ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ମନ୍ଦାଃ ସୁମନ୍ଦମତଯୋ ମନ୍ଦଭାଗ୍ଯା ହି ଉପଦ୍ରୁତାଃ । ପାଖଣ୍ଡନିରତାଃ ସଂତୋ ଵିରକ୍ତାଃ ସପରିଗ୍ରହାଃ

ଲୋକମାନେ ଅଳସ, ମନ୍ଦ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଦୁଃଖୀ; ଭଲ ଲୋକ କମ୍, ଅଧିକାଂଶ ନିଜେ ଠକିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ, ଏବଂ ବିରକ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟ ପରିବାର ଚାଳନ୍ତି।

ତରୁଣୀପ୍ରଭୁତା ଗେହେ ଶ୍ଯାଲକୋ ବୁଦ୍ଧିଦାଯକଃ । କନ୍ଯାଵିକ୍ରଯିଣୋ ଲୋଭାଦ୍ ଦଂପତୀନାଂ ଚ କଲ୍କନମ୍

ଘରେ ଯୁବତୀମାନେ ଶାସନ କରୁଛନ୍ତି, ଶ୍ୟାଳା ଉପଦେଶ ଦେଉଛି, ଝିଅମାନେ ଲୋଭରେ ବିକ୍ରି ହେଉଛନ୍ତି, ଦମ୍ପତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱେଷ ହେଉଛି।

ଆଶ୍ରମା ଯଵନୈ ରୁଦ୍ଧାଃ ତୀର୍ଥାନି ସରିତସ୍ତଥା । ଦେଵତାଯତନାନ୍ଯତ୍ର ଦୁଷ୍ଟୈଃ ନଷ୍ଟାନି ଭୂରିଶଃ

ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକ ବିଦେଶୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅଟକାଯାଇଛି, ପବିତ୍ର ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ; ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଅନେକ ଦେବମନ୍ଦିର ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଇଛନ୍ତି।

ନ ଯୋଗୀ ନୈଵ ସିଦ୍ଧୋ ଵା ନ ଜ୍ଞାନୀ ସତ୍କ୍ରିଯୋ ନରଃ । କଲିଦାଵାନଲେନାଦ୍ଯ ସାଧନଂ ଭସ୍ମତାଂ ଗତମ୍

ଏବେ ଯୋଗୀ ନାହାନ୍ତି, ସିଦ୍ଧ ନାହାନ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀ କିମ୍ବା ଭଲ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ନାହାନ୍ତି; କଳିଯୁଗର ଅଗ୍ନିରେ ସମସ୍ତ ସାଧନା ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯାଇଛି।

ଅଟ୍ଟଶୂଲା ଜନପଦାଃ ଶିଵଶୂଲା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ । କାମିନ୍ଯଃ କେଶଶୂଲିନ୍ଯଃ ସଂଭଵନ୍ତି କଲୌ ଇହ

ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅତିକ୍ରାନ୍ତ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶିବଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ, ଏବଂ ମହିଳାମାନେ ଖୋଲା କେଶରେ କାମନାରେ ଲିନ ହେଉଛନ୍ତି।

ଏଵଂ ପଶ୍ଯନ୍ କଲେର୍ଦୋଷାନ୍ ପର୍ଯଟନ୍ ଅଵନୀଂ ଅହମ୍ । ଯାମୁନଂ ତଟମାପନ୍ନୋ ଯତ୍ର ଲୀଲା ହରେରଭୂତ୍

ଏଭଳି କଳିଯୁଗର ଦୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି, ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଥିଲି; ମୁଁ ଯମୁନା ତଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲି, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଲୀଳା ହୋଇଥିଲା।

ତତ୍ରାଶ୍ଚର୍ଯଂ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ଶ୍ରୂଯତାଂ ତନ୍ମୁନୀଶ୍ଵରାଃ । ଏକା ତୁ ତରୁଣୀ ତତ୍ର ନିଷଣ୍ଣା ଖିନ୍ନମାନସା

ସେଠାରେ ମୁଁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲି—ହେ ମହାମୁନିମାନେ, ଏହା ଶୁଣନ୍ତୁ: ସେଠାରେ ଏକ ଯୁବତୀ ବସିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିଲା।

ଵୃଦ୍ଧୌ ଦ୍ଵୌ ପତିତୌ ପାର୍ଶ୍ଵେ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତୌ ଅଚେତନୌ । ଶୁଶ୍ରୂଷନ୍ତୀ ପ୍ରବୋଧନ୍ତୀ ରୁଦତୀ ଚ ତଯୋଃ ପୁରଃ

ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦୁଇଜଣ ବୃଦ୍ଧ ଅଚେତନ ଭାବରେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ମୃଦୁ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ; ସେ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ, ଜଗାଉଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ।

ଦଶଦିକ୍ଷୁ ନିରୀକ୍ଷନ୍ତୀ ରକ୍ଷିତାରଂ ନିଜଂ ଵପୁଃ । ଵୀଜ୍ଯମାନା ଶତସ୍ତ୍ରୀଭିଃ ବୋଧ୍ଯମାନା ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ

ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ନଜର ଦେଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ରକ୍ଷକଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିଲେ; ଶତଶଃ ଯୁବତୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ପଙ୍ଖା ଝାଲୁଥିଲେ, ପୁନିପୁନି ଜଗାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୁରାଦ୍ ଗତଃ ସୋଽହଂ କୌତୁକେନ ତଦନ୍ତିକମ୍ । ମାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚୋତ୍ଥିତା ବାଲା ଵିହ୍ଵଲା ଚାବ୍ରଵୀଦ୍ ଵଚଃ

ମୁଁ ଏହି ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦୂରରୁ ଦେଖି, କୁତୁହଳରେ ସେଠାକୁ ଗଲି; ମୋତେ ଦେଖି, ସେ ଯୁବତୀ ଉଠିଲେ, ଅସ୍ଥିର ହେଲେ ଏବଂ ଏହି କଥା କହିଲେ।

ବାଲୋଵାଚ - ଭୋ ଭୋଃ ସାଧୋ କ୍ଷଣଂ ତିଷ୍ଠ ମଚ୍ଚିନ୍ତାମପି ନାଶଯ । ଦର୍ଶନଂ ତଵ ଲୋକସ୍ଯ ସର୍ଵଥାଘହରଂ ପରମ୍

ଯୁବତୀ କହିଲେ— ହେ ମହାପୁରୁଷ, ଦୟାକରି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରୁହନ୍ତୁ ଏବଂ ମୋର ଚିନ୍ତା ଦୂର କରନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଏହି ସଂସାରର ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ।

ବହୁଧା ତଵ ଵାକ୍ଯେନ ଦୁଃଖଶାନ୍ତିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି । ଯଦା ଭାଗ୍ଯଂ ଭଵେଦ୍ ଭୂରି ଭଵତୋ ଦର୍ଶନଂ ତଦା

ଆପଣଙ୍କ ଅନେକ ମଧୁର କଥା ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖରୁ ମୋର ଶାନ୍ତି ଆସିବ; ଯେତେବେଳେ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟ ଆସେ, ସେତେବେଳେ ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ମିଳେ।

ନାରଦ ଉଵାଚ - କାସି ତ୍ଵଂ କୌ ଇମୌ ଚେମା ନାର୍ଯଃ କାଃ ପଦ୍ମଲୋଚନାଃ । ଵଦ ଦେଵି ସଵିସ୍ତାରଂ ସ୍ଵସ୍ଯ ଦୁଃଖସ୍ଯ କାରଣମ୍

ନାରଦ କହିଲେ— ତୁମେ କିଏ? ଏହି ଦୁଇଜଣ କିଏ, ଏବଂ ଏହି ପଦ୍ମନୟନୀ ଯୁବତୀମାନେ କିଏ? ଦୟାକରି ମୋତେ ଖୋଲାସାରେ କହ, ତୁମର ଦୁଃଖର କାରଣ କ'ଣ?

ବାଲୋଵାଚ - ଅହଂ ଭକ୍ତିରିତି ଖ୍ଯାତା ଇମୌ ମେ ତନଯୌ ମତୌ । ଜ୍ଞାନଵୈରାଗ୍ଯ ନାମାନୌ କାଲଯୋଗେନ ଜର୍ଜରୌ

ଯୁବତୀ କହିଲେ— ମୁଁ 'ଭକ୍ତି' ବୋଲି ପରିଚିତ; ଏହି ଦୁଇଜଣ ମୋର ପୁଅ, 'ଜ୍ଞାନ' ଏବଂ 'ବୈରାଗ୍ୟ' ନାମରେ ପରିଚିତ, ସମୟର ପ୍ରଭାବରେ ବୃଦ୍ଧ ଓ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।

ଗଙ୍‌ଗାଦ୍ଯା ସ୍ମରିତଶ୍ଚେମା ମତ୍ସେଵାର୍ଥଂ ସମାଗତାଃ । ତଥାପି ନ ଚ ମେ ଶ୍ରେଯଃ ସେଵିତାଯାଃ ସୁରୈରପି

ଗଙ୍ଗା ଆଦି ଯୁବତୀମାନେ ମୋ ସେବା ପାଇଁ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରି ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ତଥାପି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ସେବା କରିଥିଲେ, ମୋର କୌଣସି ମଙ୍ଗଳ ହୋଇନାହିଁ।

ଇଦାନୀଂ ଶ୍ରୁଣୁ ମଦ୍ଵାର୍ତାଂ ସଚିତ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ତପୋଧନ । ଵାର୍ତା ମେ ଵିତତାପ୍ଯସ୍ତି ତାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଖମାଵହ

ଏବେ ହେ ତପସ୍ଵୀ, ମୋର କଥା ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣ; ଏହି କଥା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣାଶୁଣା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶୁଣିଲେ ତୁମେ ଆନନ୍ଦ ପାଇବ।

ଉତ୍ପନ୍ନା ଦ୍ରଵିଡେ ସାହଂ ଵୃଦ୍ଧିଂ କର୍ନାଟକେ ଗତା । କ୍ଵଚିତ୍ କ୍ଵଚିତ୍ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରେ ଗୁର୍ଜରେ ଜୀର୍ଣତାଂ ଗତା

ମୁଁ ଦ୍ରାବିଡ଼ ଦେଶରେ ଜନ୍ମ ନେଲି, କର୍ଣ୍ଣାଟରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲି, କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ଗୁଜରାଟରେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଲି।

ତତ୍ର ଘୋର କଲେର୍ଯୋଗାତ୍ ପାଖଣ୍ଡୈଃ ଖଣ୍ଡିତାଙ୍ଗକା । ଦୁର୍ବଲାହଂ ଚିରଂ ଯାତା ପୁତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ସହ ମନ୍ଦତାମ୍

ସେଠାରେ କଳିଯୁଗର ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ, ଅନ୍ୟମତୀମାନେ ମୋର ଅଙ୍ଗକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ; ମୁଁ ଏବଂ ମୋର ପୁଅମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅଶକ୍ତ ରହିଲୁ।

ଵୃନ୍ଦାଵନଂ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ନଵୀନେଵ ସୁରୂପିଣୀ । ଜାତାହଂ ଉଵତୀ ସମ୍ଯକ୍ ଶ୍ରେଷ୍ଠରୂପା ତୁ ସାଂପ୍ରତମ୍

ପୁଣି ଭୃନ୍ଦାବନକୁ ଆସି, ମୁଁ ନବୀନ ଓ ସୁନ୍ଦର ଯୁବତୀ ହେଲି, ଏବେ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୌବନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛି।

ଇମୌ ତୁ ଶଯିତୌ ଅତ୍ର ସୁତୌ ମେ କ୍ଲିଶ୍ଯତଃ ଶ୍ରମାତ୍ । ଇଦଂ ସ୍ଥାନଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଵିଦେଶଂ ଗମ୍ଯତେ ମଯା

କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ମୋର ଦୁଇ ପୁଅ ଶ୍ରମରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ପଡ଼ିଛନ୍ତି; ଏହି ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଦେଶକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।

ଜରଠତ୍ଵଂ ସମାଯାତୌ ତେନ ଦୁଃଖେନ ଦୁଃଖିତା । ସାହଂ ତୁ ତରୁଣୀ କସ୍ମାତ୍ ସୁତୌ ଵୃଦ୍ଧୌ ଇମୌ କୁତଃ

ସେମାନେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୋର ହୃଦୟ ଭାରି ହୋଇଯାଇଛି; ମୁଁ ଯୁବତୀ ହେଲି, ତେବେ ମୋର ପୁଅମାନେ କିଏ ଏତେ ବୃଦ୍ଧ ହେଲେ?

ତ୍ରଯାଣାଂ ସହଚାରିତ୍ଵାତ୍ ଵୈପରୀତ୍ଯଂ କୁତଃ ସ୍ଥିତମ୍ । ଘଟତେ ଜରଠା ମାତା ତରୁଣୌ ତନଯୌ ଇତି

ଆମେ ତିନିଜଣ ସଦା ସଙ୍ଗେ ରହୁଥିଲୁ, ତଥାପି ଏହି ଉଲ୍ଟା ଅବସ୍ଥା କିପରି ହେଲା? ସାଧାରଣତଃ ମାଆ ବୃଦ୍ଧ ହୁଏ, ପୁଅମାନେ ଯୁବା ହୁଏ।

ଅତଃ ଶୋଚାମି ଚାତ୍ମାନଂ ଵିସ୍ମଯାଵିଷ୍ଟମାନସା । ଵଦ ଯୋଗନିଧେ ଧୀମନ୍ କାରଣଂ ଚାତ୍ର କିଂ ଭଵେତ୍

ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ନିଜକୁ ଦୁଃଖିତ ବୋଧ କରୁଛି, ମୋର ମନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇଛି; ହେ ଯୋଗସମ୍ପଦା, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏଠାରେ କ'ଣ କାରଣ ଅଛି କହ।

ନାରଦ ଉଵାଚ - ଜ୍ଞାନେନାତ୍ମନି ପଶ୍ଯାମି ସର୍ଵଂ ଏତତ୍ ତଵାନଘେ । ନ ଵିଷାଦଃ ତ୍ଵଯା କାର୍ଯୋ ହରିଃ ଶଂ ତେ କରିଷ୍ଯତି

ନାରଦ କହିଲେ — ହେ ନିର୍ମଳ ଏକ, ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା ଆପଣଙ୍କ ମନରେ ଦେଖୁଛି । ଆପଣ ଦୁଃଖିତ ହେବାକୁ ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ହରି ଆପଣଙ୍କ ଭଲ କରିବେ ।

ସୂତ ଉଵାଚ - କ୍ଷଣମାତ୍ରେଣ ତଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ଊଚେ ମୁନୀଶ୍ଵରଃ

ସୂତ କହିଲେ — ସେଇ କଥାକୁ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବୁଝି, ମହାମୁନି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।

ନାରଦ ଉଵାଚ - ଶ୍ରୁଣୁଷ୍ଵଵହିତା ବାଲେ ଯୋଗୋଽଯଂ ଦାରୁଣା କଲିଃ । ତେନ ଲୁପ୍ତଃ ସଦାଚାରୋ ଯୋଗମାର୍ଗଃ ତପାଂସି ଚ

ନାରଦ କହିଲେ — ହେ ଝିଅ, ଆଗ୍ରହରେ ଶୁଣ । ଏହି ଯୋଗ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର କଳିଯୁଗ ଦ୍ୱାରା ସଦାଚାର, ଯୋଗର ପଥ ଏବଂ ତପସ୍ୟା ହରାଇଯାଇଛି ।

ଜନା ଅଘାସୁରାଯନ୍ତେ ଶାଠ୍ଯଦୁଷ୍କର୍ମକାରିଣଃ । ଇହ ସନ୍ତୋ ଵିଷୀଦନ୍ତି ପ୍ରହୃଷ୍ଯନ୍ତି ହି ଅସାଧଵଃ । ଧତ୍ତେ ଧୈର୍ଯଂ ତୁ ଯୋ ଧୀମାନ୍ ସ ଧୀରଃ ପଣ୍ଡିତୋଽଥଵା

ଲୋକେ ଏବେ ଅଘାସୁର ପରି ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ଠକିବା ଓ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରୁଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ସଜ୍ଜନମାନେ ଦୁଃଖିତ, ଅସଜ୍ଜନମାନେ ଖୁସି; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରିଥାଏ, ସେଠି ତାହାକୁ ନିଜେ ପ୍ରକୃତ ଧୀର ଓ ପଣ୍ଡିତ କୁହାଯାଏ ।

ଅସ୍ପୃଶ୍ଯାନ୍ ଅଵଲୋକ୍ଯେଯଂ ଶେଷଭାରକରୀ ଧରା । ଵର୍ଷେ ଵର୍ଷେ କ୍ରମାତ୍ ଜାତା ମଂଗଲଂ ନାପି ଦୃଶ୍ଯତେ

ଏହି ଅସ୍ପୃଶ୍ୟମାନେ ଦେଖି, ପୃଥିବୀ ଏବେ ଭାର ବୋହୁଛି; ପ୍ରତିବର୍ଷ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ କୌଣସି ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ।

ନ ତ୍ଵାମପି ସୁତୈଃ ସାକଂ କୋଽପି ପଶ୍ଯତି ସାଂପ୍ରତମ୍ । ଉପେକ୍ଷିତାନୁରାଗାନ୍ଧୈଃ ଜର୍ଜରତ୍ଵେନ ସଂସ୍ଥିତା

ଏବେ ଆପଣଙ୍କୁ ଓ ଆପଣଙ୍କ ପୁଅମାନେକୁ କେହି ଦେଖୁନାହାନ୍ତି; ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆସକ୍ତିରେ ଅନ୍ଧ ଲୋକମାନେ ଅନଦୃଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଆପଣ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି ।