍ଡଂ ଵୃଷ୍ଣଯଃ କିଲ । ଉପାନହଃ କିଲ ଵଯଂ ସ୍ଵଯଂ ତୁ କୁରଵଃ ଶିରଃ

ବୃଷ୍ଣିମାନେ କୁରୁମାନେ ଦେଇଥିବା ଭୂମିର ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି, ଆମେ ଚପ୍ପଲ ସମାନ ଓ କୁରୁମାନେ ମୁଣ୍ଡର ମୁକୁଟ ସମାନ।

ଅହୋ ଐଶ୍ଵର୍ଯମତ୍ତାନାଂ ମତ୍ତାନାମିଵ ମାନିନାମ୍ । ଅସଂବଦ୍ଧା ଗିରୋ ରୁକ୍ଷାଃ କଃ ସହେତାନୁଶାସୀତା

ହାଁ, ଧନ ଓ ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ ଲୋକମାନେ, ମଦରେ ମସ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କ ପରି, ଅସଂଯୋଜିତ ଏବଂ କଠୋର କଥା କହନ୍ତି । ଏମିତି ଲୋକଙ୍କୁ କିଏ ସହିପାରିବେ କିମ୍ବା ଉପଦେଶ ଦେଇପାରିବେ ?

ଅଦ୍ଯ ନିଷ୍କୌରଵଂ ପୃଥ୍ଵୀଂ କରିଷ୍ଯାମୀତ୍ଯମର୍ଷିତଃ । ଗୃହୀତ୍ଵା ହଲମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ଦହନ୍ନିଵ ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍

ତାଙ୍କର ରୋଷରେ, ସେ କହିଲେ— 'ଆଜି ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ କୌରବମାନେ ରହିତ କରିଦେବି!' ହାଲ ଧରି, ସେ ଏମିତି ଉଠିଲେ ଯେ, ତିନି ଜଗତକୁ ଦହିଦେବେ ଭଳି ଲାଗିଲା ।