ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଦୁଷ୍ଟଃ ଶାଖାମୃଗଃ ଶାଖାଂ ଆରୂଢଃ କଂପଯନ୍ ଦ୍ରୁମାନ୍ । ଚକ୍ରେ କିଲକିଲାଶବ୍ଦଂ ଆତ୍ମାନଂ ସଂପ୍ରଦର୍ଶଯନ୍

ସେ ଦୁଷ୍ଟ ବନରାଜି ଗଛରେ ଚଢ଼ି, ଶାଖା ହଲାଇ, ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କରି, ନିଜକୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆକର୍ଷିତ କଲା।

ତସ୍ଯ ଧାର୍ଷ୍ଟ୍ଯଂ କପେର୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତରୁଣ୍ଯୋ ଜାତିଚାପଲାଃ । ହାସ୍ଯପ୍ରିଯା ଵିଜହସୁଃ ବଲଦେଵପରିଗ୍ରହାଃ

ବନରାଜିଙ୍କ ଅସଭ୍ୟତା ଦେଖି, ବଳରାମଙ୍କ ସହ ଥିବା ଯୁବତୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ହସିବାକୁ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି, ସ୍ୱଭାବରେ ଚଞ୍ଚଳ, ହସି ପଡ଼ିଲେ।

ତା ହେଲଯାମାସ କପିଃ ଭୂକ୍ଷେପୈଃ ସଂମୁଖାଦିଭିଃ । ଦର୍ଶଯନ୍ ସ୍ଵଗୁଦଂ ତାସାଂ ରାମସ୍ଯ ଚ ନିରୀକ୍ଷିତଃ

ସେ ବନରାଜି ମାଟି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ସାମ୍ନାରୁ ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କୁ ଉପହାସ କଲା, ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନିଜ ପିଠ ଦେଖାଇଲା; ଏହା ସବୁ ରାମଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ହେଉଥିଲା।

ତଂ ଗ୍ରାଵ୍ଣା ପ୍ରାହରତ୍ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ବଲଃ ପ୍ରହରତାଂ ଵରଃ । ସ ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵା ଗ୍ରାଵାଣଂ ମଦିରାକଲଶଂ କପିଃ

ତେବେ, ବଳରାମ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ କ୍ରୋଧରେ ପଥର ଛାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ବାନର ଚତୁରତାରେ ସେଇ ପଥରକୁ ଟାଳି, ମଦର କଳଶଟିକୁ ଧରିନେଲା।

ଗୃହୀତ୍ଵା ହେଲଯାମାସ ଧୂର୍ତସ୍ତଂ କୋପଯନ୍ ହସନ୍ । ନିର୍ଭିଦ୍ଯ କଲଶଂ ଦୁଷ୍ଟୋ ଵାସାଂସ୍ଯାସ୍ଫାଲଯଦ୍ ବଲମ୍

ଧୂର୍ତ୍ତ ବାନର ହସିହସି ବଳରାମଙ୍କୁ ଉପହାସ କରି, ମଦର କଳଶ ଭାଙ୍ଗିଦେଲା ଏବଂ ବଳରାମଙ୍କ ପୋଶାକ ଛିଟିଯାଇଲା।

କଦର୍ଥୀକୃତ୍ଯ ବଲଵାନ୍ ଵିପ୍ରଚକ୍ରେ ମଦୋଦ୍ଧତଃ । ତଂ ତସ୍ଯାଵିନଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଶାଂଶ୍ଚ ତଦୁପଦ୍ରୁତାନ୍

ମଦର ଗର୍ବରେ ବାନର ବଳରାମଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି, ଅଭଦ୍ର ଆଚରଣ କଲା; ତାଙ୍କର ଏହି ଅଶିଷ୍ଟତା ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଞ୍ଚଳର ଅଶାନ୍ତି ଦେଖି—

କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମୁସଲମାଦତ୍ତ ହଲଂ ଚାରିଜିଘାଂସଯା । ଦ୍ଵିଵିଦୋଽପି ମହାଵୀର୍ଯଃ ଶାଲମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ପାଣିନା

କ୍ରୋଧିତ ବଳରାମ ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଗଦା ଓ ହଳ ଉଠାଇଲେ; ଏପଟେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ୱିବିଦ ବଡ଼ ଗଛଟିକୁ ହାତରେ ଉଠାଇଲା।

ଅଭ୍ଯେତ୍ଯ ତରସା ତେନ ବଲଂ ମୂର୍ଧନ୍ଯତାଡଯତ୍ । ତଂ ତୁ ସଙ୍କର୍ଷଣୋ ମୂର୍ଧ୍ନି ପତନ୍ତମଚଲୋ ଯଥା

ବେଗରେ ଆସି, ସେଇ ଗଛଟିକୁ ବଳରାମଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ କଲା; କିନ୍ତୁ ସଂକର୍ଷଣ ଏମିତି ଅଚଳ ରହିଲେ, ଯେପରି ଉପରୁ ପଡ଼ିଥିବା ପାହାଡ଼ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହେ।

ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ବଲଵାନ୍ ସୁନନ୍ଦେନାହନଚ୍ଚ ତମ୍ । ମୂଷଲାହତମସ୍ତିଷ୍କୋ ଵିରେଜେ ରକ୍ତଧାରଯା

ବଳଶାଳୀ ବଳରାମ ସେଇ ଗଛଟିକୁ ଧରି, ତାଙ୍କର ଗଦାରେ ଦ୍ୱିବିଦକୁ ଆଘାତ କଲେ; ଏହି ଆଘାତରେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗିଗଲା ଏବଂ ରକ୍ତ ଝରିଲା।

ଗିରିର୍ଯଥା ଗୈରିକଯା ପ୍ରହାରଂ ନାନୁଚିନ୍ତଯନ୍ । ପୁନରନ୍ଯଂ ସମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ କୃତ୍ଵା ନିଷ୍ପତ୍ରମୋଜସା

ପାହାଡ଼ ଯେପରି ଗେରୁଆ ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗିଯାଏ, ସେପରି ଆଘାତକୁ ଗଣନା କଲାନି; ପୁଣି ଆଉ ଏକ ଗଛ ଉଠାଇ, ଶକ୍ତିରେ ତାହାର ସମସ୍ତ ଡାଳ ପତ୍ର ଛିଣ୍ଡିଦେଲା।

ତେନାହନତ୍ ସୁସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ତଂ ବଲଃ ଶତଧାଚ୍ଛିନତ୍ । ତତୋଽନ୍ଯେନ ରୁଷା ଜଘ୍ନେ ତଂ ଚାପି ଶତଧାଚ୍ଛିନତ୍

ସେଇ ଗଛଟିକୁ ନେଇ ଦ୍ୱିବିଦ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଆଘାତ କଲା, କିନ୍ତୁ ବଳରାମ ତାହାକୁ ଶତ ଖଣ୍ଡ କରିଦେଲେ; ପରେ ଆଉ ଏକ ଗଛ ନେଇ କ୍ରୋଧରେ ଆଘାତ କଲା, ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ବଳରାମ ଶତ ଖଣ୍ଡ କରିଦେଲେ।

ଏଵଂ ଯୁଧ୍ଯନ୍ ଭଗଵତା ଭଗ୍ନେ ଭଗ୍ନେ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଆକୃଷ୍ଯ ସର୍ଵତୋ ଵୃକ୍ଷାନ୍ ନିର୍ଵୃକ୍ଷଂ ଅକରୋଦ୍ ଵନମ୍

ଏଭଳି ଭାବେ ପ୍ରଭୁ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ପୁନିପୁନି ଗଛ ଭାଙ୍ଗିଦେଉଥିବା ବେଳେ, ସେ ଚାରିପଟିର ସମସ୍ତ ଗଛ ଉଖାଡ଼ି ଦେଇ, ସେଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଛଶୂନ୍ୟ କରିଦେଲା।

ତତୋଽମୁଞ୍ଚଚ୍ଛିଲାଵର୍ଷଂ ବଲସ୍ଯୋପର୍ଯମର୍ଷିତଃ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ଚୂର୍ଣଯାମାସ ଲୀଲଯା ମୁସଲାଯୁଧଃ

ତାପରେ, ବଳରାମଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସେ ପଥରର ବର୍ଷା କରିଲା; କିନ୍ତୁ ବଳରାମ ଗଦା ଧରି, ସହଜରେ ସମସ୍ତ ପଥରକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ।

ସ ବାହୂ ତାଲସଙ୍କାଶୌ ମୁଷ୍ଟୀକୃତ୍ଯ କପୀଶ୍ଵରଃ । ଆସାଦ୍ଯ ରୋହିଣୀପୁତ୍ରଂ ତାଭ୍ଯାଂ ଵକ୍ଷସ୍ଯରୂରୁଜତ୍

ବାନରମାନ୍ୟ ବଡ଼ ତାଳଗଛ ପରି ଦୁଇଟି ବାହୁ ମୁଷ୍ଟି କରି, ରୋହିଣୀପୁତ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି, ଦୁଇହାତରେ ତାଙ୍କର ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲା।

ଯାଦଵେନ୍ଦ୍ରୋଽପି ତଂ ଦୋର୍ଭ୍ଯାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମୁସଲଲାଙ୍ଗଲେ । ଜତ୍ରାଵଭ୍ଯର୍ଦଯତ୍କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସୋଽପତଦ୍ ରୁଧିରଂ ଵମନ୍

କିନ୍ତୁ ଯାଦବମୁକୁଟ ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କର ଗଦା ଓ ହଳ, ଦୁଇହାତରେ ଦ୍ୱିବିଦକୁ ଧରି କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର କନ୍ଧରେ ଚାପ ଦେଲେ; ଦ୍ୱିବିଦ ରକ୍ତ ଝରାଉଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଗଲା।

ଚକମ୍ପେ ତେନ ପତତା ସଟଙ୍କଃ ସଵନସ୍ପତିଃ । ପର୍ଵତଃ କୁରୁଶାର୍ଦୂଲ ଵାଯୁନା ନୌରିଵାମ୍ଭସି

ସେ ପଡ଼ିବା ସମୟରେ, ଭୂମି ଓ ଗଛମାନେ ଭୟରେ କମ୍ପିଗଲେ; ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ପରି ଯେପରି ପବନରେ ପାହାଡ଼ କିମ୍ବା ଜଳରେ ନୌକା ଡୋଳିଯାଏ।

ଜଯଶବ୍ଦୋ ନମଃଶବ୍ଦଃ ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତି ଚାମ୍ବରେ । ସୁରସିଦ୍ଧମୁନୀନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଆସୀତ୍ କୁସୁମଵର୍ଷିଣାମ୍

ଆକାଶରେ 'ଜୟ', 'ନମସ୍କାର', 'ଭଲ କଲେ' ଭଳି ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା; ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ, ମହାମୁନିମାନେ ଫୁଲ ବର୍ଷା କରିଲେ।

ଏଵଂ ନିହତ୍ଯ ଦ୍ଵିଵିଦଂ ଜଗଦ୍ଵ୍ଯତିକରାଵହମ୍ । ସଂସ୍ତୂଯମାନୋ ଭଗଵାନ୍ ଜନୈଃ ସ୍ଵପୁରମାଵିଶତ୍

ଏଭଳି ଭାବେ, ଜଗତକୁ କଷ୍ଟ ଦେଇଥିବା ଦ୍ୱିବିଦକୁ ବଧ କରି, ପ୍ରଭୁ ଲୋକମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠି ଶ୍ରବଣ କରୁଥିବା ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ଦଶମସ୍କନ୍ଧେ ଉତ୍ତରାର୍ଧେ ଦ୍ଵିଵିଦଵଧୋ ନାମ ସପ୍ତଷଷ୍ଟିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ଏହିପରି, ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ଉତ୍ତରାର୍ଧରେ 'ଦ୍ୱିବିଦ ବଧ' ନାମକ ସତସଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।

ସାଂବଵିଵାହଃ; ବଲରାମେଣ ହସ୍ତିନାପୁରକର୍ଷଣଂ ଚ ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ - ( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ଦୁର୍ଯୋଧନସୁତାଂ ରାଜନ୍ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଂ ସମିତିଂଜଯଃ । ସ୍ଵଯଂଵରସ୍ଥାମହରତ୍ ସାଂବୋ ଜାମ୍ବଵତୀସୁତଃ

ସାମ୍ବଙ୍କ ବିବାହ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଟାଣି ନେବା।

କୌରଵାଃ କୁପିତା ଊଚୁଃ ଦୁର୍ଵିନୀତୋଽଯମର୍ଭକଃ । କଦର୍ଥୀକୃତ୍ଯ ନଃ କନ୍ଯାଂ ଅକାମାଂ ଅହରଦ୍ ବଲାତ୍

କୌରବମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ: 'ଏହି ଛୁଆଁଟି ଅନ୍ୟାୟ କରିଛି; ସେ ଆମକୁ ଅବମାନ କରି, ଆମ ଝିଅକୁ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବିପରୀତ ଭାବେ ବଳପୂର୍ବକ ନେଇଯାଇଛି।'

ବଧ୍ନୀତେମଂ ଦୁର୍ଵିନୀତଂ କିଂ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ଵୃଷ୍ଣଯଃ । ଯେଽସ୍ମତ୍ ପ୍ରସାଦୋପଚିତାଂ ଦତ୍ତାଂ ନୋ ଭୁଞ୍ଜତେ ମହୀମ୍

ଏହି ଅସଭ୍ୟଟିକୁ ବାନ୍ଧିଦିଅ। ବୃଷ୍ଣିମାନେ କଣ କରିପାରିବେ? ସେମାନେ ତ ଆମେ ଦୟା କରି ଦେଇଥିବା ଜମି ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି।

ନିଗୃହୀତଂ ସୁତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯଦ୍ଯେଷ୍ଯନ୍ତୀହ ଵୃଷ୍ଣଯଃ । ଭଗ୍ନଦର୍ପାଃ ଶମଂ ଯାନ୍ତି ପ୍ରାଣା ଇଵ ସୁସଂଯତାଃ

ଯଦି ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଶୁଣନ୍ତି ଯେ ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ଧରି ରଖାଯାଇଛି, ତେବେ ସେମାନଙ୍କର ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ ହେବ ଏବଂ ସେମାନେ ଶାନ୍ତ ହେଇଯିବେ, ଯେପରି ଭଲଭାବେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଶ୍ୱାସ।

ଇତି କର୍ଣଃ ଶଲୋ ଭୂରିଃ ଯଜ୍ଞକେତୁଃ ସୁଯୋଧନଃ । ସାମ୍ବମାରେଭିରେ ବଦ୍ଧୁଂ କୁରୁଵୃଦ୍ଧାନୁମୋଦିତାଃ

ଏଭଳି କହି କର୍ଣ୍ଣ, ଶଳ, ଭୂରି, ଯଜ୍ଞକେତୁ ଓ ସୁୟୋଧନ, କୁରୁବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କର ସମ୍ମତିରେ ସାମ୍ବକୁ ବାନ୍ଧିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାନୁଧାଵତଃ ସାମ୍ବୋ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ ମହାରଥଃ । ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ରୁଚିରଂ ଚାପଂ ତସ୍ଥୌ ସିଂହ ଇଵୈକଲଃ

ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧାଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ସାମ୍ବ ଏହି ମହାରଥୀ ତାଙ୍କର ଅତି ଶୋଭାମୟ ଧନୁଷ ଧରି, ସିଂହ ଭଳି ଏକାକି ଦଢ଼ ହେଲେ।

ତଂ ତେ ଜିଘୃକ୍ଷଵଃ କ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ତିଷ୍ଠ ତିଷ୍ଠେତି ଭାଷିଣଃ । ଆସାଦ୍ଯ ଧନ୍ଵିନୋ ବାଣୈଃ କର୍ଣାଗ୍ରଣ୍ଯଃ ସମାକିରନ୍

ସେମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, 'ଥାମ, ଥାମ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି, ଧନୁଷ ଧରି ଆଗକୁ ଆସିଲେ। କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ବାଣରେ ବର୍ଷା କଲେ।

ସୋଽପଵିଦ୍ଧଃ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁରୁଭିର୍ଯଦୁନନ୍ଦନଃ । ନାମୃଷ୍ଯତ୍ ତଦଚିନ୍ତ୍ଯାର୍ଭଃ ସିଂହ କ୍ଷୁଦ୍ରମୃଗୈରିଵ

କୁରୁମାନେ ତାଙ୍କୁ ବାଣ ମାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ଯଦୁବଂଶୀ ଏହି ଶିଶୁ, କୁରୁମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଥିରେ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଏକ ସିଂହ ଛୋଟ ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କୁ ଅସହ୍ୟ କରେ।

ଵିସ୍ଫୂର୍ଜ୍ଯ ରୁଚିରଂ ଚାପଂ ସର୍ଵାନ୍ ଵିଵ୍ଯାଧ ସାଯକୈଃ । କର୍ଣାଦୀନ୍ ଷଡ୍ରଥାନ୍ ଵୀରଃ ତାଵଦ୍‌ଭିର୍ଯୁଗପତ୍ ପୃଥକ୍

ସେ ତାଙ୍କର ଶୋଭାମୟ ଧନୁଷ ଟାଣି, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟ ପଞ୍ଚ ମହାରଥୀଙ୍କୁ ବାଣରେ ଏକାସାଥି ଓ ଅଲଗା ଭାବରେ ଆଘାତ କଲେ।

ଚତୁର୍ଭିଶ୍ଚତୁରୋ ଵାହାନ୍ ଏକୈକେନ ଚ ସାରଥୀନ୍ । ରଥିନଶ୍ଚ ମହେଷ୍ଵାସାନ୍ ତସ୍ଯ ତତ୍ତେଽଭ୍ଯପୂଜଯନ୍

ସେ ଚାରିଟି ବାଣରେ ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ରଥଚାଳକକୁ ଏକଟି କରି ବାଣ ମାଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ରଥରେ ଥିବା ମହାଧନୁର୍ଧରମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଘାତ ପାଇଲେ। ଏହି କାରଣରେ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।