ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ତୁ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଗନ୍ତୁକାମଃ ପିତାବ୍ରଵୀତ୍ । କିଂକର୍ତଵ୍ଯଂ ଵନେ ତାତ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଵଦ ସଵିସ୍ତରମ୍

ସେ କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି, ବାପା ଯିବାକୁ ଚାହିଁ, କହିଲେ— 'ପୁଅ, ଜଙ୍ଗଲରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ୍, ସେଥିରେ ସବୁଠାରୁ ଭଲ ଉପାୟ କଣ, ମୋତେ ଖୋଲାସା କରି କୁହ।'

ଅନ୍ଧକୂପେ ସ୍ନେହପାଶେ ବଦ୍ଧଃ ପଂଗୁରହଂ ଶଠଃ । କର୍ମଣା ପତିତୋ ନୂନଂ ମାମୁଦ୍ଧର ଦଯାନିଧେ

ମୁଁ ଏହି ଅନ୍ଧାର ଗଡ଼ରେ ସ୍ନେହର ଜଞ୍ଜାଳରେ ବନ୍ଧା, ଲଙ୍ଗଡ଼, ଚତୁର ଏବଂ ନିଜ କର୍ମରେ ପତିତ। ଦୟାର ସାଗର, ମୋତେ ଉଠାଇ ନେଉ।

(ଵସଂତତିଲକା) ଦେହେଽସ୍ଥିମାଂସରୁଧିରେଽଭିମତିଂ ତ୍ଯଜ ତ୍ଵଂ ଜାଯାସୁତାଦିଷୁ ସଦା ମମତାଂ ଵିମୁଞ୍ଚ । ପଶ୍ଯାନିଶଂ ଜଗଦିଦଂ କ୍ଷଣଭଂଗନିଷ୍ଠଂ ଵୈରାଗ୍ଯରାଗରସିକୋ ଭଵ ଭକ୍ତିନିଷ୍ଠଃ

ଏହି ହାଡ଼, ମାଂସ ଓ ରକ୍ତର ଦେହକୁ ନେଇ ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼। ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସବୁବେଳେ ମୋର କଥା ଭାବନ୍ତୁ ଛାଡ଼। ଏହି ସଂସାର ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭଙ୍ଗୁଚି ଯାଉଛି— ତୁମେ ବିରକ୍ତି ଓ ଭକ୍ତିରେ ମନ ଲଗାଇ ରୁହ।

ଧର୍ମ ଭଜସ୍ଵ ସତତଂ ତ୍ଯଜ ଲୋକଧର୍ମାନ୍ ସେଵସ୍ଵ ସାଧୁପୁରୁଷାନ୍ ଜହି କାମତୃଷ୍ଣାମ୍ । ଅନ୍ଯସ୍ଯ ଦୋଷଗୁଣଚିନ୍ତନମାଶୁ ମୁକ୍ତ୍ଵା ସେଵାକଥାରସମହୋ ନିତରାଂ ପିବ ତ୍ଵମ୍

ସତତ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କର, ସାଧାରଣ ଲୋକର କାମ କରିବାକୁ ଛାଡ଼। ସାଧୁମାନେଙ୍କ ସେବା କର, କାମନା ଓ ତୃଷ୍ଣାକୁ ତ୍ୟାଗ କର। ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ ଭାବିବାକୁ ଛାଡ଼ି, ସେବା ଓ ପବିତ୍ର କଥାର ରସକୁ ଗଭୀର ଭାବେ ପିଅ।

ଏଵଂ ସୁତୋକ୍ତିଵଶତୋଽପି ଗୃହଂ ଵିହାଯ ଯାତୋ ଵନଂ ସ୍ଥିରମତିର୍ଗତଷଷ୍ଟିଵର୍ଷଃ । ଯୁକ୍ତୋ ହରେରନୁଦିନଂ ପରିଚର୍ଯଯାସୌ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣମାପ ନିଯତଂ ଦଶମସ୍ଯ ପାଠାତ୍

ଏଭଳି ପୁଅଙ୍କ କଥାରେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ, ସେ ଘର ଛାଡ଼ି, ଷଷ୍ଠି ବର୍ଷ ବୟସରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ। ହରିଙ୍କ ସେବାରେ ଦିନେ ଦିନେ ଲାଗି ରହି, ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧ ପାଠ କରି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

  ଦେଵୋଦ୍ଯାନଶ୍ରିଯା ଜୁଷ୍ଟଂ ଅଧ୍ଯାସ୍ତେ ସ୍ମ ତ୍ରିପିଷ୍ଟପମ୍ ।  ମହେନ୍ଦ୍ରଭଵନଂ ସାକ୍ଷାତ୍ ନିର୍ମିତଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା ।  ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଯତନଂ ଅଧ୍ଯୁଵାସାଖିଲର୍ଦ୍ଧିମତ୍

ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନର ଶୋଭାରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମହଳରେ ବସିଲେ, ଯାହାକୁ ବସ୍ତୁତଃ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତିଆରି କରିଥିଲେ। ଏହା ତିନି ଲୋକର ଶ୍ରୀର ନିବାସ ଥିଲା, ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀସମ୍ପଦ ସହିତ ସେଠାରେ ବସିଲେ।

  ଵିଦ୍ଯାର୍ଥରୂପଜନ୍ମାଢ୍ଯୋ ମାନସ୍ତମ୍ଭଵିଵର୍ଜିତଃ

ସେ ଜ୍ଞାନ, ଧନ ଓ ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମରେ ଧନୀ ଥିଲେ, ମାନ ଓ ଅହଂକାରରୁ ମୁକ୍ତ ଥିଲେ।

ଶ୍ରୀମଦ୍‌ଭାଗଵତମାହାତ୍ମ୍ଯମ୍ - ପଂଚମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ଧୁନ୍ଧୁକାରିଣୋ ଦୁର୍ମୃତ୍ଯୁନିମିତ୍ତକ ପ୍ରେତତ୍ଵପ୍ରାପ୍ତିଵର୍ଣନଂ ତତୋ ଗୋକର୍ଣାନୁଗ୍ରହେଣୋଦ୍ଧାରଶ୍ଚ ସୂତ ଉଵାଚ - (ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍) ପିତରି ଉପରତେ ତେନ ଜନନୀ ତାଡିତା ଭୃଶମ୍ । କ୍ଵ ଵିତ୍ତଂ ତିଷ୍ଠତି ବ୍ରୂହି ହନିଷ୍ଯେ ଲତ୍ତଯା ନ ଚେତ୍

ବାପା ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ସେ ମାଆକୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ମାରିଲା— 'ଧନ କେଉଁଠି ରଖିଛ, କୁହ, ନହେଲେ ଏହି ଲାଠିରେ ତୋତେ ମାରିଦେବି!'

ଇତି ତଦ୍ଵାକ୍ଯ ସଂତ୍ରାସାତ୍ ଜନନ୍ଯା ପୁତ୍ରଦୁଃଖତଃ । କୂପେ ପାତଃ କୃତୋ ରାତ୍ରୌ ତେନ ସା ନିଧନଂ ଗତା

ସେଇ କଥାର ଭୟରେ ଓ ପୁଅର ଦୁଃଖରେ, ମାଆ ରାତିରେ କୂଆରେ ପଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ।

ଗୋକର୍ଣଃ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର୍ଥଂ ନିର୍ଗତୋ ଯୋଗସଂସ୍ଥିତଃ । ନ ଦୁଃଖଂ ନ ସୁଖଂ ତସ୍ଯ ନ ଵୈରୀ ନାପି ବାନ୍ଧଵଃ

ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଯୋଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପାଇଁ ବାହାରିଲେ। ସେଠି ସେ ନା ଦୁଃଖ ନା ସୁଖ, ନା ଶତ୍ରୁ ନା ବନ୍ଧୁ ଥିଲେ।

ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ଗୃହେଽତିଷ୍ଠତ୍ ପଂଚପଣ୍ଯଵଧୂଵୃତଃ । ଅତ୍ଯୁଗ୍ରକର୍ମକର୍ତା ଚ ତତ୍ ପୋଷଣଵିମୂଢଧୀଃ

ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ଘରେ ରହି, ପାଞ୍ଚଟି ବେଶ୍ୟା ସହିତ ଘିରି ଥିଲେ। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୂର କାମ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପୋଷଣରେ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଥିଲା।

ଏକଦା କୁଲଟାସ୍ତାସ୍ତୁ ଭୂଷଣାନ୍ଯଭିଲିପ୍ସଵଃ । ତଦର୍ଥଂ ନିର୍ଗତୋ ଗେହାତ୍ କାମାନ୍ଧୋ ମୃତ୍ଯୁମସ୍ମରନ୍

ଏକଦିନ, ସେଇ ବେଶ୍ୟାମାନେ ଗହଣା ଚାହିଲେ। ସେ କାମାନ୍ଧ ହୋଇ ଓ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭୁଲି, ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଘର ଛାଡ଼ିଲେ।

ଯତସ୍ତତଶ୍ଚ ସଂହୃତ୍ଯ ଵିତ୍ତଂ ଵେଶ୍ମ ପୁନର୍ଗତଃ । ତାଭ୍ଯୋଽଯଚ୍ଛତ୍ ସୁଵସ୍ତ୍ରାଣି ଭୂଷଣାନି କିଯନ୍ତି ଚ

ଏଠା-ସେଠା ଧନ ଜମା କରି, ସେ ପୁଣି ଘରକୁ ଫେରିଲେ ଓ ସେମାନଙ୍କୁ ଭଲ ଜମାକପଡ଼ା, ଗହଣା ଓ ବିଭିନ୍ନ ଜିନିଷ ଦେଲେ।

ବହୁଵିତ୍ତଚଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାତ୍ରୌ ନାର୍ଯୋ ଵ୍ଯଚାରଯନ୍ । ଚୌର୍ଯଂ କରୋତ୍ଯସୌ ନିତ୍ଯଂ ଅତୋ ରାଜା ଗ୍ରହୀଷ୍ଯତି

ଅଧିକ ଧନ ଜମା ଦେଖି, ରାତିରେ ସେ ବେଶ୍ୟାମାନେ କହିଲେ— 'ଏହି ଲୋକଟି ଦିନେ ଦିନେ ଚୋରି କରୁଛି, ଏହିପାଇଁ ରାଜା ଏକଦିନ ଧରିବେ।'

ଵିତ୍ତଂ ହୃତ୍ଵା ପୁନଶ୍ଚୈନଂ ମାରଯିଷ୍ଯତି ନିଶ୍ଚିତମ୍ । ଅତୋଽର୍ଥଗୁପ୍ତଯେ ଗୂଢଂ ଅସ୍ମାଭିଃ କିଂ ନ ହନ୍ଯତେ

'ଧନ ନେଇ ରାଜା ନିଶ୍ଚିତ ତାକୁ ମାରିଦେବେ, ତେଣୁ ଆମ ଲାଭ ପାଇଁ ଚୁପଚାପ ଆମେ ତାକୁ କାହିଁକି ମାରି ଦେଉନାହିଁ?'

ନିହତ୍ଯୈନଂ ଗୃହୀତ୍ଵାର୍ଥଂ ଯାସ୍ଯାମୋ ଯତ୍ର କୁତ୍ରଚିତ୍ । ଇତି ତା ନିଶ୍ଚଯଂ କୃତ୍ଵା ସୁପ୍ତଂ ସମ୍ବଦ୍ଧ୍ଯ ରଶ୍ମିଭିଃ

ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେମାନେ ସେଠାରେ ଘୁମ ଥିବାବେଳେ ତାକୁ ଦୌରି ରସିରେ ବାନ୍ଧି, ମାରିଦେଲେ, ଧନ ନେଇ କେଉଁଠି ଯାଇ ପଲାଇଗଲେ।

ପାଶଂ କଣ୍ଠେ ନିଧାଯାସ୍ଯ ତନ୍ମୃତ୍ଯୁଂ ଉପଚକ୍ରମୁଃ । ତ୍ଵରିତଂ ନ ମମାରାସୌ ଚିନ୍ତାଯୁକ୍ତାଃ ତଦାଭଵନ୍

ତାଙ୍କ ଗଳାରେ ଫାସି ପକାଇ, ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ; ତେବେ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା ନାହିଁ, ଏହା ଦେଖି ସେମାନେ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ।

ତପ୍ତାଂଗାରସମୂହାଂଶ୍ଚ ତନ୍ମୁଖେ ହି ଵିଚିକ୍ଷିପୁଃ । ଅଗ୍ନିଜ୍ଵାଲାତିଦୁଃଖେନ ଵ୍ଯାକୁଲୋ ନିଧନଂ ଗତଃ

ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ତାପୁଥିବା ଅଙ୍ଗାର ଝାପିଦେଲେ; ଅଗ୍ନିର ତୀବ୍ର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ତାଙ୍କୁ ଅତି ଦୁଃଖ ହେଲା ଓ ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।

ତଂ ଦେହଂ ମୁମୁଚୁର୍ଗର୍ତେ ପ୍ରାଯଃ ସାହସିକାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ । ନ ଜ୍ଞାତଂ ତଦ୍‌ରହସ୍ଯଂ ତୁ କେନାପୀଦଂ ତଥୈଵ ଚ

ସେହି ଅବିବେକୀ ଜଣେ ନରଙ୍କ ଶରୀରକୁ ସେମାନେ ଗଡ଼ିଏ ଗଡ଼ିରେ ପକେଇ ଦେଇଥିଲେ; ଏହି କଥାର ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ କେହି ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ।

ଲୋକୈଃ ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵଦନ୍ତି ସ୍ମ ଦୂରଂ ଯାତଃ ପ୍ରିଯୋ ହି ନଃ । ଆଗମିଷ୍ଯତି ଵର୍ଷେଽସ୍ମିନ୍ ଵିତ୍ତଲୋଭଵିକର୍ଷିତଃ

ଲୋକେ ପଚାରିଲେ ସେମାନେ କହୁଥିଲେ: 'ସେ ଆମ ପ୍ରିୟ ଲୋକ, ଦୂରକୁ ଚାଲିଗଲେ; ଏହି ବର୍ଷ ଧନଲୋଭରେ ଆଉ ଫେରିଆସିବେ।'

ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ନୈଵ ତୁ ଵିଶ୍ଵାସଂ ଦୁଷ୍ଟାନାଂ କାରଯେତ୍ ବୁଧଃ । ଵିଶ୍ଵାସେ ଯଃ ସ୍ଥିତୋ ମୂଢଃ ସ ଦୁଃଖୈଃ ପରିଭୂଯତେ

ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି କେବେ ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀଙ୍କ ଉପରେ ଭରସା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯିଏ ଏମିତି ଭରସା କରେ ସେ ମୂର୍ଖ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି ଯାଏ।

ସୁଧାମଯଂ ଵଚୋ ଯାସାଂ କାମିନାଂ ରସଵର୍ଧନମ୍ । ହୃଦଯଂ କ୍ଷୁରଧାରାଭଂ ପ୍ରିଯଃ କୋ ନାମ ଯୋଷିତାମ୍

ଯେଉଁ କାମନାସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀମାନଙ୍କର କଥା ମଧୁର ଲାଗେ, ଆନନ୍ଦକୁ ବଢ଼ାଏ; କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ରେଜର ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ—ପୁରୁଷମାନେ କିଏ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଅଟୁଟ ରହିପାରିବେ?

ସଂହୃତ୍ଯ ଵିତ୍ତଂ ତା ଯାତାଃ କୁଲଟା ବହୁଭର୍ତୃକାଃ । ଧୁମ୍ଧୁକାରୀ ବଭୂଵାଥ ମହାନ୍ ପ୍ରେତଃ କୁକର୍ମତଃ

ସେମାନେ ତାଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତି ନେଇ, ଅନେକ ପତି ଥିବା ଅସ୍ତିର ନାରୀମାନେ ଚାଲିଗଲେ; ତାପରେ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ବଡ଼ ପ୍ରେତ ହେଲେ।

ଵାତ୍ଯାରୂପଧରୋ ନିତ୍ଯଂ ଧାଵନ୍ ଦଶଦିଶୋନ୍ତରମ୍ । ଶୀତାତପ ପରିକ୍ଲିଷ୍ଟୋ ନିରାହାରଃ ପିପାସିତଃ

ସେ ବାୟୁର ଆକାର ଧରି ସବୁଦିଗରେ ଦୌଡ଼ୁଥିଲେ, ଶୀତ ଓ ତାପରେ ପୀଡ଼ିତ, ଖାଦ୍ୟ ବିନା ଓ ତିଆରିରେ ରହୁଥିଲେ।

ନ ଲେଭେ ଶରଣଂ କ୍ଵାପି ହା ଦୈଵେତି ମୁହୁର୍ଵଦନ୍ । କିଯତ୍କାଲେନ ଗୋକର୍ଣୋ ମୃତଂ ଲୋକାଦବୁଧ୍ଯତ

ସେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ ପାଇଲେ ନାହିଁ, ବାରମ୍ବାର 'ହା ଭାଗ୍ୟ!' ବୋଲି କାନ୍ଦୁଥିଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ଲୋକମାନେ ଠାରୁ ଜାଣିଲେ।

ଅନାଥଂ ତଂ ଵିଦିତ୍ଵୈଵ ଗଯାଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଅଚୀକରତ୍ । ଯସ୍ମିନ୍ ତୀର୍ଥେ ତୁ ସଂଯାତି ତତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଅଵର୍ତଯତ୍

ତାଙ୍କୁ ଅନାଥ ଭାବେ ଜାଣି, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଗୟାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ; ସେ ଯେଉଁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଯାଉଥିଲେ, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।

ଏଵଂ ଭ୍ରମନ୍ ସ ଗୋକର୍ଣଃ ସ୍ଵପୁରଂ ସମୁପେଯିଵାନ୍ । ରାତ୍ରୌ ଗୃହାଂଗଣେ ସ୍ଵପ୍ତୁଂ ଆଗତୋଽଲକ୍ଷିତଃ ପରୈଃ

ଏଭଳି ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଲେ; ରାତିରେ ଘରର ଅଙ୍ଗଣାରେ ଶୁଅବାକୁ ଆସିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।

ତତ୍ର ସୁପ୍ତଂ ସ ଵିଜ୍ଞାଯ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ସ୍ଵବାନ୍ଧଵମ୍ । ନିଶୀଥେ ଦର୍ଶଯାମାସ ମହାରୌଦ୍ରତରଂ ଵପୁଃ

ସେଠାରେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଶୁଅଥିବାକୁ ଦେଖି, ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ରାତିରେ ତାଙ୍କ ପରିଜନଙ୍କୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ ଦେଖାଇଲେ।

ସକୃନ୍ମେଷଃ ସକୃଦ୍ଧସ୍ତୀ ସକୃଚ୍ଚ ମହିଷୋଽଭଵତ୍ । ସକୃଦିନ୍ଦ୍ର ସକୃଚ୍ଚାଗ୍ନିଃ ପୁନଶ୍ଚ ପୁରୁଷୋଽଭଵତ୍

ସେ କେବେ ମେଷ, କେବେ ହାତୀ, କେବେ ମହିଷ, କେବେ ଇନ୍ଦ୍ର, କେବେ ଅଗ୍ନି ଓ ପୁଣି ଏକଥର ପୁରୁଷ ହେଉଥିଲେ—ପ୍ରତ୍ୟେକ ରୂପ କେବଳ ଏକଥର।