ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ପୌଣ୍ଡ୍ରକୋଽପି ତଦୁଦ୍ଯୋଗମୁପଲଭ୍ଯ ମହାରଥଃ। ଅକ୍ଷୌହିଣୀଭ୍ଯାଂ ସଂଯୁକ୍ତୋ ନିଶ୍ଚକ୍ରାମ ପୁରାଦ୍ଦ୍ରୁତମ୍

ପୌଣ୍ଡ୍ରକ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥଯୋଧା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଗମନ ଜାଣି, ଦୁଇ ଦଳ ସେନା ସହ ଶହର ଛାଡି ତ୍ୱରିତ ଯାତ୍ରା କଲେ।

ତସ୍ଯ କାଶୀପତିର୍ମିତ୍ରଂ ପାର୍ଷ୍ଣିଗ୍ରାହୋଽନ୍ଵଯାନ୍ନୃପ। ଅକ୍ଷୌହିଣୀଭିସ୍ତିସୃଭିରପଶ୍ଯତ୍ପୌଣ୍ଡ୍ରକଂ ହଇଃ!

କାଶୀର ରାଜା, ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କ ମିତ୍ର, ତିନି ଦଳ ସେନା ସହ ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, ଓ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ଶଙ୍ଖାର୍ଯସିଗଦାଶାର୍ଙ୍ଗ ଶ୍ରୀଵତ୍ସାଦ୍ଯୁପଲକ୍ଷିତମ୍। ବିଭ୍ରାଣଂ କୌସ୍ତୁଭମଣିଂ ଵନମାଲାଵିଭୂଷିତମ୍

ସେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ଧନୁ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ, କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଓ ବନମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ।

କୌଶେଯଵାସସୀ ପୀତେ ଵସାନଂ ଗରୁଡଧ୍ଵଜମ୍। ଅମୂଲ୍ଯମୌଲ୍ଯାଭରଣଂ ସ୍ଫୁରନ୍ମକରକୁଣ୍ଡଲମ୍

ହଳଦୀ ରେଶମ ପିନ୍ଧି, ଗରୁଡ଼ ଧ୍ୱଜ ଧରି, ଅମୂଲ୍ୟ ମୁକୁଟ ଓ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି, ମକର ଆକୃତି କୁଣ୍ଡଳରେ ଚମକୁଥିଲେ।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତମାତ୍ମନସ୍ତୁଲ୍ଯଂ ଵେଷଂ କୃତ୍ରିମମାସ୍ଥିତମ୍। ଯଥା ନଟଂ ରଙ୍ଗଗତଂ ଵିଜହାସ ଭୃଶଂ ହରୀଃ

ହରି, ନିଜ ଦେହର ଅନୁକୃତି ଭାବେ ଅଭିନୟ କରୁଥିବା ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅଭିନେତା ପରି ମଞ୍ଚରେ, ଭଲ ଭାବରେ ହସିଲେ।

ଶୂଲୈର୍ଗଦାଭିଃ ପରିଘୈଃ ଶକ୍ତ୍ଯୃଷ୍ଟିପ୍ରାସତୋମରୈଃ। ଅସିଭିଃ ପଟ୍ଟିଶୈର୍ବାଣୈଃ ପ୍ରାହରନ୍ନରଯୋ ହରିମ୍

ଶତ୍ରୁ ରାଜାମାନେ ଶୂଳ, ଗଦା, ପରିଘ, ଶକ୍ତି, ଋଷ୍ଟି, ପ୍ରାସ, ତୋମର, ତଳୱାର, ପଟ୍ଟିଶ, ବାଣ ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।

କୃଷ୍ଣସ୍ତୁ ତତ୍ପୌଣ୍ଡ୍ରକକାଶିରାଜଯୋର୍। ବଲଂ ଗଜସ୍ଯନ୍ଦନଵାଜିପତ୍ତିମତ୍। ଗଦାସିଚକ୍ରେଷୁଭିରାର୍ଦଯଦ୍ଭୃଶଂ। ଯଥା ଯୁଗାନ୍ତେ ହୁତଭୁକ୍ପୃଥକ୍ପ୍ରଜାଃ

କୃଷ୍ଣ, ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଓ କାଶୀର ରାଜାଙ୍କର ହାତୀ, ରଥ, ଘୋଡା, ପଦାଟୀ ସେନାକୁ ଗଦା, ତଳୱାର, ଚକ୍ର, ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଭଲ ଭାବରେ ମାରିଦେଲେ; ଯେପରି ଯୁଗ ଶେଷରେ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଭସ୍ମ କରେ।

ଆଯୋଧନଂ ତଦ୍ର ଥଵାଜିକୁଞ୍ଜର ଦ୍ଵିପତ୍ଖରୋଷ୍ଟ୍ରୈରରିଣାଵଖଣ୍ଡିତୈଃ। ବଭୌ ଚିତଂ ମୋଦଵହଂ ମନସ୍ଵିନାମାକ୍ରୀଡନଂ ଭୂତପତେରିଵୋଲ୍ବଣମ୍

ଯୁଦ୍ଧଭୂମି, ହାତୀ, ଘୋଡା, ଉଠ, ଗଧା ଓ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମୃତଦେହରେ ଭରି ଯୋଧାମାନେ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ; ଏହା ଶ୍ମଶାନ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସାହସୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ଜଗାଇଥିଲା, ଭୂତପତିଙ୍କ ଖେଳସ୍ଥଳ ପରି ଭୟଙ୍କର ଥିଲା।

ଅଥାହ ପୌଣ୍ଡ୍ରକଂ ଶୌରିର୍ଭୋ ଭୋ ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଯଦ୍ଭଵାନ୍। ଦୂତଵାକ୍ଯେନ ମାମାହ ତାନ୍ଯସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯୁତ୍ସୃଜାମି ତେ

ତାପରେ ଶୌରି ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କୁ କହିଲେ: “ହେ ପୌଣ୍ଡ୍ରକ! ତୁମେ ଦୂତ ମାଧ୍ୟମରେ ମୋତେ କହିଛ, ଏବେ ମୁଁ ଏହି ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ତୁମକୁ ଦେଉଛି।”

ତ୍ଯାଜଯିଷ୍ଯେଽଭିଧାନଂ ମେ ଯତ୍ତ୍ଵଯାଜ୍ଞ ମୃଷା ଧୃତମ୍। ଵ୍ରଜାମି ଶରଣଂ ତେଽଦ୍ଯ ଯଦି ନେଚ୍ଛାମି ସଂଯୁଗମ୍

“ମୂଢ, ତୁମେ ମୋର ନାମ ଭୁଲରେ ଧରିଛ; ଏହା ଛାଡିଦେବି। ଆଜି ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହେଁ ନାହିଁ ହେଲେ, ତୁମର ଆଶ୍ରୟ ନେବି।”

ଇତି କ୍ଷିପ୍ତ୍ଵା ଶିତୈର୍ବାଣୈର୍ଵିରଥୀକୃତ୍ଯ ପୌଣ୍ଡ୍ରକମ୍। ଶିରୋଽଵୃଶ୍ଚଦ୍ରଥାଙ୍ଗେନ ଵଜ୍ରେଣେନ୍ଦ୍ରୋ ଯଥା ଗିରେଃ

ଏଭଳି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ମାରି, ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କୁ ରଥରୁ ତଳେ ପକାଇଦେଲେ। ପରେ, ରଥର ଚକା ନେଇ, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ପାହାଡ଼କୁ ଭାଙ୍ଗିଦିଅନ୍ତି।

ତଥା କାଶୀପତେଃ କାଯାଚ୍ଛିର ଉତ୍କୃତ୍ଯ ପତ୍ରିଭିଃ। ନ୍ଯପାତଯତ୍କାଶୀପୁର୍ଯାଂ ପଦ୍ମକୋଶମିଵାନିଲଃ

ଏହିପରି, କାଶୀର ରାଜାଙ୍କ ଦେହରୁ ମୁଣ୍ଡ ବାଣ ଦ୍ୱାରା କାଟି, ସେହି ମୁଣ୍ଡକୁ କାଶୀ ନଗରରେ ପକାଇଦେଲେ, ଯେପରି ପବନ ଏକ କମଳ କୁଡ଼ିକୁ ଭୂମିରେ ପକାଇଦିଏ।

ଏଵଂ ମତ୍ସରିଣମ୍ହତ୍ଵା ପୌଣ୍ଡ୍ରକଂ ସସଖଂ ହରିଃ। ଦ୍ଵାରକାମାଵିଶତ୍ସିଦ୍ଧୈର୍ଗୀଯମାନକଥାମୃତଃ

ଏଭଳି ଇର୍ଷ୍ୟାପରାୟଣ ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଓ ତାଙ୍କ ସହଚରଙ୍କୁ ମାରି, ହରି ଦ୍ୱାରକାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧମନେ ତାଙ୍କର ଗୁଣଗାନର ଅମୃତ ଗାଇଉଥିଲେ।

ସ ନିତ୍ଯଂ ଭଗଵଦ୍ଧ୍ଯାନ ପ୍ରଧ୍ଵସ୍ତାଖିଲବନ୍ଧନଃ। ବିଭ୍ରାଣଶ୍ଚ ହରେ ରାଜନ୍ସ୍ଵରୂପଂ ତନ୍ମଯୋଽଭଵତ୍

ସେ ନିତ୍ୟ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ଏବଂ ହରିଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କରେ ଏକାତ୍ମ ହେଇଗଲେ।

ଶିରଃ ପତିତମାଲୋକ୍ଯ ରାଜଦ୍ଵାରେ ସକୁଣ୍ଡଲମ୍। କିମିଦଂ କସ୍ଯ ଵା ଵକ୍ତ୍ରମିତି ସଂଶିଶିରେ ଜନାଃ

ରାଜଦ୍ୱାରରେ ଝୁଲିଥିବା, କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା ମୁଣ୍ଡ ଦେଖି, ଲୋକେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ—'ଏହା କ'ଣ? କାହାର ମୁହଁ ଏହି?'

ରାଜ୍ଞଃ କାଶୀପତେର୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମହିଷ୍ଯଃ ପୁତ୍ରବାନ୍ଧଵାଃ। ପୌରାଶ୍ଚ ହା ହତା ରାଜନ୍ନାଥ ନାଥେତି ପ୍ରାରୁଦନ୍

କାଶୀର ରାଜାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ବୋଲି ଚିହ୍ନି, ତାଙ୍କର ରାଣୀମାନେ, ପୁଅମାନେ, ଆତ୍ମୀୟ ଓ ନଗରବାସୀମାନେ କନ୍ଦି କହିଲେ—'ହା, ରାଜା ମରିଗଲେ! ଆମର ରକ୍ଷକ ନାହିଁ ରହିଲେ!'

ସୁଦକ୍ଷିଣସ୍ତସ୍ଯ ସୁତଃ କୃତ୍ଵା ସଂସ୍ଥାଵିଧିଂ ପତେଃ। ନିହତ୍ଯ ପିତୃହନ୍ତାରଂ ଯାସ୍ଯାମ୍ଯପଚିତିଂ ପିତୁଃ

ତାଙ୍କର ପୁଅ ସୁଦକ୍ଷିଣ, ବାପାଙ୍କର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ମନେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ—'ମୁଁ ବାପାଙ୍କ ହତ୍ୟାକାରୀଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରି, ବାପାଙ୍କର ସମ୍ମାନ ରକ୍ଷା କରିବି।'

ଇତ୍ଯାତ୍ମନାଭିସନ୍ଧାଯ ସୋପାଧ୍ଯାଯୋ ମହେଶ୍ଵରମ୍। ସୁଦକ୍ଷିଣୋଽର୍ଚଯାମାସ ପରମେଣ ସମାଧିନା

ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଗୁରୁ ସହିତ ସୁଦକ୍ଷିଣ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏକାଗ୍ରତା ସହିତ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।

ପ୍ରୀତୋଽଵିମୁକ୍ତେ ଭଗଵାଂସ୍ତସ୍ମୈ ଵରମଦାଦ୍ଵିଭୁଃ। ପିତୃହନ୍ତୃଵଧୋପାଯଂ ସ ଵଵ୍ରେ ଵରମୀପ୍ସିତମ୍

ଅବିମୁକ୍ତରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଭଗବାନ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ସେ ଚାହିଁଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗିଲେ—ବାପାଙ୍କ ହତ୍ୟାକାରୀଙ୍କୁ ମାରିବାର ଉପାୟ।

ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନିଂ ପରିଚର ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ସମମୃତ୍ଵିଜମ୍। ଅଭିଚାରଵିଧାନେନ ସ ଚାଗ୍ନିଃ ପ୍ରମଥୈର୍ଵୃତଃ

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଋତ୍ୱିଜ୍ ସହିତ ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନିର ପୂଜା କର, ଅଭିଚାର କ୍ରିୟା ଅନୁସାରେ। ସେ ଅଗ୍ନି, ଭୂତମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା—

ସାଧଯିଷ୍ଯତି ସଙ୍କଲ୍ପମବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯେ ପ୍ରଯୋଜିତଃ। ଇତ୍ଯାଦିଷ୍ଟସ୍ତଥା ଚକ୍ରେକୃଷ୍ଣାଯାଭିଚରନ୍ଵ୍ରତୀ

ଅଧର୍ମୀ ଉପରେ ବ୍ୟବହାର କଲେ, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଦେବ। ଏଭଳି ଆଦେଶ ମିଳି, ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଅଭିଚାର ବ୍ରତ ରଖି କ୍ରିୟା କଲେ।

ତତୋଽଗ୍ନିରୁତ୍ଥିତଃ କୁଣ୍ଡାନ୍ମୂର୍ତିମାନତିଭୀଷଣଃ। ତପ୍ତତାମ୍ରଶିଖାଶ୍ମଶ୍ରୁରଙ୍ଗାରୋଦ୍ଗାରିଲୋଚନଃ

ତାପରେ, ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିଦେବତା ଉଠିଲେ, ତାଙ୍କର ଚୁଲି ଓ ଦାଢ଼ି ତାପି ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଚକ୍ଷୁ ଅଗ୍ନି ଝରୁଥିଲା।

ଦଂଷ୍ଟ୍ରୋଗ୍ରଭ୍ରୁକୁଟୀଦଣ୍ଡ କଠୋରାସ୍ଯଃ ସ୍ଵଜିହ୍ଵଯା। ଆଲିହନ୍ସୃକ୍ଵଣୀ ନଗ୍ନୋ ଵିଧୁନ୍ଵଂସ୍ତ୍ରିଶିଖଂ ଜ୍ଵଲତ୍

ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାଂତ, ଭୟଙ୍କର ଭୃକୁଟି, କଠୋର ମୁଁହ, ନିଜ ଜିହ୍ବାରେ ମୁଁହ ଚାଟୁଥିଲେ, ନଗ୍ନ ଦେହରେ, ତିନିମୁଣ୍ଡିଆ ତ୍ରିଶୂଳ ଦୋଳାଉଥିଲେ, ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ।

ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ତାଲପ୍ରମାଣାଭ୍ଯାଂ କମ୍ପଯନ୍ନଵନୀତଲମ୍। ସୋଽଯଧାଵଦ୍ଵୃତୋ ଭୂତୈର୍ଦ୍ଵାରକାଂ ପ୍ରଦହନ୍ଦିଶଃ

ତାଙ୍କର ପାଦ ତାଳ ଗଛ ପରି ବଡ଼, ଭୂମିକୁ କମ୍ପାଇଦେଉଥିଲେ। ସେ ଭୂତମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଜଳାଇ, ଦ୍ୱାରକା ଦିଗକୁ ଆଗେଇଯାଉଥିଲେ।

ତମାଭିଚାରଦହନମାଯାନ୍ତଂ ଦ୍ଵାରକୌକସଃ। ଵିଲୋକ୍ଯ ତତ୍ରସୁଃ ସର୍ଵେ ଵନଦାହେ ମୃଗା ଯଥା

ସେ ଅଭିଚାର ଅଗ୍ନି ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଦ୍ୱାରକାବାସୀମାନେ ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ, ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲରେ ଅଗ୍ନି ଲାଗିଲେ ମୃଗମାନେ ଭୟଭୀତ ହୁଅନ୍ତି।

ଅକ୍ଷୈଃ ସଭାଯାଂ କ୍ରୀଡନ୍ତଂ ଭଗଵନ୍ତଂ ଭଯାତୁରାଃ। ତ୍ରାହି ତ୍ରାହି ତ୍ରିଲୋକେଶ ଵହ୍ନେଃ ପ୍ରଦହତଃ ପୁରମ୍

ଭୟରେ ତାଙ୍କମାନେ, ସଭାରେ ଦାୟ ଖେଳୁଥିବା ଭଗବାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ—'ତିନି ଲୋକର ନାଥ, ଏହି ଅଗ୍ନିରୁ ସହରକୁ ବଞ୍ଚାନ୍ତୁ!'

ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଜ୍ଜନଵୈକ୍ଲଵ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଵାନାଂ ଚ ସାଧ୍ଵସମ୍। ଶରଣ୍ଯଃ ସମ୍ପ୍ରହସ୍ଯାହ ମା ଭୈଷ୍ଟେତ୍ଯଵିତାସ୍ମ୍ଯହମ୍

ଲୋକମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଶୁଣି, ନିଜ ଜନଙ୍କ ଭୟ ଦେଖି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଭଗବାନ ହସି କହିଲେ—'ଭୟ କରନି, ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କର ରକ୍ଷକ।'

ସର୍ଵସ୍ଯାନ୍ତର୍ବହିଃସାକ୍ଷୀ କୃତ୍ଯାଂ ମାହେଶ୍ଵରୀଂ ଵିଭୁଃ। ଵିଜ୍ଞାଯ ତଦ୍ଵିଘାତାର୍ଥଂ ପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥଂ ଚକ୍ରମାଦିଶତ୍

ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ ବାହାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଓ ସାକ୍ଷୀ ଥିବା ସେ ଭଗବାନ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅଭିଚାର କ୍ରିୟା ବୁଝି, ତାହାକୁ ବାଧା ଦେବା ପାଇଁ, ପାଖରେ ଦଢ଼ିଥିବା ଚକ୍ରକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।

ତତ୍ସୂର୍ଯକୋଟିପ୍ରତିମଂ ସୁଦର୍ଶନଂ ଜାଜ୍ଵଲ୍ଯମାନଂ ପ୍ରଲଯାନଲପ୍ରଭମ୍। ସ୍ଵତେଜସା ଖଂ କକୁଭୋଽଥ ରୋଦସୀ ଚକ୍ରଂ ମୁକୁନ୍ଦାସ୍ତ୍ରଂ ଅଥାଗ୍ନିମାର୍ଦଯତ୍

ସେ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର, ଦଶ କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ, ପ୍ରଳୟ ଅଗ୍ନିର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସହିତ, ନିଜ ତେଜରେ ଆକାଶ, ଦିଗବଳୟ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଆଲୋକିତ କଲା; ଏହି ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ତାହା ପରେ ଅଗ୍ନି ରୂପୀ ସତ୍ତାକୁ ଶାନ୍ତ କରିଦେଲା।