ସ୍ରଗ୍ଵ୍ଯେକକୁଣ୍ଡଲୋ ମତ୍ତୋ ଵୈଜଯନ୍ତ୍ଯା ଚ ମାଲଯା । ବିଭ୍ରତ୍ସ୍ମିତମୁଖାମ୍ଭୋଜଂ ସ୍ଵେଦପ୍ରାଲେଯଭୂଷିତମ୍ ॥ 10.65.
ଗାଲା ଓ ଏକ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ମଦରେ ମତ୍ତ, ବୈଜୟନ୍ତୀ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ହସୁଥିବା ପଦ୍ମମୁଖ ଦେଖାଉଥିଲେ, ଘେମ ରୂପୀ ତୁଷାର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲେ ।
ସ ଆଜୁହାଵ ଯମୁନାଂ ଜଲକ୍ରୀଡାର୍ଥମୀଶ୍ଵରଃ । ନିଜଂ ଵାକ୍ଯମନାଦୃତ୍ଯ ମତ୍ତ ଇତ୍ଯାପଗାଂ ବଲଃ ॥ 10.65.
ଈଶ୍ୱର ଜଳ କ୍ରୀଡା ପାଇଁ ଯମୁନାକୁ ଡାକିଲେ, ହଳାୟୁଧ ନିଜ କଥାକୁ ଅଗ୍ରାହ କରି, ମଦରେ ମତ୍ତ, ନଦୀକୁ ଡାକିଲେ ।
ଅନାଗତାଂ ହଲାଗ୍ରେଣ କୁପିତୋ ଵିଚକର୍ଷ ହ । ପାପେ ତ୍ଵଂ ମାମଵଜ୍ଞାଯ ଯନ୍ନାଯାସି ମଯାହୁତା । ନେଷ୍ଯେ ତ୍ଵାଂ ଲାଙ୍ଗଲାଗ୍ରେଣ ଶତଧା କାମଚାରିଣୀମ୍ ॥ 10.65.
ଯମୁନା ଆସିନଥିବାରୁ, କ୍ରୋଧିତ ହଳାୟୁଧ ଲାଙ୍ଗଳ ଦ୍ୱାରା ତାକୁ ଟାଣିଲେ, କହିଲେ: 'ପାପି, ମୁଁ ଡାକିଥିଲି ବି ତୁମେ ଅଗ୍ରାହ କଲା; ମୁଁ ଲାଙ୍ଗଳ ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ନେଇଯିବି, ଯେଉଁ ଚାହିଁ ଚାହିଁ ଘୂଉଛ ।'
ଏଵଂ ନିର୍ଭର୍ତ୍ସିତା ଭୀତା ଯମୁନା ଯଦୁନନ୍ଦନମ୍ । ଉଵାଚ ଚକିତା ଵାଚଂ ପତିତା ପାଦଯୋର୍ନୃପ ॥ 10.65.
ଏପରି ଭାବରେ ତାତିଲା ପରେ, ଭୟଭିତ ଯମୁନା, ଯଦୁପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଦରେ ପଡ଼ି, କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ କଥା କହିଲେ ।
ରାମ ରାମ ମହାବାହୋ ନ ଜାନେ ତଵ ଵିକ୍ରମମ୍ । ଯସ୍ଯୈକାଂଶେନ ଵିଧୃତା ଜଗତୀ ଜଗତଃ ପତେ ॥ 10.65.
ରାମ, ରାମ, ବଳଶାଳୀ, ମୁଁ ତୁମର ପ୍ରଭାବ ଜାଣେନି, ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ଅଂଶରେ ପୃଥିବୀ ଧରିଛି, ଜଗତର ନାଥ ।
ପରଂ ଭାଵଂ ଭଗଵତୋ ଭଗଵନ୍ମାମଜାନତୀମ୍ । ମୋକ୍ତୁମର୍ହସି ଵିଶ୍ଵାତ୍ମନ୍ ପ୍ରପନ୍ନାଂ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲ ॥ 10.65.
ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ତୁମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବକୁ ଜାଣିନଥିଲି, ମୁଁ ଶରଣ ନେଇଛି, ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ଭକ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଦୟା କରି ମୋତେ ମାଫ କର ।
ତତୋ ଵ୍ଯମୁଞ୍ଚଦ୍ଯମୁନାଂ ଯାଚିତୋ ଭଗଵାନ୍ ବଲଃ । ଵିଜଗାହ ଜଲଂ ସ୍ତ୍ରୀଭିଃ କରେଣୁଭିରିଵେଭରାଟ୍ ॥ 10.65.
ଏପରି ଅନୁରୋଧ ପରେ, ଭାଗ୍ୟବାନ ବଳ ଯମୁନାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଜଳରେ ନିସ୍ତାର କଲେ, ହାତୀମାନେ ସହିତ ହାତୀରାଜ ଭଳି ।
କାମଂ ଵିହୃତ୍ଯ ସଲିଲାଦୁତ୍ତୀର୍ଣାଯାସୀତାମ୍ବରେ । ଭୂଷଣାନି ମହାର୍ହାଣି ଦଦୌ କାନ୍ତିଃ ଶୁଭାଂ ସ୍ରଜମ୍ ॥ 10.65.
ଆନନ୍ଦ କରିବା ପରେ, ସେ ଜଳରୁ ବାହାରି, ଖୋଲା ଆକାଶରେ, ସ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ମହାମୂଲ୍ୟ ଭୂଷଣ ଓ ଶୁଭ୍ର ମାଳା ଦେଲେ ।
ଵସିତ୍ଵା ଵାସସୀ ନୀଲେ ମାଲାଂ ଆମୁଚ୍ଯ କାଞ୍ଚନୀମ୍ । ରେଯେ ସ୍ଵଲଙ୍କୃତୋ ଲିପ୍ତୋ ମାହେନ୍ଦ୍ର ଇଵ ଵାରଣଃ ॥ 10.65.
ନୀଳ ଶୋଉ ଓ ସୁନା ମାଳା ପିନ୍ଧି, ସେ ଭଲ ଭାବେ ଶୋଭିତ ଓ ଲିପ୍ତ ହୋଇ, ମାହେନ୍ଦ୍ର ହାତୀ ଭଳି ବିଶ୍ରାମ କଲେ ।
ଅଦ୍ଯାପି ଦୃଶ୍ଯତେ ରାଜନ୍ ଯମୁନାକୃଷ୍ଟଵର୍ତ୍ମନା । ବଲସ୍ଯାନନ୍ତଵୀର୍ଯସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଂ ସୂଚଯତୀଵ ହି ॥ 10.65.
ରାଜନ୍, ଏଯାଁ ଯମୁନାକୁ ବଳ ଟାଣିଥିଲେ, ସେ ପଥ ଆଜିଯାଁ ଦେଖାଯାଉଛି, ଏହା ବଳଙ୍କର ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିକୁ ଦର୍ଶାଉଛି ।
ଏଵଂ ସର୍ଵା ନିଶା ଯାତା ଏକେଵ ରମତୋ ଵ୍ରଜେ । ରାମସ୍ଯାକ୍ଷିପ୍ତଚିତ୍ତସ୍ଯ ମାଧୁର୍ଯୈର୍ଵ୍ରଜଯୋଷିତାମ୍ ॥ 10.65.
ଏଭଳି ଭାବରେ ସମସ୍ତ ରାତି ଯାଇଗଲା, ରାମ ବ୍ରଜରେ ଏକା ଆନନ୍ଦ କରିଥିଲେ, ବ୍ରଜର ମହିଳାମାନେର ମାଧୁର୍ୟରେ ତାଙ୍କର ଚିତ୍ତ ଆକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇଥିଲା ।
ଅଥ ଷଟ୍ଷଷ୍ଟିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ । ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ। ନନ୍ଦଵ୍ରଜଂ ଗତେ ରାମେ କରୂଷାଧିପତିର୍ନୃପ। ଵାସୁଦେଵୋଽହମିତ୍ଯଜ୍ଞୋ ଦୂତଂ କୃଷ୍ଣାଯ ପ୍ରାହିଣୋତ୍
ଏବେ ଷଷ୍ଟି ଷଷ୍ଟି ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ରାମ ନନ୍ଦବ୍ରଜକୁ ଯାଇଥିବାବେଳେ, କରୂଷ ରାଜା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦୂତ ପଠାଇଲେ, ତାଙ୍କୁ ଭଗବାନ ବାସୁଦେବ ଭାବିନଥିଲେ, 'ମୁଁ ବାସୁଦେବ' ଭାବରେ ।
ତ୍ଵଂ ଵାସୁଦେଵୋ ଭଗଵାନଵତୀର୍ଣୋ ଜଗତ୍ପତିଃ। ଇତି ପ୍ରସ୍ତୋଭିତୋ ବାଲୈର୍ମେନ ଆତ୍ମାନମଚ୍ଯୁତମ୍
ବାଳମାନେ କହିଲେ, 'ତୁମେ ବାସୁଦେବ, ଭଗବାନ, ଜଗତର ନାଥ ଭଳି ଅବତରିଛ'; ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନିଜକୁ ଅଚ୍ୟୁତ ଆତ୍ମା ଭାବିଲେ ।
ଦୂତଂ ଚ ପ୍ରାହିଣୋନ୍ମନ୍ଦଃ କୃଷ୍ଣାଯାଵ୍ଯକ୍ତଵର୍ତ୍ମନେ। ଦ୍ଵାରକାଯାଂ ଯଥା ବାଲୋ ନୃପୋ ବାଲକୃତୋଽବୁଧଃ
ଭ୍ରମିତ ରାଜା, ଜଣେ ଅବୁଦ୍ଧ ଶିଶୁ ପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଦ୍ୱାରକାରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦୂତ ପଠାଇଲେ।
ଦୂତସ୍ତୁ ଦ୍ଵାରକାମେତ୍ଯ ସଭାଯାମାସ୍ଥିତଂ ପ୍ରଭୁମ୍। କୃଷ୍ଣଂ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷଂ ରାଜସନ୍ଦେଶମବ୍ରଵୀତ୍
ଦୂତ ଦ୍ୱାରକାକୁ ପହଞ୍ଚି, ସଭାରେ ଲୋଟସ୍-ନୟନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ରାଜାଙ୍କର ସନ୍ଦେଶ ଶୁଣାଇଲେ।
ଵାସୁଦେଵୋଽଵତୀର୍ଣୋହମେକ ଏଵ ନ ଚାପରଃ। ଭୂତାନାମନୁକମ୍ପାର୍ଥଂ ତ୍ଵଂ ତୁ ମିଥ୍ଯାଭିଧାଂ ତ୍ଯଜ
“ମୁଁ ଏକାମେ ବାସୁଦେବ ଅବତାର; ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ। ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କରୁଣାରେ ଅବତରିଛି। ତୁମେ ଭୁଲ ଦାବି ଛାଡିଦିଅ।”
ଯାନି ତ୍ଵମସ୍ମଚ୍ଚିହ୍ନାନି ମୌଢ୍ଯାଦ୍ବିଭର୍ଷି ସାତ୍ଵତ। ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵୈହି ମାଂ ତ୍ଵଂ ଶରଣଂ ନୋ ଚେଦ୍ଦେହି ମମାହଵମ୍
“ତୁମେ ମୋର ଚିହ୍ନମାନେ ଅଜ୍ଞାନରେ ଧରିଛ; ସାତ୍ୱତ। ସେଗୁଡିକ ଛାଡିଦିଅ, ମୋତେ ଆଶ୍ରୟ ନେବା, ନାହିଁ ହେଲେ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ।”
ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ। କତ୍ଥନଂ ତଦୁପାକର୍ଣ୍ଯ ପୌଣ୍ଡ୍ରକସ୍ଯାଲ୍ପମେଧସଃ। ଉଗ୍ରସେନାଦଯଃ ସଭ୍ଯା ଉଚ୍ଚକୈର୍ଜହସୁସ୍ତଦା
ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ: ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କର ଅବୁଦ୍ଧ ଗର୍ବିତ କଥା ଶୁଣି, ଉଗ୍ରସେନ ଓ ସଭାସଦମାନେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ହସିପକାଇଲେ।
ଉଵାଚ ଦୂତଂ ଭଗଵାନ୍ପରିହାସକଥାମନୁ। ଉତ୍ସ୍ରକ୍ଷ୍ଯେ ମୂଢ ଚିହ୍ନାନି ଯୈସ୍ତ୍ଵମେଵଂ ଵିକତ୍ଥସେ
ଭଗବାନ ଦୂତକୁ ହସ୍ୟ କଥା ପରେ କହିଲେ: “ମୂଢ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଇ ଗର୍ବ କରୁଛ, ସେଗୁଡିକ ମୁଁ ଛାଡିଦେବି।”
ମୁଖଂ ତଦପିଧାଯାଜ୍ଞ କଙ୍କଗୃଧ୍ରଵଟୈର୍ଵୃତଃ। ଶଯିଷ୍ଯସେ ହତସ୍ତତ୍ର ଭଵିତା ଶରଣଂ ଶୁନାମ୍
“ତୁମେ ମୃତ ଶରୀରରେ ପଡି ରହିବା, ମୁହଁ ଢାକି ରହିବା, କଉ, ଗୃଧ୍ର, ଶ୍ୟାଳମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିବେ; ତୁମର ଆଶ୍ରୟ ହେବ କୁକୁରମାନେ।”
ଇତି ଦୂତସ୍ତମାକ୍ଷେପଂ ସ୍ଵାମିନେ ସର୍ଵମାହରତ୍। କୃଷ୍ଣୋଽପି ରଥମାସ୍ଥାଯ କାଶୀମୁପଜଗାମ ହ
ଏଭଳି ଦୂତ ଏସବୁ ଉପହାସ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ। କୃଷ୍ଣ ରଥ ଚଢି କାଶୀକୁ ଯାଇଲେ।
ପୌଣ୍ଡ୍ରକୋଽପି ତଦୁଦ୍ଯୋଗମୁପଲଭ୍ଯ ମହାରଥଃ। ଅକ୍ଷୌହିଣୀଭ୍ଯାଂ ସଂଯୁକ୍ତୋ ନିଶ୍ଚକ୍ରାମ ପୁରାଦ୍ଦ୍ରୁତମ୍
ପୌଣ୍ଡ୍ରକ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥଯୋଧା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଗମନ ଜାଣି, ଦୁଇ ଦଳ ସେନା ସହ ଶହର ଛାଡି ତ୍ୱରିତ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ତସ୍ଯ କାଶୀପତିର୍ମିତ୍ରଂ ପାର୍ଷ୍ଣିଗ୍ରାହୋଽନ୍ଵଯାନ୍ନୃପ। ଅକ୍ଷୌହିଣୀଭିସ୍ତିସୃଭିରପଶ୍ଯତ୍ପୌଣ୍ଡ୍ରକଂ ହଇଃ!
କାଶୀର ରାଜା, ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କ ମିତ୍ର, ତିନି ଦଳ ସେନା ସହ ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, ଓ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଶଙ୍ଖାର୍ଯସିଗଦାଶାର୍ଙ୍ଗ ଶ୍ରୀଵତ୍ସାଦ୍ଯୁପଲକ୍ଷିତମ୍। ବିଭ୍ରାଣଂ କୌସ୍ତୁଭମଣିଂ ଵନମାଲାଵିଭୂଷିତମ୍
ସେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ଧନୁ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ, କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଓ ବନମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
କୌଶେଯଵାସସୀ ପୀତେ ଵସାନଂ ଗରୁଡଧ୍ଵଜମ୍। ଅମୂଲ୍ଯମୌଲ୍ଯାଭରଣଂ ସ୍ଫୁରନ୍ମକରକୁଣ୍ଡଲମ୍
ହଳଦୀ ରେଶମ ପିନ୍ଧି, ଗରୁଡ଼ ଧ୍ୱଜ ଧରି, ଅମୂଲ୍ୟ ମୁକୁଟ ଓ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି, ମକର ଆକୃତି କୁଣ୍ଡଳରେ ଚମକୁଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତମାତ୍ମନସ୍ତୁଲ୍ଯଂ ଵେଷଂ କୃତ୍ରିମମାସ୍ଥିତମ୍। ଯଥା ନଟଂ ରଙ୍ଗଗତଂ ଵିଜହାସ ଭୃଶଂ ହରୀଃ
ହରି, ନିଜ ଦେହର ଅନୁକୃତି ଭାବେ ଅଭିନୟ କରୁଥିବା ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅଭିନେତା ପରି ମଞ୍ଚରେ, ଭଲ ଭାବରେ ହସିଲେ।
ଶୂଲୈର୍ଗଦାଭିଃ ପରିଘୈଃ ଶକ୍ତ୍ଯୃଷ୍ଟିପ୍ରାସତୋମରୈଃ। ଅସିଭିଃ ପଟ୍ଟିଶୈର୍ବାଣୈଃ ପ୍ରାହରନ୍ନରଯୋ ହରିମ୍
ଶତ୍ରୁ ରାଜାମାନେ ଶୂଳ, ଗଦା, ପରିଘ, ଶକ୍ତି, ଋଷ୍ଟି, ପ୍ରାସ, ତୋମର, ତଳୱାର, ପଟ୍ଟିଶ, ବାଣ ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
କୃଷ୍ଣସ୍ତୁ ତତ୍ପୌଣ୍ଡ୍ରକକାଶିରାଜଯୋର୍। ବଲଂ ଗଜସ୍ଯନ୍ଦନଵାଜିପତ୍ତିମତ୍। ଗଦାସିଚକ୍ରେଷୁଭିରାର୍ଦଯଦ୍ଭୃଶଂ। ଯଥା ଯୁଗାନ୍ତେ ହୁତଭୁକ୍ପୃଥକ୍ପ୍ରଜାଃ
କୃଷ୍ଣ, ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଓ କାଶୀର ରାଜାଙ୍କର ହାତୀ, ରଥ, ଘୋଡା, ପଦାଟୀ ସେନାକୁ ଗଦା, ତଳୱାର, ଚକ୍ର, ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଭଲ ଭାବରେ ମାରିଦେଲେ; ଯେପରି ଯୁଗ ଶେଷରେ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଭସ୍ମ କରେ।
ଆଯୋଧନଂ ତଦ୍ର ଥଵାଜିକୁଞ୍ଜର ଦ୍ଵିପତ୍ଖରୋଷ୍ଟ୍ରୈରରିଣାଵଖଣ୍ଡିତୈଃ। ବଭୌ ଚିତଂ ମୋଦଵହଂ ମନସ୍ଵିନାମାକ୍ରୀଡନଂ ଭୂତପତେରିଵୋଲ୍ବଣମ୍
ଯୁଦ୍ଧଭୂମି, ହାତୀ, ଘୋଡା, ଉଠ, ଗଧା ଓ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମୃତଦେହରେ ଭରି ଯୋଧାମାନେ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ; ଏହା ଶ୍ମଶାନ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସାହସୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ଜଗାଇଥିଲା, ଭୂତପତିଙ୍କ ଖେଳସ୍ଥଳ ପରି ଭୟଙ୍କର ଥିଲା।
ଅଥାହ ପୌଣ୍ଡ୍ରକଂ ଶୌରିର୍ଭୋ ଭୋ ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଯଦ୍ଭଵାନ୍। ଦୂତଵାକ୍ଯେନ ମାମାହ ତାନ୍ଯସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯୁତ୍ସୃଜାମି ତେ
ତାପରେ ଶୌରି ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କୁ କହିଲେ: “ହେ ପୌଣ୍ଡ୍ରକ! ତୁମେ ଦୂତ ମାଧ୍ୟମରେ ମୋତେ କହିଛ, ଏବେ ମୁଁ ଏହି ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ତୁମକୁ ଦେଉଛି।”