ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ସ ଉତ୍ଥାଯ ଚିରଂ ସୁପ୍ତଃ ଶନୈରୁନ୍ମୀଲ୍ଯ ଲୋଚନେ। ଦିଶୋ ଵିଲୋକଯନ୍ପାର୍ଶ୍ଵେ ତମଦ୍ରାକ୍ଷୀଦଵସ୍ଥିତମ୍

ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଶୁଇଥିବା ପରେ ଉଠି, ହଳୁହଳୁ ଆଖି ଖୋଲିଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚାଲି ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ସେ ମନୁଷ୍ୟଟିଏ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛି।

ସ ତାଵତ୍ତସ୍ଯ ରୁଷ୍ଟସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟିପାତେନ ଭାରତ। ଦେହଜେନାଗ୍ନିନା ଦଗ୍ଧୋ ଭସ୍ମସାଦଭଵତ୍କ୍ଷଣାତ୍

ହେ ଭାରତବଂଶୀ, ସେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ରୁଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଗ୍ନିରେ, ସେ ଯବନଟିଏ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଭସ୍ମରେ ପରିଣତ ହେଲା।

ଶ୍ରୀରାଜୋଵାଚ। କୋ ନାମ ସ ପୁମାନ୍ବ୍ରହ୍ମନ୍କସ୍ଯ କିଂ ଵୀର୍ଯ ଏଵ ଚ। କସ୍ମାଦ୍ଗୁହାଂ ଗତଃ ଶିଷ୍ଯେ କିଂ ତେଜୋ ଯଵନାର୍ଦନଃ

ରାଜା ପଚାରିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ମନୁଷ୍ୟ କିଏ, କେଉଁ ବଂଶର, କେଉଁ ପ୍ରଭାବ ଥିଲା? କାହିଁକି ସେ ଗୁହାକୁ ଯାଇ ଶୋଇଥିଲେ? ଯବନଂକୁ ନଶ୍ୱନ କରିଥିବା ତାଙ୍କର ତେଜ କେମିତି ଥିଲା?

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ। ସ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲେ ଜାତୋ ମାନ୍ଧାତୃତନଯୋ ମହାନ୍। ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଃ ସତ୍ଯସଙ୍ଗରଃ

ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହିଲେ: ସେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ମାନ୍ଧାତୃଙ୍କର ପୁତ୍ର, ମହାନ ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ଏବଂ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ।

ସ ଯାଚିତଃ ସୁରଗଣୈରିନ୍ଦ୍ରାଦ୍ଯୈରାତ୍ମରକ୍ଷଣେ। ଅସୁରେଭ୍ଯଃ ପରିତ୍ରସ୍ତୈସ୍ତଦ୍ରକ୍ଷାଂ ସୋଽକରୋଚ୍ଚିରମ୍

ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅସୁରମାନେଠାରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ; ଭୟଭୀତ ଦେବମାନେ ପାଇଁ ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।

ଲବ୍ଧ୍ଵା ଗୁହଂ ତେ ସ୍ଵଃପାଲଂ ମୁଚୁକୁନ୍ଦମଥାବ୍ରୁଵନ୍। ରାଜନ୍ଵିରମତାଂ କୃଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଭଵାନ୍ନଃ ପରିପାଲନାତ୍

ଦେବମାନେ ଗୁହାରେ ତାଙ୍କର ରକ୍ଷକ ମୁଚୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ଦେଖି, କହିଲେ: ହେ ରାଜା, ଆମ ପାଇଁ ଏହି କଷ୍ଟକର ରକ୍ଷା କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଏବେ ବିରତ ହୁଅ।

ନରଲୋକଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ରାଜ୍ଯଂ ନିହତକଣ୍ଟକମ୍। ଅସ୍ମାନ୍ପାଲଯତୋ ଵୀର କାମାସ୍ତେ ସର୍ଵ ଉଜ୍ଝିତାଃ

ହେ ବୀର, ତୁମେ ମଣିଷ ଲୋକ ଓ ଶତ୍ରୁଶୂନ୍ୟ ରାଜ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ି, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଲାଗିଥିଲେ; ଏହାରେ ତୁମ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ତ୍ୟାଗ ହୋଇଯାଇଛି।

