ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ନାରାଯଣ ନମସ୍ତେଽସ୍ତୁ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଧର। ଦାମୋଦରାରଵିନ୍ଦାକ୍ଷ ଗୋଵିନ୍ଦ ଯଦୁନନ୍ଦନ

ନାରାୟଣ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ; ଦାମୋଦର, କମଳନୟନ, ଗୋବିନ୍ଦ, ଯଦୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ!

ଏଷ ଆଯାତି ସଵିତା ତ୍ଵାଂ ଦିଦୃକ୍ଷୁର୍ଜଗତ୍ପତେ। ମୁଷ୍ଣନ୍ଗଭସ୍ତିଚକ୍ରେଣ ନୃଣାଂ ଚକ୍ଷୂଂଷି ତିଗ୍ମଗୁଃ

ହେ ଜଗତ୍ପତି, ଏଠାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆସୁଛନ୍ତି, ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର କିରଣରେ ଲୋକଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ହରାଯାଉଛି ।

ନନ୍ଵନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ତି ତେ ମାର୍ଗଂ ତ୍ରିଲୋକ୍ଯାଂ ଵିବୁଧର୍ଷଭାଃ। ଜ୍ଞାତ୍ଵାଦ୍ଯ ଗୂଢଂ ଯଦୁଷୁ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତ୍ଵାଂ ଯାତ୍ଯଜଃ ପ୍ରଭୋ

ନିଶ୍ଚୟ, ତିନି ଲୋକର ଦେବମାନେ ତୁମ ପଥ ଖୋଜନ୍ତି; ଆଜି ତୁମେ ଯଦୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗୁପ୍ତ ଅଛ, ଜାଣି, ଅଜନ୍ମା ପ୍ରଭୁ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି ।

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ। ନିଶମ୍ଯ ବାଲଵଚନଂ ପ୍ରହସ୍ଯାମ୍ବୁଜଲୋଚନଃ। ପ୍ରାହ ନାସୌ ରଵିର୍ଦେଵଃ ସତ୍ରାଜିନ୍ମଣିନା ଜ୍ଵଲନ୍

ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଛୁଆମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, କମଳନୟନ ହସି କହିଲେ, 'ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ନୁହଁ, ସତ୍ରାଜିତ ମଣିର ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଇଛନ୍ତି ।'

ସତ୍ରାଜିତ୍ସ୍ଵଗୃହଂ ଶ୍ରୀମତ୍କୃତକୌତୁକମଙ୍ଗଲମ୍। ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଦେଵସଦନେ ମଣିଂ ଵିପ୍ରୈର୍ନ୍ଯଵେଶଯତ୍

ସତ୍ରାଜିତ ନିଜ ଶୋଭାମୟ ଘରକୁ, ମଙ୍ଗଳ ଓ ଉତ୍ସବରେ ସଜାଇ, ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୂଜିଥିବା ଦେବଗୃହରେ ମଣିଟି ରଖିଲେ ।

ଦିନେ ଦିନେ ସ୍ଵର୍ଣଭାରାନଷ୍ଟୌ ସ ସୃଜତି ପ୍ରଭୋ। ଦୁର୍ଭିକ୍ଷମାର୍ଯରିଷ୍ଟାନି ସର୍ପାଧିଵ୍ଯାଧଯୋଽଶୁଭାଃ। ନ ସନ୍ତି ମାଯିନସ୍ତତ୍ର ଯତ୍ରାସ୍ତେଽଭ୍ଯର୍ଚିତୋ ମଣିଃ

ପ୍ରତିଦିନ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ମଣି ଆଠ ଭାର ସୁନା ଉତ୍ପାଦନ କରେ; ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ମଣି ପୂଜାଯାଏ, ସେଠାରେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ଅପଶକୁନ, ସାପର କଷ୍ଟ, ରୋଗ ଓ ଅଶୁଭ କିଛି ହୁଏ ନାହିଁ ।

ସ ଯାଚିତୋ ମଣିଂ କ୍ଵାପି ଯଦୁରାଜାଯ ଶୌରିଣା। ନୈଵାର୍ଥକାମୁକଃ ପ୍ରାଦାଦ୍ଯାଚ୍ଞାଭଙ୍ଗମତର୍କଯନ୍

ଯଦୁରାଜ ଶୌରି ମଣିଟି ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସତ୍ରାଜିତ ଧନର ଆଶା ନଥିଲେ, ତେଣୁ ଅନୁରୋଧକୁ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କରି ମଣି ଦେଲେ ନାହିଁ ।

ତମେକଦା ମଣିଂ କଣ୍ଠେ ପ୍ରତିମୁଚ୍ଯ ମହାପ୍ରଭମ୍। ପ୍ରସେନୋ ହଯମାରୁହ୍ଯ ମୃଗାଯାଂ ଵ୍ଯଚରଦ୍ଵନେ

ଏକଦିନ, ପ୍ରସେନ ଗଳାରେ ତେଜସ୍ୱୀ ମଣି ପିନ୍ଧି, ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି ଜଙ୍ଗଲରେ ଶିକାର କରିବାକୁ ଗଲେ ।

ପ୍ରସେନଂ ସହଯଂ ହତ୍ଵା ମଣିମାଚ୍ଛିଦ୍ଯ କେଶରୀ। ଗିରିଂ ଵିଶନ୍ଜାମ୍ବଵତା ନିହତୋ ମଣିମିଚ୍ଛତା

ସିଂହ ପ୍ରସେନ ଓ ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ାକୁ ମାରି, ମଣିଟି ନେଇ ପାହାଡ଼ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା; ସେଠାରେ ଜାମ୍ବବତ ମଣି ଆଶାରେ ସିଂହକୁ ମାରିଦେଲେ ।

ସୋଽପି ଚକ୍ରେ କୁମାରସ୍ଯ ମଣିଂ କ୍ରୀଡନକଂ ବିଲେ। ଅପଶ୍ଯନ୍ଭ୍ରାତରଂ ଭ୍ରାତା ସତ୍ରାଜିତ୍ପର୍ଯତପ୍ଯତ

ସେ ମଣିକୁ ତାଙ୍କ ପୁଅ ପାଇଁ ଗୁହାରେ ଖେଳନା ଭାବେ ରଖିଦେଲେ; କିନ୍ତୁ ଭାଇକୁ ଦେଖିନଥିବାରୁ, ସତ୍ରାଜିତ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।

ପ୍ରାଯଃ କୃଷ୍ଣେନ ନିହତୋ ମଣିଗ୍ରୀଵୋ ଵନଂ ଗତଃ। ଭ୍ରାତା ମମେତି ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା କର୍ଣେ କର୍ଣେଽଜପନ୍ଜନାଃ

ଲୋକେ କହିଲେ, 'ମଣି ଧାରିଥିବା ସେ ବୋଧହୁଏ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାରାଯାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ; ତାଙ୍କର ଭାଇ ମୋର'—ଏହି କଥା ଶୁଣି ଲୋକେ ଚୁପଚାପ କାନରୁ କାନକୁ କହିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ଭଗଵାଂସ୍ତଦୁପଶ୍ରୁତ୍ଯ ଦୁର୍ଯଶୋ ଲିପ୍ତମାତ୍ମନି। ମାର୍ଷ୍ଟୁଂ ପ୍ରସେନପଦଵୀମନ୍ଵପଦ୍ଯତ ନାଗରୈଃ

ଭଗବାନ ନିଜ ନାମ ଉପରେ ଖରାପ ଦାଗ ଲାଗିଛି ବୋଲି ଶୁଣି, ସେ ନିଜକୁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପ୍ରମାଣ କରିବା ପାଇଁ ସହରବାସୀଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରସେନଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ହତଂ ପ୍ରସେନଂ ଅଶ୍ଵଂ ଚ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ କେଶରିଣା ଵନେ। ତଂ ଚାଦ୍ରି ପୃଷ୍ଠେ ନିହତମୃକ୍ଷେଣ ଦଦୃଶୁର୍ଜନାଃ

ଲୋକେ ଜଙ୍ଗଲରେ ପ୍ରସେନଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କ ଘୋଡାକୁ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ମାରାଯାଇଥିବା ଦେଖିଲେ; ପରେ ପାହାଡ଼ ଢାଳରେ ସେହି ସିଂହକୁ ଭାଲୁ ଦ୍ୱାରା ମୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।

ଋକ୍ଷରାଜବିଲଂ ଭୀମମନ୍ଧେନ ତମସାଵୃତମ୍। ଏକୋ ଵିଵେଶ ଭଗଵାନଵସ୍ଥାପ୍ଯ ବହିଃ ପ୍ରଜାଃ

ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧାର ରହିଥିବା ଭାଲୁର ଗୁହାକୁ, ଭଗବାନ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବାହାରେ ରଖି, ଏକାକି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମଣିପ୍ରେଷ୍ଠଂ ବାଲକ୍ରୀଡନକଂ କୃତମ୍। ହର୍ତୁଂ କୃତମତିସ୍ତସ୍ମିନ୍ନଵତସ୍ଥେଽର୍ଭକାନ୍ତିକେ

ସେଠାରେ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିଟିକୁ ଏକ ଶିଶୁର ଖେଳନା ଭାବେ ଦେଖି, ଭଗବାନ ତାହା ନେବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ ଏବଂ ଶିଶୁ ପାଖରେ ଅପେକ୍ଷା କରି ରହିଲେ।

ତମପୂର୍ଵଂ ନରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧାତ୍ରୀ ଚୁକ୍ରୋଶ ଭୀତଵତ୍। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵାଭ୍ଯଦ୍ରଵତ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଜାମ୍ବଵାନ୍ବଲିନାଂ ଵରଃ

ଅଜଣା ଲୋକଟିକୁ ଦେଖି, ଶିଶୁର ଧାତ୍ରୀ ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କଲେ; ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜାମ୍ବବାନ୍ କ୍ରୋଧରେ ଦୌଡ଼ି ଆସିଲେ।

ସ ଵୈ ଭଗଵତା ତେନ ଯୁଯୁଧେ ସ୍ଵାମିନାଽଽତ୍ମନଃ। ପୁରୁଷଂ ପ୍ରାକୃତଂ ମତ୍ଵା କୁପିତୋ ନାନୁଭାଵଵିତ୍

ସେ ଭଗବାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ନିଜ ସ୍ୱାମୀକୁ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ଭାବି, କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ଏକାଧିକାର ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ।

ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଯୁଦ୍ଧଂ ସୁତୁମୁଲମୁଭଯୋର୍ଵିଜିଗୀଷତୋଃ। ଆଯୁଧାଶ୍ମଦ୍ରୁମୈର୍ଦୋର୍ଭିଃ କ୍ରଵ୍ଯାର୍ଥେ ଶ୍ଯେନଯୋରିଵ

ଉଭୟେ ଜିତିବା ଆଶାରେ, ଅସ୍ତ୍ର, ପାଥର, ଗଛ ଏବଂ ନିଜ ହାତ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ମାଂସ ପାଇଁ ଦୁଇଟି ଗୃଧ୍ର ଯେପରି ଲଢ଼େ।

ଆସୀତ୍ତଦଷ୍ଟାଵିଂଶାହମିତରେତରମୁଷ୍ଟିଭିଃ। ଵଜ୍ରନିଷ୍ପେଷପରୁଷୈରଵିଶ୍ରମମହର୍ନିଶମ୍

ଏଭଳି ଭାବେ ଅଟେଇଶି ଦିନ ଦିନ ରାତି ଅବିରତ ଭାବେ, ଦୁଇଜଣେ ଏକାପରେ ଏକା ମୁଷ୍ଟି ଦେଇ ମାରିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ମୁଷ୍ଟି ବଜ୍ର ପରି କଠିନ ଥିଲା।

କୃଷ୍ଣମୁଷ୍ଟିଵିନିଷ୍ପାତ ନିଷ୍ପିଷ୍ଟାଙ୍ଗୋରୁ ବନ୍ଧନଃ। କ୍ଷୀଣସତ୍ତ୍ଵଃ ସ୍ଵିନ୍ନଗାତ୍ରସ୍ତମାହାତୀଵ ଵିସ୍ମିତଃ

କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଘୁଞ୍ଚରେ ଦେହ ଭାଙ୍ଗିଯିବା, ଶକ୍ତି ଶେଷ ହେବା ଏବଂ ଦେହ ଘମରେ ଭିଜିଯିବାରୁ, ଜାମ୍ବବାନ୍ ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଜାନେ ତ୍ଵାଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ପ୍ରାଣ ଓଜଃ ସହୋ ବଲମ୍। ଵିଷ୍ଣୁଂ ପୁରାଣପୁରୁଷଂ ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣୁମଧୀଶ୍ଵରମ୍

ମୁଁ ଜାଣେ, ଆପଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପ୍ରାଣ, ଶକ୍ତି, ଶାସନ ଏବଂ ବଳ; ଆପଣ ପୁରାତନ ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମାଲିକ ଏବଂ ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ଅଧିପତି।

ତ୍ଵଂ ହି ଵିଶ୍ଵସୃଜାଂ ସ୍ରଷ୍ଟା ସୃଷ୍ଟାନାମପି ଯଚ୍ଚ ସତ୍। କାଲଃ କଲଯତାମୀଶଃ ପର ଆତ୍ମା ତଥାତ୍ମନାମ୍

ଆପଣ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସୃଷ୍ଟିମଧ୍ୟରେ ଯାହା ଅଛି, ସେହି; ଆପଣ ସମୟ, ସମୟକୁ ଗଣନା କରୁଥିବାଙ୍କର ନାୟକ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାଙ୍କର ଆତ୍ମା।

ଯସ୍ଯେଷଦୁତ୍କଲିତରୋଷକଟାକ୍ଷମୋକ୍ଷୈର୍। ଵର୍ତ୍ମାଦିଶତ୍କ୍ଷୁଭିତନକ୍ରତିମିଙ୍ଗଲୋଽବ୍ଧିଃ । ସେତୁଃ କୃତଃ ସ୍ଵଯଶ ଉଜ୍ଜ୍ଵଲିତା ଚ ଲଙ୍କା। ରକ୍ଷଃଶିରାଂସି ଭୁଵି ପେତୁରିଷୁକ୍ଷତାନି

ଯାହାଙ୍କ ଅଳ୍ପ କ୍ରୋଧ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସାଗର ଉତ୍ତଳିତ ହୋଇଥିଲା, ପଥ ଦେଖାଯାଇଥିଲା, ସେତୁ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ଲଙ୍କାର ମହିମା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ତୀର ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲେ।

ଇତି ଵିଜ୍ଞାତଵିଜ୍ଞାନମୃକ୍ଷରାଜାନମଚ୍ଯୁତଃ। ଵ୍ଯାଜହାର ମହାରାଜ ଭଗଵାନ୍ଦେଵକୀସୁତଃ

ଏଭଳି ଭାବେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି, ଭାଲୁମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅଚ୍ୟୁତ—ଦେବକୀଙ୍କ ପୁଅ—ହେ ରାଜା, ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।

ଅଭିମୃଶ୍ଯାରଵିନ୍ଦାକ୍ଷଃ ପାଣିନା ଶଂକରେଣ ତମ୍। କୃପଯା ପରଯା ଭକ୍ତଂ ମେଘଗମ୍ଭୀରଯା ଗିରା

ପଦ୍ମନୟନ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ହାତରେ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ମେଘ ଭଳି ଗଭୀର କଣ୍ଠରେ, ଅତି ଦୟାରେ ନିଜ ଭକ୍ତଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।

ମଣିହେତୋରିହ ପ୍ରାପ୍ତା ଵଯମୃକ୍ଷପତେ ବିଲମ୍। ମିଥ୍ଯାଭିଶାପଂ ପ୍ରମୃଜନ୍ନାତ୍ମନୋ ମଣିନାମୁନା

ମଣି ପାଇଁ, ହେ ଭାଲୁର ରାଜା, ମୁଁ ତୁମ ଗୁହାକୁ ଆସିଛି; ଏହି ମଣି ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଉପରେ ଲାଗିଥିବା ଭୁଲ ଅଭିଯୋଗ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ।

ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସ୍ଵାଂ ଦୁହିତରଂ କନ୍ଯାଂ ଜାମ୍ବଵତୀଂ ମୁଦା। ଅର୍ହଣାର୍ଥଂ ସ ମଣିନା କୃଷ୍ଣାଯୋପଜହାର ହ

ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ କନ୍ୟା ଜାମ୍ବବତୀ ଓ ମଣିକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ, ସମ୍ମାନ ଦେବା ପାଇଁ।

ଅଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିର୍ଗମଂ ଶୌରେଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ଯ ବିଲଂ ଜନାଃ। ପ୍ରତୀକ୍ଷ୍ଯ ଦ୍ଵାଦଶାହାନି ଦୁଃଖିତାଃ ସ୍ଵପୁରଂ ଯଯୁଃ

ଶୌରି ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ ବାହାରିଲେ ନାହିଁ ବୋଲି ଲୋକମାନେ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ । ସେମାନେ ବାର ଦିନ ଦୁଃଖରେ ଅପେକ୍ଷା କଲେ, ତାପରେ ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରିଗଲେ ।

ନିଶମ୍ଯ ଦେଵକୀ ଦେଵୀ ରୁକ୍ମିଣ୍ଯାନକଦୁନ୍ଦୁଭିଃ। ସୁହୃଦୋ ଜ୍ଞାତଯୋଽଶୋଚନ୍ବିଲାତ୍କୃଷ୍ଣମନିର୍ଗତମ୍

କୃଷ୍ଣ ଗୁହାରୁ ବାହାରିଲେ ନାହିଁ ବୋଲି ଶୁଣି, ଦେବକୀ ଦେବୀ, ରୁକ୍ମିଣୀ, ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭି ବସୁଦେବ, ମିତ୍ରମାନେ ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ।