ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ ବଲଭଦ୍ରଃ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗଵାନ୍ ରଥମାସ୍ଥିତଃ । ସୁହୃଦ୍ଦିଦୃକ୍ଷୁରୁତ୍କଣ୍ଠଃ ପ୍ରଯଯୌ ନନ୍ଦଗୋକୁଲମ୍ ॥ 10.65.

ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହିଲେ, "ହେ କୁରୁମଣ୍ଡଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭଗବାନ ବଳରାମ ନିଜ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହୀ ହେଇ, ରଥ ଚଢ଼ି ନନ୍ଦଙ୍କ ଗୋକୁଳକୁ ଯାଇଥିଲେ।"

ପରିଷ୍ଵକ୍ତଶ୍ଚିରୋତ୍କଣ୍ଠୈର୍ଗୋପୈର୍ଗୋପୀଭିରେଵ ଚ । ରାମୋଽଭିଵାଦ୍ଯ ପିତରାଵାଶୀର୍ଭିରଭିନନ୍ଦିତଃ ॥ 10.65.

ଗୋପମାନେ ଓ ଗୋପୀମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ବଳରାମଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ବଳରାମ ତାଙ୍କର ପିତାମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଓ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

ଚିରଂ ନଃ ପାହି ଦାଶାର୍ହ ସାନୁଜୋ ଜଗଦୀଶ୍ଵରଃ । ଇତ୍ଯାରୋପ୍ଯାଙ୍କମାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ନେତ୍ରୈଃ ସିଷିଚତୁର୍ଜଲୈଃ ॥ 10.65.

ସେମାନେ କହିଲେ, "ହେ ଦାଶାର୍ହ, ଆପଣ ଓ ଆପଣଙ୍କ ଭାଇ ଭଗବାନ ସଦା ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।" ଏହିପରି କହି, ସେମାନେ ବଳରାମଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କ ଗୋଦରେ ବସାଇ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଓ ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରାଇଲେ।

ଗୋପଵୃଦ୍ଧାଂଶ୍ଚ ଵିଧିଵଦ୍ଯଵିଷ୍ଠୈରଭିଵନ୍ଦିତଃ । ଯଥାଵଯୋ ଯଥାସଖ୍ଯଂ ଯଥାସମ୍ବନ୍ଧମାତ୍ମନଃ ॥ 10.65.

ବଳରାମ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ବସିଥିବା ବୟସ୍କ ଗୋପମାନେଙ୍କୁ, ତାଙ୍କର ବୟସ, ସଖ୍ୟତା ଓ ସମ୍ପର୍କ ଅନୁଯାୟୀ ଆଦର ସହିତ ନମସ୍କାର କଲେ।

ସମୁପେତ୍ଯାଥ ଗୋପାଲାନ୍ ହାସ୍ଯହସ୍ତଗ୍ରହାଦିଭିଃ । ଵିଶ୍ରାନ୍ତଂ ସୁଖମାସୀନଂ ପପ୍ରଚ୍ଛୁଃ ପର୍ଯୁପାଗତାଃ ॥ 10.65.

ତାପରେ ବଳରାମ ଗୋପମାନେଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ହସି, ହାତ ଧରିବା ଓ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ସେମାନେ ସହ ମିଶିଲେ। ବଳରାମ ସୁବିଧାରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ଏହି ଗୋପମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

ପୃଷ୍ଟାଶ୍ଚାନାମଯଂ ସ୍ଵେଷୁ ପ୍ରେମଗଦ୍ଗଦଯା ଗିରା । କୃଷ୍ଣେ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷେ ସନ୍ନ୍ଯସ୍ତାଖିଲରାଧସଃ ॥ 10.65.

ବଳରାମ ମଧୁର ସ୍ନେହଭରା କଣ୍ଠରେ ସେମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କ ପରିବାରର ଖବର ନେଲେ। କାରଣ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ତାଙ୍କର କୃଷ୍ଣ, ଯାହାଙ୍କ ଆଖି ଅମଳ କମଳପତ୍ର ପରି, ଉପରେ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ।

କଚ୍ଚିନ୍ନୋ ବାନ୍ଧଵା ରାମ ସର୍ଵେ କୁଶଲମାସତେ । କଚ୍ଚିତ୍ସ୍ମରଥ ନୋ ରାମ ଯୂଯଂ ଦାରସୁତାନ୍ଵିତାଃ ॥ 10.65.

"ହେ ବଳରାମ, ଆପଣଙ୍କ ସମସ୍ତ ବାନ୍ଧବ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି? ଆପଣ, ଆପଣଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ସନ୍ତାନ ସହିତ ଆମକୁ ମନେ ପକାନ୍ତି କି?"

ଦିଷ୍ଟ୍ଯା କଂସୋ ହତଃ ପାପୋ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ମୁକ୍ତାଃ ସୁହୃଜ୍ଜନାଃ । ନିହତ୍ଯ ନିର୍ଜିତ୍ଯ ରିପୂନ୍ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଦୁର୍ଗଂ ସମାଶ୍ରୀତାଃ ॥ 10.65.

"ଭଲ ଭାଗ୍ୟରେ, ଦୁଷ୍ଟ କଂସ ମରିଛି; ଭଲ ଭାଗ୍ୟରେ, ଆପଣଙ୍କ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଛନ୍ତି; ଭଲ ଭାଗ୍ୟରେ, ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ହରାଇ ଆପଣମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ଥାଉଛନ୍ତି।"

ଗୋପ୍ଯୋ ହସନ୍ତ୍ଯଃ ପପ୍ରଚ୍ଛୂ ରାମସନ୍ଦର୍ଶନାଦୃତାଃ । କଚ୍ଚିଦାସ୍ତେ ସୁଖଂ କୃଷ୍ଣଃ ପୁରସ୍ତ୍ରୀଜନଵଲ୍ଲଭଃ ॥ 10.65.

ଗୋପୀମାନେ ବଳରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦରେ ହସିଲେ ଓ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ସହରର ମହିଳାମାନେଙ୍କ ପ୍ରିୟ କୃଷ୍ଣ ଆଜି ଭଲରେ ଅଛନ୍ତି କି?"

କଚ୍ଚିତ୍ସ୍ମରତି ଵା ବନ୍ଧୂନ୍ ପିତରଂ ମାତରଂ ଚ ସଃ । ଅପ୍ଯସୌ ମାତରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସକୃଦପ୍ଯାଗମିଷ୍ଯତି । ଅପି ଵା ସ୍ମରତେଽସ୍ମାକମନୁସେଵାଂ ମହାଭୁଜଃ ॥ 10.65.

"ସେ ତାଙ୍କର ବାନ୍ଧବ, ବାପା ଓ ମାଆକୁ ମନେ ପକାନ୍ତି କି? ସେ କେବେ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ମାଆକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିବେ କି? କିମ୍ବା ସେ ବଡ଼ ବାହୁଶାଳୀ ଆମେ ଯେଉଁ ସେବା କରିଥିଲୁ, ତାହାକୁ ମନେ ପକାନ୍ତି କି?"

ମାତରଂ ପିତରଂ ଭ୍ରାତୄନ୍ ପତୀନ୍ ପୁତ୍ରାନ୍ ସ୍ଵସୄନପି । ଯଦର୍ଥେ ଜହିମ ଦାଶାର୍ହ ଦୁସ୍ତ୍ଯଜାନ୍ ସ୍ଵଜନାନ୍ ପ୍ରଭୋ ॥ 10.65.

"ହେ ଦାଶାର୍ହ, କାହା ପାଇଁ ଆପଣ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ନିଜ ମାଆ, ବାପା, ଭାଇ, ପତି, ପୁଅ ଓ ବୋନମାନେ — ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟ ଜଣମାନେ — ଛାଡ଼ିଦେଲେ?"

ତା ନଃ ସଦ୍ଯଃ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଗତଃ ସଞ୍ଛିନ୍ନସୌହୃଦଃ । କଥଂ ନୁ ତାଦୃଶଂ ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ନ ଶ୍ରଦ୍ଧୀଯେତ ଭାଷିତମ୍ ॥ 10.65.

"ସେ ଆମକୁ ହଠାତ୍ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଆମର ସ୍ନେହ ବନ୍ଧନ କଟିଦେଲେ। ଏଭଳି ଜଣେ ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ ମହିଳାମାନେ କିପରି ବିଶ୍ୱାସ କରିପାରିବେ?"

କଥଂ ନୁ ଗୃହ୍ଣନ୍ତ୍ଯନଵସ୍ଥିତାତ୍ମନୋ ଵଚଃ କୃତଘ୍ନସ୍ଯ ବୁଧାଃ ପୁରସ୍ତ୍ରିଯଃ । ଗୃହ୍ଣନ୍ତି ଵୈ ଚିତ୍ରକଥସ୍ଯ ସୁନ୍ଦର ସ୍ମିତାଵଲୋକୋଚ୍ଛ୍ଵସିତସ୍ମରାତୁରାଃ ॥ 10.65.

"ସହରର ବୁଦ୍ଧିମତୀ ମହିଳାମାନେ କିପରି ଏଭଳି ଅସ୍ଥିର ଓ କୃତଘ୍ନ ଲୋକଙ୍କ କଥାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇପାରନ୍ତି? ତଥାପି, ତାଙ୍କର ଆନନ୍ଦମୟ କଥା, ସୁନ୍ଦର ହସ, ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଆନ୍ତି।"

* କିଂ ନସ୍ତତ୍କଥଯା ଗୋପ୍ଯଃ କଥାଃ କଥଯତାପରାଃ । ଯାତ୍ଯସ୍ମାଭିର୍ଵିନା କାଲୋ ଯଦି ତସ୍ଯ ତଥୈଵ ନଃ ॥ 10.65.

"ଗୋପୀମାନେ, ଆମେ କାହିଁକି ତାଙ୍କ କଥା କହିବାରେ ଆସକ୍ତ ହେବା? ଆସନ୍ତୁ, ଅନ୍ୟ କଥା କହିବା। ସେ ଯେପରି ଆମକୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ, ସେପରି ଆମ ପାଇଁ ସମୟ କେମିତି ଚାଲିଯାଉଛି, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ହେଉଛି କି ନାହିଁ।"

ଇତି ପ୍ରହସିତଂ ଶୌରେର୍ଜଲ୍ପିତଂ ଚାରୁଵୀକ୍ଷିତମ୍ । ଗତିଂ ପ୍ରେମପରିଷ୍ଵଙ୍ଗଂ ସ୍ମରନ୍ତ୍ଯୋ ରୁରୁଦୁଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ॥ 10.65.

ଏଭଳି ଶୌରିଙ୍କ ହସ୍ୟ ଭାସା, ସୁନ୍ଦର ଦୃଷ୍ଟି, ଚାଳ ଓ ସ୍ନେହ ଆଲିଙ୍ଗନକୁ ମନେ କରି, ଗୋପୀମାନେ କାନ୍ଦିପକେ।

ସଙ୍କର୍ଷଣସ୍ତାଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ସନ୍ଦେଶୈର୍ହୃଦଯଂଗମୈଃ । ସାନ୍ତ୍ଵଯାମାସ ଭଗଵାନ୍ନାନାନୁନଯକୋଵିଦଃ ॥ 10.65.

ଭଗବାନ ସଂକର୍ଷଣ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଭଲ କଥା କହିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ ସନ୍ଦେଶ ଦେଇ ସେମାନେକୁ ଶାନ୍ତ କଲେ।

ଦ୍ଵୌ ମାସୌ ତତ୍ର ଚାଵାତ୍ସୀନ୍ମଧୁଂ ମାଧଵଂ ଏଵ ଚ । ରାମଃ କ୍ଷପାସୁ ଭଗଵାନ୍ ଗୋପୀନାଂ ରତିମାଵହନ୍ ॥ 10.65.

ସେଠାରେ ବଳରାମ ଦୁଇ ମାସ — ମଧୁ ଓ ମାଧବ — ରହି, ଗୋପୀମାନେଙ୍କୁ ରାତିରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ।

ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରକଲାମୃଷ୍ଟେ କୌମୁଦୀଗନ୍ଧଵାଯୁନା । ଯମୁନୋପଵନେ ରେମେ ସେଵିତେ ସ୍ତ୍ରୀଗଣୈର୍ଵୃତଃ ॥ 10.65.

ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକରେ, କୌମୁଦୀ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧ ବାତାସରେ ଭରିଥିବାବେଳେ, ବଳରାମ ଯମୁନା ତଟର ଉଦ୍ୟାନରେ ଗୋପୀମାନେଙ୍କ ସେବା ଓ ସାଙ୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କଲେ।

ଵରୁଣପ୍ରେଷିତା ଦେଵୀ ଵାରୁଣୀ ଵୃକ୍ଷକୋଟରାତ୍ । ପତନ୍ତୀ ତଦ୍ଵନଂ ସର୍ଵଂ ସ୍ଵଗନ୍ଧେନାଧ୍ଯଵାସଯତ୍ ॥ 10.65.

ବରୁଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଥିବା ଦେବୀ ବାରୁଣୀ ଗଛର ଗୁହାରୁ ବାହାରିଲେ, ତାଙ୍କର ସୁଗନ୍ଧ ତାଳ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରଭାବିତ କଲା ।

ତଂ ଗନ୍ଧଂ ମଧୁଧାରାଯା ଵାଯୁନୋପହୃତଂ ବଲଃ । ଆଘ୍ରାଯୋପଗତସ୍ତତ୍ର ଲଲନାଭିଃ ସମଂ ପପୌ ॥ 10.65.

ବାଳ ହଳାୟୁଧ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଆଣିଥିବା ମଧୁର ଗନ୍ଧ ଶୁଅି, ସେଠାକୁ ଯାଇ ଜନନୀମାନେ ସହିତ ଜିହ୍ୱା ଦ୍ୱାରା ପାନ କଲେ ।

ଉପଗୀଯମାନୋ ଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଵନିତାଶୋଭିମଣ୍ଡଲେ । ରେମେ କରେଣୁଯୂଥେଶୋ ମାହେନ୍ଦ୍ର ଇଵ ଵାରଣଃ ॥ 10.65.

ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ, ସୁନ୍ଦରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଚକ୍ରରେ, ହଳାୟୁଧ ହାତୀ ଦଳର ମୁଖ୍ୟ ଭଳି ଆନନ୍ଦ କରିଥିଲେ ।

ନେଦୁର୍ଦୁନ୍ଦୁଭଯୋ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଵଵୃଷୁଃ କୁସୁମୈର୍ମୁଦା । ଗନ୍ଧର୍ଵା ମୁନଯୋ ରାମଂ ତଦ୍ଵୀର୍ଯୈରୀଡିରେ ତଦା ॥ 10.65.

ଆକାଶରେ ଡୁଣ୍ଡୁଭି ଡ଼ିଅଉଥିଲା, ଖୁସିରେ ଫୁଲ ବର୍ଷା ହେଉଥିଲା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଋଷିମାନେ ରାମଙ୍କର କୌଶଳକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ ।

ଉପଗୀଯମାନଚରିତୋ ଵନିତାଭିର୍ହଲାଯୁଧ । ଵନେଷୁ ଵ୍ଯଚରତ୍କ୍ଷୀଵୋ ମଦଵିହ୍ଵଲଲୋଚନଃ ॥ 10.65.

ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ହଳାୟୁଧଙ୍କର କୃତ୍ୟ ଗାଇଉଥିଲେ, ମଦରେ ମତ୍ତ, ଆନନ୍ଦରେ ଅସ୍ଥିର ଦୃଷ୍ଟି ନେଇ, ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୂଉଥିଲେ ।

ସ୍ରଗ୍ଵ୍ଯେକକୁଣ୍ଡଲୋ ମତ୍ତୋ ଵୈଜଯନ୍ତ୍ଯା ଚ ମାଲଯା । ବିଭ୍ରତ୍ସ୍ମିତମୁଖାମ୍ଭୋଜଂ ସ୍ଵେଦପ୍ରାଲେଯଭୂଷିତମ୍ ॥ 10.65.

ଗାଲା ଓ ଏକ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ମଦରେ ମତ୍ତ, ବୈଜୟନ୍ତୀ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ହସୁଥିବା ପଦ୍ମମୁଖ ଦେଖାଉଥିଲେ, ଘେମ ରୂପୀ ତୁଷାର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲେ ।

ସ ଆଜୁହାଵ ଯମୁନାଂ ଜଲକ୍ରୀଡାର୍ଥମୀଶ୍ଵରଃ । ନିଜଂ ଵାକ୍ଯମନାଦୃତ୍ଯ ମତ୍ତ ଇତ୍ଯାପଗାଂ ବଲଃ ॥ 10.65.

ଈଶ୍ୱର ଜଳ କ୍ରୀଡା ପାଇଁ ଯମୁନାକୁ ଡାକିଲେ, ହଳାୟୁଧ ନିଜ କଥାକୁ ଅଗ୍ରାହ କରି, ମଦରେ ମତ୍ତ, ନଦୀକୁ ଡାକିଲେ ।

ଅନାଗତାଂ ହଲାଗ୍ରେଣ କୁପିତୋ ଵିଚକର୍ଷ ହ । ପାପେ ତ୍ଵଂ ମାମଵଜ୍ଞାଯ ଯନ୍ନାଯାସି ମଯାହୁତା । ନେଷ୍ଯେ ତ୍ଵାଂ ଲାଙ୍ଗଲାଗ୍ରେଣ ଶତଧା କାମଚାରିଣୀମ୍ ॥ 10.65.

ଯମୁନା ଆସିନଥିବାରୁ, କ୍ରୋଧିତ ହଳାୟୁଧ ଲାଙ୍ଗଳ ଦ୍ୱାରା ତାକୁ ଟାଣିଲେ, କହିଲେ: 'ପାପି, ମୁଁ ଡାକିଥିଲି ବି ତୁମେ ଅଗ୍ରାହ କଲା; ମୁଁ ଲାଙ୍ଗଳ ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ନେଇଯିବି, ଯେଉଁ ଚାହିଁ ଚାହିଁ ଘୂଉଛ ।'

ଏଵଂ ନିର୍ଭର୍ତ୍ସିତା ଭୀତା ଯମୁନା ଯଦୁନନ୍ଦନମ୍ । ଉଵାଚ ଚକିତା ଵାଚଂ ପତିତା ପାଦଯୋର୍ନୃପ ॥ 10.65.

ଏପରି ଭାବରେ ତାତିଲା ପରେ, ଭୟଭିତ ଯମୁନା, ଯଦୁପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଦରେ ପଡ଼ି, କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ କଥା କହିଲେ ।

ରାମ ରାମ ମହାବାହୋ ନ ଜାନେ ତଵ ଵିକ୍ରମମ୍ । ଯସ୍ଯୈକାଂଶେନ ଵିଧୃତା ଜଗତୀ ଜଗତଃ ପତେ ॥ 10.65.

ରାମ, ରାମ, ବଳଶାଳୀ, ମୁଁ ତୁମର ପ୍ରଭାବ ଜାଣେନି, ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ଅଂଶରେ ପୃଥିବୀ ଧରିଛି, ଜଗତର ନାଥ ।

ପରଂ ଭାଵଂ ଭଗଵତୋ ଭଗଵନ୍ମାମଜାନତୀମ୍ । ମୋକ୍ତୁମର୍ହସି ଵିଶ୍ଵାତ୍ମନ୍ ପ୍ରପନ୍ନାଂ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲ ॥ 10.65.

ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ତୁମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବକୁ ଜାଣିନଥିଲି, ମୁଁ ଶରଣ ନେଇଛି, ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ଭକ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଦୟା କରି ମୋତେ ମାଫ କର ।