ସୁତା ମହିଷ୍ଯୋ ଭଵତୋ ଜ୍ଞାତଯୋଽମାତ୍ଯମନ୍ତ୍ରିଣଃ। ପ୍ରଜାଶ୍ଚ ତୁଲ୍ଯକାଲୀନା ନାଧୁନା ସନ୍ତି କାଲିତାଃ

ତୁମର ପୁଅ, ରାଣୀମାନେ, ଆତ୍ମୀୟ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ସହଚରମାନେ, ଏବଂ ତୁମ ସମୟର ପ୍ରଜାମାନେ, ଏବେ ଏହି ସମୟରେ କେହି ବଞ୍ଚିନାହାନ୍ତି।

କାଲୋ ବଲୀଯାନ୍ବଲିନାଂ ଭଗଵାନୀଶ୍ଵରୋଽଵ୍ଯଯଃ। ପ୍ରଜାଃ କାଲଯତେ କ୍ରୀଡନ୍ପଶୁପାଲୋ ଯଥା ପଶୂନ୍

କାଳ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅବିନାଶୀ ଭଗବାନ୍; ସେ ଖେଳ କରି କ୍ରମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ନଶ୍ୱନ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଗୋପାଳ ଗୋମାନେକୁ ନେଇଯାନ୍ତି।

ଵରଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଋତେ କୈଵଲ୍ଯମଦ୍ଯ ନଃ। ଏକ ଏଵେଶ୍ଵରସ୍ତସ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁରଵ୍ଯଯଃ

ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ତୁମେ ଆମଠାରୁ ମୁକ୍ତି ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବର ଚାହିଁପାର; ଏହି ଦିନ ମୁକ୍ତି ଦେବା ଆମ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଏକମାତ୍ର ନାଥ ଅଛନ୍ତି, ସେ ଅବିନାଶୀ ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁ।

ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ଵୈ ଦେଵାନଭିଵନ୍ଦ୍ଯ ମହାଯଶାଃ। ଅଶଯିଷ୍ଟ ଗୁହାଵିଷ୍ଟୋ ନିଦ୍ରଯା ଦେଵଦତ୍ତଯା

ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେ ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ନର, ଦେବମାନେକୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ନିଦ୍ରାରେ ଶୋଇପଡ଼ିଲେ।

ଯଵନେ ଭସ୍ମସାନ୍ନୀତେ ଭଗଵାନ୍ସାତ୍ଵତର୍ଷଭଃ। ଆତ୍ମାନଂ ଦର୍ଶଯାମାସ ମୁଚୁକୁନ୍ଦାଯ ଧୀମତେ

ଯବନଟିଏ ଭସ୍ମରେ ପରିଣତ ହେବା ପରେ, ସାତ୍ୱତମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନ୍ ମୁଚୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ନିଜ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ।

ତମାଲୋକ୍ଯ ଘନଶ୍ଯାମଂ ପୀତକୌଶେଯଵାସସମ୍। ଶ୍ରୀଵତ୍ସଵକ୍ଷସଂ ଭ୍ରାଜତ୍କୌସ୍ତୁଭେନ ଵିରାଜିତମ୍

ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ମେଘ ଭଳି ଶ୍ୟାମ, ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଛାତିରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଓ କୌସ୍ତୁଭ ମଣିର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜ ଭରିଥିବା।

ଚତୁର୍ଭୁଜଂ ରୋଚମାନଂ ଵୈଜଯନ୍ତ୍ଯା ଚ ମାଲଯା। ଚାରୁପ୍ରସନ୍ନଵଦନଂ ସ୍ଫୁରନ୍ମକରକୁଣ୍ଡଲମ୍

ଚାରିଟିଏ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବାହୁ, ବୈଜୟନ୍ତୀ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଶୋଭାମୟ ଓ କୃପାଳୁ ମୁହଁ, ଚମକୁଥିବା ମକର କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା।

