ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ତଯା ଚ କଥିତଂ ଭର୍ତ୍ରେ ପ୍ରସୂତଃ ସୁଖମର୍ଭକଃ । ଲୋକସ୍ଯ ସୁଖମୁତ୍ପନ୍ନଂ ଆତ୍ମଦେଵ ପ୍ରଜୋଦଯାତ୍

ସେ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ସୁସ୍ଥ ପୁଅ ଜନ୍ମିଛି; ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଖୁସି ହେଇଛି, ଆତ୍ମଦେବଙ୍କୁ ପୁଅ ହୋଇଛି।'

ଦଦୌ ଦାନଂ ଦ୍ଵିଜାତିଭ୍ଯୋ ଜାତକର୍ମ ଵିଧାଯ ଚ । ଗୀତଵାଦିତ୍ରଘୋଷୋଽଭୂତ୍ ତଦ୍‌ଦ୍ଵାରଂ ମଂଗଲଂ ବହୁ

ସେ ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଲେ ଏବଂ ପିଲା ଜନ୍ମର ସଂସ୍କାର କଲେ; ଘର ଦ୍ୱାରେ ବହୁତ ମଙ୍ଗଳ ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟ ଶୁଣାଗଲା।

ଭର୍ତୁରଗ୍ରେଽବ୍ରଵୀତ୍ ଵାକ୍ଯଂ ସ୍ତନ୍ଯଂ ନାସ୍ତି କୁଚେ ମମ । ଅନ୍ଯସ୍ତନ୍ଯେନ ନିର୍ଦୁଗ୍ଧା କଥଂ ପୁଷ୍ଣାମି ବାଲକମ୍

ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସେ କହିଲେ, "ମୋ ଛାତିରେ ଦୁଧ ନାହିଁ; ଅନ୍ୟେ ଦୁଧ ଚୁଷି ନେଇଛନ୍ତି, ଏହିପରିସ୍ଥିତିରେ ମୁଁ ଏହି ଶିଶୁକୁ କିପରି ପୋଷଣ କରିବି?"

ମତ୍ସ୍ଵସୁଶ୍ଚ ପ୍ରସୂତାଯା ମୃତୋ ବାଲସ୍ତୁ ଵର୍ତତେ । ତାମାକାର୍ଯ ଗୃହେ ରକ୍ଷ ସା ତେଽର୍ଭଂ ପୋଷଯିଷ୍ଯତି

ମୋ ସହଧର୍ମିଣୀ ଯିଏ ନିଜେ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଶିଶୁ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଛି; ସେଉଁଠାରୁ ତାଙ୍କୁ ଆଣି ଘରେ ରଖ, ସେ ତୁମ ଶିଶୁକୁ ପୋଷିବେ।

ପତିନା ତତ୍କୃତଂ ସର୍ଵଂ ପୁତ୍ରରକ୍ଷଣହେତଵେ । ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀତି ନାମ ମାତ୍ରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତନ୍

ପୁଅଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀ ସମସ୍ତ କାମ କଲେ; ମାଁ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ନାମ ଦେଲେ।

ତ୍ରିମାସେ ନିର୍ଗତେ ଚାଥ ସା ଧେନୁଃ ସୁଷୁଵେଽର୍ଭକମ୍ । ସର୍ଵାଂଗସୁନ୍ଦରଂ ଦିଵ୍ଯଂ ନିର୍ମଲଂ କନକପ୍ରଭମ୍

ତିନି ମାସ ପରେ, ସେ ଗାଈ ଏକ ଦୁଧିଆ ବଛାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲା—ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ସୁନ୍ଦର, ଦିବ୍ୟ, ନିର୍ମଳ ଏବଂ ସୁନା ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରସନ୍ନୋ ଵିପ୍ରସ୍ତୁ ସଂସ୍କାରାନ୍ ସ୍ଵଯମାଦଧେ । ମତ୍ଵା‌ଽଽଶ୍ଚର୍ଯଂ ଜନାଃ ସର୍ଵେ ଦିଦୃକ୍ଷାର୍ଥଂ ସମାଗତାଃ

ଏହା ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଖୁସି ହୋଇ ସ୍ୱୟଂ ସଂସ୍କାର କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ; ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବି ସମସ୍ତେ ଦେଖିବାକୁ ଏକଠା ହେଲେ।

ଭାଗ୍ଯୋଦଯୋଽଧୁନା ଜାତ ଆତ୍ମଦେଵସ୍ଯ ପଶ୍ଯତ । ଧେନ୍ଵା ବାଲଃ ପ୍ରସୂତସ୍ତୁ ଦେଵରୂପୀତି କୌତୁକମ୍

ଦେଖ, ଏବେ ଆତ୍ମଦେବଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲା; ଗାଈରୁ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମିଛି, ଦେବତା ସଦୃଶ ଦେହ ଥିବା ଏହି ଘଟଣା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ।

ନ ଜ୍ଞାତଂ ତଦ୍ରହସ୍ଯଂ ତୁ କେନାପି ଵିଧିଯୋଗତଃ । ଗୋକର୍ଣଂ ତଂ ସୁତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୋକର୍ଣଂ ନାମ ଚାକରୋତ୍

ଭାଗ୍ୟର ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ କେହି ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଗାଈର କାନ ଭଳି ଥିବା ଶିଶୁକୁ ଦେଖି ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ନାମ ଦେଲେ।

କିଯତ୍କାଲେନ ତୌ ଜାତୌ ତରୁଣୌ ତନଯାଵୁଭୌ । ଗୋକର୍ଣଃ ପଣ୍ଡିତୋ ଜ୍ଞାନୀ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ମହାଖଲଃ

କିଛି ସମୟ ପରେ ଦୁଇଁ ଭାଇ ଯୁବକ ହେଲେ; ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ପଣ୍ଡିତ ହେଲେ, ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ବଡ଼ ଦୁଷ୍ଟ ହେଲେ।

ସ୍ନାନଶୌଚକ୍ରିଯାହୀନୋ ଦୁର୍ଭକ୍ଷୀ କ୍ରୋଧଵର୍ଜିତଃ । ଦୁଷ୍ପରିଗ୍ରହକର୍ତା ଚ ଶଵହସ୍ତେନ ଭୋଜନମ୍

ସେ ନ ନାହାଏ, ନ ସଫା ରହେ, ଅପବିତ୍ର ଖାଦ୍ୟ ଖାଏ, କ୍ରୋଧ ନଥାଏ, ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ସମ୍ପତ୍ତି ନେଏ, ଏବଂ ମୃତ ଦେହ ଛୁଇଁଥିବା ହାତରେ ଖାଏ।

ଚୌରଃ ସର୍ଵଜନଦ୍ଵେଷୀ ପରଵେଶ୍ମପ୍ରଦୀପକଃ । ଲାଲନାଯାର୍ଭକାନ୍ ଧୃତ୍ଵା ସଦ୍ଯଃ କୂପେ ନ୍ଯପାତଯତ୍

ସେ ଚୋର, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘୃଣିତ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଘରକୁ ଆଗ୍ନି ଲଗାଏ, ଖେଳିବା ନାମେ ଶିଶୁମାନେକୁ ଧରି ସାଙ୍ଗେ ସାଙ୍ଗେ କୂଆରେ ପକାଇ ଦିଏ।

ହିଂସକଃ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଚ ଦୀନାନ୍ଧାନାଂ ପ୍ରପୀଡକଃ । ଚାଣ୍ଡାଲାଭିରତୋ ନିତ୍ଯଂ ପାଶହସ୍ତଃ ଶ୍ଵସଂଗତଃ

ସେ ହିଂସ୍ର, ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରେ, ଗରିବ ଓ ଅନ୍ଧମାନେକୁ ନିର୍ଯାତନା ଦିଏ, ସବୁବେଳେ ଚଣ୍ଡାଳମାନେ ସହ ରହେ, ଦାଉଡ଼ି ହାତରେ ଧରେ, କୁକୁରମାନେ ସହ ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲେ।

ତେନ ଵେଶ୍ଯାକୁସଂଗେନ ପିତ୍ର୍ଯଂ ଵିତ୍ତଂ ତୁ ନାଶିତମ୍ । ଏକଦା ପିତରୌ ତାଡ୍ଯ ପାତ୍ରାଣି ସ୍ଵଯମାହରତ୍

ବେଶ୍ୟାମାନେ ସହ ମିଶି ତିନି ପିଢିର ଧନ ଶେଷ କରିଦେଲା; ଏକଦିନ ସେ ନିଜ ମା ବାପାଙ୍କୁ ମାଡ଼ି ତାଙ୍କର ଭାଣ୍ଡପାତ୍ର ନେଇଗଲା।

ତତ୍ପିତା କୃପଣଃ ପ୍ରୋଚ୍ଚୈଃ ଧନହୀନୋ ରୁରୋଦ ହ । ଵଧ୍ଯତଵଂ ତୁ ସମୀଚୀନଂ କୁପୁତ୍ରୋ ଦୁଃଖଦାଯକଃ

ତାଙ୍କର ଦୁଃଖିତ ବାପା ଧନ ହରାଇ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ, "ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅ ଯିଏ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି, ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେବା ଉଚିତ।"

କ୍ଵ ତିଷ୍ଠାମି କ୍ଵ ଗଚ୍ଛାମି କୋ ମେ ଦୁଃଖଂ ଵ୍ଯପୋହଯେତ୍ । ପ୍ରାଣାନ୍ ତ୍ଯଜାମି ଦୁଃଖେନ ହା କଷ୍ଟଂ ମମ ସଂସ୍ଥିତମ୍

"ମୁଁ କେଉଁଠି ରହିବି, କେଉଁଠି ଯିବି, କିଏ ମୋର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବ? ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦେବି—ହା, କେତେ ଦୁଃଖ ମୋ ଭାଗ୍ୟରେ ଲେଖା।"

ତଦାନୀଂ ତୁ ସମାଗତ୍ଯ ଗୋକର୍ଣୋ ଜ୍ଞାନସଂଯୁତଃ । ବୋଧଯାମାସ ଜନକଂ ଵୈରାଗ୍ଯଂ ପରିଦର୍ଶଯନ୍

ସେବେ ଜ୍ଞାନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଆସି ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କୁ ବିରାକ୍ତିର ପଥ ଦେଖାଇ ବୁଝେଇଲେ।

ଅସାରଃ ଖଲୁ ସଂସାରୋ ଦୁଃଖରୂପୀ ଵିମୋହକଃ । ସୁତଃ କସ୍ଯ ଧନଂ କସ୍ଯ ସ୍ନେହଵାନ୍ ଜ୍ଵଲତେଽନିଶମ୍

"ଏହି ସଂସାର ନିରାର୍ଥକ, ଦୁଃଖର ରୂପ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ମୋହିତ କରେ; କାହାର ପୁଅ, କାହାର ଧନ, କାହାର ସ୍ନେହ ସତତ ଜଳିରହେ?"

ନ ଚେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସୁଖଂ କିଂଚିତ୍ ନ ସୁଖଂ ଚକ୍ରଵର୍ତିନଃ । ସୁଖମସ୍ତି ଵିରକ୍ତସ୍ଯ ମୁନେଃ ଏକାନ୍ତଜୀଵିନଃ

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖରେ କିଛି ସୁଖ ନାହିଁ, ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀଙ୍କ ପାଖରେ ମଧ୍ୟ ସୁଖ ନାହିଁ; ଏକାନ୍ତରେ ବସିଥିବା ବିରାକ୍ତ ମୁନିମାନେ ମାତ୍ର ସୁଖ ପାଆନ୍ତି।

ମୁଞ୍ଚ ଅଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରଜାରୂପଂ ମୋହତୋ ନରକେ ଗତିଃ । ନିପତିଷ୍ଯତି ଦେହୋଽଯଂ ସର୍ଵଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଵନଂ ଵ୍ରଜ

ସନ୍ତାନ ଭାବରେ ଥିବା ଅଜ୍ଞାନକୁ ଛାଡ଼; ମୋହ ଦ୍ୱାରା ନରକ ପଥ ମିଳେ। ଏହି ଦେହ ସବୁକିଛି ଛାଡ଼ି ଏକଦିନ ପଡ଼ିଯିବ—ଏହିଠାରୁ ଚାଲି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯା।

ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ତୁ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଗନ୍ତୁକାମଃ ପିତାବ୍ରଵୀତ୍ । କିଂକର୍ତଵ୍ଯଂ ଵନେ ତାତ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଵଦ ସଵିସ୍ତରମ୍

ସେ କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି, ବାପା ଯିବାକୁ ଚାହିଁ, କହିଲେ— 'ପୁଅ, ଜଙ୍ଗଲରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ୍, ସେଥିରେ ସବୁଠାରୁ ଭଲ ଉପାୟ କଣ, ମୋତେ ଖୋଲାସା କରି କୁହ।'

ଅନ୍ଧକୂପେ ସ୍ନେହପାଶେ ବଦ୍ଧଃ ପଂଗୁରହଂ ଶଠଃ । କର୍ମଣା ପତିତୋ ନୂନଂ ମାମୁଦ୍ଧର ଦଯାନିଧେ

ମୁଁ ଏହି ଅନ୍ଧାର ଗଡ଼ରେ ସ୍ନେହର ଜଞ୍ଜାଳରେ ବନ୍ଧା, ଲଙ୍ଗଡ଼, ଚତୁର ଏବଂ ନିଜ କର୍ମରେ ପତିତ। ଦୟାର ସାଗର, ମୋତେ ଉଠାଇ ନେଉ।

(ଵସଂତତିଲକା) ଦେହେଽସ୍ଥିମାଂସରୁଧିରେଽଭିମତିଂ ତ୍ଯଜ ତ୍ଵଂ ଜାଯାସୁତାଦିଷୁ ସଦା ମମତାଂ ଵିମୁଞ୍ଚ । ପଶ୍ଯାନିଶଂ ଜଗଦିଦଂ କ୍ଷଣଭଂଗନିଷ୍ଠଂ ଵୈରାଗ୍ଯରାଗରସିକୋ ଭଵ ଭକ୍ତିନିଷ୍ଠଃ

ଏହି ହାଡ଼, ମାଂସ ଓ ରକ୍ତର ଦେହକୁ ନେଇ ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼। ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସବୁବେଳେ ମୋର କଥା ଭାବନ୍ତୁ ଛାଡ଼। ଏହି ସଂସାର ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭଙ୍ଗୁଚି ଯାଉଛି— ତୁମେ ବିରକ୍ତି ଓ ଭକ୍ତିରେ ମନ ଲଗାଇ ରୁହ।

ଧର୍ମ ଭଜସ୍ଵ ସତତଂ ତ୍ଯଜ ଲୋକଧର୍ମାନ୍ ସେଵସ୍ଵ ସାଧୁପୁରୁଷାନ୍ ଜହି କାମତୃଷ୍ଣାମ୍ । ଅନ୍ଯସ୍ଯ ଦୋଷଗୁଣଚିନ୍ତନମାଶୁ ମୁକ୍ତ୍ଵା ସେଵାକଥାରସମହୋ ନିତରାଂ ପିବ ତ୍ଵମ୍

ସତତ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କର, ସାଧାରଣ ଲୋକର କାମ କରିବାକୁ ଛାଡ଼। ସାଧୁମାନେଙ୍କ ସେବା କର, କାମନା ଓ ତୃଷ୍ଣାକୁ ତ୍ୟାଗ କର। ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ ଭାବିବାକୁ ଛାଡ଼ି, ସେବା ଓ ପବିତ୍ର କଥାର ରସକୁ ଗଭୀର ଭାବେ ପିଅ।

ଏଵଂ ସୁତୋକ୍ତିଵଶତୋଽପି ଗୃହଂ ଵିହାଯ ଯାତୋ ଵନଂ ସ୍ଥିରମତିର୍ଗତଷଷ୍ଟିଵର୍ଷଃ । ଯୁକ୍ତୋ ହରେରନୁଦିନଂ ପରିଚର୍ଯଯାସୌ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣମାପ ନିଯତଂ ଦଶମସ୍ଯ ପାଠାତ୍

ଏଭଳି ପୁଅଙ୍କ କଥାରେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ, ସେ ଘର ଛାଡ଼ି, ଷଷ୍ଠି ବର୍ଷ ବୟସରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ। ହରିଙ୍କ ସେବାରେ ଦିନେ ଦିନେ ଲାଗି ରହି, ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧ ପାଠ କରି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

  ଦେଵୋଦ୍ଯାନଶ୍ରିଯା ଜୁଷ୍ଟଂ ଅଧ୍ଯାସ୍ତେ ସ୍ମ ତ୍ରିପିଷ୍ଟପମ୍ ।  ମହେନ୍ଦ୍ରଭଵନଂ ସାକ୍ଷାତ୍ ନିର୍ମିତଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା ।  ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଯତନଂ ଅଧ୍ଯୁଵାସାଖିଲର୍ଦ୍ଧିମତ୍

ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନର ଶୋଭାରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମହଳରେ ବସିଲେ, ଯାହାକୁ ବସ୍ତୁତଃ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତିଆରି କରିଥିଲେ। ଏହା ତିନି ଲୋକର ଶ୍ରୀର ନିବାସ ଥିଲା, ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀସମ୍ପଦ ସହିତ ସେଠାରେ ବସିଲେ।

  ଵିଦ୍ଯାର୍ଥରୂପଜନ୍ମାଢ୍ଯୋ ମାନସ୍ତମ୍ଭଵିଵର୍ଜିତଃ

ସେ ଜ୍ଞାନ, ଧନ ଓ ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମରେ ଧନୀ ଥିଲେ, ମାନ ଓ ଅହଂକାରରୁ ମୁକ୍ତ ଥିଲେ।

ଶ୍ରୀମଦ୍‌ଭାଗଵତମାହାତ୍ମ୍ଯମ୍ - ପଂଚମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ଧୁନ୍ଧୁକାରିଣୋ ଦୁର୍ମୃତ୍ଯୁନିମିତ୍ତକ ପ୍ରେତତ୍ଵପ୍ରାପ୍ତିଵର୍ଣନଂ ତତୋ ଗୋକର୍ଣାନୁଗ୍ରହେଣୋଦ୍ଧାରଶ୍ଚ ସୂତ ଉଵାଚ - (ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍) ପିତରି ଉପରତେ ତେନ ଜନନୀ ତାଡିତା ଭୃଶମ୍ । କ୍ଵ ଵିତ୍ତଂ ତିଷ୍ଠତି ବ୍ରୂହି ହନିଷ୍ଯେ ଲତ୍ତଯା ନ ଚେତ୍

ବାପା ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ସେ ମାଆକୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ମାରିଲା— 'ଧନ କେଉଁଠି ରଖିଛ, କୁହ, ନହେଲେ ଏହି ଲାଠିରେ ତୋତେ ମାରିଦେବି!'

ଇତି ତଦ୍ଵାକ୍ଯ ସଂତ୍ରାସାତ୍ ଜନନ୍ଯା ପୁତ୍ରଦୁଃଖତଃ । କୂପେ ପାତଃ କୃତୋ ରାତ୍ରୌ ତେନ ସା ନିଧନଂ ଗତା

ସେଇ କଥାର ଭୟରେ ଓ ପୁଅର ଦୁଃଖରେ, ମାଆ ରାତିରେ କୂଆରେ ପଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ।