ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଚକ୍ରଂ ଚ ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତଦନୁପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ଵାରାଣସୀଂ ସାଟ୍ଟସଭାଲଯାପଣାମ୍। ସଗୋପୁରାଟ୍ଟାଲକକୋଷ୍ଠସଙ୍କୁଲାଂ ସକୋଶହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥାନ୍ନଶାଲିନୀମ୍

ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ର ବାରାଣସୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା, ଯେଉଁଠାରେ ରାଜମହଳ, ସଭାଘର, ବଜାର, ଦ୍ୱାର, ମିନାର, ଗଦାମାଳ, ଧନାଗାର, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ଧାନର ଭଣ୍ଡାର ଥିଲା।

ଦଗ୍ଧ୍ଵା ଵାରାଣସୀଂ ସର୍ଵାଂ ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚକ୍ରଂ ସୁଦର୍ଶନମ୍। ଭୂଯଃ ପାର୍ଶ୍ଵମୁପାତିଷ୍ଠତ୍କୃଷ୍ଣସ୍ଯାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣଃ

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ସମଗ୍ର ବାରାଣସୀକୁ ଜଳାଇଦେଇ, ପୁଣି ଅକ୍ଲିଷ୍ଟ କର୍ମ କରୁଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖରେ ଆସି ଦଢ଼ି ହେଲା।

ଯ ଏନଂ ଶ୍ରାଵଯେନ୍ମର୍ତ୍ଯ ଉତ୍ତମଃଶ୍ଲୋକଵିକ୍ରମମ୍। ସମାହିତୋ ଵା ଶୃଣୁଯାତ୍ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ

ଯେ କୌଣସି ମଣିଷ ଏହି ଉତ୍ତମ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ବୀରତା ଗାଥା ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ।

ରୈଵତକେ ଦ୍ଵିଵିଦ୍ଵଧଃ - ଶ୍ରୀରାଜୋଵାଚ - ( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ଭୂଯୋଽହଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ରାମସ୍ଯାଦ୍ଭୁତକର୍ମଣଃ । ଅନନ୍ତସ୍ଯାପ୍ରମେଯସ୍ଯ ଯଦନ୍ଯତ୍ କୃତଵାନ୍ ପ୍ରଭୁଃ

ରାଜା କହିଲେ: ମୁଁ ପୁଣିଥରେ ଅପାର ଓ ଅନନ୍ତ ପ୍ରଭୁ ରାମଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ—ସେ ପ୍ରଭୁ ଆଉ କଣ କରିଥିଲେ?

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ - ନରକସ୍ଯ ସଖା କଶ୍ଚିଦ୍ ଦ୍ଵିଵିଦୋ ନାମ ଵାନରଃ । ସୁଗ୍ରୀଵସଚିଵଃ ସୋଽଥ ଭ୍ରାତା ମୈନ୍ଦସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍

ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ନରକର ଏକ ବନରାଜି ମିତ୍ର ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ନାମ ଦ୍ୱିବିଦ; ସେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ମୈନ୍ଦଙ୍କର ପ୍ରଭଳ ଭାଇ।

ସଖ୍ଯୁଃ ସୋଽପଚିତିଂ କୁର୍ଵନ୍ ଵାନରୋ ରାଷ୍ଟ୍ରଵିପ୍ଲଵମ୍ । ପୁରଗ୍ରାମାକରାନ୍ ଘୋଷାନ୍ ଅଦହଦ୍ ଵହ୍ନିମୁତ୍ସୃଜନ୍

ସେ ବନରାଜି ନିଜ ସଂଗୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେଖାଇ, ଦେଶକୁ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଲା—ସେ ସହର, ଗ୍ରାମ, ଅଞ୍ଚଳ ଓ ଗୋପାଳ ଗାଁକୁ ଅଗ୍ନି ଲଗାଇଦେଲା।

କ୍ଵଚିତ୍ ସ ଶୈଲାନୁତ୍ପାଟ୍ଯ ତୈର୍ଦେଶାନ୍ ସମଚୂର୍ଣଯତ୍ । ଆନର୍ତାନ୍ ସୁତରାମେଵ ଯତ୍ରାସ୍ତେ ମିତ୍ରହା ହରିଃ

କେତେବେଳେ ସେ ପାହାଡ଼ ଉପ୍ରେ ଉପ୍ରେ ଉଠାଇ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଶ ଉପରେ ପକାଇ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲା—ବିଶେଷ କରି ଆନର୍ତ୍ତ ଦେଶରେ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ମିତ୍ର ହନ୍ତା ହରି ବସୁଥିଲେ।

କ୍ଵଚିତ୍ ସମୁଦ୍ରମଧ୍ଯସ୍ଥୋ ଦୋର୍ଭ୍ଯାଂ ଉତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ତଜ୍ଜଲମ୍ । ଦେଶାନ୍ ନାଗାଯୁତପ୍ରାଣୋ ଵେଲାକୂଲେ ନ୍ଯମଜ୍ଜଯତ୍

କେବେ କେବେ ସେ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଦଢ଼ି ହୋଇ, ଦୁଇ ହାତରେ ଜଳ ଉଠାଇ, ସମୁଦ୍ର କୂଳର ଜମିକୁ ଡୁବାଇଦେଲା; ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦଶ ହଜାର ହାତୀ ପରି ଥିଲା।

ଆଶ୍ରମାନ୍ ଋଷିମୁଖ୍ଯାନାଂ କୃତ୍ଵା ଭଗ୍ନଵନସ୍ପତୀନ୍ । ଅଦୂଷଯତ୍ ଶକୃତ୍ ମୂତ୍ରୈଃ ଅଗ୍ନୀନ୍ ଵୈତାନିକାନ୍ ଖଲଃ

ସେ ମହାମୁନିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମର ବୃକ୍ଷ ଭାଙ୍ଗିଦେଇ, ତାଙ୍କ ଅଗ୍ନିକୁ ମଳ ଓ ପିଶାବରେ ଅପବିତ୍ର କରିଦେଲା; ସେ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ।

ପୁରୁଷାନ୍ ଯୋଷିତୋ ଦୃପ୍ତଃ କ୍ଷ୍ମାଭୃଦ୍ଦ୍ରୋଣୀଗୁହାସୁ ସଃ । ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ଚାପ୍ଯଧାଚ୍ଛୈଲୈଃ ପେଶସ୍କ୍କାସ୍କାରୀଵ କୀଟକମ୍

ଅହଂକାରୀ ହୋଇ, ସେ ପୁରୁଷ ଓ ମହିଳାମାନେଙ୍କୁ ପାହାଡ଼ ଗହ୍ୱର ଓ ଉପତ୍ୟକାରେ ଛାଡ଼ି, ପରେ ପାହାଡ଼ ଗୋଟିଏ ଉପରେ ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ କୁଟିଦେଲା—ଯେପରି ଏକ କାରିଗର କୀଟକୁ ଚେପିଦେଇଥାଏ।

ଏଵଂ ଦେଶାନ୍ ଵିପ୍ରକୁର୍ଵନ୍ ଦୂଷଯଂଶ୍ଚ କୁଲସ୍ତ୍ରିଯଃ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଲଲିତଂ ଗୀତଂ ଗିରିଂ ରୈଵତକଂ ଯଯୌ

ଏଭଳି ଦେଶକୁ ଉଲଟାଇ, ଉଚିତ ଘରଣୀମାନେଙ୍କୁ ଅପମାନ କରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ମଧୁର ଗୀତ ଶୁଣି, ରୈବତକ ପାହାଡ଼କୁ ଗଲା।

ତତ୍ରାପଶ୍ଯଦ୍ ଯଦୁପତିଂ ରାମଂ ପୁଷ୍କରମାଲିନମ୍ । ସୁଦର୍ଶନୀଯସର୍ଵାଙ୍ଗଂ ଲଲନାଯୂଥମଧ୍ଯଗମ୍

ସେଠାରେ ସେ ଯଦୁବଂଶୀ ପ୍ରଭୁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲା, ଯିଏ ପଦ୍ମମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ରୂପସୀ, ନାରୀମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିଲେ।

ଗାଯନ୍ତଂ ଵାରୁଣୀଂ ପୀତ୍ଵା ମଦଵିହ୍ଵଲଲୋଚନମ୍ । ଵିଭ୍ରାଜମାନଂ ଵପୁଷା ପ୍ରଭିନ୍ନମିଵ ଵାରଣମ୍

ସେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲା, ଯିଏ ଭାରୁଣୀ ପିଇ, ମଦରେ ଚକିତ ଚକ୍ଷୁ, ତାଙ୍କର ଦେହ ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ, ମାନେ ମତ୍ତ ହାତୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।

ଦୁଷ୍ଟଃ ଶାଖାମୃଗଃ ଶାଖାଂ ଆରୂଢଃ କଂପଯନ୍ ଦ୍ରୁମାନ୍ । ଚକ୍ରେ କିଲକିଲାଶବ୍ଦଂ ଆତ୍ମାନଂ ସଂପ୍ରଦର୍ଶଯନ୍

ସେ ଦୁଷ୍ଟ ବନରାଜି ଗଛରେ ଚଢ଼ି, ଶାଖା ହଲାଇ, ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କରି, ନିଜକୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆକର୍ଷିତ କଲା।

ତସ୍ଯ ଧାର୍ଷ୍ଟ୍ଯଂ କପେର୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତରୁଣ୍ଯୋ ଜାତିଚାପଲାଃ । ହାସ୍ଯପ୍ରିଯା ଵିଜହସୁଃ ବଲଦେଵପରିଗ୍ରହାଃ

ବନରାଜିଙ୍କ ଅସଭ୍ୟତା ଦେଖି, ବଳରାମଙ୍କ ସହ ଥିବା ଯୁବତୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ହସିବାକୁ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି, ସ୍ୱଭାବରେ ଚଞ୍ଚଳ, ହସି ପଡ଼ିଲେ।

ତା ହେଲଯାମାସ କପିଃ ଭୂକ୍ଷେପୈଃ ସଂମୁଖାଦିଭିଃ । ଦର୍ଶଯନ୍ ସ୍ଵଗୁଦଂ ତାସାଂ ରାମସ୍ଯ ଚ ନିରୀକ୍ଷିତଃ

ସେ ବନରାଜି ମାଟି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ସାମ୍ନାରୁ ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କୁ ଉପହାସ କଲା, ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନିଜ ପିଠ ଦେଖାଇଲା; ଏହା ସବୁ ରାମଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ହେଉଥିଲା।

ତଂ ଗ୍ରାଵ୍ଣା ପ୍ରାହରତ୍ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ବଲଃ ପ୍ରହରତାଂ ଵରଃ । ସ ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵା ଗ୍ରାଵାଣଂ ମଦିରାକଲଶଂ କପିଃ

ତେବେ, ବଳରାମ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ କ୍ରୋଧରେ ପଥର ଛାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ବାନର ଚତୁରତାରେ ସେଇ ପଥରକୁ ଟାଳି, ମଦର କଳଶଟିକୁ ଧରିନେଲା।

ଗୃହୀତ୍ଵା ହେଲଯାମାସ ଧୂର୍ତସ୍ତଂ କୋପଯନ୍ ହସନ୍ । ନିର୍ଭିଦ୍ଯ କଲଶଂ ଦୁଷ୍ଟୋ ଵାସାଂସ୍ଯାସ୍ଫାଲଯଦ୍ ବଲମ୍

ଧୂର୍ତ୍ତ ବାନର ହସିହସି ବଳରାମଙ୍କୁ ଉପହାସ କରି, ମଦର କଳଶ ଭାଙ୍ଗିଦେଲା ଏବଂ ବଳରାମଙ୍କ ପୋଶାକ ଛିଟିଯାଇଲା।

କଦର୍ଥୀକୃତ୍ଯ ବଲଵାନ୍ ଵିପ୍ରଚକ୍ରେ ମଦୋଦ୍ଧତଃ । ତଂ ତସ୍ଯାଵିନଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଶାଂଶ୍ଚ ତଦୁପଦ୍ରୁତାନ୍

ମଦର ଗର୍ବରେ ବାନର ବଳରାମଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି, ଅଭଦ୍ର ଆଚରଣ କଲା; ତାଙ୍କର ଏହି ଅଶିଷ୍ଟତା ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଞ୍ଚଳର ଅଶାନ୍ତି ଦେଖି—

କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମୁସଲମାଦତ୍ତ ହଲଂ ଚାରିଜିଘାଂସଯା । ଦ୍ଵିଵିଦୋଽପି ମହାଵୀର୍ଯଃ ଶାଲମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ପାଣିନା

କ୍ରୋଧିତ ବଳରାମ ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଗଦା ଓ ହଳ ଉଠାଇଲେ; ଏପଟେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ୱିବିଦ ବଡ଼ ଗଛଟିକୁ ହାତରେ ଉଠାଇଲା।

ଅଭ୍ଯେତ୍ଯ ତରସା ତେନ ବଲଂ ମୂର୍ଧନ୍ଯତାଡଯତ୍ । ତଂ ତୁ ସଙ୍କର୍ଷଣୋ ମୂର୍ଧ୍ନି ପତନ୍ତମଚଲୋ ଯଥା

ବେଗରେ ଆସି, ସେଇ ଗଛଟିକୁ ବଳରାମଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ କଲା; କିନ୍ତୁ ସଂକର୍ଷଣ ଏମିତି ଅଚଳ ରହିଲେ, ଯେପରି ଉପରୁ ପଡ଼ିଥିବା ପାହାଡ଼ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହେ।

ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ବଲଵାନ୍ ସୁନନ୍ଦେନାହନଚ୍ଚ ତମ୍ । ମୂଷଲାହତମସ୍ତିଷ୍କୋ ଵିରେଜେ ରକ୍ତଧାରଯା

ବଳଶାଳୀ ବଳରାମ ସେଇ ଗଛଟିକୁ ଧରି, ତାଙ୍କର ଗଦାରେ ଦ୍ୱିବିଦକୁ ଆଘାତ କଲେ; ଏହି ଆଘାତରେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗିଗଲା ଏବଂ ରକ୍ତ ଝରିଲା।

ଗିରିର୍ଯଥା ଗୈରିକଯା ପ୍ରହାରଂ ନାନୁଚିନ୍ତଯନ୍ । ପୁନରନ୍ଯଂ ସମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ କୃତ୍ଵା ନିଷ୍ପତ୍ରମୋଜସା

ପାହାଡ଼ ଯେପରି ଗେରୁଆ ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗିଯାଏ, ସେପରି ଆଘାତକୁ ଗଣନା କଲାନି; ପୁଣି ଆଉ ଏକ ଗଛ ଉଠାଇ, ଶକ୍ତିରେ ତାହାର ସମସ୍ତ ଡାଳ ପତ୍ର ଛିଣ୍ଡିଦେଲା।

ତେନାହନତ୍ ସୁସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ତଂ ବଲଃ ଶତଧାଚ୍ଛିନତ୍ । ତତୋଽନ୍ଯେନ ରୁଷା ଜଘ୍ନେ ତଂ ଚାପି ଶତଧାଚ୍ଛିନତ୍

ସେଇ ଗଛଟିକୁ ନେଇ ଦ୍ୱିବିଦ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଆଘାତ କଲା, କିନ୍ତୁ ବଳରାମ ତାହାକୁ ଶତ ଖଣ୍ଡ କରିଦେଲେ; ପରେ ଆଉ ଏକ ଗଛ ନେଇ କ୍ରୋଧରେ ଆଘାତ କଲା, ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ବଳରାମ ଶତ ଖଣ୍ଡ କରିଦେଲେ।

ଏଵଂ ଯୁଧ୍ଯନ୍ ଭଗଵତା ଭଗ୍ନେ ଭଗ୍ନେ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଆକୃଷ୍ଯ ସର୍ଵତୋ ଵୃକ୍ଷାନ୍ ନିର୍ଵୃକ୍ଷଂ ଅକରୋଦ୍ ଵନମ୍

ଏଭଳି ଭାବେ ପ୍ରଭୁ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ପୁନିପୁନି ଗଛ ଭାଙ୍ଗିଦେଉଥିବା ବେଳେ, ସେ ଚାରିପଟିର ସମସ୍ତ ଗଛ ଉଖାଡ଼ି ଦେଇ, ସେଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଛଶୂନ୍ୟ କରିଦେଲା।

ତତୋଽମୁଞ୍ଚଚ୍ଛିଲାଵର୍ଷଂ ବଲସ୍ଯୋପର୍ଯମର୍ଷିତଃ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ଚୂର୍ଣଯାମାସ ଲୀଲଯା ମୁସଲାଯୁଧଃ

ତାପରେ, ବଳରାମଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସେ ପଥରର ବର୍ଷା କରିଲା; କିନ୍ତୁ ବଳରାମ ଗଦା ଧରି, ସହଜରେ ସମସ୍ତ ପଥରକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ।

ସ ବାହୂ ତାଲସଙ୍କାଶୌ ମୁଷ୍ଟୀକୃତ୍ଯ କପୀଶ୍ଵରଃ । ଆସାଦ୍ଯ ରୋହିଣୀପୁତ୍ରଂ ତାଭ୍ଯାଂ ଵକ୍ଷସ୍ଯରୂରୁଜତ୍

ବାନରମାନ୍ୟ ବଡ଼ ତାଳଗଛ ପରି ଦୁଇଟି ବାହୁ ମୁଷ୍ଟି କରି, ରୋହିଣୀପୁତ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି, ଦୁଇହାତରେ ତାଙ୍କର ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲା।

ଯାଦଵେନ୍ଦ୍ରୋଽପି ତଂ ଦୋର୍ଭ୍ଯାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମୁସଲଲାଙ୍ଗଲେ । ଜତ୍ରାଵଭ୍ଯର୍ଦଯତ୍କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସୋଽପତଦ୍ ରୁଧିରଂ ଵମନ୍

କିନ୍ତୁ ଯାଦବମୁକୁଟ ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କର ଗଦା ଓ ହଳ, ଦୁଇହାତରେ ଦ୍ୱିବିଦକୁ ଧରି କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର କନ୍ଧରେ ଚାପ ଦେଲେ; ଦ୍ୱିବିଦ ରକ୍ତ ଝରାଉଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଗଲା।

ଚକମ୍ପେ ତେନ ପତତା ସଟଙ୍କଃ ସଵନସ୍ପତିଃ । ପର୍ଵତଃ କୁରୁଶାର୍ଦୂଲ ଵାଯୁନା ନୌରିଵାମ୍ଭସି

ସେ ପଡ଼ିବା ସମୟରେ, ଭୂମି ଓ ଗଛମାନେ ଭୟରେ କମ୍ପିଗଲେ; ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ପରି ଯେପରି ପବନରେ ପାହାଡ଼ କିମ୍ବା ଜଳରେ ନୌକା ଡୋଳିଯାଏ।