ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ଵୈ ଦେଵାନଭିଵନ୍ଦ୍ଯ ମହାଯଶାଃ। ଅଶଯିଷ୍ଟ ଗୁହାଵିଷ୍ଟୋ ନିଦ୍ରଯା ଦେଵଦତ୍ତଯା

ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେ ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ନର, ଦେବମାନେକୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ନିଦ୍ରାରେ ଶୋଇପଡ଼ିଲେ।

ଯଵନେ ଭସ୍ମସାନ୍ନୀତେ ଭଗଵାନ୍ସାତ୍ଵତର୍ଷଭଃ। ଆତ୍ମାନଂ ଦର୍ଶଯାମାସ ମୁଚୁକୁନ୍ଦାଯ ଧୀମତେ

ଯବନଟିଏ ଭସ୍ମରେ ପରିଣତ ହେବା ପରେ, ସାତ୍ୱତମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନ୍ ମୁଚୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ନିଜ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ।

ତମାଲୋକ୍ଯ ଘନଶ୍ଯାମଂ ପୀତକୌଶେଯଵାସସମ୍। ଶ୍ରୀଵତ୍ସଵକ୍ଷସଂ ଭ୍ରାଜତ୍କୌସ୍ତୁଭେନ ଵିରାଜିତମ୍

ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ମେଘ ଭଳି ଶ୍ୟାମ, ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଛାତିରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଓ କୌସ୍ତୁଭ ମଣିର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜ ଭରିଥିବା।

ଚତୁର୍ଭୁଜଂ ରୋଚମାନଂ ଵୈଜଯନ୍ତ୍ଯା ଚ ମାଲଯା। ଚାରୁପ୍ରସନ୍ନଵଦନଂ ସ୍ଫୁରନ୍ମକରକୁଣ୍ଡଲମ୍

ଚାରିଟିଏ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବାହୁ, ବୈଜୟନ୍ତୀ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଶୋଭାମୟ ଓ କୃପାଳୁ ମୁହଁ, ଚମକୁଥିବା ମକର କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା।

ପ୍ରେକ୍ଷଣୀଯଂ ନୃଲୋକସ୍ଯ ସାନୁରାଗସ୍ମିତେକ୍ଷଣମ୍। ଅପୀଚ୍ଯଵଯସଂ ମତ୍ତମୃଗେନ୍ଦ୍ରୋଦାରଵିକ୍ରମମ୍

ସମସ୍ତ ମଣିଷ ଲୋକ ପାଇଁ ଦେଖିବା ଯୋଗ୍ୟ, ପ୍ରେମ ଭରା ହସିଥିବା ଚକ୍ଷୁ, ଚିରଯୁବକ ଦେଖାଯାଉଥିବା, ମଦମସ୍ତ ସିଂହ ପରି ଗମ୍ଭୀର ଓ ଉଦାର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।

ପର୍ଯପୃଚ୍ଛନ୍ମହାବୁଦ୍ଧିସ୍ତେଜସା ତସ୍ଯ ଧର୍ଷିତଃ। ଶଙ୍କିତଃ ଶନକୈ ରାଜା ଦୁର୍ଧର୍ଷମିଵ ତେଜସା

ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ, ସେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ରାଜା ସନ୍ଦେହ ଓ ସାବଧାନତାରେ ହଳୁହଳୁ ପଚାରିଲେ, ଯେପରି ଅଜୟ ଶକ୍ତି ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଛନ୍ତି।

ଶ୍ରୀମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଉଵାଚ। କୋ ଭଵାନିହ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵିପିନେ ଗିରିଗହ୍ଵରେ। ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ପଦ୍ମପଲାଶାଭ୍ଯାଂ ଵିଚରସ୍ଯୁରୁକଣ୍ଟକେ

ଶ୍ରୀମୁଚୁକୁନ୍ଦ କହିଲେ: ଏଠାରେ ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ, ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ, ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଚରଣ ଦ୍ୱାରା କାଣ୍ଟା ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିବା, ଆପଣ କିଏ?

କିଂ ସ୍ଵିତ୍ତେଜସ୍ଵିନାଂ ତେଜୋ ଭଗଵାନ୍ଵା ଵିଭାଵସୁଃ। ସୂର୍ଯଃ ସୋମୋ ମହେନ୍ଦ୍ରୋ ଵା ଲୋକପାଲୋ ପରୋଽପି ଵା

ପ୍ରଭୁ, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ଲୋକର ରକ୍ଷକ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦିପ୍ତିମାନଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ତୁମର ତୁଳନାରେ କଣ?

ମନ୍ଯେ ତ୍ଵାଂ ଦେଵଦେଵାନାଂ ତ୍ରଯାଣାଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭମ୍। ଯଦ୍ବାଧସେ ଗୁହାଧ୍ଵାନ୍ତଂ ପ୍ରଦୀପଃ ପ୍ରଭଯା ଯଥା

ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବୋଲି ଭାବୁଛି, କାରଣ ତୁମେ ଦୀପର ଆଲୋକ ଭଳି ଗୁହାର ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କରିଦେଉଛ.

ଶୁଶ୍ରୂଷତାମଵ୍ଯଲୀକମସ୍ମାକଂ ନରପୁଙ୍ଗଵ। ସ୍ଵଜନ୍ମ କର୍ମ ଗୋତ୍ରଂ ଵା କଥ୍ଯତାଂ ଯଦି ରୋଚତେ

ମାନ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଯଦି ତୁମର ଇଚ୍ଛା ଥାଏ, ଆମେ ନିର୍ମଳ ଭାବରେ ସେବା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଦୟାକରି ତୁମର ଜନ୍ମ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବଂଶ ବିଷୟରେ କହିଦିଅ.

ଵଯଂ ତୁ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ଐକ୍ଷ୍ଵାକାଃ କ୍ଷତ୍ରବନ୍ଧଵଃ। ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଯୌଵନାଶ୍ଵାତ୍ମଜଃ ପ୍ରଭୋ

ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ଆମେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର କ୍ଷତ୍ରିୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀ; ମୁଁ ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କର ପୁତ୍ର ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ନାମରେ ପରିଚିତ.

ଚିରପ୍ରଜାଗରଶ୍ରାନ୍ତୋ ନିଦ୍ରଯାପହତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ଶଯେଽସ୍ମିନ୍ଵିଜନେ କାମଂ କେନାପ୍ଯୁତ୍ଥାପିତୋଽଧୁନା

ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଜାଗି ରହିବାରେ କ୍ଲାନ୍ତ, ନିଦ୍ରାରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ, ଏକା ଏଠାରେ ଶୁଇଥିଲି, ଏବେ କିଏ ମୋତେ ଜାଗେଇଦେଲା.

ସୋଽପି ଭସ୍ମୀକୃତୋ ନୂନମାତ୍ମୀଯେନୈଵ ପାପ୍ମନା। ଅନନ୍ତରଂ ଭଵାନ୍ଶ୍ରୀମାଂଲ୍ଲକ୍ଷିତୋଽମିତ୍ରଶାସନଃ

ସେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପାପରେ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲା; ତା'ପରେ ଆପଣ, ଶ୍ରୀମାନ୍, ଶତ୍ରୁ ଦମନରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଦେଖାଦେଲେ.

ତେଜସା ତେଽଵିଷହ୍ଯେଣ ଭୂରି ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ନ ଶକ୍ନୁମଃ। ହତୌଜସା ମହାଭାଗ ମାନନୀଯୋଽସି ଦେହିନାମ୍

ଆପଣଙ୍କର ଦୀପ୍ତି ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଯେ ଆମେ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ; ମହାଭାଗ, ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ସମ୍ମାନିତ.

ଏଵଂ ସମ୍ଭାଷିତୋ ରାଜ୍ଞା ଭଗଵାନ୍ଭୂତଭାଵନଃ। ପ୍ରତ୍ଯାହ ପ୍ରହସନ୍ଵାଣ୍ଯା ମେଘନାଦଗଭୀରଯା

ରାଜାଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଭୂତମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭଗବାନ୍ ହସି ହସି ମେଘର ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ.

ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ। ଜନ୍ମକର୍ମାଭିଧାନାନି ସନ୍ତି ମେଽଙ୍ଗ ସହସ୍ରଶଃ। ନ ଶକ୍ଯନ୍ତେଽନୁସଙ୍ଖ୍ଯାତୁମନନ୍ତତ୍ଵାନ୍ମଯାପି ହି

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ କହିଲେ: ମୋର ଜନ୍ମ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ନାମ ହଜାର ହଜାର ଅଛି; ଏମିତି ଅନନ୍ତ ଥିବାରୁ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଗଣନା କରିପାରିବିନାହିଁ.

କ୍ଵଚିଦ୍ରଜାଂସି ଵିମମେ ପାର୍ଥିଵାନ୍ଯୁରୁଜନ୍ମଭିଃ। ଗୁଣକର୍ମାଭିଧାନାନି ନ ମେ ଜନ୍ମାନି କର୍ହିଚିତ୍

କେବେ କେବେ ମୁଁ ବଡ଼ ବଡ଼ ଜନ୍ମମାନଙ୍କ ସହ ଏହି ପୃଥିବୀର ଜନ୍ମ ଦେଖିଛି; କିନ୍ତୁ ମୋର ଜନ୍ମ କେବେ ଗୁଣ, କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ନାମରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ.

କାଲତ୍ରଯୋପପନ୍ନାନି ଜନ୍ମକର୍ମାଣି ମେ ନୃପ। ଅନୁକ୍ରମନ୍ତୋ ନୈଵାନ୍ତଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ପରମର୍ଷଯଃ

ରାଜା, ମୋର ଜନ୍ମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ତିନି କାଳରେ ବ୍ୟାପି; ଏହାକୁ ଅନୁସୃତି କରିବାରେ ମହାଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିପାରନାହିଁ.

ତଥାପ୍ଯଦ୍ଯତନାନ୍ଯଙ୍ଗ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ଗଦତୋ ମମ। ଵିଜ୍ଞାପିତୋ ଵିରିଞ୍ଚେନ ପୁରାହଂ ଧର୍ମଗୁପ୍ତଯେ

ତଥାପି, ମିତ୍ର, ଏବେ ମୋର ବର୍ତ୍ତମାନ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ଶୁଣ; ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଧର୍ମର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମୋତେ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ.

ଭୂମେର୍ଭାରାଯମାଣାନାମସୁରାଣାଂ କ୍ଷଯାଯ ଚ। ଅଵତୀର୍ଣୋ ଯଦୁକୁଲେ ଗୃହ ଆନକଦୁନ୍ଦୁଭେଃ। ଵଦନ୍ତି ଵାସୁଦେଵେତି ଵସୁଦେଵସୁତଂ ହି ମାମ୍

ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ନଶ୍ୱ କରିବା ପାଇଁ, ମୁଁ ଯଦୁ ବଂଶରେ ଆନକଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ଘରେ ଅବତରିଛି; ଲୋକମାନେ ମୋତେ ବସୁଦେବ, ବସୁଦେବଙ୍କର ପୁତ୍ର ବୋଲି କହନ୍ତି.

କାଲନେମିର୍ହତଃ କଂସଃ ପ୍ରଲମ୍ବାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ସଦ୍ଦ୍ଵିଷଃ। ଅଯଂ ଚ ଯଵନୋ ଦଗ୍ଧୋ ରାଜଂସ୍ତେ ତିଗ୍ମଚକ୍ଷୁଷା

କାଳନେମି, କଂସ, ପ୍ରଲମ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ନଶ୍ୱ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏହି ଯବନ ମଧ୍ୟ ତୁମର ତୀବ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଛି, ରାଜା.

ସୋଽହଂ ତଵାନୁଗ୍ରହାର୍ଥଂ ଗୁହାମେତାମୁପାଗତଃ। ପ୍ରାର୍ଥିତଃ ପ୍ରଚୁରଂ ପୂର୍ଵଂ ତ୍ଵଯାହଂ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲଃ

ମୁଁ ତୁମର ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଁ ଏହି ଗୁହାକୁ ଆସିଛି; ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ମୋତେ ବହୁ ଭାବରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲେ, ମୁଁ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟାଶୀଳ.

ଵରାନ୍ଵୃଣୀଷ୍ଵ ରାଜର୍ଷେ ସର୍ଵାନ୍କାମାନ୍ଦଦାମି ତେ। ମାଂ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଜନଃ କଶ୍ଚିନ୍ନ ଭୂଯୋଽର୍ହତି ଶୋଚିତୁମ୍

ରାଜାଋଷି, ଚାହିଁଥିବା ବର ଚୟନ କର; ମୁଁ ତୁମର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଦେଉଛି। ଯେଉଁ ଜଣେ ମୋର ଦୟା ପାଇଥିବେ, ସେ ପୁନି କେବେ ଦୁଃଖିତ ହେବାକୁ ପଡିବିନାହିଁ.

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତଂ ପ୍ରଣମ୍ଯାହ ମୁଚୁକୁନ୍ଦୋ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ। ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନାରାଯଣଂ ଦେଵଂ ଗର୍ଗଵାକ୍ଯମନୁସ୍ମରନ୍

ଶ୍ରୀଶୁକ କହିଲେ: ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଆନନ୍ଦରେ ଭରି, ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି, ଗର୍ଗଙ୍କର କଥା ସ୍ମରଣ କରି, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ.

ଶ୍ରୀମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଉଵାଚ। ଵିମୋହିତୋଽଯଂ ଜନ ଈଶ ମାଯଯା ତ୍ଵଦୀଯଯା ତ୍ଵାଂ ନ ଭଜତ୍ଯନର୍ଥଦୃକ୍। ସୁଖାଯ ଦୁଃଖପ୍ରଭଵେଷୁ ସଜ୍ଜତେ ଗୃହେଷୁ ଯୋଷିତ୍ପୁରୁଷଶ୍ଚ ଵଞ୍ଚିତଃ

ଶ୍ରୀମୁଚୁକୁନ୍ଦ କହିଲେ: ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଜନ ତୁମର ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ, ତୁମକୁ ପୂଜା କରିନାହିଁ, କେବଳ ଅନର୍ଥକୁ ଦେଖିଥାଏ; ସୁଖ ଚାହିଁ, ଘର, ଜନନୀ, ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ଭ୍ରମିତ ହୁଏ.

ଲବ୍ଧ୍ଵା ଜନୋ ଦୁର୍ଲଭମତ୍ର ମାନୁଷଂ। କଥଞ୍ଚିଦଵ୍ଯଙ୍ଗମଯତ୍ନତୋଽନଘ। ପାଦାରଵିନ୍ଦଂ ନ ଭଜତ୍ଯସନ୍ମତିର୍। ଗୃହାନ୍ଧକୂପେ ପତିତୋ ଯଥା ପଶୁଃ

ହେ ନିର୍ମଳ, ଏଠାରେ ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଇବା ପରେ, କିପରି ଅସୁସ୍ଥ ନହେଇ, କୌଣସି ପ୍ରୟାସ ଛଡ଼ା, ଯଦି କିଏ ତୁମର ପଦପଦ୍ମକୁ ଭଜନ କରେନି, ତାହାର ଭ୍ରାନ୍ତ ମନ ଦ୍ୱାରା ସେ ଗୃହର ଅନ୍ଧକୁପରେ ପଶିଯାଏ, ଏକ ପଶୁ ପରି।

ମମୈଷ କାଲୋଽଜିତ ନିଷ୍ଫଲୋ ଗତୋ ରାଜ୍ଯଶ୍ରିଯୋନ୍ନଦ୍ଧମଦସ୍ଯ ଭୂପତେଃ। ମର୍ତ୍ଯାତ୍ମବୁଦ୍ଧେଃ ସୁତଦାରକୋଶଭୂଷ୍ଵାସଜ୍ଜମାନସ୍ଯ ଦୁରନ୍ତଚିନ୍ତଯା

ହେ ଅଜିତ, ମୋର ଏହି ସମୟ ଅର୍ଥହୀନ ଭାବରେ ଚାଲିଗଲା, ରାଜ୍ୟର ଶ୍ରୀରେ ମତି ହୋଇ, ମରଣଶୀଳ ଦେହକୁ ନିଜ ମନେଇ, ପିଲା, ଜନାନୀ, ଧନ, ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଗଭୀର ଆସକ୍ତି ରଖି, ଅନେକ ଚିନ୍ତାରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିଲି।

କଲେଵରେଽସ୍ମିନ୍ଘଟକୁଡ୍ଯସନ୍ନିଭେ। ନିରୂଢମାନୋ ନରଦେଵ ଇତ୍ଯହମ୍। ଵୃତୋ ରଥେଭାଶ୍ଵପଦାତ୍ଯନୀକପୈର୍। ଗାଂ ପର୍ଯଟଂସ୍ତ୍ଵାଗଣଯନ୍ସୁଦୁର୍ମଦଃ

ଏହି ଦେହଟି ମାଟିର ଘଡ଼ା ପରି, ମୁଁ 'ନରଦେବ' ଭାବରେ ବସିଥିଲି, ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ପଦାତି ଓ ଅନେକ ଅନୁଚର ଦ୍ୱାରା ଘିରି, ଭୂମିରେ ଅଭିମାନରେ ଘୂରୁଥିଲି, ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଗଣନା କରିନଥିଲି।

ପ୍ରମତ୍ତମୁଚ୍ଚୈରିତିକୃତ୍ଯଚିନ୍ତଯା ପ୍ରଵୃଦ୍ଧଲୋଭଂ ଵିଷଯେଷୁ ଲାଲସମ୍। ତ୍ଵମପ୍ରମତ୍ତଃ ସହସାଭିପଦ୍ଯସେ କ୍ଷୁଲ୍ଲେଲିହାନୋଽହିରିଵାଖୁମନ୍ତକଃ

ମୁଁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଭାବନାରେ ମତି ହୋଇ, ଭୋଗବାସନାରେ ଲୋଭ ବୃଦ୍ଧି ହେଉଥିଲା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖ ପାଇଁ ଆସକ୍ତି ରଖିଥିଲି; କିନ୍ତୁ ତୁମେ, ଅଚଳ, ହଠାତ୍ ଆସିଯାଉଛ, ମୃତ୍ୟୁ, ଏକ ସାପ ପରି ମାଉସର ଗୁହାକୁ ଚାଟିବା ପରି।