ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ତିର୍ଯକ୍ ଚେଦାଗତୋ ଗର୍ଭଃ ତଦା ମେ ମରଣଂ ଭଵେତ୍ । ପ୍ରସୂତୌ ଦାରୁଣଂ ଦୁଃଖଂ ସୁକୁମାରୀ କଥଂ ସହେ

'ଯଦି ଗର୍ଭ ଟିଏ ଟେଢ଼ା ହୋଇ ଆସେ, ମୁଁ ମରିଯିବି; ପିଲା ଜନ୍ମ ଦେବାରେ ବହୁତ କଷ୍ଟ ହୁଏ—ମୁଁ ଏତେ ସୁକୁମାରି, କିପରି ସହିପାରିବି?'

ମନ୍ଦାଯାଂ ମଯି ସର୍ଵସ୍ଵଂ ନନାନ୍ଦା ସଂହରେତ୍ ତଦା । ସତ୍ଯଶୌଚାଦିନିଯମୋ ଦୁରାରାଧ୍ଯଃ ସ ଦୃଶ୍ଯତେ

'ମୁଁ ଧୀରେ ହେଲେ, ମୋ ଦ୍ୱିତୀୟା ଘରେ ସବୁ ନେଇଯିବ; ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା ଓ ଅନ୍ୟ ନିୟମ ମାନିବା ବହୁତ କଷ୍ଟକର ଦେଖାଯାଏ।'

ଲାଲନେ ପାଲନେ ଦୁଃଖଂ ପ୍ରସୂତାଯାଶ୍ଚ ଵର୍ତତେ । ଵନ୍ଧ୍ଯା ଵା ଵିଧଵା ନାରୀ ସୁଖିନୀ ଚେତି ମେ ମତିଃ

'ପିଲାକୁ ଲାଡ଼ିବା ଓ ପାଳିବାରେ କଷ୍ଟ ଅଛି, ଜନ୍ମ ଦେବା ମହିଳା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଅଛି; ମୋ ମନେ ଲାଗେ, ବନ୍ଧ୍ୟା କିମ୍ବା ବିଧବା ଝିଅ ଖୁସିରେ ରହେ।'

ଏଵଂ କୁତର୍କଯୋଗେନ ତତ୍ଫଲଂ ନୈଵ ଭକ୍ଷିତମ୍ । ପତ୍ଯା ପୃଷ୍ଟଂ ଫଲଂ ଭୁକ୍ତଂ ଭୁକ୍ତଂ ଚେତି ତଯେରିତମ୍

ଏଭଳି ଭୁଲ ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ଫଳ ଖାଇଲେ ନାହିଁ; ପତି ପଚାରିଲେ, ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଖାଇଦେଇଛି, ମୁଁ ଖାଇଦେଇଛି।'

ଏକଦା ଭଗିନୀ ତସ୍ଯାଃ ତଦ୍‌ଗୃହଃ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯାଽଽଗତା । ତଦଗ୍ରେ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ଚିନ୍ତେଯଂ ମହତୀ ହି ମେ

ଏକଦିନ, ତାଙ୍କର ଛୋଟ ଭଉଣୀ ଇଚ୍ଛାକ୍ରମେ ଘରକୁ ଆସିଲେ; ସେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସବୁ କଥା କହିଲେ, 'ମୋ ମନରେ ବହୁତ ଚିନ୍ତା ଅଛି।'

ଦୁର୍ବଲା ତେନ ଦୁଃଖେନ ହ୍ଯନୁଜେ କରଵାଣି କିମ୍ । ସାବ୍ରଵୀତ୍ ମମ ଗର୍ଭୋସ୍ତି ତଂ ଦାସ୍ଯାମି ପ୍ରସୂତିତଃ

'ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଛି—ଭଉଣୀ, ମୁଁ କଣ କରିବି?' ଭଉଣୀ କହିଲେ, 'ମୋ ଗର୍ଭ ଅଛି; ପିଲା ହେଲେ ତୁମକୁ ଦେଇଦେବି।'

ତାଵତ୍କାଲଂ ସଗର୍ଭେଵ ଗୁପ୍ତା ତିଷ୍ଠ ଗୃହେ ସୁଖମ୍ । ଵିତ୍ତଂ ତ୍ଵଂ ମତ୍ପତେର୍ଯଚ୍ଛ ସ ତେ ଦାସ୍ଯତି ବାଲକମ୍

