ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଅଥ ଷଟ୍ଷଷ୍ଟିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ । ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ। ନନ୍ଦଵ୍ରଜଂ ଗତେ ରାମେ କରୂଷାଧିପତିର୍ନୃପ। ଵାସୁଦେଵୋଽହମିତ୍ଯଜ୍ଞୋ ଦୂତଂ କୃଷ୍ଣାଯ ପ୍ରାହିଣୋତ୍

ଏବେ ଷଷ୍ଟି ଷଷ୍ଟି ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ରାମ ନନ୍ଦବ୍ରଜକୁ ଯାଇଥିବାବେଳେ, କରୂଷ ରାଜା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦୂତ ପଠାଇଲେ, ତାଙ୍କୁ ଭଗବାନ ବାସୁଦେବ ଭାବିନଥିଲେ, 'ମୁଁ ବାସୁଦେବ' ଭାବରେ ।

ତ୍ଵଂ ଵାସୁଦେଵୋ ଭଗଵାନଵତୀର୍ଣୋ ଜଗତ୍ପତିଃ। ଇତି ପ୍ରସ୍ତୋଭିତୋ ବାଲୈର୍ମେନ ଆତ୍ମାନମଚ୍ଯୁତମ୍

ବାଳମାନେ କହିଲେ, 'ତୁମେ ବାସୁଦେବ, ଭଗବାନ, ଜଗତର ନାଥ ଭଳି ଅବତରିଛ'; ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନିଜକୁ ଅଚ୍ୟୁତ ଆତ୍ମା ଭାବିଲେ ।

ଦୂତଂ ଚ ପ୍ରାହିଣୋନ୍ମନ୍ଦଃ କୃଷ୍ଣାଯାଵ୍ଯକ୍ତଵର୍ତ୍ମନେ। ଦ୍ଵାରକାଯାଂ ଯଥା ବାଲୋ ନୃପୋ ବାଲକୃତୋଽବୁଧଃ

ଭ୍ରମିତ ରାଜା, ଜଣେ ଅବୁଦ୍ଧ ଶିଶୁ ପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଦ୍ୱାରକାରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦୂତ ପଠାଇଲେ।

ଦୂତସ୍ତୁ ଦ୍ଵାରକାମେତ୍ଯ ସଭାଯାମାସ୍ଥିତଂ ପ୍ରଭୁମ୍। କୃଷ୍ଣଂ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷଂ ରାଜସନ୍ଦେଶମବ୍ରଵୀତ୍

ଦୂତ ଦ୍ୱାରକାକୁ ପହଞ୍ଚି, ସଭାରେ ଲୋଟସ୍-ନୟନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ରାଜାଙ୍କର ସନ୍ଦେଶ ଶୁଣାଇଲେ।

ଵାସୁଦେଵୋଽଵତୀର୍ଣୋହମେକ ଏଵ ନ ଚାପରଃ। ଭୂତାନାମନୁକମ୍ପାର୍ଥଂ ତ୍ଵଂ ତୁ ମିଥ୍ଯାଭିଧାଂ ତ୍ଯଜ

“ମୁଁ ଏକାମେ ବାସୁଦେବ ଅବତାର; ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ। ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କରୁଣାରେ ଅବତରିଛି। ତୁମେ ଭୁଲ ଦାବି ଛାଡିଦିଅ।”

ଯାନି ତ୍ଵମସ୍ମଚ୍ଚିହ୍ନାନି ମୌଢ୍ଯାଦ୍ବିଭର୍ଷି ସାତ୍ଵତ। ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵୈହି ମାଂ ତ୍ଵଂ ଶରଣଂ ନୋ ଚେଦ୍ଦେହି ମମାହଵମ୍

“ତୁମେ ମୋର ଚିହ୍ନମାନେ ଅଜ୍ଞାନରେ ଧରିଛ; ସାତ୍ୱତ। ସେଗୁଡିକ ଛାଡିଦିଅ, ମୋତେ ଆଶ୍ରୟ ନେବା, ନାହିଁ ହେଲେ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ।”

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ। କତ୍ଥନଂ ତଦୁପାକର୍ଣ୍ଯ ପୌଣ୍ଡ୍ରକସ୍ଯାଲ୍ପମେଧସଃ। ଉଗ୍ରସେନାଦଯଃ ସଭ୍ଯା ଉଚ୍ଚକୈର୍ଜହସୁସ୍ତଦା

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ: ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କର ଅବୁଦ୍ଧ ଗର୍ବିତ କଥା ଶୁଣି, ଉଗ୍ରସେନ ଓ ସଭାସଦମାନେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ହସିପକାଇଲେ।

ଉଵାଚ ଦୂତଂ ଭଗଵାନ୍ପରିହାସକଥାମନୁ। ଉତ୍ସ୍ରକ୍ଷ୍ଯେ ମୂଢ ଚିହ୍ନାନି ଯୈସ୍ତ୍ଵମେଵଂ ଵିକତ୍ଥସେ

ଭଗବାନ ଦୂତକୁ ହସ୍ୟ କଥା ପରେ କହିଲେ: “ମୂଢ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଇ ଗର୍ବ କରୁଛ, ସେଗୁଡିକ ମୁଁ ଛାଡିଦେବି।”

ମୁଖଂ ତଦପିଧାଯାଜ୍ଞ କଙ୍କଗୃଧ୍ରଵଟୈର୍ଵୃତଃ। ଶଯିଷ୍ଯସେ ହତସ୍ତତ୍ର ଭଵିତା ଶରଣଂ ଶୁନାମ୍

“ତୁମେ ମୃତ ଶରୀରରେ ପଡି ରହିବା, ମୁହଁ ଢାକି ରହିବା, କଉ, ଗୃଧ୍ର, ଶ୍ୟାଳମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିବେ; ତୁମର ଆଶ୍ରୟ ହେବ କୁକୁରମାନେ।”

ଇତି ଦୂତସ୍ତମାକ୍ଷେପଂ ସ୍ଵାମିନେ ସର୍ଵମାହରତ୍। କୃଷ୍ଣୋଽପି ରଥମାସ୍ଥାଯ କାଶୀମୁପଜଗାମ ହ

ଏଭଳି ଦୂତ ଏସବୁ ଉପହାସ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ। କୃଷ୍ଣ ରଥ ଚଢି କାଶୀକୁ ଯାଇଲେ।

ପୌଣ୍ଡ୍ରକୋଽପି ତଦୁଦ୍ଯୋଗମୁପଲଭ୍ଯ ମହାରଥଃ। ଅକ୍ଷୌହିଣୀଭ୍ଯାଂ ସଂଯୁକ୍ତୋ ନିଶ୍ଚକ୍ରାମ ପୁରାଦ୍ଦ୍ରୁତମ୍

ପୌଣ୍ଡ୍ରକ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥଯୋଧା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଗମନ ଜାଣି, ଦୁଇ ଦଳ ସେନା ସହ ଶହର ଛାଡି ତ୍ୱରିତ ଯାତ୍ରା କଲେ।

ତସ୍ଯ କାଶୀପତିର୍ମିତ୍ରଂ ପାର୍ଷ୍ଣିଗ୍ରାହୋଽନ୍ଵଯାନ୍ନୃପ। ଅକ୍ଷୌହିଣୀଭିସ୍ତିସୃଭିରପଶ୍ଯତ୍ପୌଣ୍ଡ୍ରକଂ ହଇଃ!

କାଶୀର ରାଜା, ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କ ମିତ୍ର, ତିନି ଦଳ ସେନା ସହ ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, ଓ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ଶଙ୍ଖାର୍ଯସିଗଦାଶାର୍ଙ୍ଗ ଶ୍ରୀଵତ୍ସାଦ୍ଯୁପଲକ୍ଷିତମ୍। ବିଭ୍ରାଣଂ କୌସ୍ତୁଭମଣିଂ ଵନମାଲାଵିଭୂଷିତମ୍

ସେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ଧନୁ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ, କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଓ ବନମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ।

କୌଶେଯଵାସସୀ ପୀତେ ଵସାନଂ ଗରୁଡଧ୍ଵଜମ୍। ଅମୂଲ୍ଯମୌଲ୍ଯାଭରଣଂ ସ୍ଫୁରନ୍ମକରକୁଣ୍ଡଲମ୍

ହଳଦୀ ରେଶମ ପିନ୍ଧି, ଗରୁଡ଼ ଧ୍ୱଜ ଧରି, ଅମୂଲ୍ୟ ମୁକୁଟ ଓ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି, ମକର ଆକୃତି କୁଣ୍ଡଳରେ ଚମକୁଥିଲେ।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତମାତ୍ମନସ୍ତୁଲ୍ଯଂ ଵେଷଂ କୃତ୍ରିମମାସ୍ଥିତମ୍। ଯଥା ନଟଂ ରଙ୍ଗଗତଂ ଵିଜହାସ ଭୃଶଂ ହରୀଃ

ହରି, ନିଜ ଦେହର ଅନୁକୃତି ଭାବେ ଅଭିନୟ କରୁଥିବା ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅଭିନେତା ପରି ମଞ୍ଚରେ, ଭଲ ଭାବରେ ହସିଲେ।

ଶୂଲୈର୍ଗଦାଭିଃ ପରିଘୈଃ ଶକ୍ତ୍ଯୃଷ୍ଟିପ୍ରାସତୋମରୈଃ। ଅସିଭିଃ ପଟ୍ଟିଶୈର୍ବାଣୈଃ ପ୍ରାହରନ୍ନରଯୋ ହରିମ୍

ଶତ୍ରୁ ରାଜାମାନେ ଶୂଳ, ଗଦା, ପରିଘ, ଶକ୍ତି, ଋଷ୍ଟି, ପ୍ରାସ, ତୋମର, ତଳୱାର, ପଟ୍ଟିଶ, ବାଣ ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।

କୃଷ୍ଣସ୍ତୁ ତତ୍ପୌଣ୍ଡ୍ରକକାଶିରାଜଯୋର୍। ବଲଂ ଗଜସ୍ଯନ୍ଦନଵାଜିପତ୍ତିମତ୍। ଗଦାସିଚକ୍ରେଷୁଭିରାର୍ଦଯଦ୍ଭୃଶଂ। ଯଥା ଯୁଗାନ୍ତେ ହୁତଭୁକ୍ପୃଥକ୍ପ୍ରଜାଃ

କୃଷ୍ଣ, ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଓ କାଶୀର ରାଜାଙ୍କର ହାତୀ, ରଥ, ଘୋଡା, ପଦାଟୀ ସେନାକୁ ଗଦା, ତଳୱାର, ଚକ୍ର, ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଭଲ ଭାବରେ ମାରିଦେଲେ; ଯେପରି ଯୁଗ ଶେଷରେ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଭସ୍ମ କରେ।

ଆଯୋଧନଂ ତଦ୍ର ଥଵାଜିକୁଞ୍ଜର ଦ୍ଵିପତ୍ଖରୋଷ୍ଟ୍ରୈରରିଣାଵଖଣ୍ଡିତୈଃ। ବଭୌ ଚିତଂ ମୋଦଵହଂ ମନସ୍ଵିନାମାକ୍ରୀଡନଂ ଭୂତପତେରିଵୋଲ୍ବଣମ୍

ଯୁଦ୍ଧଭୂମି, ହାତୀ, ଘୋଡା, ଉଠ, ଗଧା ଓ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମୃତଦେହରେ ଭରି ଯୋଧାମାନେ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ; ଏହା ଶ୍ମଶାନ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସାହସୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ଜଗାଇଥିଲା, ଭୂତପତିଙ୍କ ଖେଳସ୍ଥଳ ପରି ଭୟଙ୍କର ଥିଲା।

ଅଥାହ ପୌଣ୍ଡ୍ରକଂ ଶୌରିର୍ଭୋ ଭୋ ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଯଦ୍ଭଵାନ୍। ଦୂତଵାକ୍ଯେନ ମାମାହ ତାନ୍ଯସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯୁତ୍ସୃଜାମି ତେ

ତାପରେ ଶୌରି ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କୁ କହିଲେ: “ହେ ପୌଣ୍ଡ୍ରକ! ତୁମେ ଦୂତ ମାଧ୍ୟମରେ ମୋତେ କହିଛ, ଏବେ ମୁଁ ଏହି ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ତୁମକୁ ଦେଉଛି।”

ତ୍ଯାଜଯିଷ୍ଯେଽଭିଧାନଂ ମେ ଯତ୍ତ୍ଵଯାଜ୍ଞ ମୃଷା ଧୃତମ୍। ଵ୍ରଜାମି ଶରଣଂ ତେଽଦ୍ଯ ଯଦି ନେଚ୍ଛାମି ସଂଯୁଗମ୍

“ମୂଢ, ତୁମେ ମୋର ନାମ ଭୁଲରେ ଧରିଛ; ଏହା ଛାଡିଦେବି। ଆଜି ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହେଁ ନାହିଁ ହେଲେ, ତୁମର ଆଶ୍ରୟ ନେବି।”

ଇତି କ୍ଷିପ୍ତ୍ଵା ଶିତୈର୍ବାଣୈର୍ଵିରଥୀକୃତ୍ଯ ପୌଣ୍ଡ୍ରକମ୍। ଶିରୋଽଵୃଶ୍ଚଦ୍ରଥାଙ୍ଗେନ ଵଜ୍ରେଣେନ୍ଦ୍ରୋ ଯଥା ଗିରେଃ

ଏଭଳି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ମାରି, ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କୁ ରଥରୁ ତଳେ ପକାଇଦେଲେ। ପରେ, ରଥର ଚକା ନେଇ, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ପାହାଡ଼କୁ ଭାଙ୍ଗିଦିଅନ୍ତି।

ତଥା କାଶୀପତେଃ କାଯାଚ୍ଛିର ଉତ୍କୃତ୍ଯ ପତ୍ରିଭିଃ। ନ୍ଯପାତଯତ୍କାଶୀପୁର୍ଯାଂ ପଦ୍ମକୋଶମିଵାନିଲଃ

ଏହିପରି, କାଶୀର ରାଜାଙ୍କ ଦେହରୁ ମୁଣ୍ଡ ବାଣ ଦ୍ୱାରା କାଟି, ସେହି ମୁଣ୍ଡକୁ କାଶୀ ନଗରରେ ପକାଇଦେଲେ, ଯେପରି ପବନ ଏକ କମଳ କୁଡ଼ିକୁ ଭୂମିରେ ପକାଇଦିଏ।

ଏଵଂ ମତ୍ସରିଣମ୍ହତ୍ଵା ପୌଣ୍ଡ୍ରକଂ ସସଖଂ ହରିଃ। ଦ୍ଵାରକାମାଵିଶତ୍ସିଦ୍ଧୈର୍ଗୀଯମାନକଥାମୃତଃ

ଏଭଳି ଇର୍ଷ୍ୟାପରାୟଣ ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଓ ତାଙ୍କ ସହଚରଙ୍କୁ ମାରି, ହରି ଦ୍ୱାରକାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧମନେ ତାଙ୍କର ଗୁଣଗାନର ଅମୃତ ଗାଇଉଥିଲେ।

ସ ନିତ୍ଯଂ ଭଗଵଦ୍ଧ୍ଯାନ ପ୍ରଧ୍ଵସ୍ତାଖିଲବନ୍ଧନଃ। ବିଭ୍ରାଣଶ୍ଚ ହରେ ରାଜନ୍ସ୍ଵରୂପଂ ତନ୍ମଯୋଽଭଵତ୍

ସେ ନିତ୍ୟ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ଏବଂ ହରିଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କରେ ଏକାତ୍ମ ହେଇଗଲେ।

ଶିରଃ ପତିତମାଲୋକ୍ଯ ରାଜଦ୍ଵାରେ ସକୁଣ୍ଡଲମ୍। କିମିଦଂ କସ୍ଯ ଵା ଵକ୍ତ୍ରମିତି ସଂଶିଶିରେ ଜନାଃ

ରାଜଦ୍ୱାରରେ ଝୁଲିଥିବା, କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା ମୁଣ୍ଡ ଦେଖି, ଲୋକେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ—'ଏହା କ'ଣ? କାହାର ମୁହଁ ଏହି?'

ରାଜ୍ଞଃ କାଶୀପତେର୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମହିଷ୍ଯଃ ପୁତ୍ରବାନ୍ଧଵାଃ। ପୌରାଶ୍ଚ ହା ହତା ରାଜନ୍ନାଥ ନାଥେତି ପ୍ରାରୁଦନ୍

କାଶୀର ରାଜାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ବୋଲି ଚିହ୍ନି, ତାଙ୍କର ରାଣୀମାନେ, ପୁଅମାନେ, ଆତ୍ମୀୟ ଓ ନଗରବାସୀମାନେ କନ୍ଦି କହିଲେ—'ହା, ରାଜା ମରିଗଲେ! ଆମର ରକ୍ଷକ ନାହିଁ ରହିଲେ!'

ସୁଦକ୍ଷିଣସ୍ତସ୍ଯ ସୁତଃ କୃତ୍ଵା ସଂସ୍ଥାଵିଧିଂ ପତେଃ। ନିହତ୍ଯ ପିତୃହନ୍ତାରଂ ଯାସ୍ଯାମ୍ଯପଚିତିଂ ପିତୁଃ

ତାଙ୍କର ପୁଅ ସୁଦକ୍ଷିଣ, ବାପାଙ୍କର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ମନେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ—'ମୁଁ ବାପାଙ୍କ ହତ୍ୟାକାରୀଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରି, ବାପାଙ୍କର ସମ୍ମାନ ରକ୍ଷା କରିବି।'

ଇତ୍ଯାତ୍ମନାଭିସନ୍ଧାଯ ସୋପାଧ୍ଯାଯୋ ମହେଶ୍ଵରମ୍। ସୁଦକ୍ଷିଣୋଽର୍ଚଯାମାସ ପରମେଣ ସମାଧିନା

ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଗୁରୁ ସହିତ ସୁଦକ୍ଷିଣ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏକାଗ୍ରତା ସହିତ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।

ପ୍ରୀତୋଽଵିମୁକ୍ତେ ଭଗଵାଂସ୍ତସ୍ମୈ ଵରମଦାଦ୍ଵିଭୁଃ। ପିତୃହନ୍ତୃଵଧୋପାଯଂ ସ ଵଵ୍ରେ ଵରମୀପ୍ସିତମ୍

ଅବିମୁକ୍ତରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଭଗବାନ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ସେ ଚାହିଁଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗିଲେ—ବାପାଙ୍କ ହତ୍ୟାକାରୀଙ୍କୁ ମାରିବାର ଉପାୟ।