( ଵସଂତତିଲକା ) ଯୋ ଦୁର୍ଵିମର୍ଶପଥଯା ନିଜମାଯଯେଦଂ ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୁଣାନ୍ ଵିଭଜତେ ତଦନୁପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ । ତସ୍ମୈ ନମୋ ଦୁରଵବୋଧଵିହାରତନ୍ତ୍ର ସଂସାରଚକ୍ରଗତଯେ ପରମେଶ୍ଵରାଯ
ଯିଏ ନିଜ ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ସଂସାରକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ତାହାର ଗୁଣଗୁଡିକୁ ବିଭାଜନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପରେ ନିଜେ ତାହାରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସେ ଅପରିଚ୍ଛିନ୍ନ ଲୀଳାର ମାଲିକ, ସଂସାର ଚକ୍ରରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମୁଁ ଶିରୋନମ୍ର ହୋଇ ପ୍ରଣାମ କରେ।
ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ - ( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ଇତ୍ଯଭିପ୍ରେତ୍ଯ ନୃପତେଃ ଅଭିପ୍ରାଯଂ ସ ଯାଦଵଃ । ସୁହୃଦ୍ଭିଃ ସମନୁଜ୍ଞାତଃ ପୁନର୍ଯଦୁପୁରୀମଗାତ୍
ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଏପରି ଭାବି, ସେ ଯଦୁବଂଶୀ ରାଜାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବୁଝି, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ, ପୁଣି ଯଦୁପୁରୀକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଶଶଂସ ରାମକୃଷ୍ଣାଭ୍ଯାଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ପାଣ୍ଡଵାନ୍ ପ୍ରତି କୌରଵ୍ଯ ଯଦର୍ଥଂ ପ୍ରେଷିତଃ ସ୍ଵଯମ୍
ସେ ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲେ, ଯାହା ପାଇଁ ସେ ନିଜେ ପଠାଯାଇଥିଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ଦଶମସ୍କନ୍ଧେ ପୂର୍ଵାର୍ଧେ ଏକୋନପଞ୍ଚାଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ପରମହଂସମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମ ଅର୍ଧର ଉନଚାଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ରାମକୃଷ୍ଣଯୋର୍ଜରାସନ୍ଧେନ ସହ ଯୁଦ୍ଧଂ, ଦ୍ଵାରକାଦୁର୍ଗନିର୍ମାଣଂଚ - ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ। ଅସ୍ତିଃ ପ୍ରାପ୍ତିଶ୍ଚ କଂସସ୍ଯ ମହିଷ୍ଯୌ ଭରତର୍ଷଭ। ମୃତେ ଭର୍ତରି ଦୁଃଖାର୍ତେ ଈଯତୁଃ ସ୍ମ ପିତୁର୍ଗୃହାନ୍
ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହିଲେ: ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, କଂସଙ୍କ ଦୁଇ ରାଣୀ ଅସ୍ତି ଓ ପ୍ରାପ୍ତି, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ।
ପିତ୍ରେ ମଗଧରାଜାଯ ଜରାସନ୍ଧାଯ ଦୁଃଖିତେ। ଵେଦଯାଂ ଚକ୍ରତୁଃ ସର୍ଵମାତ୍ମଵୈଧଵ୍ଯକାରଣମ୍
