ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ଗୃହେଽତିଷ୍ଠତ୍ ପଂଚପଣ୍ଯଵଧୂଵୃତଃ । ଅତ୍ଯୁଗ୍ରକର୍ମକର୍ତା ଚ ତତ୍ ପୋଷଣଵିମୂଢଧୀଃ

ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ଘରେ ରହି, ପାଞ୍ଚଟି ବେଶ୍ୟା ସହିତ ଘିରି ଥିଲେ। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୂର କାମ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପୋଷଣରେ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଥିଲା।

ଏକଦା କୁଲଟାସ୍ତାସ୍ତୁ ଭୂଷଣାନ୍ଯଭିଲିପ୍ସଵଃ । ତଦର୍ଥଂ ନିର୍ଗତୋ ଗେହାତ୍ କାମାନ୍ଧୋ ମୃତ୍ଯୁମସ୍ମରନ୍

ଏକଦିନ, ସେଇ ବେଶ୍ୟାମାନେ ଗହଣା ଚାହିଲେ। ସେ କାମାନ୍ଧ ହୋଇ ଓ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭୁଲି, ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଘର ଛାଡ଼ିଲେ।

ଯତସ୍ତତଶ୍ଚ ସଂହୃତ୍ଯ ଵିତ୍ତଂ ଵେଶ୍ମ ପୁନର୍ଗତଃ । ତାଭ୍ଯୋଽଯଚ୍ଛତ୍ ସୁଵସ୍ତ୍ରାଣି ଭୂଷଣାନି କିଯନ୍ତି ଚ

ଏଠା-ସେଠା ଧନ ଜମା କରି, ସେ ପୁଣି ଘରକୁ ଫେରିଲେ ଓ ସେମାନଙ୍କୁ ଭଲ ଜମାକପଡ଼ା, ଗହଣା ଓ ବିଭିନ୍ନ ଜିନିଷ ଦେଲେ।

ବହୁଵିତ୍ତଚଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାତ୍ରୌ ନାର୍ଯୋ ଵ୍ଯଚାରଯନ୍ । ଚୌର୍ଯଂ କରୋତ୍ଯସୌ ନିତ୍ଯଂ ଅତୋ ରାଜା ଗ୍ରହୀଷ୍ଯତି

ଅଧିକ ଧନ ଜମା ଦେଖି, ରାତିରେ ସେ ବେଶ୍ୟାମାନେ କହିଲେ— 'ଏହି ଲୋକଟି ଦିନେ ଦିନେ ଚୋରି କରୁଛି, ଏହିପାଇଁ ରାଜା ଏକଦିନ ଧରିବେ।'

ଵିତ୍ତଂ ହୃତ୍ଵା ପୁନଶ୍ଚୈନଂ ମାରଯିଷ୍ଯତି ନିଶ୍ଚିତମ୍ । ଅତୋଽର୍ଥଗୁପ୍ତଯେ ଗୂଢଂ ଅସ୍ମାଭିଃ କିଂ ନ ହନ୍ଯତେ

'ଧନ ନେଇ ରାଜା ନିଶ୍ଚିତ ତାକୁ ମାରିଦେବେ, ତେଣୁ ଆମ ଲାଭ ପାଇଁ ଚୁପଚାପ ଆମେ ତାକୁ କାହିଁକି ମାରି ଦେଉନାହିଁ?'

ନିହତ୍ଯୈନଂ ଗୃହୀତ୍ଵାର୍ଥଂ ଯାସ୍ଯାମୋ ଯତ୍ର କୁତ୍ରଚିତ୍ । ଇତି ତା ନିଶ୍ଚଯଂ କୃତ୍ଵା ସୁପ୍ତଂ ସମ୍ବଦ୍ଧ୍ଯ ରଶ୍ମିଭିଃ

ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେମାନେ ସେଠାରେ ଘୁମ ଥିବାବେଳେ ତାକୁ ଦୌରି ରସିରେ ବାନ୍ଧି, ମାରିଦେଲେ, ଧନ ନେଇ କେଉଁଠି ଯାଇ ପଲାଇଗଲେ।

ପାଶଂ କଣ୍ଠେ ନିଧାଯାସ୍ଯ ତନ୍ମୃତ୍ଯୁଂ ଉପଚକ୍ରମୁଃ । ତ୍ଵରିତଂ ନ ମମାରାସୌ ଚିନ୍ତାଯୁକ୍ତାଃ ତଦାଭଵନ୍

ତାଙ୍କ ଗଳାରେ ଫାସି ପକାଇ, ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ; ତେବେ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା ନାହିଁ, ଏହା ଦେଖି ସେମାନେ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ।

ତପ୍ତାଂଗାରସମୂହାଂଶ୍ଚ ତନ୍ମୁଖେ ହି ଵିଚିକ୍ଷିପୁଃ । ଅଗ୍ନିଜ୍ଵାଲାତିଦୁଃଖେନ ଵ୍ଯାକୁଲୋ ନିଧନଂ ଗତଃ

ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ତାପୁଥିବା ଅଙ୍ଗାର ଝାପିଦେଲେ; ଅଗ୍ନିର ତୀବ୍ର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ତାଙ୍କୁ ଅତି ଦୁଃଖ ହେଲା ଓ ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।

ତଂ ଦେହଂ ମୁମୁଚୁର୍ଗର୍ତେ ପ୍ରାଯଃ ସାହସିକାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ । ନ ଜ୍ଞାତଂ ତଦ୍‌ରହସ୍ଯଂ ତୁ କେନାପୀଦଂ ତଥୈଵ ଚ

ସେହି ଅବିବେକୀ ଜଣେ ନରଙ୍କ ଶରୀରକୁ ସେମାନେ ଗଡ଼ିଏ ଗଡ଼ିରେ ପକେଇ ଦେଇଥିଲେ; ଏହି କଥାର ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ କେହି ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ।

ଲୋକୈଃ ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵଦନ୍ତି ସ୍ମ ଦୂରଂ ଯାତଃ ପ୍ରିଯୋ ହି ନଃ । ଆଗମିଷ୍ଯତି ଵର୍ଷେଽସ୍ମିନ୍ ଵିତ୍ତଲୋଭଵିକର୍ଷିତଃ

ଲୋକେ ପଚାରିଲେ ସେମାନେ କହୁଥିଲେ: 'ସେ ଆମ ପ୍ରିୟ ଲୋକ, ଦୂରକୁ ଚାଲିଗଲେ; ଏହି ବର୍ଷ ଧନଲୋଭରେ ଆଉ ଫେରିଆସିବେ।'

ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ନୈଵ ତୁ ଵିଶ୍ଵାସଂ ଦୁଷ୍ଟାନାଂ କାରଯେତ୍ ବୁଧଃ । ଵିଶ୍ଵାସେ ଯଃ ସ୍ଥିତୋ ମୂଢଃ ସ ଦୁଃଖୈଃ ପରିଭୂଯତେ

ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି କେବେ ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀଙ୍କ ଉପରେ ଭରସା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯିଏ ଏମିତି ଭରସା କରେ ସେ ମୂର୍ଖ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି ଯାଏ।

ସୁଧାମଯଂ ଵଚୋ ଯାସାଂ କାମିନାଂ ରସଵର୍ଧନମ୍ । ହୃଦଯଂ କ୍ଷୁରଧାରାଭଂ ପ୍ରିଯଃ କୋ ନାମ ଯୋଷିତାମ୍

ଯେଉଁ କାମନାସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀମାନଙ୍କର କଥା ମଧୁର ଲାଗେ, ଆନନ୍ଦକୁ ବଢ଼ାଏ; କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ରେଜର ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ—ପୁରୁଷମାନେ କିଏ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଅଟୁଟ ରହିପାରିବେ?

ସଂହୃତ୍ଯ ଵିତ୍ତଂ ତା ଯାତାଃ କୁଲଟା ବହୁଭର୍ତୃକାଃ । ଧୁମ୍ଧୁକାରୀ ବଭୂଵାଥ ମହାନ୍ ପ୍ରେତଃ କୁକର୍ମତଃ

ସେମାନେ ତାଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତି ନେଇ, ଅନେକ ପତି ଥିବା ଅସ୍ତିର ନାରୀମାନେ ଚାଲିଗଲେ; ତାପରେ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ବଡ଼ ପ୍ରେତ ହେଲେ।

ଵାତ୍ଯାରୂପଧରୋ ନିତ୍ଯଂ ଧାଵନ୍ ଦଶଦିଶୋନ୍ତରମ୍ । ଶୀତାତପ ପରିକ୍ଲିଷ୍ଟୋ ନିରାହାରଃ ପିପାସିତଃ

ସେ ବାୟୁର ଆକାର ଧରି ସବୁଦିଗରେ ଦୌଡ଼ୁଥିଲେ, ଶୀତ ଓ ତାପରେ ପୀଡ଼ିତ, ଖାଦ୍ୟ ବିନା ଓ ତିଆରିରେ ରହୁଥିଲେ।

ନ ଲେଭେ ଶରଣଂ କ୍ଵାପି ହା ଦୈଵେତି ମୁହୁର୍ଵଦନ୍ । କିଯତ୍କାଲେନ ଗୋକର୍ଣୋ ମୃତଂ ଲୋକାଦବୁଧ୍ଯତ

ସେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ ପାଇଲେ ନାହିଁ, ବାରମ୍ବାର 'ହା ଭାଗ୍ୟ!' ବୋଲି କାନ୍ଦୁଥିଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ଲୋକମାନେ ଠାରୁ ଜାଣିଲେ।

ଅନାଥଂ ତଂ ଵିଦିତ୍ଵୈଵ ଗଯାଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଅଚୀକରତ୍ । ଯସ୍ମିନ୍ ତୀର୍ଥେ ତୁ ସଂଯାତି ତତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଅଵର୍ତଯତ୍

ତାଙ୍କୁ ଅନାଥ ଭାବେ ଜାଣି, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଗୟାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ; ସେ ଯେଉଁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଯାଉଥିଲେ, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।

ଏଵଂ ଭ୍ରମନ୍ ସ ଗୋକର୍ଣଃ ସ୍ଵପୁରଂ ସମୁପେଯିଵାନ୍ । ରାତ୍ରୌ ଗୃହାଂଗଣେ ସ୍ଵପ୍ତୁଂ ଆଗତୋଽଲକ୍ଷିତଃ ପରୈଃ

ଏଭଳି ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଲେ; ରାତିରେ ଘରର ଅଙ୍ଗଣାରେ ଶୁଅବାକୁ ଆସିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।

ତତ୍ର ସୁପ୍ତଂ ସ ଵିଜ୍ଞାଯ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ସ୍ଵବାନ୍ଧଵମ୍ । ନିଶୀଥେ ଦର୍ଶଯାମାସ ମହାରୌଦ୍ରତରଂ ଵପୁଃ

ସେଠାରେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଶୁଅଥିବାକୁ ଦେଖି, ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ରାତିରେ ତାଙ୍କ ପରିଜନଙ୍କୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ ଦେଖାଇଲେ।

ସକୃନ୍ମେଷଃ ସକୃଦ୍ଧସ୍ତୀ ସକୃଚ୍ଚ ମହିଷୋଽଭଵତ୍ । ସକୃଦିନ୍ଦ୍ର ସକୃଚ୍ଚାଗ୍ନିଃ ପୁନଶ୍ଚ ପୁରୁଷୋଽଭଵତ୍

ସେ କେବେ ମେଷ, କେବେ ହାତୀ, କେବେ ମହିଷ, କେବେ ଇନ୍ଦ୍ର, କେବେ ଅଗ୍ନି ଓ ପୁଣି ଏକଥର ପୁରୁଷ ହେଉଥିଲେ—ପ୍ରତ୍ୟେକ ରୂପ କେବଳ ଏକଥର।

ଵୈପରୀତ୍ଯଂ ଇଦଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୋକର୍ଣୋ ଧୈର୍ଯସଂଯୁତଃ । ଅଯଂ ଦୁର୍ଗତିକଂ କୋଽପି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯାଥ ତମବ୍ରଵୀତ୍

ଏହି ଅପରିଚିତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି, ଏହା କୌଣସି ଦୁଃଖୀ ଅବସ୍ଥାର ଲୋକ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ କରି, ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।

ଗୋକର୍ଣ ଉଵାଚ - କସ୍ତ୍ଵଂ ଉଗ୍ରତରୋ ରାତ୍ରୌ କୁତୋ ଯାତୋ ଦଶାଂ ଇମାମ୍ । କିଂଵା ପ୍ରେତଃ ପିଶାଚୋ ଵା ରାକ୍ଷସୋଽସୀତି ଶଂସ ନଃ

ଗୋକର୍ଣ୍ଣ କହିଲେ: 'ତୁମେ କିଏ, ଏତେ ଭୟଙ୍କର ରାତିରେ? କେଉଁଠୁ ଏହି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥାକୁ ଆସିଛ? କି ତୁମେ ପ୍ରେତ, କିମ୍ବା ପିଶାଚ, କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସ? ଆମକୁ କହ।'

ସୂତ ଉଵାଚ - ଏଵଂ ପୃଷ୍ଟସ୍ତଦା ତେନ ରୁରୋଦୋଚ୍ଚୈଃ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଅଶକ୍ତୋ ଵଚନୋଚ୍ଚାରେ ସଂଜ୍ଞାମାତ୍ରଂ ଚକାର ହ

ସୂତ କହିଲେ: ଏଭଳି ପଚାରିବା ପରେ, ସେ ବାରମ୍ବାର ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, କିଛି କହିପାରୁନଥିଲେ, କେବଳ ଇଂଗিত ଦେଉଥିଲେ।

ତତୋଽଞ୍ଜଲୌ ଜଲଂ କୃତ୍ଵା ଗୋକର୍ଣସ୍ତମୁଦୈରଯତ୍ । ତତ୍ସେକହତପାପୋଽସୌ ପ୍ରଵକ୍ତୁଂ ଉପଚକ୍ରମେ

ତାପରେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ହାତରେ ପାଣି ନେଇ, ତାଙ୍କୁ ଉଠେଇଲେ; ସେହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏକଥରେ ତାଙ୍କର ପାପ ହରାଗଲା, ଏବଂ ସେ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ପ୍ରେତ ଉଵାଚ - ଅହଂ ଭ୍ରାତା ତ୍ଵଦୀଯୋଽସ୍ମି ଧୁନ୍ଧୁକାରୀରି ନାମତଃ । ସ୍ଵକୀଯେନୈଵ ଦୋଷେଣ ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵଂ ନାଶିତଂ ମଯା

ପ୍ରେତ କହିଲେ: 'ମୁଁ ତୁମର ଭାଇ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ; ନିଜ ଦୋଷରେ ମୁଁ ମୋ ମାନବ ଜନ୍ମକୁ ନଷ୍ଟ କରିଛି।'

କର୍ମଣୋ ନାସ୍ତି ସଂଖ୍ଯା ମେ ମହାଜ୍ଞାନେ ଵିଵର୍ତିନଃ । ଲୋକାନାଂ ହିଂସକଃ ସୋଽହଂ ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ଦୁଃଖେନ ମାରିତଃ

ମୋ କର୍ମର ଗଣନା ନାହିଁ, ବଡ଼ ଅଜ୍ଞାନରେ ଭ୍ରମିଛି; ମୁଁ ଲୋକମାନେ ଉପରେ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛି, ନାରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଛି।

ଅତଃ ପ୍ରେତତ୍ଵଂ ଆପନ୍ନୋ ଦୁର୍ଦଶାଂ ଚ ଵହାମ୍ଯହମ୍ । ଵାତାହାରେଣ ଜୀଵାମି ଦୈଵାଧୀନଫଲୋଦଯାତ୍

ଏହିକାରଣରୁ ମୁଁ ପ୍ରେତ ହୋଇଛି ଏବଂ ଏହି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥା ଭୋଗୁଛି; ବାୟୁ ଖାଇ ବଞ୍ଚି ଅଛି, ଭାଗ୍ୟ ଯେତେ ଦେଉଛି, ସେତେ ଫଳ ମିଳୁଛି।

ଅହୋ ବନ୍ଧୋ କୃପାସିନ୍ଧୋ ଭ୍ରାତର୍ମାମାଶୁ ମୋଚଯ । ଗୋକର୍ଣୋ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତସ୍ମୈ ଵାକ୍ଯଂ ଅଥାବ୍ରଵୀତ୍

ହେ ବନ୍ଧୁ, ଦୟାର ସମୁଦ୍ର, ଭାଇ, ଦୟାକରି ମୋତେ ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତ କର। ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେଠାରେ ତାକୁ ଏଭଳି କହିଲେ।

ଗୋକର୍ଣ ଉଵାଚ - ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ତୁ ଗଯାପିଣ୍ଡୋ ମଯା ଦତ୍ତୋ ଵିଧାନତଃ । ତତ୍କଥଂ ନୈଵ ମୁକ୍ତୋଽସି ମମାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଇଦଂ ମହତ୍

ଗୋକର୍ଣ୍ଣ କହିଲେ — ତୋ ପାଇଁ ମୁଁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଗୟାରେ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରିଛି। ତେବେ ତୁମେ କିପରି ମୁକ୍ତ ହେଉନାହାଁ? ଏହା ମୋ ପାଇଁ ବଡ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ।

ଗଯାଶ୍ରାଦ୍ଧାନ୍ନ ମୁକ୍ତିଶ୍ଚେତ୍ ଉପାଯୋ ନାପରସ୍ତ୍ଵିହ । କିଂ ଵିଧେଯଂ ମଯା ପ୍ରେତ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଵଦ ସଵିସ୍ତରମ୍

ଯଦି ଗୟାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେନାହିଁ, ତେବେ ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ମୁଁ ତୋ ପାଇଁ କଣ କରିବି? ସଠିକ୍ ଭାବେ ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ।