ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ତଂ ନିର୍ଜଗାର ବଲଵାନ୍ ମୀନଃ ସୋଽପ୍ଯପରୈଃ ସହ । ଵୃତୋ ଜାଲେନ ମହତା ଗୃହୀତୋ ମତ୍ସ୍ଯଜୀଵିଭିଃ

ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାଛ ଏହି ଶିଶୁକୁ ଗିଲେ, ଏହି ମାଛ ଅନ୍ୟ ମାଛମାନଙ୍କ ସହିତ ବଡ଼ ଜାଲରେ ଧରାପଡିଲା, ମାଛ ଧରିବା ଲୋକମାନେ ତାହାକୁ ଧରିଲେ।

ତଂ ଶମ୍ବରାଯ କୈଵର୍ତା ଉପାଜହ୍ରୁରୁପାଯନମ୍ । ସୂଦା ମହାନସଂ ନୀତ୍ଵା ଵଦ୍ଯନ୍ ସ୍ଵଧିତିନାଦ୍‌ଭୁତମ୍

ମାଛ ଧରିବା ଲୋକମାନେ ଏହି ମାଛକୁ ଉପହାର ଭାବରେ ଶାମ୍ବରଙ୍କୁ ଦେଲେ; ରାନ୍ଧୁଆମାନେ ଏହାକୁ ରସୋଇଘରକୁ ନେଇଗଲେ, ଚାକୁ ଦ୍ୱାରା ଖୋଲିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦ୍ ଉଦରେ ବାଲଂ ମାଯାଵତ୍ଯୈ ନ୍ଯଵେଦଯନ୍ । ନାରଦୋଽକଥଯତ୍ସର୍ଵଂ ତସ୍ଯାଃ ଶଙ୍‌କିତଚେତସଃ । ବାଲସ୍ଯ ତତ୍ତ୍ଵମୁତ୍ପତ୍ତିଂ ମତ୍ସ୍ଯୋଦରନିଵେଶନମ୍

ମାଛର ଉଦରରେ ଶିଶୁକୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ମାୟାବତୀଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ; ନାରଦ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ, ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତା ଭରା ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ଶିଶୁର ସତ୍ୟ ଜନ୍ମ ଏବଂ କିପରି ମାଛର ଉଦରକୁ ଆସିଲେ ସେଥିରେ ଅବଗତ କରିଲେ।

ସା ଚ କାମସ୍ଯ ଵୈ ପତ୍ନୀ ରତିର୍ନାମ ଯଶସ୍ଵିନୀ । ପତ୍ଯୁର୍ନିର୍ଦଗ୍ଧଦେହସ୍ଯ ଦେହୋତ୍ପତ୍ତିଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷତୀ

ସେ ହେଲେ କାମଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପତ୍ନୀ ରତି, ଯିଏ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କର ଦହିଯାଇଥିବା ଦେହର ପୁନଃ ଜନ୍ମ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।

ନିରୂପିତା ଶମ୍ବରେଣ ସା ସୂଦୌଦନସାଧନେ । କାମଦେଵଂ ଶିଶୁଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଚକ୍ରେ ସ୍ନେହଂ ତଦାର୍ଭକେ

ଶାମ୍ବର ତାଙ୍କୁ ରସୋଇଘରର ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ; ମାୟାବତୀ ଏହି ଶିଶୁକୁ କାମ ଭାବି ଚିହ୍ନିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ମମତା ଅନୁଭବ କଲେ।

ନାତିଦୀର୍ଘେଣ କାଲେନ ସ କାର୍ଷ୍ଣି ରୂଢଯୌଵନଃ । ଜନଯାମାସ ନାରୀଣାଂ ଵୀକ୍ଷନ୍ତୀନାଂ ଚ ଵିଭ୍ରମମ୍

ଅତି ଅଳ୍ପ ସମୟରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପୁଅ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୁବକ ହେଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଥିବା ନାରୀମାନଙ୍କର ହୃଦୟ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲା।

( ଇଂଦ୍ରଵଂଶା ) ସା ତଂ ପତିଂ ପଦ୍ମଦଲାଯତେକ୍ଷଣଂ ପ୍ରଲମ୍ବବାହୁଂ ନରଲୋକସୁନ୍ଦରମ୍ । ସଵ୍ରୀଡହାସୋତ୍ତଭିତଭ୍ରୁଵେକ୍ଷତୀ ପ୍ରୀତ୍ଯୋପତସ୍ଥେ ରତିରଙ୍ଗ ସୌରତୈଃ

ରତି, ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ପଦ୍ମପତ୍ର ଭଳି ଚକ୍ଷୁ, ଲମ୍ବା ହାତ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁନ୍ଦର, ଲଜ୍ଜାଭରା ହାସ ଏବଂ ଭୂରୁ ଉଠାଇ ଚାଲାକ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ପ୍ରେମରେ ତାଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଆସିଲେ।

( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ତାମହ ଭଗଵାନ୍ କାର୍ଷ୍ଣିଃ ମାତସ୍ତେ ମତିରନ୍ଯଥା । ମାତୃଭାଵଂ ଅତିକ୍ରମ୍ଯ ଵର୍ତସେ କାମିନୀ ଯଥା

କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପୁଅ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମା, ତୁମର ମନ ମାତାଙ୍କର ଭଳି ନୁହେଁ; ତୁମେ ମୋତେ ମାତା ଭାବରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ପ୍ରେମିକା ଭଳି ବ୍ୟବହାର କରୁଛ।'

ରତିରୁଵାଚ - ଭଵାନ୍ ନାରାଯଣସୁତଃ ଶମ୍ବରେଣାହୃତୋ ଗୃହାତ୍ । ଅହଂ ତେଽଧିକୃତା ପତ୍ନୀ ରତିଃ କାମୋ ଭଵାନ୍ ପ୍ରଭୋ

ରତି କହିଲେ, 'ତୁମେ ନାରାୟଣଙ୍କର ପୁଅ, ଶାମ୍ବର ତୁମକୁ ଘରରୁ ଚୋରି କରି ନେଇଥିଲେ; ମୁଁ ତୁମର ସଠିକ ପତ୍ନୀ ରତି, ଏବଂ ମହାପ୍ରଭୁ, ତୁମେ କାମ।'

ଏଷ ତ୍ଵାନିର୍ଦଶଂ ସିନ୍ଧୌ ଅକ୍ଷିପତ୍ ଶଂବରୋଽସୁରଃ । ମତ୍ସ୍ଯୋଽଗ୍ରସୀତ୍ ତତ୍ ଉଦରାଦ୍ ଇତଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଭଵାନ୍ ପ୍ରଭୋ

'ଏହି ଅସୁର ଶାମ୍ବର ତୁମକୁ ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ସମୁଦ୍ରରେ ଫେଲିଦେଲେ; ଏକ ମାଛ ତୁମକୁ ଗିଲା, ଏବଂ ମାଛର ଉଦରରୁ ମହାପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ଏଠାରେ ଆସିଛ।'

ତମିମଂ ଜହି ଦୁର୍ଧର୍ଷଂ ଦୁର୍ଜଯଂ ଶତ୍ରୁମାତ୍ମନଃ । ମାଯାଶତଵିଦଂ ତଂ ଚ ମାଯାଭିର୍ମୋହନାଦିଭିଃ

'ଏବେ ତୁମର ଏହି ଦୁର୍ଜୟ, ଦୁର୍ଧର୍ଷ ଶତ୍ରୁ, ଯିଏ ଶତ ମାୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତାହାକୁ ତୁମର ମାୟା ଶକ୍ତି, ମୋହ ଓ ଅନ୍ୟ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ କର।'

ପରୀଶୋଚତି ତେ ମାତା କୁରରୀଵ ଗତପ୍ରଜା । ପୁତ୍ରସ୍ନେହାକୁଲା ଦୀନା ଵିଵତ୍ସା ଗୌରିଵାତୁରା

'ତୁମର ମାତା ତୁମ ପାଇଁ କୁରରୀ ପକ୍ଷୀ ଭଳି ଦୁଃଖିତ, ଯାହା ତାଙ୍କ ଶିଶୁକୁ ହରାଇଛି; ପୁଅ ପ୍ରେମରେ ଭରି, ଦୁଃଖରେ ଅସହାୟ, ଏକ ଗାଁ ଭଳି ଯାହା ତାଙ୍କ ମଝିଆକୁ ହରାଇଛି।'

ପ୍ରଭାଷ୍ଯୈଵଂ ଦଦୌ ଵିଦ୍ଯାଂ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନାଯ ମହାତ୍ମନେ । ମାଯାଵତୀ ମହାମାଯାଂ ସର୍ଵମାଯାଵିନାଶିନୀମ୍

ଏପରି କହି, ମାୟାବତୀ, ମାୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ମହାତ୍ମା ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ମାୟାକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ।

ସ ଚ ଶମ୍ବରମଭ୍ଯେତ୍ଯ ସଂଯୁଗାଯ ସମାହ୍ଵଯତ୍ । ଅଵିଷହ୍ଯୈସ୍ତମାକ୍ଷେପୈଃ କ୍ଷିପନ୍ ସଞ୍ଜନଯନ୍ କଲିମ୍

ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଶାମ୍ବରଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଇ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କଲେ; ଅସହ୍ୟ ଉପାଲି ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କଲେ ଏବଂ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ସୋଽଧିକ୍ଷିପ୍ତୋ ଦୁର୍ଵାଚୋଭିଃ ପଦାହତ ଇଵୋରଗଃ । ନିଶ୍ଚକ୍ରାମ ଗଦାପାଣିଃ ଅମର୍ଷାତ୍ ତାମ୍ରଲୋଚନଃ

ଅପମାନ ଭରା କଥାରେ ଆକ୍ରମିତ ହୋଇ, ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତିତ ସାପ ଭଳି, ଶାମ୍ବର ରାଗରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ଗଦା ହାତରେ ଧରି, ବାହାରିଗଲେ।

ଗଦାମାଵିଧ୍ଯ ତରସା ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନାଯ ମହାତ୍ମନେ । ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ଯ ଵ୍ଯନଦଦ୍ ନାଦଂ ଵଜ୍ରନିଷ୍ପେଷନିଷ୍ଠୁରମ୍

ଶାମ୍ବର ଶକ୍ତିରେ ଗଦାକୁ ଘୁମାଇ, ମହାତ୍ମା ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ତାଙ୍କ ରୋଷର ନାଦ ବଜ୍ର ଥିବା ଭଳି କଠୋର ଶବ୍ଦ ହେଲା।

ତାମାପତନ୍ତୀଂ ଭଗଵାନନ୍ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ଗଦଯା ଗଦାମ୍ । ଅପାସ୍ଯ ଶତ୍ରଵେ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପ୍ରାହିଣୋର୍ ସ୍ଵଗଦାଂ ନୃପ

ଯେତେବେଳେ ତା ଆସୁଥିଲା, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଭଗବାନ୍ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ନିଜ ଗଦା ଶତ୍ରୁପକ୍ଷରେ ଫିଙ୍ଗିଲେ, ଆସୁଥିବା ଗଦାକୁ ଅପସାରଣ କରିଦେଲେ।

ସ ଚ ମାଯାଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଦୈତେଯୀଂ ମଯଦର୍ଶିତମ୍ । ମୁମୁଚେଽସ୍ତ୍ରମଯଂ ଵର୍ଷଂ କାର୍ଷ୍ଣୌ ଵୈହାଯସୋଽସୁରଃ

ଦେମନ୍ ମାୟାର ଭ୍ରମ ଉପରେ ଭରସା କରି, ମୟା ଦେଖାଇଥିବା ଯାଦୁ ଦ୍ୱାରା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁଅ ଉପରେ ଆକାଶରୁ ଅସ୍ତ୍ରର ବର୍ଷା କରିଦେଲା।

ବାଧ୍ଯମାନୋଽସ୍ତ୍ରଵର୍ଷେଣ ରୌକ୍ମିଣେଯୋ ମହାରଥଃ । ସତ୍ତ୍ଵାତ୍ମିକାଂ ମହାଵିଦ୍ଯାଂ ସର୍ଵମାଯୋପମର୍ଦିନୀମ୍

ଅସ୍ତ୍ର ବର୍ଷାରେ ଅତିକ୍ରମିତ ହେବା ସମୟରେ, ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ପୁଅ, ଏହି ମହାରଥୀ, ଶୁଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ମାୟାକୁ ନଷ୍ଟ କରେ।

ତତୋ ଗୌହ୍ଯକଗାନ୍ଧର୍ଵ ପୈଶାଚୋରଗରାକ୍ଷସୀଃ । ପ୍ରାଯୁଙ୍କ୍ତ ଶତଶୋ ଦୈତ୍ଯଃ କାର୍ଷ୍ଣିର୍ଵ୍ଯଧମଯତ୍ସ ତାଃ

ତାପରେ ଦେମନ୍ ଶତ-ଶତ ଗୁପ୍ତ ଗାନ୍ଧର୍ବ, ଭୂତ, ସାପ, ରାକ୍ଷସ ମନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କଲା, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁଅ ସେଗୁଡିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଦୂର କରିଦେଲେ।

ନିଶାତମସିମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ସକିରୀଟଂ ସକୁଣ୍ଡଲମ୍ । ଶମ୍ବରସ୍ଯ ଶିରଃ କାଯାତ୍ ତାମ୍ରଶ୍ମଶ୍ର୍ଵୋଜସାହରତ୍

ତିଁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଉଠାଇ, ମୁକୁଟ ଓ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ଶମ୍ବରଙ୍କ ଶରୀରରୁ ତାଙ୍କ ତାମ୍ର ଦାଡି ଚମକୁଥିବା ମୁଣ୍ଡକୁ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଅଲଗା କରିଦେଲେ।

ଆକୀର୍ଯମାଣୋ ଦିଵିଜୈଃ ସ୍ତୁଵଦ୍‌ଭିଃ କୁସୁମୋତ୍କରୈଃ । ଭାର୍ଯଯାମ୍ବରଚାରିଣ୍ଯା ପୁରଂ ନୀତୋ ଵିହାଯସା

ଦେବତାମାନେ ପ୍ରଶଂସା ଓ ଫୁଲର ଅଞ୍ଚଳ ଭରି ଉପରେ ଛିଁଟି ଦେଲେ, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଆକାଶରେ ଦେବୀଙ୍କ ଭଳି ଚାଲି, ତାଙ୍କୁ ନେଇଗଲେ।

ଅନ୍ତଃପୁରଵରଂ ରାଜନ୍ ଲଲନାଶତସଙ୍କୁଲମ୍ । ଵିଵେଶ ପତ୍ନ୍ଯା ଗଗନାଦ୍ ଵିଦ୍ଯୁତେଵ ବଲାହକଃ

ରାଜା, ଶତ-ଶତ ନାରୀ ଭିତରେ ଭରିଥିବା ଚମତ୍କାର ଅନ୍ତଃପୁରକୁ, ତିଁ ଆକାଶରୁ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସହିତ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଭଳି ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜଲଦଶ୍ଯାମଂ ପୀତକୌଶେଯଵାସସମ୍ । ପ୍ରଲମ୍ବବାହୁଂ ତାମ୍ରାକ୍ଷଂ ସୁସ୍ମିତଂ ରୁଚିରାନନମ୍

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମେଘର ଭଳି ଶ୍ୟାମ, ପୀତ କାତିର ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି, ଲମ୍ବା ହାତ, ତାମ୍ର ଚକ୍ଷୁ, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଓ ମୃଦୁ ହାସ୍ୟ ଦେଖି,

ସ୍ଵଲଙ୍କୃତମୁଖାମ୍ଭୋଜଂ ନୀଲଵକ୍ରାଲକାଲିଭିଃ । କୃଷ୍ଣଂ ମତ୍ଵା ସ୍ତ୍ରିଯୋ ହ୍ରୀତା ନିଲିଲ୍ଯୁସ୍ତତ୍ର ତତ୍ର ହ

ନୀଳ ଚୁଲ ଭଳି ଅଳଙ୍କୃତ ମୁହଁ ଲଟୁସ୍ ଫୁଲ ଭଳି, ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ଭାବି, ଲଜ୍ଜାରେ ଏଠି-ସେଠି ଲୁଚିଗଲେ।

ଅଵଧାର୍ଯ ଶନୈରୀଷଦ୍ ଵୈଲକ୍ଷଣ୍ଯେନ ଯୋଷିତଃ । ଉପଜଗ୍ମୁଃ ପ୍ରମୁଦିତାଃ ସସ୍ତ୍ରୀ ରତ୍ନଂ ସୁଵିସ୍ମିତାଃ

ସେମାନେ ଦୀରେ-ଦୀରେ ଅଳ୍ପ ଲଜ୍ଜାରେ ବୁଝି ପାରି, ଆନନ୍ଦରେ ଆଗକୁ ଆସିଲେ, ଏହି ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନକୁ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

ଅଥ ତତ୍ରାସିତାପାଙ୍ଗୀ ଵୈଦର୍ଭୀ ଵଲ୍ଗୁଭାଷିଣୀ । ଅସ୍ମରତ୍ ସ୍ଵସୁତଂ ନଷ୍ଟଂ ସ୍ନେହସ୍ନୁତପଯୋଧରା

ତାପରେ ବୈଦର୍ଭୀ, ଶ୍ୟାମ ଚକ୍ଷୁ ଓ ମଧୁର କଥା କହୁଥିବା, ନିଜ ହାରାଇଥିବା ପୁଅକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କ ଅଂଶ ଭିଜିଗଲା।

କୋ ନ୍ଵଯଂ ନରଵୈଦୂର୍ଯଃ କସ୍ଯ ଵା କମଲେକ୍ଷଣଃ । ଧୃତଃ କଯା ଵା ଜଠରେ କେଯଂ ଲବ୍ଧା ତ୍ଵନେନ ଵା

କିଏ ଏହି ନରମଣି, କମଳ ଚକ୍ଷୁ? କିଏ ତାଙ୍କ ପିତା? କିଏ ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ କଲେ? କିଏ ଏହି ନାରୀ ଯିଁ ଏହି ପୁଅକୁ ପାଇଛନ୍ତି, କିଏ ତାଙ୍କୁ ଲାଭ କଲେ?

ମମ ଚାପ୍ଯାତ୍ମଜୋ ନଷ୍ଟୋ ନୀତୋ ଯଃ ସୂତିକାଗୃହାତ୍ । ଏତତ୍ତୁଲ୍ଯଵଯୋରୂପୋ ଯଦି ଜୀଵତି କୁତ୍ରଚିତ୍

ମୋର ନିଜ ପୁଅ ହାରାଇଗଲା, ସୂତିକା ଘରରୁ ନେଇଯିବାଯାଇଥିଲା। ଏହି ପୁଅ ମୋର ପୁଅ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଛି — ଯଦି ସେ କେଉଁଠି ବଞ୍ଚିଛି, କେଉଁଠି ଅଛି?