ସେମାନେ ଦୁଃଖିତ ମାଗଧରାଜ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କୁ ନିଜମାନେ ବିଧବା ହେବାର କାରଣ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲେ।
ସ ତଦପ୍ରିଯମାକର୍ଣ୍ଯ ଶୋକାମର୍ଷଯୁତୋ ନୃପ। ଅଯାଦଵୀଂ ମହୀଂ କର୍ତୁଂ ଚକ୍ରେ ପରମମୁଦ୍ଯମମ୍
ସେ ଅପ୍ରିୟ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଶୋକ ଓ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଯଦୁବଂଶକୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ବଡ଼ ପ୍ରୟାସ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଅକ୍ଷୌହିଣୀଭିର୍ଵିଂଶତ୍ଯା ତିସୃଭିଶ୍ଚାପି ସଂଵୃତଃ। ଯଦୁରାଜଧାନୀଂ ମଥୁରାଂ ନ୍ଯରୁଧତ୍ସର୍ଵତୋ ଦିଶମ୍
ବିଶ୍ ଏବଂ ତିନି ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ନେଇ, ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଯଦୁରାଜଧାନୀ ମଥୁରାକୁ ଅଘାତ କଲେ।
ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ତଦ୍ବଲଂ କୃଷ୍ଣ ଉଦ୍ଵେଲମିଵ ସାଗରମ୍। ସ୍ଵପୁରଂ ତେନ ସଂରୁଦ୍ଧଂ ସ୍ଵଜନଂ ଚ ଭଯାକୁଲମ୍
କୃଷ୍ଣ ଦେଖିଲେ, ସେ ସେନା ସମୁଦ୍ର ପରି ବଢ଼ିଯାଉଛି, ନିଜ ସହର ଘେରାଯାଇଛି, ଏବଂ ନିଜ ଲୋକମାନେ ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର।
ଚିନ୍ତଯାମାସ ଭଗଵାନ୍ହରିଃ କାରଣମାନୁଷଃ। ତଦ୍ଦେଶକାଲାନୁଗୁଣଂ ସ୍ଵାଵତାରପ୍ରଯୋଜନମ୍
ପ୍ରଭୁ ହରି ନିଜ ମାନବ ଶରୀରରେ ଏହି ସମୟ, ସ୍ଥାନ ଓ ପରିସ୍ଥିତି ଅନୁଯାୟୀ ନିଜ ଅବତାରର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଭାବିଲେ।
ହନିଷ୍ଯାମି ବଲଂ ହ୍ଯେତଦ୍ଭୁଵି ଭାରଂ ସମାହିତମ୍। ମାଗଧେନ ସମାନୀତଂ ଵଶ୍ଯାନାଂ ସର୍ଵଭୂଭୁଜାମ୍
ମୁଁ ଏହି ସେନାକୁ ନଶ୍ଟ କରିବି, ଯାହା ମାଗଧରାଜ ସମସ୍ତ ଅଧୀନ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଏକଠା କରି ଭୂମିରେ ଭାର ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି।
ଅକ୍ଷୌହିଣୀଭିଃ ସଙ୍ଖ୍ଯାତଂ ଭଟାଶ୍ଵରଥକୁଞ୍ଜରୈଃ। ମାଗଧସ୍ତୁ ନ ହନ୍ତଵ୍ଯୋ ଭୂଯଃ କର୍ତା ବଲୋଦ୍ଯମମ୍
ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ଦ୍ୱାରା ଗଣିଥିବା ସେ ସେନା, ସେନାନୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ହାତୀ ସହିତ ନଶ୍ଟ ହେବ, କିନ୍ତୁ ମାଗଧରାଜଙ୍କୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ସେ ପୁଣି ସେନା ଏକଠା କରିବେ।
ଏତଦର୍ଥୋଽଵତାରୋଽଯଂ ଭୂଭାରହରଣାଯ ମେ। ସଂରକ୍ଷଣାଯ ସାଧୂନାଂ କୃତୋଽନ୍ଯେଷାଂ ଵଧାଯ ଚ
ମୋ ଏହି ଅବତାରର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି: ଭୂମିର ଭାର କମେଇବା, ସାଧୁମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବା।
ଅନ୍ଯୋଽପି ଧର୍ମରକ୍ଷାଯୈ ଦେହଃ ସଂଭ୍ରିଯତେ ମଯା। ଵିରାମାଯାପ୍ଯଧର୍ମସ୍ଯ କାଲେ ପ୍ରଭଵତଃ କ୍ଵଚିତ୍
ଧର୍ମର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଶରୀର ଧାରଣ କରେ, ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ଅଧର୍ମ ବଢ଼ିଯାଏ, ସେଥିରେ ଶାନ୍ତି ଆଣିବା ପାଇଁ।
ଏଵଂ ଧ୍ଯାଯତି ଗୋଵିନ୍ଦ ଆକାଶାତ୍ସୂର୍ଯଵର୍ଚସୌ। ରଥାଵୁପସ୍ଥିତୌ ସଦ୍ଯଃ ସସୂତୌ ସପରିଚ୍ଛଦୌ
ଏପରି ଭାବିଥିବା ବେଳେ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଆକାଶରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟପରି ଦୁଇଟି ରଥ, ସାରଥି ଓ ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ଅଚାନକ ଆସିପହଞ୍ଚିଲା।
ଆଯୁଧାନି ଚ ଦିଵ୍ଯାନି ପୁରାଣାନି ଯଦୃଚ୍ଛଯା। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାନି ହୃଷୀକେଶଃ ସଙ୍କର୍ଷଣମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ପୁରୁଣା ଓ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଏକାଏକି ଦେଖାଦେଲା; ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି, ହୃଷୀକେଶ ସଂକର୍ଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପଶ୍ଯାର୍ଯ ଵ୍ଯସନଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଯଦୂନାଂ ତ୍ଵାଵତାଂ ପ୍ରଭୋ। ଏଷ ତେ ରଥ ଆଯାତୋ ଦଯିତାନ୍ଯାଯୁଧାନି ଚ
ହେ ଆର୍ଯ୍ୟ, ଦେଖନ୍ତୁ, ଯଦୁବଂଶୀମାନେ ଯେଉଁ ଭାଗ୍ୟଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏଠି ଆପଣଙ୍କର ରଥ ଏବଂ ପ୍ରିୟ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଆଣିଦିଆଯାଇଛି।
ଏତଦର୍ଥଂ ହି ନୌ ଜନ୍ମ ସାଧୂନାମୀଶ ଶର୍ମକୃତ୍। ତ୍ରଯୋଵିଂଶତ୍ଯନୀକାଖ୍ଯଂ ଭୂମେର୍ଭାରମପାକୁରୁ
ଏହି କାରଣ ପାଇଁ ଆମେ ଜନ୍ମ ନେଇଛୁ, ହେ ଭଲ ଲୋକଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଦେଇଥିବା ପ୍ରଭୁ, ଏଇ ଏକୋଣେଇଶି ଅନୀକ ଭାବରେ ଭୂମିର ଭାର କମାନ୍ତୁ।
ଏଵଂ ସମ୍ମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଦାଶାର୍ହୌ ଦଂଶିତୌ ରଥିନୌ ପୁରାତ୍। ନିର୍ଜଗ୍ମତୁଃ ସ୍ଵାଯୁଧାଢ୍ଯ ବଲେନାଲ୍ପୀଯସା ଵୃତୌ
ଏହିପରି ଆଲୋଚନା କରି, ଦଶାର୍ହଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ ପ୍ରାଚୀନକାଳରୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଓ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ, ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଥୋଡ଼ା ସେନା ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ଶଙ୍ଖଂ ଦଧ୍ମୌ ଵିନିର୍ଗତ୍ଯ ହରିର୍ଦାରୁକସାରଥିଃ। ତତୋଽଭୂତ୍ପରସୈନ୍ଯାନାଂ ହୃଦି ଵିତ୍ରାସଵେପଥୁଃ
ଦାରୁକ ରଥଚାଳକ ହୋଇ ହରି ବାହାରିବା ସମୟରେ ଶଂଖ ଧ୍ୱନି କଲେ; ତାହାପରେ ଶତ୍ରୁ ସେନାମାନଙ୍କର ହୃଦୟରେ ଭୟ ଓ କମ୍ପନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ତାଵାହ ମାଗଧୋ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ହେ କୃଷ୍ଣ ପୁରୁଷାଧମ। ନ ତ୍ଵଯା ଯୋଦ୍ଧୁମିଚ୍ଛାମି ବାଲେନୈକେନ ଲଜ୍ଜଯା । ଗୁପ୍ତେନ ହି ତ୍ଵଯା ମନ୍ଦ ନ ଯୋତ୍ସ୍ଯେ ଯାହି ବନ୍ଧୁହନ୍
