ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

କୌରଵାଃ କୁପିତା ଊଚୁଃ ଦୁର୍ଵିନୀତୋଽଯମର୍ଭକଃ । କଦର୍ଥୀକୃତ୍ଯ ନଃ କନ୍ଯାଂ ଅକାମାଂ ଅହରଦ୍ ବଲାତ୍

କୌରବମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ: 'ଏହି ଛୁଆଁଟି ଅନ୍ୟାୟ କରିଛି; ସେ ଆମକୁ ଅବମାନ କରି, ଆମ ଝିଅକୁ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବିପରୀତ ଭାବେ ବଳପୂର୍ବକ ନେଇଯାଇଛି।'

ବଧ୍ନୀତେମଂ ଦୁର୍ଵିନୀତଂ କିଂ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ଵୃଷ୍ଣଯଃ । ଯେଽସ୍ମତ୍ ପ୍ରସାଦୋପଚିତାଂ ଦତ୍ତାଂ ନୋ ଭୁଞ୍ଜତେ ମହୀମ୍

ଏହି ଅସଭ୍ୟଟିକୁ ବାନ୍ଧିଦିଅ। ବୃଷ୍ଣିମାନେ କଣ କରିପାରିବେ? ସେମାନେ ତ ଆମେ ଦୟା କରି ଦେଇଥିବା ଜମି ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି।

ନିଗୃହୀତଂ ସୁତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯଦ୍ଯେଷ୍ଯନ୍ତୀହ ଵୃଷ୍ଣଯଃ । ଭଗ୍ନଦର୍ପାଃ ଶମଂ ଯାନ୍ତି ପ୍ରାଣା ଇଵ ସୁସଂଯତାଃ

ଯଦି ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଶୁଣନ୍ତି ଯେ ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ଧରି ରଖାଯାଇଛି, ତେବେ ସେମାନଙ୍କର ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ ହେବ ଏବଂ ସେମାନେ ଶାନ୍ତ ହେଇଯିବେ, ଯେପରି ଭଲଭାବେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଶ୍ୱାସ।

ଇତି କର୍ଣଃ ଶଲୋ ଭୂରିଃ ଯଜ୍ଞକେତୁଃ ସୁଯୋଧନଃ । ସାମ୍ବମାରେଭିରେ ବଦ୍ଧୁଂ କୁରୁଵୃଦ୍ଧାନୁମୋଦିତାଃ

ଏଭଳି କହି କର୍ଣ୍ଣ, ଶଳ, ଭୂରି, ଯଜ୍ଞକେତୁ ଓ ସୁୟୋଧନ, କୁରୁବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କର ସମ୍ମତିରେ ସାମ୍ବକୁ ବାନ୍ଧିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାନୁଧାଵତଃ ସାମ୍ବୋ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ ମହାରଥଃ । ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ରୁଚିରଂ ଚାପଂ ତସ୍ଥୌ ସିଂହ ଇଵୈକଲଃ

ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧାଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ସାମ୍ବ ଏହି ମହାରଥୀ ତାଙ୍କର ଅତି ଶୋଭାମୟ ଧନୁଷ ଧରି, ସିଂହ ଭଳି ଏକାକି ଦଢ଼ ହେଲେ।

ତଂ ତେ ଜିଘୃକ୍ଷଵଃ କ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ତିଷ୍ଠ ତିଷ୍ଠେତି ଭାଷିଣଃ । ଆସାଦ୍ଯ ଧନ୍ଵିନୋ ବାଣୈଃ କର୍ଣାଗ୍ରଣ୍ଯଃ ସମାକିରନ୍

ସେମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, 'ଥାମ, ଥାମ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି, ଧନୁଷ ଧରି ଆଗକୁ ଆସିଲେ। କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ବାଣରେ ବର୍ଷା କଲେ।

ସୋଽପଵିଦ୍ଧଃ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁରୁଭିର୍ଯଦୁନନ୍ଦନଃ । ନାମୃଷ୍ଯତ୍ ତଦଚିନ୍ତ୍ଯାର୍ଭଃ ସିଂହ କ୍ଷୁଦ୍ରମୃଗୈରିଵ

କୁରୁମାନେ ତାଙ୍କୁ ବାଣ ମାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ଯଦୁବଂଶୀ ଏହି ଶିଶୁ, କୁରୁମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଥିରେ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଏକ ସିଂହ ଛୋଟ ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କୁ ଅସହ୍ୟ କରେ।

ଵିସ୍ଫୂର୍ଜ୍ଯ ରୁଚିରଂ ଚାପଂ ସର୍ଵାନ୍ ଵିଵ୍ଯାଧ ସାଯକୈଃ । କର୍ଣାଦୀନ୍ ଷଡ୍ରଥାନ୍ ଵୀରଃ ତାଵଦ୍‌ଭିର୍ଯୁଗପତ୍ ପୃଥକ୍

ସେ ତାଙ୍କର ଶୋଭାମୟ ଧନୁଷ ଟାଣି, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟ ପଞ୍ଚ ମହାରଥୀଙ୍କୁ ବାଣରେ ଏକାସାଥି ଓ ଅଲଗା ଭାବରେ ଆଘାତ କଲେ।

ଚତୁର୍ଭିଶ୍ଚତୁରୋ ଵାହାନ୍ ଏକୈକେନ ଚ ସାରଥୀନ୍ । ରଥିନଶ୍ଚ ମହେଷ୍ଵାସାନ୍ ତସ୍ଯ ତତ୍ତେଽଭ୍ଯପୂଜଯନ୍

ସେ ଚାରିଟି ବାଣରେ ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ରଥଚାଳକକୁ ଏକଟି କରି ବାଣ ମାଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ରଥରେ ଥିବା ମହାଧନୁର୍ଧରମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଘାତ ପାଇଲେ। ଏହି କାରଣରେ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।

ତଂ ତୁ ତେ ଵିରଥଂ ଚକ୍ରୁଃ ଚତ୍ଵାରଶ୍ଚତୁରୋ ହଯାନ୍ । ଏକସ୍ତୁ ସାରଥିଂ ଜଘ୍ନେ ଚିଚ୍ଛେଦାନ୍ଯଃ ଶରାସନମ୍

କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ରଥହୀନ କରିଦେଲେ; ଚାରି ଜଣେ ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ ଆଘାତ କଲେ, ଏକ ଜଣେ ରଥଚାଳକକୁ ମାରିଦେଲେ, ଅନ୍ୟ ଜଣେ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ କାଟିଦେଲେ।

ତଂ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଵିରଥୀକୃତ୍ଯ କୃଚ୍ଛ୍ରେଣ କୁରଵୋ ଯୁଧି । କୁମାରଂ ସ୍ଵସ୍ଯ କନ୍ଯାଂ ଚ ସ୍ଵପୁରଂ ଜଯିନୋଽଵିଶନ୍

ଯୁଦ୍ଧରେ ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ଓ ରଥହୀନ କରି, ବିଜୟୀ କୁରୁମାନେ ସେଇ କୁମାର ଓ ନିଜ କନ୍ୟା ସହିତ ସ୍ୱନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନାରଦୋକ୍ତେନ ରାଜନ୍ ସଞ୍ଜାତମନ୍ଯଵଃ । କୁରୂନ୍ ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଯମଂ ଚକ୍ରୁଃ ଉଗ୍ରସେନପ୍ରଚୋଦିତାଃ

ନାରଦଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏହି ଖବର ଶୁଣି, ରାଜା, ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଖୁବ୍ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଏବଂ ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ କୁରୁମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।

ସାନ୍ତ୍ଵଯିତ୍ଵା ତୁ ତାନ୍ ରାମଃ ସନ୍ନଦ୍ଧାନ୍ ଵୃଷ୍ଣିପୁଙ୍ଗଵାନ୍ । ନୈଚ୍ଛଯ୍ କୁରୂଣାଂ ଵୃଷ୍ଣୀନାଂ କଲିଂ କଲିମଲାପହଃ

କିନ୍ତୁ ବଳରାମ ସେଇ ସଜ୍ଜିତ ବୃଷ୍ଣିମାନେଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି, କୁରୁ ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଧ ହେବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଦ୍ୱେଷ ଦୂର କରନ୍ତି।

ଜଗାମ ହାସ୍ତିନପୁରଂ ରଥେନାଦିତ୍ଯଵର୍ଚସା । ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ କୁଲଵୃଦ୍ଧୈଶ୍ଚ ଵୃତଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଇଵ ଗ୍ରହୈଃ

ସେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ରଥରେ ହାସ୍ତିନାପୁରକୁ ଗଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଗୋତ୍ରର ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କ ଘେରାଉରେ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ତାରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ।

ଗତ୍ଵା ଗଜାହ୍ଵଯଂ ରାମୋ ବାହ୍ଯୋପଵନମାସ୍ଥିତଃ । ଉଦ୍ଧଵଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ବୁଭୁତ୍ସଯା

ଗଜାହ୍ୱୟକୁ ପହଞ୍ଚି, ବଳରାମ ବାହାର ଉଦ୍ୟାନରେ ରହିଲେ ଏବଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଖବର ନେବା ପାଇଁ ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ।

ସୋଽଭିଵନ୍ଦ୍ଯାମ୍ବିକାପୁତ୍ରଂ ଭୀଷ୍ମଂ ଦ୍ରୋଣଂ ଚ ବାହ୍ଲିକମ୍ । ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ଚ ଵିଧିଵଦ୍ ରାମମାଗତମବ୍ରଵୀତ୍

ଉଦ୍ଧବ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅମ୍ବିକାପୁତ୍ର, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, ବାହ୍ଲିକ ଓ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଶିରୋନମ୍ର କରି, ବଳରାମଙ୍କ ଆଗମନ ସୂଚନା କଲେ।

ତେଽତିପ୍ରୀତାସ୍ତମାକର୍ଣ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ତଂ ରାମଂ ସୁହୃତ୍ତମମ୍ । ତମର୍ଚଯିତ୍ଵାଭିଯଯୁଃ ସର୍ଵେ ମଙ୍ଗଲପାଣଯଃ

ସେମାନେ ବଳରାମ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ; ସମ୍ମାନ କରି ସମସ୍ତେ ମଙ୍ଗଳ ଉପହାର ନେଇ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।

ତଂ ସଙ୍ଗମ୍ଯ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ଗାମର୍ଘ୍ଯଂ ଚ ନ୍ଯଵେଦଯନ୍ । ତେଷାଂ ଯେ ତତ୍ପ୍ରଭାଵଜ୍ଞାଃ ପ୍ରଣେମୁଃ ଶିରସା ବଲମ୍

ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ସାକ୍ଷାତ କରି, ସେମାନେ ଗାଁ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜା କଲେ; ଯେମାନେ ବଳରାମଙ୍କ ମହିମା ଜାଣିଥିଲେ, ସେମାନେ ଶିର ନମାଇଲେ।

ବନ୍ଧୂନ୍ କୁଶଲିନଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶିଵମନାମଯମ୍ । ପରସ୍ପରମଥୋ ରାମୋ ବଭାଷେଽଵିକ୍ଲଵଂ ଵଚଃ

ବନ୍ଧୁମାନେ ଭଲ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ସେମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଓ କୁଶଳ ପ୍ରଶ୍ନ କରି, ପରେ ବଳରାମ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ କଥା କହିଲେ।

ଉଗ୍ରସେନଃ କ୍ଷିତୀଶେଶୋ ଯଦ୍ ଵ ଆଜ୍ଞାପଯତ୍ ପ୍ରଭୁଃ । ତଦ୍ ଅଵ୍ଯଗ୍ରଧିଯଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୁରୁଧ୍ଵଂ ମାଵିଲମ୍ବିତମ୍

ଉଗ୍ରସେନ ଏହି ପୃଥିବୀର ରାଜା, ସେ ଯେଉଁ ଆଦେଶ ଦେଉଛନ୍ତି, ତାହାକୁ ଶାନ୍ତ ମନେ ଶୁଣି, ବିଳମ୍ବ ନକରି କାମ କର।

ଯଦ୍ ଯୂଯଂ ବହଵସ୍ତ୍ଵେକଂ ଜିତ୍ଵାଧର୍ମେଣ ଧାର୍ମିକମ୍ । ଅବଧ୍ନୀତାଥ ତନ୍ମୃଷ୍ଯେ ବନ୍ଧୂନାମୈକ୍ଯକାମ୍ଯଯା

ତୁମେମାନେ ଅନେକ ଲୋକ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକ ନ୍ୟାୟବାନ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ହରାଇ ଗଠିବାକୁ ବାଧିଲ, ମୁଁ ଏହି କଥାକୁ କୁଟୁମ୍ବମାନଙ୍କର ଏକତା ପାଇଁ ସହିଲି।

ଵୀର୍ଯଶୌର୍ଯବଲୋନ୍ନଦ୍ଧଂ ଆତ୍ମଶକ୍ତିସମଂ ଵଚଃ । କୁରଵୋ ବଲଦେଵସ୍ଯ ନିଶମ୍ଯୋଚୁଃ ପ୍ରକୋପିତାଃ

ବଳରାମଙ୍କର ଶକ୍ତି, ପ୍ରତାପ ଓ ଶୌର୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି, କୁରୁମାନେ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

ଅହୋ ମହଚ୍ଚିତ୍ରମିଦଂ କାଲଗତ୍ଯା ଦୁରତ୍ଯଯା । ଆରୁରୁକ୍ଷତ୍ଯୁପାନଦ୍ ଵୈ ଶିରୋ ମୁକୁଟସେଵିତମ୍

ହାଁ, ଏହା କେତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ! ସମୟର ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଗତିରେ, ଯିଏ ଉଚ୍ଚ ଆସନକୁ ଚାଲିଛି, ସେ ପାଉଁ ଚପ୍ପଲ ପିନ୍ଧିଛି, ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଛି।

ଏତେ ଯୌନେନ ସଂବଦ୍ଧାଃ ସହଶଯ୍ଯାସନାଶନାଃ । ଵୃଷ୍ଣଯସ୍ତୁଲ୍ଯତାଂ ନୀତା ଅସ୍ମଦ୍ ଦତ୍ତନୃପାସନାଃ

ଏହି ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଏକାସାଥି ଶୋଇ, ବସି, ଖାଇ, ଆମେ ଦେଇଥିବା ରାଜାସନରେ ବସି, ଆମ ସମାନ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।

ଚାମରଵ୍ଯଜନେ ଶଙ୍ଖଂ ଆତପତ୍ରଂ ଚ ପାଣ୍ଡୁରମ୍ । କିରୀଟମାସନଂ ଶଯ୍ଯାଂ ଭୁଞ୍ଜନ୍ତ୍ଯସ୍ମଦୁପେକ୍ଷଯା

ଆମେ ଅବହେଳା କରିଥିବାରୁ, ସେମାନେ ଚାମର, ବିଶ୍ରାମପଙ୍ଖା, ଶଂଖ, ଧଳା ଛତା, ମୁକୁଟ, ଆସନ ଓ ଶଯ୍ୟାର ଆନନ୍ଦ ଉଠାନ୍ତି।

( ଇଂଦ୍ରଵଂଶା ) ଅଲଂ ଯଦୂନାଂ ନରଦେଵଲାଞ୍ଛନୈଃ ଦାତୁଃ ପ୍ରତୀପୈଃ ଫଣିନାମିଵାମୃତମ୍ । ଯେଽସ୍ମତ୍ପ୍ରସାଦୋପଚିତା ହି ଯାଦଵା ଆଜ୍ଞାପଯନ୍ତ୍ଯଦ୍ଯ ଗତତ୍ରପା ବତ

ଯାଦବମାନେ ରାଜସମ୍ମାନ ପାଇ ଚିହ୍ନିତ ହେଉଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଦାତାଙ୍କର ଦାନ ସର୍ପମାନେ ପାଇଥିବା ଅମୃତ ସମାନ; ଯେଉଁ ଯାଦବମାନେ ଆମ ଦୟାରେ ବଢ଼ିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆଜି ଲଜ୍ଜା ଛାଡି ଆମକୁ ଆଦେଶ ଦେଉଛନ୍ତି।

( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) କଥମିନ୍ଦ୍ରୋଽପି କୁରୁଭିଃ ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣାର୍ଜୁନାଦିଭିଃ । ଅଦତ୍ତମଵରୁନ୍ଧୀତ ସିଂହଗ୍ରସ୍ତମିଵୋରଣଃ

ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ କୁରୁମାନେ, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, ଅର୍ଜୁନ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ, ଯାହା ଦିଆଯାଇନାହିଁ, ତାହାକୁ ଜୋରକରି ନେଇପାରିବେ କି? ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲରେ ସିଂହ ଶିକାରକୁ ଛିନିନେଇ।

ଶ୍ରୀବାଦରାଯଣିରୁଵାଚ - ଜନ୍ମବନ୍ଧୁଶ୍ରୀଯୋନ୍ନଦ୍ଧ ମଦାସ୍ତେ ଭରତର୍ଷଭ । ଆଶ୍ରାଵ୍ଯ ରାମଂ ଦୁର୍ଵାଚ୍ଯଂ ଅସଭ୍ଯାଃ ପୁରମାଵିଶନ୍

ଶ୍ରୀ ବାଦରାୟଣ କହିଲେ: ଜନ୍ମ, ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଓ ଧନର ଗର୍ବରେ ଏମାନେ ଅହଂକାରୀ ହୋଇଗଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ; ବଳରାମଙ୍କୁ ଅସଭ୍ୟ ଭାବରେ କଥା କହି, ସେମାନେ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁରୂନାଂ ଦୌଃଶୀଲ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵାଵାଚ୍ଯାନି ଚାଚ୍ଯୁତଃ । ଅଵୋଚତ୍ କୋପସଂରବ୍ଧୋ ଦୁଷ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯଃ ପ୍ରହସନ୍ ମୁହୁଃ

କୁରୁମାନଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟତା ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଅପମାନଜନକ କଥା ଶୁଣି, ଅଚ୍ୟୁତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ମୁହଁରେ ହସି ହସି ବାରମ୍ବାର କଥା କହିଲେ।