ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ନୈଵ ତୁ ଵିଶ୍ଵାସଂ ଦୁଷ୍ଟାନାଂ କାରଯେତ୍ ବୁଧଃ । ଵିଶ୍ଵାସେ ଯଃ ସ୍ଥିତୋ ମୂଢଃ ସ ଦୁଃଖୈଃ ପରିଭୂଯତେ

ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି କେବେ ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀଙ୍କ ଉପରେ ଭରସା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯିଏ ଏମିତି ଭରସା କରେ ସେ ମୂର୍ଖ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି ଯାଏ।

ସୁଧାମଯଂ ଵଚୋ ଯାସାଂ କାମିନାଂ ରସଵର୍ଧନମ୍ । ହୃଦଯଂ କ୍ଷୁରଧାରାଭଂ ପ୍ରିଯଃ କୋ ନାମ ଯୋଷିତାମ୍

ଯେଉଁ କାମନାସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀମାନଙ୍କର କଥା ମଧୁର ଲାଗେ, ଆନନ୍ଦକୁ ବଢ଼ାଏ; କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ରେଜର ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ—ପୁରୁଷମାନେ କିଏ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଅଟୁଟ ରହିପାରିବେ?

ସଂହୃତ୍ଯ ଵିତ୍ତଂ ତା ଯାତାଃ କୁଲଟା ବହୁଭର୍ତୃକାଃ । ଧୁମ୍ଧୁକାରୀ ବଭୂଵାଥ ମହାନ୍ ପ୍ରେତଃ କୁକର୍ମତଃ

ସେମାନେ ତାଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତି ନେଇ, ଅନେକ ପତି ଥିବା ଅସ୍ତିର ନାରୀମାନେ ଚାଲିଗଲେ; ତାପରେ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ବଡ଼ ପ୍ରେତ ହେଲେ।

ଵାତ୍ଯାରୂପଧରୋ ନିତ୍ଯଂ ଧାଵନ୍ ଦଶଦିଶୋନ୍ତରମ୍ । ଶୀତାତପ ପରିକ୍ଲିଷ୍ଟୋ ନିରାହାରଃ ପିପାସିତଃ

ସେ ବାୟୁର ଆକାର ଧରି ସବୁଦିଗରେ ଦୌଡ଼ୁଥିଲେ, ଶୀତ ଓ ତାପରେ ପୀଡ଼ିତ, ଖାଦ୍ୟ ବିନା ଓ ତିଆରିରେ ରହୁଥିଲେ।

ନ ଲେଭେ ଶରଣଂ କ୍ଵାପି ହା ଦୈଵେତି ମୁହୁର୍ଵଦନ୍ । କିଯତ୍କାଲେନ ଗୋକର୍ଣୋ ମୃତଂ ଲୋକାଦବୁଧ୍ଯତ

ସେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ ପାଇଲେ ନାହିଁ, ବାରମ୍ବାର 'ହା ଭାଗ୍ୟ!' ବୋଲି କାନ୍ଦୁଥିଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ଲୋକମାନେ ଠାରୁ ଜାଣିଲେ।

ଅନାଥଂ ତଂ ଵିଦିତ୍ଵୈଵ ଗଯାଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଅଚୀକରତ୍ । ଯସ୍ମିନ୍ ତୀର୍ଥେ ତୁ ସଂଯାତି ତତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଅଵର୍ତଯତ୍

ତାଙ୍କୁ ଅନାଥ ଭାବେ ଜାଣି, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଗୟାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ; ସେ ଯେଉଁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଯାଉଥିଲେ, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।

ଏଵଂ ଭ୍ରମନ୍ ସ ଗୋକର୍ଣଃ ସ୍ଵପୁରଂ ସମୁପେଯିଵାନ୍ । ରାତ୍ରୌ ଗୃହାଂଗଣେ ସ୍ଵପ୍ତୁଂ ଆଗତୋଽଲକ୍ଷିତଃ ପରୈଃ

ଏଭଳି ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଲେ; ରାତିରେ ଘରର ଅଙ୍ଗଣାରେ ଶୁଅବାକୁ ଆସିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।

ତତ୍ର ସୁପ୍ତଂ ସ ଵିଜ୍ଞାଯ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ସ୍ଵବାନ୍ଧଵମ୍ । ନିଶୀଥେ ଦର୍ଶଯାମାସ ମହାରୌଦ୍ରତରଂ ଵପୁଃ

ସେଠାରେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଶୁଅଥିବାକୁ ଦେଖି, ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ରାତିରେ ତାଙ୍କ ପରିଜନଙ୍କୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ ଦେଖାଇଲେ।

ସକୃନ୍ମେଷଃ ସକୃଦ୍ଧସ୍ତୀ ସକୃଚ୍ଚ ମହିଷୋଽଭଵତ୍ । ସକୃଦିନ୍ଦ୍ର ସକୃଚ୍ଚାଗ୍ନିଃ ପୁନଶ୍ଚ ପୁରୁଷୋଽଭଵତ୍

ସେ କେବେ ମେଷ, କେବେ ହାତୀ, କେବେ ମହିଷ, କେବେ ଇନ୍ଦ୍ର, କେବେ ଅଗ୍ନି ଓ ପୁଣି ଏକଥର ପୁରୁଷ ହେଉଥିଲେ—ପ୍ରତ୍ୟେକ ରୂପ କେବଳ ଏକଥର।

ଵୈପରୀତ୍ଯଂ ଇଦଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୋକର୍ଣୋ ଧୈର୍ଯସଂଯୁତଃ । ଅଯଂ ଦୁର୍ଗତିକଂ କୋଽପି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯାଥ ତମବ୍ରଵୀତ୍

ଏହି ଅପରିଚିତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି, ଏହା କୌଣସି ଦୁଃଖୀ ଅବସ୍ଥାର ଲୋକ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ କରି, ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।

ଗୋକର୍ଣ ଉଵାଚ - କସ୍ତ୍ଵଂ ଉଗ୍ରତରୋ ରାତ୍ରୌ କୁତୋ ଯାତୋ ଦଶାଂ ଇମାମ୍ । କିଂଵା ପ୍ରେତଃ ପିଶାଚୋ ଵା ରାକ୍ଷସୋଽସୀତି ଶଂସ ନଃ

ଗୋକର୍ଣ୍ଣ କହିଲେ: 'ତୁମେ କିଏ, ଏତେ ଭୟଙ୍କର ରାତିରେ? କେଉଁଠୁ ଏହି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥାକୁ ଆସିଛ? କି ତୁମେ ପ୍ରେତ, କିମ୍ବା ପିଶାଚ, କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସ? ଆମକୁ କହ।'

ସୂତ ଉଵାଚ - ଏଵଂ ପୃଷ୍ଟସ୍ତଦା ତେନ ରୁରୋଦୋଚ୍ଚୈଃ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଅଶକ୍ତୋ ଵଚନୋଚ୍ଚାରେ ସଂଜ୍ଞାମାତ୍ରଂ ଚକାର ହ

ସୂତ କହିଲେ: ଏଭଳି ପଚାରିବା ପରେ, ସେ ବାରମ୍ବାର ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, କିଛି କହିପାରୁନଥିଲେ, କେବଳ ଇଂଗিত ଦେଉଥିଲେ।

ତତୋଽଞ୍ଜଲୌ ଜଲଂ କୃତ୍ଵା ଗୋକର୍ଣସ୍ତମୁଦୈରଯତ୍ । ତତ୍ସେକହତପାପୋଽସୌ ପ୍ରଵକ୍ତୁଂ ଉପଚକ୍ରମେ

ତାପରେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ହାତରେ ପାଣି ନେଇ, ତାଙ୍କୁ ଉଠେଇଲେ; ସେହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏକଥରେ ତାଙ୍କର ପାପ ହରାଗଲା, ଏବଂ ସେ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ପ୍ରେତ ଉଵାଚ - ଅହଂ ଭ୍ରାତା ତ୍ଵଦୀଯୋଽସ୍ମି ଧୁନ୍ଧୁକାରୀରି ନାମତଃ । ସ୍ଵକୀଯେନୈଵ ଦୋଷେଣ ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵଂ ନାଶିତଂ ମଯା

ପ୍ରେତ କହିଲେ: 'ମୁଁ ତୁମର ଭାଇ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ; ନିଜ ଦୋଷରେ ମୁଁ ମୋ ମାନବ ଜନ୍ମକୁ ନଷ୍ଟ କରିଛି।'

କର୍ମଣୋ ନାସ୍ତି ସଂଖ୍ଯା ମେ ମହାଜ୍ଞାନେ ଵିଵର୍ତିନଃ । ଲୋକାନାଂ ହିଂସକଃ ସୋଽହଂ ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ଦୁଃଖେନ ମାରିତଃ

ମୋ କର୍ମର ଗଣନା ନାହିଁ, ବଡ଼ ଅଜ୍ଞାନରେ ଭ୍ରମିଛି; ମୁଁ ଲୋକମାନେ ଉପରେ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛି, ନାରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଛି।

ଅତଃ ପ୍ରେତତ୍ଵଂ ଆପନ୍ନୋ ଦୁର୍ଦଶାଂ ଚ ଵହାମ୍ଯହମ୍ । ଵାତାହାରେଣ ଜୀଵାମି ଦୈଵାଧୀନଫଲୋଦଯାତ୍

ଏହିକାରଣରୁ ମୁଁ ପ୍ରେତ ହୋଇଛି ଏବଂ ଏହି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥା ଭୋଗୁଛି; ବାୟୁ ଖାଇ ବଞ୍ଚି ଅଛି, ଭାଗ୍ୟ ଯେତେ ଦେଉଛି, ସେତେ ଫଳ ମିଳୁଛି।

ଅହୋ ବନ୍ଧୋ କୃପାସିନ୍ଧୋ ଭ୍ରାତର୍ମାମାଶୁ ମୋଚଯ । ଗୋକର୍ଣୋ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତସ୍ମୈ ଵାକ୍ଯଂ ଅଥାବ୍ରଵୀତ୍

ହେ ବନ୍ଧୁ, ଦୟାର ସମୁଦ୍ର, ଭାଇ, ଦୟାକରି ମୋତେ ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତ କର। ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେଠାରେ ତାକୁ ଏଭଳି କହିଲେ।

ଗୋକର୍ଣ ଉଵାଚ - ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ତୁ ଗଯାପିଣ୍ଡୋ ମଯା ଦତ୍ତୋ ଵିଧାନତଃ । ତତ୍କଥଂ ନୈଵ ମୁକ୍ତୋଽସି ମମାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଇଦଂ ମହତ୍

ଗୋକର୍ଣ୍ଣ କହିଲେ — ତୋ ପାଇଁ ମୁଁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଗୟାରେ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରିଛି। ତେବେ ତୁମେ କିପରି ମୁକ୍ତ ହେଉନାହାଁ? ଏହା ମୋ ପାଇଁ ବଡ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ।

ଗଯାଶ୍ରାଦ୍ଧାନ୍ନ ମୁକ୍ତିଶ୍ଚେତ୍ ଉପାଯୋ ନାପରସ୍ତ୍ଵିହ । କିଂ ଵିଧେଯଂ ମଯା ପ୍ରେତ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଵଦ ସଵିସ୍ତରମ୍

ଯଦି ଗୟାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେନାହିଁ, ତେବେ ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ମୁଁ ତୋ ପାଇଁ କଣ କରିବି? ସଠିକ୍ ଭାବେ ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ।

ପ୍ରେତ ଉଵାଚ - ଗଯାଶ୍ରାଦ୍ଧଶତେନାପି ମୁକ୍ତିର୍ମେ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଉପାଯଂ ଅପରଂ କଂଚିତ୍ ତ୍ଵଂ ଵିଚାରଯ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍

ପ୍ରେତ କହିଲେ — ଗୟାରେ ଶତ ଥର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ମଧ୍ୟ ମୋର ମୁକ୍ତି ହେବେ ନାହିଁ। ଏବେ ତୁମେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ଭାବିବା।

ଇତି ତଦ୍‌ଵାକ୍ଯମାକର୍ଣ୍ଯ ଗୋକର୍ଣୋ ଵିସ୍ମଯଂ ଗତଃ । ଶତଶ୍ରାଦ୍ଧୈର୍ନ ମୁକ୍ତିଶ୍ଚେତ୍ ଅସାଧ୍ଯଂ ମୋଚନଂ ତଵ

ଏହି କଥା ଶୁଣି ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ — ଯଦି ଶତ ଥର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ମିଳେନାହିଁ, ତେବେ ତୋର ମୁକ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ।

ଇଦାନୀଂ ତୁ ନିଜଂ ସ୍ଥାନଂ ଆତିଷ୍ଠ ପ୍ରେତ ନିର୍ଭଯଃ । ତ୍ଵନ୍ମୁକ୍ତିସାଧକଂ କିଂଚିତ୍ ଆଚରିଷ୍ଯେ ଵିଚାର୍ଯ ଚ

ଏବେ ତୁମେ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଭୟ ଛାଡ଼ି ରୁହ। ମୁଁ ତୋର ମୁକ୍ତି ପାଇଁ କିଛି ଉପାୟ ଭାବି ଏବଂ କରିବି।

ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ନିଜସ୍ଥାନଂ ତେନାଦିଷ୍ଟସ୍ତତୋ ଗତଃ । ଗୋକର୍ଣଶ୍ଚିନ୍ତଯାମାସ ତାଂ ରାତ୍ରିଂ ନ ତଦଧ୍ଯଗାତ୍

ଗୋକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଆଦେଶ ମାନି ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ। ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ସେ ରାତି ସମସ୍ତ ଭାବନାରେ କାଟିଲେ, ଶୁଏ ନାହାଁ।

ପ୍ରାତସ୍ତଂ ଆଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲୋକାଃ ପ୍ରୀତ୍ଯାଃ ସମାଗତାଃ । ତତ୍ସର୍ଵଂ କଥିତଂ ତେନ ଯତ୍ ଜାତଂ ଚ ଯଥା ନିଶି

ପ୍ରଭାତରେ ତାଙ୍କୁ ଆସିବାକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ଏକଠା ହେଲେ। ସେ ରାତିରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା ସବୁ କଥା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଵିଦ୍ଵାଂସୋ ଯୋଗନିଷ୍ଠାଶ୍ଚ ଜ୍ଞାନିନୋ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ । ତନ୍ମୁକ୍ତିଂ ନୈଵ ତେଽପଶ୍ଯନ୍ ପଶ୍ଯନ୍ତଃ ଶାସ୍ତ୍ରସଂଚଯାନ୍

ପାଣ୍ଡିତ୍ୟବାନ, ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମ ଉପାସକ — ସମସ୍ତେ ଶାସ୍ତ୍ର ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ମୁକ୍ତି ପାଇଁ କୌଣସି ଉପାୟ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।

ତତଃ ସର୍ଵୈଃ ସୂର୍ଯଵାକ୍ଯଂ ତନ୍ମୁକ୍ତୌ ସ୍ଥାପିତଂ ପରମ୍ । ଗୋକର୍ଣଃ ସ୍ତମ୍ଭନଂ ଚକ୍ରେ ସୂର୍ଯଵେଗସ୍ଯ ଵୈ ତଦା

ତାପରେ ସମସ୍ତେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କଥାକୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ସର୍ବୋପରି ମନେ କଲେ। ସେ ସମୟରେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଗତିକୁ ରୋକିଦେଲେ।

ତୁଭ୍ଯଂ ନମୋ ଜଗତ୍ ସାକ୍ଷିନ୍ ବ୍ରୂହି ମେ ମୁକ୍ତିହେତୁକମ୍ । ତତ୍ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୂରତଃ ସୂର୍ଯଃ ସ୍ଫୁଟମିତ୍ଯଭ୍ଯଭାଷତ

ହେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସାକ୍ଷୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି। ମୋତେ ମୁକ୍ତିର କାରଣ କହ। ଏହା ଶୁଣି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୂରରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କଥା କହିଲେ।

ଶ୍ରୀମଦ୍‌ଭାଗଵତାନ୍ ମୁକ୍ତିଃ ସପ୍ତାହଂ ଵାଚନଂ କୁରୁ । ଇତି ସୂର୍ଯଵଚଃ ସର୍ଵୈଃ ଧର୍ମରୂପଂ ତୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍

ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ପଢ଼ିବାକୁ ସପ୍ତାହ ଧରି ପଢ଼। ଏହିପରି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କଥା ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମର ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।

ସର୍ଵେଽବ୍ରୁଵନ୍ ପ୍ରଯତ୍ନେନ କର୍ତଵ୍ଯଂ ସୁକରଂ ତ୍ଵିଦମ୍ । ଗୋକର୍ଣୋ ନିଶ୍ଚଯଂ କୃତ୍ଵା ଵାଚନାର୍ଥଂ ପ୍ରଵର୍ତିତଃ

ସମସ୍ତେ କହିଲେ — ଏହାକୁ ଉତ୍ସାହରେ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହା ସହଜ। ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ପାଠ ଆରମ୍ଭ କଲେ।