ସେମାନେ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି ମାଗଧ ରାଜା କହିଲେ: 'ହେ କୃଷ୍ଣ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ନିମ୍ନତମ, ମୁଁ ତୋତେ, ଏକ ଛୋଟ ପିଲା, ସହିତ ଲଜ୍ଜାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ; ଏବଂ ତୁମେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପଛରେ ଲୁଚିଛ, ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବିନାହିଁ, ବନ୍ଧୁ ଘାତକ, ଚାଲିଯାଅ।'
ତଵ ରାମ ଯଦି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ଧୈର୍ଯମୁଦ୍ଵହ। ହିତ୍ଵା ଵା ମଚ୍ଛରୈଶ୍ଛିନ୍ନଂ ଦେହଂ ସ୍ଵର୍ଯାହି ମାଂ ଜହି
'ହେ ବଳରାମ, ଯଦି ତୁମର ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଅଛି, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧ କର, ତୁମର ସାହସ ଦେଖାଅ; କିମ୍ବା ମୋର ତୀରରେ ଦେହ ଛାଡ଼ି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଅ, କିମ୍ବା ମୋତେ ମାର।'
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ। ନ ଵୈ ଶୂରା ଵିକତ୍ଥନ୍ତେ ଦର୍ଶଯନ୍ତ୍ଯେଵ ପୌରୁଷମ୍। ନ ଗୃହ୍ଣୀମୋ ଵଚୋ ରାଜନ୍ନାତୁରସ୍ଯ ମୁମୂର୍ଷତଃ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: 'ସତ୍ୟକୁହୁଁଛି, ସାହସୀମାନେ କେବେ ଗର୍ବ କରନ୍ତିନାହିଁ; ସେମାନେ କେବଳ ନିଜ ପୁରୁଷାର୍ଥ ଦେଖାନ୍ତି। ହେ ରାଜା, ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ଭୟଭୀତ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ସମ୍ମୁଖୀନ, ତାଙ୍କର କଥା ଆମେ ଗ୍ରହଣ କରୁନାହିଁ।'
ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ। ଜରାସୁତସ୍ତାଵଭିସୃତ୍ଯ ମାଧଵୌ ମହାବଲୌଘେନ ବଲୀଯସାଽଽଵୃଣୋତ୍। ସସୈନ୍ଯଯାନଧ୍ଵଜଵାଜିସାରଥୀ ସୂର୍ଯାନଲୌ ଵାଯୁରିଵାଭ୍ରରେଣୁଭିଃ
ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହିଲେ: 'ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ପୁଅ ତାପରେ ଦୁଇ ମାଧବଙ୍କ ଉପରେ ବଡ଼ ସେନା, ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଧ୍ୱଜା ସହିତ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେପରି ଧୂଳିର ମେଘରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ଆଛାଦିତ ହୁଏ।'
ସୁପର୍ଣତାଲଧ୍ଵଜଚିହ୍ନିତୌ ରଥାଵ୍। ଅଲକ୍ଷଯନ୍ତ୍ଯୋ ହରିରାମଯୋର୍ମୃଧେ। ସ୍ତ୍ରିଯଃ ପୁରାଟ୍ଟାଲକହର୍ମ୍ଯଗୋପୁରଂ। ସମାଶ୍ରିତାଃ ସମ୍ମୁମୁହୁଃ ଶୁଚାର୍ଦିତଃ
ଗରୁଡ଼ ଓ ତାଳଚିହ୍ନିତ ଦୁଇଟି ରଥ ଯୁଦ୍ଧମଧ୍ୟରେ ଦେଖି, ହରି ଓ ବଳରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ମହଳ, ଦୁର୍ଗ ଓ ଗୋପୁରରେ ଶରଣ ନେଇଥିବା ମହିଳାମାନେ ଦୁଃଖ ଓ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ହରିଃ ପରାନୀକପଯୋମୁଚାଂ ମୁହୁଃ ଶିଲୀମୁଖାତ୍ଯୁଲ୍ବଣଵର୍ଷପୀଡିତମ୍। ସ୍ଵସୈନ୍ଯମାଲୋକ୍ଯ ସୁରାସୁରାର୍ଚିତଂ ଵ୍ଯସ୍ଫୂର୍ଜଯଚ୍ଛାର୍ଙ୍ଗଶରାସନୋତ୍ତମମ୍
ହରି ନିଜ ସେନାକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହାକୁ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଶତ୍ରୁ ସେନାର ଭୟଙ୍କର ତୀରବୃଷ୍ଟିରେ ବାରମ୍ବାର ପୀଡ଼ିତ ହେଉଥିବା, ତେଣୁ ସେ ନିଜ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁଷର ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କଲେ।
ଗୃହ୍ଣନ୍ନିଶଙ୍ଗାଦଥ ସନ୍ଦଧଚ୍ଛରାନ୍। ଵିକୃଷ୍ଯ ମୁଞ୍ଚନ୍ଶିତବାଣପୂଗାନ୍। ନିଘ୍ନନ୍ରଥାନ୍କୁଞ୍ଜରଵାଜିପତ୍ତୀନ୍। ନିରନ୍ତରଂ ଯଦ୍ଵଦଲାତଚକ୍ରମ୍
ତାପରେ, ତିନି ତାଳରୁ ତୀର ନେଇ, ଧନୁଷରେ ଚଢ଼ାଇ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣର ଝଡ଼ ଛାଡ଼ି, ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ପଦାତିମାନେକୁ ମାରିଲେ; ଏବଂ ଚକ୍ର ସଦା ତାଙ୍କ ହାତରେ ଘୂରୁଥିଲା।
ନିର୍ଭିନ୍ନକୁମ୍ଭାଃ କରିଣୋ ନିପେତୁରନେକଶୋଽଶ୍ଵାଃ ଶରଵୃକ୍ଣକନ୍ଧରାଃ। ରଥା ହତାଶ୍ଵଧ୍ଵଜସୂତନାଯକାଃ ପଦାଯତଶ୍ଛିନ୍ନଭୁଜୋରୁକନ୍ଧରାଃ
ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ଦନ୍ତ ସହିତ ହାତୀମାନେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ତୀରରେ କଣ୍ଠ ଛିନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଘୋଡ଼ାମାନେ ଲୁଟିପଡ଼ିଲେ; ଘୋଡ଼ା, ଧ୍ୱଜା, ସାରଥି ଓ ନାୟକ ମୃତ ଥିବା ରଥମାନେ ଏବଂ ଚିରିଯାଇଥିବା ହାତ, ଜଂଘା ଓ ଗଳା ସହିତ ପଦାତିମାନେ ଛିଟିଯାଇଥିଲେ।
ସଞ୍ଛିଦ୍ଯମାନଦ୍ଵିପଦେଭଵାଜିନାମଙ୍ଗପ୍ରସୂତାଃ ଶତଶୋଽସୃଗାପଗାଃ। ଭୁଜାହଯଃ ପୂରୁଷଶୀର୍ଷକଚ୍ଛପା ହତଦ୍ଵିପଦ୍ଵୀପହଯ ଗ୍ରହାକୁଲାଃ
ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ମଣିଷଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଛିନ୍ନ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ଶତଶଃ ରକ୍ତ ନଦୀ ବହୁଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ହାତ, ଘୋଡ଼ାର ମୁଣ୍ଡ, ମଣିଷର ମୁଣ୍ଡ ଓ କଚ୍ଛପ ଭଳି ଦେହ ଏବଂ ମୃତ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଭରିଥିଲେ।
କରୋରୁମୀନା ନରକେଶଶୈଵଲା ଧନୁସ୍ତରଙ୍ଗାଯୁଧଗୁଲ୍ମସଙ୍କୁଲାଃ। ଅଚ୍ଛୂରିକାଵର୍ତଭଯାନକା ମହା ମଣିପ୍ରଵେକାଭରଣାଶ୍ମଶର୍କରାଃ
ସେଇ ରକ୍ତ ନଦୀରେ ହାତ ତରଙ୍ଗ, ଚୁଲି ଶାଇବଳ, ଧନୁଷ ତରଙ୍ଗ ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ରର ଗୁଛ ଭରିଥିଲା; ଭୟଙ୍କର ଘୂର୍ଣ୍ଣି ଚକ୍ର ତଳେ ଚୁରି ଘୂରୁଥିଲା, ମଣି, ମୁକ୍ତା, ଆଭୂଷଣ ଓ ପାଥର ଚମକୁଥିଲା।