'ଏଯାଏଁ ତୁମେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଘରେ ରୁହ, ମନେ ମନେ ଗର୍ଭବତୀ ଭାବ ଦେଖାଅ ଓ ଶାନ୍ତିରେ ରୁହ; ମୋ ପତିଙ୍କୁ କିଛି ଟଙ୍କା ଦିଅ, ସେ ତୁମକୁ ପିଲା ଦେଇଦେବେ।'

ଷଣ୍ମାସିକୋ ମୃତୋ ବାଲ ଇତି ଲୋକୋ ଵଦିଷ୍ଯତି । ତଂ ବାଲଂ ପୋଷଯିଷ୍ଯାମି ନିତ୍ଯମାଗତ୍ଯ ତେ ଗୃହେ

'ଲୋକେ କହିବେ ପିଲା ଛଅ ମାସରେ ମରିଗଲା; ମୁଁ ପିଲାକୁ ପାଳିବି, ପ୍ରତିଦିନ ତୁମ ଘରକୁ ଆସି।'

ଫଲମର୍ପଯ ଧେନ୍ଵୈ ତ୍ଵଂ ପରୀକ୍ଷାର୍ଥଂ ତୁ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ତତ୍ ତଦ୍ ଆଚରିତଂ ସର୍ଵଂ ତଥୈଵ ସ୍ତ୍ରୀସ୍ଵଭାଵତଃ

'ଏବେ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଫଳଟି ଗାଈକୁ ଦେଅ; ଏହି ସବୁ ଝିଅମାନେ ଏଭଳି କରନ୍ତି, ଏହିପରି ଚଳିଛି।'

ଅଥ କାଲେନ ସା ନାରୀ ପ୍ରସୂତା ବାଲକଂ ତଦା । ଆନୀଯ ଜନକୋ ବାଲଂ ରହସ୍ଯେ ଧୁନ୍ଧୁଲୀଂ ଦଦୌ

ପରେ ସମୟ ଆସି, ସେ ଝିଅ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ବାପା ଗୁପ୍ତରେ ପିଲାକୁ ଧୁନ୍ଧୁଳୀଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।

ତଯା ଚ କଥିତଂ ଭର୍ତ୍ରେ ପ୍ରସୂତଃ ସୁଖମର୍ଭକଃ । ଲୋକସ୍ଯ ସୁଖମୁତ୍ପନ୍ନଂ ଆତ୍ମଦେଵ ପ୍ରଜୋଦଯାତ୍

ସେ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ସୁସ୍ଥ ପୁଅ ଜନ୍ମିଛି; ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଖୁସି ହେଇଛି, ଆତ୍ମଦେବଙ୍କୁ ପୁଅ ହୋଇଛି।'

ଦଦୌ ଦାନଂ ଦ୍ଵିଜାତିଭ୍ଯୋ ଜାତକର୍ମ ଵିଧାଯ ଚ । ଗୀତଵାଦିତ୍ରଘୋଷୋଽଭୂତ୍ ତଦ୍‌ଦ୍ଵାରଂ ମଂଗଲଂ ବହୁ

ସେ ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଲେ ଏବଂ ପିଲା ଜନ୍ମର ସଂସ୍କାର କଲେ; ଘର ଦ୍ୱାରେ ବହୁତ ମଙ୍ଗଳ ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟ ଶୁଣାଗଲା।

ଭର୍ତୁରଗ୍ରେଽବ୍ରଵୀତ୍ ଵାକ୍ଯଂ ସ୍ତନ୍ଯଂ ନାସ୍ତି କୁଚେ ମମ । ଅନ୍ଯସ୍ତନ୍ଯେନ ନିର୍ଦୁଗ୍ଧା କଥଂ ପୁଷ୍ଣାମି ବାଲକମ୍

ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସେ କହିଲେ, "ମୋ ଛାତିରେ ଦୁଧ ନାହିଁ; ଅନ୍ୟେ ଦୁଧ ଚୁଷି ନେଇଛନ୍ତି, ଏହିପରିସ୍ଥିତିରେ ମୁଁ ଏହି ଶିଶୁକୁ କିପରି ପୋଷଣ କରିବି?"

ମତ୍ସ୍ଵସୁଶ୍ଚ ପ୍ରସୂତାଯା ମୃତୋ ବାଲସ୍ତୁ ଵର୍ତତେ । ତାମାକାର୍ଯ ଗୃହେ ରକ୍ଷ ସା ତେଽର୍ଭଂ ପୋଷଯିଷ୍ଯତି

ମୋ ସହଧର୍ମିଣୀ ଯିଏ ନିଜେ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଶିଶୁ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଛି; ସେଉଁଠାରୁ ତାଙ୍କୁ ଆଣି ଘରେ ରଖ, ସେ ତୁମ ଶିଶୁକୁ ପୋଷିବେ।

ପତିନା ତତ୍କୃତଂ ସର୍ଵଂ ପୁତ୍ରରକ୍ଷଣହେତଵେ । ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀତି ନାମ ମାତ୍ରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତନ୍

ପୁଅଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀ ସମସ୍ତ କାମ କଲେ; ମାଁ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ନାମ ଦେଲେ।

ତ୍ରିମାସେ ନିର୍ଗତେ ଚାଥ ସା ଧେନୁଃ ସୁଷୁଵେଽର୍ଭକମ୍ । ସର୍ଵାଂଗସୁନ୍ଦରଂ ଦିଵ୍ଯଂ ନିର୍ମଲଂ କନକପ୍ରଭମ୍

ତିନି ମାସ ପରେ, ସେ ଗାଈ ଏକ ଦୁଧିଆ ବଛାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲା—ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ସୁନ୍ଦର, ଦିବ୍ୟ, ନିର୍ମଳ ଏବଂ ସୁନା ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରସନ୍ନୋ ଵିପ୍ରସ୍ତୁ ସଂସ୍କାରାନ୍ ସ୍ଵଯମାଦଧେ । ମତ୍ଵା‌ଽଽଶ୍ଚର୍ଯଂ ଜନାଃ ସର୍ଵେ ଦିଦୃକ୍ଷାର୍ଥଂ ସମାଗତାଃ

ଏହା ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଖୁସି ହୋଇ ସ୍ୱୟଂ ସଂସ୍କାର କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ; ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବି ସମସ୍ତେ ଦେଖିବାକୁ ଏକଠା ହେଲେ।

ଭାଗ୍ଯୋଦଯୋଽଧୁନା ଜାତ ଆତ୍ମଦେଵସ୍ଯ ପଶ୍ଯତ । ଧେନ୍ଵା ବାଲଃ ପ୍ରସୂତସ୍ତୁ ଦେଵରୂପୀତି କୌତୁକମ୍

ଦେଖ, ଏବେ ଆତ୍ମଦେବଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲା; ଗାଈରୁ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମିଛି, ଦେବତା ସଦୃଶ ଦେହ ଥିବା ଏହି ଘଟଣା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ।

ନ ଜ୍ଞାତଂ ତଦ୍ରହସ୍ଯଂ ତୁ କେନାପି ଵିଧିଯୋଗତଃ । ଗୋକର୍ଣଂ ତଂ ସୁତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୋକର୍ଣଂ ନାମ ଚାକରୋତ୍

ଭାଗ୍ୟର ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ କେହି ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଗାଈର କାନ ଭଳି ଥିବା ଶିଶୁକୁ ଦେଖି ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ନାମ ଦେଲେ।

କିଯତ୍କାଲେନ ତୌ ଜାତୌ ତରୁଣୌ ତନଯାଵୁଭୌ । ଗୋକର୍ଣଃ ପଣ୍ଡିତୋ ଜ୍ଞାନୀ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ମହାଖଲଃ

କିଛି ସମୟ ପରେ ଦୁଇଁ ଭାଇ ଯୁବକ ହେଲେ; ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ପଣ୍ଡିତ ହେଲେ, ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ବଡ଼ ଦୁଷ୍ଟ ହେଲେ।

ସ୍ନାନଶୌଚକ୍ରିଯାହୀନୋ ଦୁର୍ଭକ୍ଷୀ କ୍ରୋଧଵର୍ଜିତଃ । ଦୁଷ୍ପରିଗ୍ରହକର୍ତା ଚ ଶଵହସ୍ତେନ ଭୋଜନମ୍

ସେ ନ ନାହାଏ, ନ ସଫା ରହେ, ଅପବିତ୍ର ଖାଦ୍ୟ ଖାଏ, କ୍ରୋଧ ନଥାଏ, ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ସମ୍ପତ୍ତି ନେଏ, ଏବଂ ମୃତ ଦେହ ଛୁଇଁଥିବା ହାତରେ ଖାଏ।

ଚୌରଃ ସର୍ଵଜନଦ୍ଵେଷୀ ପରଵେଶ୍ମପ୍ରଦୀପକଃ । ଲାଲନାଯାର୍ଭକାନ୍ ଧୃତ୍ଵା ସଦ୍ଯଃ କୂପେ ନ୍ଯପାତଯତ୍

ସେ ଚୋର, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘୃଣିତ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଘରକୁ ଆଗ୍ନି ଲଗାଏ, ଖେଳିବା ନାମେ ଶିଶୁମାନେକୁ ଧରି ସାଙ୍ଗେ ସାଙ୍ଗେ କୂଆରେ ପକାଇ ଦିଏ।

ହିଂସକଃ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଚ ଦୀନାନ୍ଧାନାଂ ପ୍ରପୀଡକଃ । ଚାଣ୍ଡାଲାଭିରତୋ ନିତ୍ଯଂ ପାଶହସ୍ତଃ ଶ୍ଵସଂଗତଃ

ସେ ହିଂସ୍ର, ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରେ, ଗରିବ ଓ ଅନ୍ଧମାନେକୁ ନିର୍ଯାତନା ଦିଏ, ସବୁବେଳେ ଚଣ୍ଡାଳମାନେ ସହ ରହେ, ଦାଉଡ଼ି ହାତରେ ଧରେ, କୁକୁରମାନେ ସହ ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲେ।

ତେନ ଵେଶ୍ଯାକୁସଂଗେନ ପିତ୍ର୍ଯଂ ଵିତ୍ତଂ ତୁ ନାଶିତମ୍ । ଏକଦା ପିତରୌ ତାଡ୍ଯ ପାତ୍ରାଣି ସ୍ଵଯମାହରତ୍

ବେଶ୍ୟାମାନେ ସହ ମିଶି ତିନି ପିଢିର ଧନ ଶେଷ କରିଦେଲା; ଏକଦିନ ସେ ନିଜ ମା ବାପାଙ୍କୁ ମାଡ଼ି ତାଙ୍କର ଭାଣ୍ଡପାତ୍ର ନେଇଗଲା।

ତତ୍ପିତା କୃପଣଃ ପ୍ରୋଚ୍ଚୈଃ ଧନହୀନୋ ରୁରୋଦ ହ । ଵଧ୍ଯତଵଂ ତୁ ସମୀଚୀନଂ କୁପୁତ୍ରୋ ଦୁଃଖଦାଯକଃ

ତାଙ୍କର ଦୁଃଖିତ ବାପା ଧନ ହରାଇ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ, "ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅ ଯିଏ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି, ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେବା ଉଚିତ।"

କ୍ଵ ତିଷ୍ଠାମି କ୍ଵ ଗଚ୍ଛାମି କୋ ମେ ଦୁଃଖଂ ଵ୍ଯପୋହଯେତ୍ । ପ୍ରାଣାନ୍ ତ୍ଯଜାମି ଦୁଃଖେନ ହା କଷ୍ଟଂ ମମ ସଂସ୍ଥିତମ୍

"ମୁଁ କେଉଁଠି ରହିବି, କେଉଁଠି ଯିବି, କିଏ ମୋର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବ? ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦେବି—ହା, କେତେ ଦୁଃଖ ମୋ ଭାଗ୍ୟରେ ଲେଖା।"

ତଦାନୀଂ ତୁ ସମାଗତ୍ଯ ଗୋକର୍ଣୋ ଜ୍ଞାନସଂଯୁତଃ । ବୋଧଯାମାସ ଜନକଂ ଵୈରାଗ୍ଯଂ ପରିଦର୍ଶଯନ୍

ସେବେ ଜ୍ଞାନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଆସି ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କୁ ବିରାକ୍ତିର ପଥ ଦେଖାଇ ବୁଝେଇଲେ।

ଅସାରଃ ଖଲୁ ସଂସାରୋ ଦୁଃଖରୂପୀ ଵିମୋହକଃ । ସୁତଃ କସ୍ଯ ଧନଂ କସ୍ଯ ସ୍ନେହଵାନ୍ ଜ୍ଵଲତେଽନିଶମ୍

"ଏହି ସଂସାର ନିରାର୍ଥକ, ଦୁଃଖର ରୂପ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ମୋହିତ କରେ; କାହାର ପୁଅ, କାହାର ଧନ, କାହାର ସ୍ନେହ ସତତ ଜଳିରହେ?"

ନ ଚେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସୁଖଂ କିଂଚିତ୍ ନ ସୁଖଂ ଚକ୍ରଵର୍ତିନଃ । ସୁଖମସ୍ତି ଵିରକ୍ତସ୍ଯ ମୁନେଃ ଏକାନ୍ତଜୀଵିନଃ

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖରେ କିଛି ସୁଖ ନାହିଁ, ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀଙ୍କ ପାଖରେ ମଧ୍ୟ ସୁଖ ନାହିଁ; ଏକାନ୍ତରେ ବସିଥିବା ବିରାକ୍ତ ମୁନିମାନେ ମାତ୍ର ସୁଖ ପାଆନ୍ତି।