ପ୍ରେକ୍ଷଣୀଯଂ ନୃଲୋକସ୍ଯ ସାନୁରାଗସ୍ମିତେକ୍ଷଣମ୍। ଅପୀଚ୍ଯଵଯସଂ ମତ୍ତମୃଗେନ୍ଦ୍ରୋଦାରଵିକ୍ରମମ୍

ସମସ୍ତ ମଣିଷ ଲୋକ ପାଇଁ ଦେଖିବା ଯୋଗ୍ୟ, ପ୍ରେମ ଭରା ହସିଥିବା ଚକ୍ଷୁ, ଚିରଯୁବକ ଦେଖାଯାଉଥିବା, ମଦମସ୍ତ ସିଂହ ପରି ଗମ୍ଭୀର ଓ ଉଦାର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।

ପର୍ଯପୃଚ୍ଛନ୍ମହାବୁଦ୍ଧିସ୍ତେଜସା ତସ୍ଯ ଧର୍ଷିତଃ। ଶଙ୍କିତଃ ଶନକୈ ରାଜା ଦୁର୍ଧର୍ଷମିଵ ତେଜସା

ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ, ସେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ରାଜା ସନ୍ଦେହ ଓ ସାବଧାନତାରେ ହଳୁହଳୁ ପଚାରିଲେ, ଯେପରି ଅଜୟ ଶକ୍ତି ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଛନ୍ତି।

ଶ୍ରୀମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଉଵାଚ। କୋ ଭଵାନିହ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵିପିନେ ଗିରିଗହ୍ଵରେ। ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ପଦ୍ମପଲାଶାଭ୍ଯାଂ ଵିଚରସ୍ଯୁରୁକଣ୍ଟକେ

ଶ୍ରୀମୁଚୁକୁନ୍ଦ କହିଲେ: ଏଠାରେ ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ, ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ, ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଚରଣ ଦ୍ୱାରା କାଣ୍ଟା ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିବା, ଆପଣ କିଏ?

କିଂ ସ୍ଵିତ୍ତେଜସ୍ଵିନାଂ ତେଜୋ ଭଗଵାନ୍ଵା ଵିଭାଵସୁଃ। ସୂର୍ଯଃ ସୋମୋ ମହେନ୍ଦ୍ରୋ ଵା ଲୋକପାଲୋ ପରୋଽପି ଵା

ପ୍ରଭୁ, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ଲୋକର ରକ୍ଷକ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦିପ୍ତିମାନଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ତୁମର ତୁଳନାରେ କଣ?

ମନ୍ଯେ ତ୍ଵାଂ ଦେଵଦେଵାନାଂ ତ୍ରଯାଣାଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭମ୍। ଯଦ୍ବାଧସେ ଗୁହାଧ୍ଵାନ୍ତଂ ପ୍ରଦୀପଃ ପ୍ରଭଯା ଯଥା

ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବୋଲି ଭାବୁଛି, କାରଣ ତୁମେ ଦୀପର ଆଲୋକ ଭଳି ଗୁହାର ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କରିଦେଉଛ.

ଶୁଶ୍ରୂଷତାମଵ୍ଯଲୀକମସ୍ମାକଂ ନରପୁଙ୍ଗଵ। ସ୍ଵଜନ୍ମ କର୍ମ ଗୋତ୍ରଂ ଵା କଥ୍ଯତାଂ ଯଦି ରୋଚତେ

ମାନ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଯଦି ତୁମର ଇଚ୍ଛା ଥାଏ, ଆମେ ନିର୍ମଳ ଭାବରେ ସେବା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଦୟାକରି ତୁମର ଜନ୍ମ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବଂଶ ବିଷୟରେ କହିଦିଅ.

ଵଯଂ ତୁ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ଐକ୍ଷ୍ଵାକାଃ କ୍ଷତ୍ରବନ୍ଧଵଃ। ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଯୌଵନାଶ୍ଵାତ୍ମଜଃ ପ୍ରଭୋ

ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ଆମେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର କ୍ଷତ୍ରିୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀ; ମୁଁ ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କର ପୁତ୍ର ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ନାମରେ ପରିଚିତ.

ଚିରପ୍ରଜାଗରଶ୍ରାନ୍ତୋ ନିଦ୍ରଯାପହତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ଶଯେଽସ୍ମିନ୍ଵିଜନେ କାମଂ କେନାପ୍ଯୁତ୍ଥାପିତୋଽଧୁନା

ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଜାଗି ରହିବାରେ କ୍ଲାନ୍ତ, ନିଦ୍ରାରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ, ଏକା ଏଠାରେ ଶୁଇଥିଲି, ଏବେ କିଏ ମୋତେ ଜାଗେଇଦେଲା.

ସୋଽପି ଭସ୍ମୀକୃତୋ ନୂନମାତ୍ମୀଯେନୈଵ ପାପ୍ମନା। ଅନନ୍ତରଂ ଭଵାନ୍ଶ୍ରୀମାଂଲ୍ଲକ୍ଷିତୋଽମିତ୍ରଶାସନଃ

ସେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପାପରେ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲା; ତା'ପରେ ଆପଣ, ଶ୍ରୀମାନ୍, ଶତ୍ରୁ ଦମନରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଦେଖାଦେଲେ.

ତେଜସା ତେଽଵିଷହ୍ଯେଣ ଭୂରି ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ନ ଶକ୍ନୁମଃ। ହତୌଜସା ମହାଭାଗ ମାନନୀଯୋଽସି ଦେହିନାମ୍

ଆପଣଙ୍କର ଦୀପ୍ତି ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଯେ ଆମେ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ; ମହାଭାଗ, ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ସମ୍ମାନିତ.

ଏଵଂ ସମ୍ଭାଷିତୋ ରାଜ୍ଞା ଭଗଵାନ୍ଭୂତଭାଵନଃ। ପ୍ରତ୍ଯାହ ପ୍ରହସନ୍ଵାଣ୍ଯା ମେଘନାଦଗଭୀରଯା

ରାଜାଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଭୂତମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭଗବାନ୍ ହସି ହସି ମେଘର ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ.

ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ। ଜନ୍ମକର୍ମାଭିଧାନାନି ସନ୍ତି ମେଽଙ୍ଗ ସହସ୍ରଶଃ। ନ ଶକ୍ଯନ୍ତେଽନୁସଙ୍ଖ୍ଯାତୁମନନ୍ତତ୍ଵାନ୍ମଯାପି ହି

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ କହିଲେ: ମୋର ଜନ୍ମ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ନାମ ହଜାର ହଜାର ଅଛି; ଏମିତି ଅନନ୍ତ ଥିବାରୁ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଗଣନା କରିପାରିବିନାହିଁ.

କ୍ଵଚିଦ୍ରଜାଂସି ଵିମମେ ପାର୍ଥିଵାନ୍ଯୁରୁଜନ୍ମଭିଃ। ଗୁଣକର୍ମାଭିଧାନାନି ନ ମେ ଜନ୍ମାନି କର୍ହିଚିତ୍

କେବେ କେବେ ମୁଁ ବଡ଼ ବଡ଼ ଜନ୍ମମାନଙ୍କ ସହ ଏହି ପୃଥିବୀର ଜନ୍ମ ଦେଖିଛି; କିନ୍ତୁ ମୋର ଜନ୍ମ କେବେ ଗୁଣ, କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ନାମରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ.

କାଲତ୍ରଯୋପପନ୍ନାନି ଜନ୍ମକର୍ମାଣି ମେ ନୃପ। ଅନୁକ୍ରମନ୍ତୋ ନୈଵାନ୍ତଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ପରମର୍ଷଯଃ

ରାଜା, ମୋର ଜନ୍ମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ତିନି କାଳରେ ବ୍ୟାପି; ଏହାକୁ ଅନୁସୃତି କରିବାରେ ମହାଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିପାରନାହିଁ.

ତଥାପ୍ଯଦ୍ଯତନାନ୍ଯଙ୍ଗ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ଗଦତୋ ମମ। ଵିଜ୍ଞାପିତୋ ଵିରିଞ୍ଚେନ ପୁରାହଂ ଧର୍ମଗୁପ୍ତଯେ

ତଥାପି, ମିତ୍ର, ଏବେ ମୋର ବର୍ତ୍ତମାନ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ଶୁଣ; ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଧର୍ମର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମୋତେ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ.