ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ପ୍ରାଯଃ କୃଷ୍ଣେନ ନିହତୋ ମଣିଗ୍ରୀଵୋ ଵନଂ ଗତଃ। ଭ୍ରାତା ମମେତି ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା କର୍ଣେ କର୍ଣେଽଜପନ୍ଜନାଃ

ଲୋକେ କହିଲେ, 'ମଣି ଧାରିଥିବା ସେ ବୋଧହୁଏ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାରାଯାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ; ତାଙ୍କର ଭାଇ ମୋର'—ଏହି କଥା ଶୁଣି ଲୋକେ ଚୁପଚାପ କାନରୁ କାନକୁ କହିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ଭଗଵାଂସ୍ତଦୁପଶ୍ରୁତ୍ଯ ଦୁର୍ଯଶୋ ଲିପ୍ତମାତ୍ମନି। ମାର୍ଷ୍ଟୁଂ ପ୍ରସେନପଦଵୀମନ୍ଵପଦ୍ଯତ ନାଗରୈଃ

ଭଗବାନ ନିଜ ନାମ ଉପରେ ଖରାପ ଦାଗ ଲାଗିଛି ବୋଲି ଶୁଣି, ସେ ନିଜକୁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପ୍ରମାଣ କରିବା ପାଇଁ ସହରବାସୀଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରସେନଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ହତଂ ପ୍ରସେନଂ ଅଶ୍ଵଂ ଚ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ କେଶରିଣା ଵନେ। ତଂ ଚାଦ୍ରି ପୃଷ୍ଠେ ନିହତମୃକ୍ଷେଣ ଦଦୃଶୁର୍ଜନାଃ

ଲୋକେ ଜଙ୍ଗଲରେ ପ୍ରସେନଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କ ଘୋଡାକୁ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ମାରାଯାଇଥିବା ଦେଖିଲେ; ପରେ ପାହାଡ଼ ଢାଳରେ ସେହି ସିଂହକୁ ଭାଲୁ ଦ୍ୱାରା ମୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।

ଋକ୍ଷରାଜବିଲଂ ଭୀମମନ୍ଧେନ ତମସାଵୃତମ୍। ଏକୋ ଵିଵେଶ ଭଗଵାନଵସ୍ଥାପ୍ଯ ବହିଃ ପ୍ରଜାଃ

ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧାର ରହିଥିବା ଭାଲୁର ଗୁହାକୁ, ଭଗବାନ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବାହାରେ ରଖି, ଏକାକି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମଣିପ୍ରେଷ୍ଠଂ ବାଲକ୍ରୀଡନକଂ କୃତମ୍। ହର୍ତୁଂ କୃତମତିସ୍ତସ୍ମିନ୍ନଵତସ୍ଥେଽର୍ଭକାନ୍ତିକେ

ସେଠାରେ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିଟିକୁ ଏକ ଶିଶୁର ଖେଳନା ଭାବେ ଦେଖି, ଭଗବାନ ତାହା ନେବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ ଏବଂ ଶିଶୁ ପାଖରେ ଅପେକ୍ଷା କରି ରହିଲେ।

ତମପୂର୍ଵଂ ନରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧାତ୍ରୀ ଚୁକ୍ରୋଶ ଭୀତଵତ୍। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵାଭ୍ଯଦ୍ରଵତ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଜାମ୍ବଵାନ୍ବଲିନାଂ ଵରଃ

ଅଜଣା ଲୋକଟିକୁ ଦେଖି, ଶିଶୁର ଧାତ୍ରୀ ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କଲେ; ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜାମ୍ବବାନ୍ କ୍ରୋଧରେ ଦୌଡ଼ି ଆସିଲେ।

ସ ଵୈ ଭଗଵତା ତେନ ଯୁଯୁଧେ ସ୍ଵାମିନାଽଽତ୍ମନଃ। ପୁରୁଷଂ ପ୍ରାକୃତଂ ମତ୍ଵା କୁପିତୋ ନାନୁଭାଵଵିତ୍

ସେ ଭଗବାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ନିଜ ସ୍ୱାମୀକୁ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ଭାବି, କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ଏକାଧିକାର ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ।

ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଯୁଦ୍ଧଂ ସୁତୁମୁଲମୁଭଯୋର୍ଵିଜିଗୀଷତୋଃ। ଆଯୁଧାଶ୍ମଦ୍ରୁମୈର୍ଦୋର୍ଭିଃ କ୍ରଵ୍ଯାର୍ଥେ ଶ୍ଯେନଯୋରିଵ

ଉଭୟେ ଜିତିବା ଆଶାରେ, ଅସ୍ତ୍ର, ପାଥର, ଗଛ ଏବଂ ନିଜ ହାତ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ମାଂସ ପାଇଁ ଦୁଇଟି ଗୃଧ୍ର ଯେପରି ଲଢ଼େ।

ଆସୀତ୍ତଦଷ୍ଟାଵିଂଶାହମିତରେତରମୁଷ୍ଟିଭିଃ। ଵଜ୍ରନିଷ୍ପେଷପରୁଷୈରଵିଶ୍ରମମହର୍ନିଶମ୍

ଏଭଳି ଭାବେ ଅଟେଇଶି ଦିନ ଦିନ ରାତି ଅବିରତ ଭାବେ, ଦୁଇଜଣେ ଏକାପରେ ଏକା ମୁଷ୍ଟି ଦେଇ ମାରିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ମୁଷ୍ଟି ବଜ୍ର ପରି କଠିନ ଥିଲା।

କୃଷ୍ଣମୁଷ୍ଟିଵିନିଷ୍ପାତ ନିଷ୍ପିଷ୍ଟାଙ୍ଗୋରୁ ବନ୍ଧନଃ। କ୍ଷୀଣସତ୍ତ୍ଵଃ ସ୍ଵିନ୍ନଗାତ୍ରସ୍ତମାହାତୀଵ ଵିସ୍ମିତଃ

କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଘୁଞ୍ଚରେ ଦେହ ଭାଙ୍ଗିଯିବା, ଶକ୍ତି ଶେଷ ହେବା ଏବଂ ଦେହ ଘମରେ ଭିଜିଯିବାରୁ, ଜାମ୍ବବାନ୍ ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଜାନେ ତ୍ଵାଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ପ୍ରାଣ ଓଜଃ ସହୋ ବଲମ୍। ଵିଷ୍ଣୁଂ ପୁରାଣପୁରୁଷଂ ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣୁମଧୀଶ୍ଵରମ୍

ମୁଁ ଜାଣେ, ଆପଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପ୍ରାଣ, ଶକ୍ତି, ଶାସନ ଏବଂ ବଳ; ଆପଣ ପୁରାତନ ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମାଲିକ ଏବଂ ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ଅଧିପତି।

ତ୍ଵଂ ହି ଵିଶ୍ଵସୃଜାଂ ସ୍ରଷ୍ଟା ସୃଷ୍ଟାନାମପି ଯଚ୍ଚ ସତ୍। କାଲଃ କଲଯତାମୀଶଃ ପର ଆତ୍ମା ତଥାତ୍ମନାମ୍

ଆପଣ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସୃଷ୍ଟିମଧ୍ୟରେ ଯାହା ଅଛି, ସେହି; ଆପଣ ସମୟ, ସମୟକୁ ଗଣନା କରୁଥିବାଙ୍କର ନାୟକ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାଙ୍କର ଆତ୍ମା।

ଯସ୍ଯେଷଦୁତ୍କଲିତରୋଷକଟାକ୍ଷମୋକ୍ଷୈର୍। ଵର୍ତ୍ମାଦିଶତ୍କ୍ଷୁଭିତନକ୍ରତିମିଙ୍ଗଲୋଽବ୍ଧିଃ । ସେତୁଃ କୃତଃ ସ୍ଵଯଶ ଉଜ୍ଜ୍ଵଲିତା ଚ ଲଙ୍କା। ରକ୍ଷଃଶିରାଂସି ଭୁଵି ପେତୁରିଷୁକ୍ଷତାନି

ଯାହାଙ୍କ ଅଳ୍ପ କ୍ରୋଧ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସାଗର ଉତ୍ତଳିତ ହୋଇଥିଲା, ପଥ ଦେଖାଯାଇଥିଲା, ସେତୁ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ଲଙ୍କାର ମହିମା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ତୀର ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲେ।

ଇତି ଵିଜ୍ଞାତଵିଜ୍ଞାନମୃକ୍ଷରାଜାନମଚ୍ଯୁତଃ। ଵ୍ଯାଜହାର ମହାରାଜ ଭଗଵାନ୍ଦେଵକୀସୁତଃ

ଏଭଳି ଭାବେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି, ଭାଲୁମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅଚ୍ୟୁତ—ଦେବକୀଙ୍କ ପୁଅ—ହେ ରାଜା, ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।

ଅଭିମୃଶ୍ଯାରଵିନ୍ଦାକ୍ଷଃ ପାଣିନା ଶଂକରେଣ ତମ୍। କୃପଯା ପରଯା ଭକ୍ତଂ ମେଘଗମ୍ଭୀରଯା ଗିରା

ପଦ୍ମନୟନ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ହାତରେ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ମେଘ ଭଳି ଗଭୀର କଣ୍ଠରେ, ଅତି ଦୟାରେ ନିଜ ଭକ୍ତଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।

ମଣିହେତୋରିହ ପ୍ରାପ୍ତା ଵଯମୃକ୍ଷପତେ ବିଲମ୍। ମିଥ୍ଯାଭିଶାପଂ ପ୍ରମୃଜନ୍ନାତ୍ମନୋ ମଣିନାମୁନା

ମଣି ପାଇଁ, ହେ ଭାଲୁର ରାଜା, ମୁଁ ତୁମ ଗୁହାକୁ ଆସିଛି; ଏହି ମଣି ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଉପରେ ଲାଗିଥିବା ଭୁଲ ଅଭିଯୋଗ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ।

ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସ୍ଵାଂ ଦୁହିତରଂ କନ୍ଯାଂ ଜାମ୍ବଵତୀଂ ମୁଦା। ଅର୍ହଣାର୍ଥଂ ସ ମଣିନା କୃଷ୍ଣାଯୋପଜହାର ହ

ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ କନ୍ୟା ଜାମ୍ବବତୀ ଓ ମଣିକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ, ସମ୍ମାନ ଦେବା ପାଇଁ।

ଅଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିର୍ଗମଂ ଶୌରେଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ଯ ବିଲଂ ଜନାଃ। ପ୍ରତୀକ୍ଷ୍ଯ ଦ୍ଵାଦଶାହାନି ଦୁଃଖିତାଃ ସ୍ଵପୁରଂ ଯଯୁଃ

ଶୌରି ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ ବାହାରିଲେ ନାହିଁ ବୋଲି ଲୋକମାନେ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ । ସେମାନେ ବାର ଦିନ ଦୁଃଖରେ ଅପେକ୍ଷା କଲେ, ତାପରେ ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରିଗଲେ ।

ନିଶମ୍ଯ ଦେଵକୀ ଦେଵୀ ରୁକ୍ମିଣ୍ଯାନକଦୁନ୍ଦୁଭିଃ। ସୁହୃଦୋ ଜ୍ଞାତଯୋଽଶୋଚନ୍ବିଲାତ୍କୃଷ୍ଣମନିର୍ଗତମ୍

କୃଷ୍ଣ ଗୁହାରୁ ବାହାରିଲେ ନାହିଁ ବୋଲି ଶୁଣି, ଦେବକୀ ଦେବୀ, ରୁକ୍ମିଣୀ, ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭି ବସୁଦେବ, ମିତ୍ରମାନେ ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ।

ସତ୍ରାଜିତଂ ଶପନ୍ତସ୍ତେ ଦୁଃଖିତା ଦ୍ଵାରକୌକସଃ। ଉପତସ୍ଥୁଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଭାଗାଂ ଦୁର୍ଗାଂ କୃଷ୍ଣୋପଲବ୍ଧଯେ

ଦ୍ୱାରକାର ନାଗରିକମାନେ ଦୁଃଖରେ ସତ୍ରାଜିତଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାର୍ତ୍ତା ପାଇଁ ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ଦୁର୍ଗା ଦେବୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ।

ତେଷାଂ ତୁ ଦେଵ୍ଯୁପସ୍ଥାନାତ୍ପ୍ରତ୍ଯାଦିଷ୍ଟାଶିଷା ସ ଚ। ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୂଵ ସିଦ୍ଧାର୍ଥଃ ସଦାରୋ ହର୍ଷଯନ୍ହରିଃ

ସେମାନେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ପରେ, ଦେବୀ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ । ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କରି, ଜନାନୀ ସହିତ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ ।

ଉପଲଭ୍ଯ ହୃଷୀକେଶଂ ମୃତଂ ପୁନରିଵାଗତମ୍। ସହ ପତ୍ନ୍ଯା ମଣିଗ୍ରୀଵଂ ସର୍ଵେ ଜାତମହୋତ୍ସଵାଃ

ହୃଷୀକେଶ ମଣି ଧାରି, ପତ୍ନୀ ସହିତ ଫେରିଲେ ବୋଲି ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ମୃତ୍ୟୁରୁ ପୁନର୍ଜୀବନ ପାଇଥିବା ପରି ଅନୁଭବ କଲେ ଓ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ କଲେ ।

ସତ୍ରାଜିତଂ ସମାହୂଯ ସଭାଯାଂ ରାଜସନ୍ନିଧୌ। ପ୍ରାପ୍ତିଂ ଚାଖ୍ଯାଯ ଭଗଵାନ୍ମଣିଂ ତସ୍ମୈ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍

ସତ୍ରାଜିତଙ୍କୁ ରାଜାଙ୍କ ସଭାରେ ଡାକି, ପ୍ରଭୁ ମଣି ମିଳିଥିବା କଥା କହି, ସେହି ମଣି ତାଙ୍କୁ ଦେଲେ ।

ସ ଚାତିଵ୍ରୀଡିତୋ ରତ୍ନଂ ଗୃହୀତ୍ଵାଵାଙ୍ମୁଖସ୍ତତଃ। ଅନୁତପ୍ଯମାନୋ ଭଵନମଗମତ୍ସ୍ଵେନ ପାପ୍ମନା

ସତ୍ରାଜିତ ବହୁତ ଲଜ୍ଜା ପାଇ, ମଣି ନେଇ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ନିଜ ଘରକୁ ଚଲିଗଲେ, ନିଜ ଅପରାଧରେ ଅନ୍ତଃକଳେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ।

ସୋଽନୁଧ୍ଯାଯଂସ୍ତଦେଵାଘଂ ବଲଵଦ୍ଵିଗ୍ରହାକୁଲଃ। କଥଂ ମୃଜାମ୍ଯାତ୍ମରଜଃ ପ୍ରସୀଦେଦ୍ଵାଚ୍ଯୁତଃ କଥମ୍

ତୀବ୍ର ଅନୁତାପ ଓ ମନସିକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଭୋଗି, ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ—'ମୁଁ କିପରି ଏହି ପାପ ଦୂର କରିବି? କିପରି ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିପାରିବି?'

କିଂ କୃତ୍ଵା ସାଧୁ ମହ୍ଯଂ ସ୍ଯାନ୍ନ ଶପେଦ୍ଵା ଜନୋ ଯଥା। ଅଦୀର୍ଘଦର୍ଶନଂ କ୍ଷୁଦ୍ରଂ ମୂଢଂ ଦ୍ରଵିଣଲୋଲୁପମ୍

'ମୁଁ କଣ କରିଲେ ଲୋକମାନେ ମୋତେ ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତି ବୋଲି ମନେ କରିବେ, ଏବଂ ମୋତେ ଅପରିପକ୍ୱ, ଛୋଟ ମନର, ମୂର୍ଖ ଓ ଧନଲୋଭୀ ବୋଲି ନିନ୍ଦା କରିବେ ନାହିଁ?'

ଦାସ୍ଯେ ଦୁହିତରଂ ତସ୍ମୈ ସ୍ତ୍ରୀରତ୍ନଂ ରତ୍ନମେଵ ଚ। ଉପାଯୋଽଯଂ ସମୀଚୀନସ୍ତସ୍ଯ ଶାନ୍ତିର୍ନ ଚାନ୍ଯଥା

'ମୁଁ ମୋ ଝିଅକୁ, ଯିଏ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମଣି, ଏବଂ ସେହି ମଣିକୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଦେବି । ଏହା ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାର ସଠିକ ଉପାୟ, ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପାୟ ନାହିଁ ।'

ଏଵଂ ଵ୍ଯଵସିତୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସତ୍ରାଜିତ୍ସ୍ଵସୁତାଂ ଶୁଭାମ୍। ମଣିଂ ଚ ସ୍ଵଯମୁଦ୍ଯମ୍ଯ କୃଷ୍ଣାଯୋପଜହାର ହ

ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସତ୍ରାଜିତ ନିଜେ ନିଜ ଶୁଭ ଝିଅ ଓ ମଣିକୁ ନେଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଗଲେ ଓ ଉପହାର ଦେଲେ ।

ତାଂ ସତ୍ଯଭାମାଂ ଭଗଵାନୁପଯେମେ ଯଥାଵିଧି। ବହୁଭିର୍ଯାଚିତାଂ ଶୀଲ ରୂପୌଦାର୍ଯଗୁଣାନ୍ଵିତାମ୍

ପ୍ରଭୁ ଯଥାବିଧିରେ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ, ଯିଏ ଅନେକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାହାଯାଇଥିଲେ ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ର, ରୂପ ଓ ଉଦାରତା ଦ୍ୱାରା ।