ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଦାଵାଗ୍ନେର୍ଵାତଵର୍ଷାଚ୍ଚ ଵୃଷସର୍ପାଚ୍ଚ ରକ୍ଷିତାଃ। ଦୁରତ୍ଯଯେଭ୍ଯୋ ମୃତ୍ଯୁଭ୍ଯଃ କୃଷ୍ଣେନ ସୁମହାତ୍ମନା

ବନର ଅଗ୍ନି, ବାତ୍ୟା ବର୍ଷା, ଦୁଷ୍ଟ ବଳଦ, ସାପ ଓ ଅପାର ବିପଦ, ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ଏସବୁଠାରୁ ଆମକୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ସେଇ ମହାନ ଆତ୍ମା, ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।

ସ୍ମରତାଂ କୃଷ୍ଣଵୀର୍ଯାଣି ଲୀଲାପାଙ୍ଗନିରୀକ୍ଷିତମ୍। ହସିତଂ ଭାଷିତଂ ଚାଙ୍ଗ ସର୍ଵା ନଃ ଶିଥିଲାଃ କ୍ରିଯାଃ

କୃଷ୍ଣଙ୍କର ବୀରତା, ତାଙ୍କ ଖେଳାଳି ଦୃଷ୍ଟି, ହସିବା ଓ କଥାବାର୍ତ୍ତାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ହେ ପ୍ରିୟ, ଆମର ସମସ୍ତ କାମକାଜ ଅପେକ୍ଷା ହୋଇଯାଏ।

ସରିଚ୍ଛୈଲଵନୋଦ୍ଦେଶାନ୍ମୁକୁନ୍ଦପଦଭୂଷିତାନ୍। ଆକ୍ରୀଡାନୀକ୍ଷ୍ଯମାଣାନାଂ ମନୋ ଯାତି ତଦାତ୍ମତାମ୍

ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ରହିଥିବା ନଦୀ, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଖେଳର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ, ଆମର ମନ ସେଠି ଏମିତି ଲିନ ହୋଇଯାଏ।

ମନ୍ଯେ କୃଷ୍ଣଂ ଚ ରାମଂ ଚ ପ୍ରାପ୍ତାଵିହ ସୁରୋତ୍ତମୌ। ସୁରାଣାଂ ମହଦର୍ଥାଯ ଗର୍ଗସ୍ଯ ଵଚନଂ ଯଥା

ମୁଁ ଭାବୁଛି କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠାକୁ ଦେବତାମାନେର ମହା କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି, ଯେପରି ଗର୍ଗ ମୁନି କହିଥିଲେ।

କଂସଂ ନାଗାଯୁତପ୍ରାଣଂ ମଲ୍ଲୌ ଗଜପତିଂ ଯଥା। ଅଵଧିଷ୍ଟାଂ ଲୀଲଯୈଵ ପଶୂନିଵ ମୃଗାଧିପଃ

ଦଶ ହଜାର ହାତୀର ଶକ୍ତିଥିବା କଂସ, ମଲ୍ଲମାନେ, ହାତୀର ରାଜା—ସେମାନଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ଏମିତି ସହଜରେ ମାରିଦେଲେ, ଯେପରି ସିଂହ ପଶୁମାନେକୁ ମାରେ।

ତାଲତ୍ରଯଂ ମହାସାରଂ ଧନୁର୍ଯଷ୍ଟିମିଵେଭରାଟ୍। ବଭଞ୍ଜୈକେନ ହସ୍ତେନ ସପ୍ତାହମଦଧାଦ୍ଗିରିମ୍

ତିନିଟି ମହା ତାଳଗଛ, ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକ ମଜବୁତ ଧନୁଷ ଭଳି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଏକହାତରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଏବଂ ସାତ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାହାଡ଼କୁ ଉଠାଇ ରଖିଥିଲେ।

ପ୍ରଲମ୍ବୋ ଧେନୁକୋଽରିଷ୍ଟସ୍ତୃଣାଵର୍ତୋ ବକାଦଯଃ। ଦୈତ୍ଯାଃ ସୁରାସୁରଜିତୋ ହତା ଯେନେହ ଲୀଲଯା

ପ୍ରଲମ୍ବ, ଧେନୁକ, ଅରିଷ୍ଟ, ତୃଣାବର୍ତ୍ତ, ବକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦାନବମାନେ—ଏହି ଦେବ ଓ ଦାନବଜୟୀମାନେ—ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏଠି ଖେଳରେ ନିହତ ହୋଇଥିଲେ।

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ। ଇତି ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ନନ୍ଦଃ କୃଷ୍ଣାନୁରକ୍ତଧୀଃ। ଅତ୍ଯୁତ୍କଣ୍ଠୋଽଭଵତ୍ତୂଷ୍ଣୀଂ ପ୍ରେମପ୍ରସରଵିହ୍ଵଲଃ

ଶ୍ରୀଶୁକ କହିଲେ—ଏଭଳି ପୁନିପୁନି ସ୍ମରଣ କରି, ନନ୍ଦଙ୍କ ମନ କୃଷ୍ଣ ପ୍ରେମରେ ଲିନ ହୋଇ, ଅତି ଆତୁର ହେଲେ ଏବଂ ପ୍ରେମର ଭାବେ ଚୁପ୍‌ଚାପ ରହିଗଲେ।

ଯଶୋଦା ଵର୍ଣ୍ଯମାନାନି ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଚରିତାନି ଚ। ଶୃଣ୍ଵନ୍ତ୍ଯଶ୍ରୂଣ୍ଯଵାସ୍ରାକ୍ଷୀତ୍ସ୍ନେହସ୍ନୁତପଯୋଧରା

ଯଶୋଦା, ପୁଅଙ୍କର କାହାଣୀ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରିଲା ଏବଂ ସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କ ଅଂଗଦୁଇ ଭିଜିଗଲା।

ତଯୋରିତ୍ଥଂ ଭଗଵତି କୃଷ୍ଣେ ନନ୍ଦଯଶୋଦଯୋଃ। ଵୀକ୍ଷ୍ଯାନୁରାଗଂ ପରମଂ ନନ୍ଦମାହୋଦ୍ଧଵୋ ମୁଦା

ନନ୍ଦ ଓ ଯଶୋଦାଙ୍କର ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରେମ ଦେଖି, ଉଦ୍ଧବ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ, ନନ୍ଦଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଶ୍ରୀଉଦ୍ଧଵ ଉଵାଚ। ଯୁଵାଂ ଶ୍ଲାଘ୍ଯତମୌ ନୂନଂ ଦେହିନାମିହ ମାନଦ। ନାରାଯଣେଽଖିଲଗୁରୌ ଯତ୍କୃତା ମତିରୀଦୃଶୀ

ଉଦ୍ଧବ କହିଲେ—ହେ ମାନ୍ୟଦାତା, ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାରଣ ତୁମେ ଏପରି ଭାବରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଗୁରୁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ମନ ଲଗାଇଛ।

ଏତୌ ହି ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଚ ବୀଜଯୋନୀ ରାମୋ ମୁକୁନ୍ଦଃ ପୁରୁଷଃ ପ୍ରଧାନମ୍। ଅନ୍ଵୀଯ ଭୂତେଷୁ ଵିଲକ୍ଷଣସ୍ଯ ଜ୍ଞାନସ୍ଯ ଚେଶାତ ଇମୌ ପୁରାଣୌ

ଏହି ଦୁଇଜଣ—ରାମ ଓ ମୁକୁନ୍ଦ—ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ବୀଜ ଓ ଯୋନି; ପୁରୁଷ ଓ ପ୍ରଧାନ। ସମସ୍ତ ଜୀବରେ, ସେମାନେ ପ୍ରାଚୀନ ଜ୍ଞାନ ଓ ଶକ୍ତିର ଅଧିପତି, ସମସ୍ତ ଠାରୁ ଅଲଗା।

ଯସ୍ମିନ୍ଜନଃ ପ୍ରାଣଵିଯୋଗକାଲେ କ୍ଷଣଂ ସମାଵେଶ୍ଯ ମନୋଽଵିଶୁଦ୍ଧମ୍। ନିର୍ହୃତ୍ଯ କର୍ମାଶଯମାଶୁ ଯାତି ପରାଂ ଗତିଂ ବ୍ରହ୍ମମଯୋଽର୍କଵର୍ଣଃ

ଯେଉଁଠାରେ ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମନ ଲଗାଇଦିଏ, ଯଦିଓ ମନ ପବିତ୍ର ନୁହେଁ, ସେ ତାଙ୍କର କର୍ମ ଫଳକୁ ଦୂର କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ବ୍ରହ୍ମମୟ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ଗତିକୁ ଦେଇଥାଏ।

ତସ୍ମିନ୍ଭଵନ୍ତାଵଖିଲାତ୍ମହେତୌ ନାରାଯଣେ କାରଣମର୍ତ୍ଯମୂର୍ତୌ। ଭାଵଂ ଵିଧତ୍ତାଂ ନିତରାଂ ମହାତ୍ମନ୍କିଂ ଵାଵଶିଷ୍ଟଂ ଯୁଵଯୋଃ ସୁକୃତ୍ଯମ୍

ସମସ୍ତଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଯେତେ ଗଭୀର ଭାବରେ ତୁମେ ମନ ଲଗାଇଛ, ହେ ମହାନ, ତୁମେ ଆଉ କେତେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କର୍ମ କରିପାରିବ?

ଆଗମିଷ୍ଯତ୍ଯଦୀର୍ଘେଣ କାଲେନ ଵ୍ରଜମଚ୍ଯୁତଃ। ପ୍ରିଯଂ ଵିଧାସ୍ଯତେ ପିତ୍ରୋର୍ଭଗଵାନ୍ସାତ୍ଵତାଂ ପତିଃ

ଅତି ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ତରେ ଅଚ୍ୟୁତ, ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ବ୍ରଜକୁ ଆସିବେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇବେ।

ହତ୍ଵା କଂସଂ ରଙ୍ଗମଧ୍ଯେ ପ୍ରତୀପଂ ସର୍ଵସାତ୍ଵତାମ୍। ଯଦାହ ଵଃ ସମାଗତ୍ଯ କୃଷ୍ଣଃ ସତ୍ଯଂ କରୋତି ତତ୍

କୃଷ୍ଣ ଯେତେବେଳେ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚରେ ସମସ୍ତ ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ କଂସକୁ ମାରିଦେଲେ, ସେତିବେଳେ ତୁମେଠାରେ ଯାହା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲେ, ନିଶ୍ଚିତ ତାହା ପୂରଣ କରିବେ।

ମା ଖିଦ୍ଯତଂ ମହାଭାଗୌ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯଥଃ କୃଷ୍ଣମନ୍ତିକେ। ଅନ୍ତର୍ହୃଦି ସ ଭୂତାନାମାସ୍ତେ ଜ୍ଯୋତିରିଵୈଧସି

ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀମାନେ, ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଆପଣମାନେ ଶୀଘ୍ର କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଦେଖିପାରିବେ। ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହୃଦୟ ଭିତରେ ଥାଆନ୍ତି, ଯେପରି ଆକାଶ ଭିତରେ ଆଲୋକ ରହିଥାଏ।

ନ ହ୍ଯସ୍ଯାସ୍ତି ପ୍ରିଯଃ କଶ୍ଚିନ୍ନାପ୍ରିଯୋ ଵାସ୍ତ୍ଯମାନିନଃ। ନୋତ୍ତମୋ ନାଧମୋ ଵାପି ସମାନସ୍ଯାସମୋଽପି ଵା

ଯିଏ ସତ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟମାନ, ସେଠାରେ କେହି ନ ଆତି ପ୍ରିୟ, ନ ଅପ୍ରିୟ; କେହି ଉତ୍ତମ, କେହି ଅଧମ, କିମ୍ବା ସମାନ କିମ୍ବା ଅସମାନ ନୁହେଁ। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମଭାବେ ଦେଖନ୍ତି।

ନ ମାତା ନ ପିତା ତସ୍ଯ ନ ଭାର୍ଯା ନ ସୁତାଦଯଃ। ନାତ୍ମୀଯୋ ନ ପରଶ୍ଚାପି ନ ଦେହୋ ଜନ୍ମ ଏଵ ଚ

ତାଙ୍କର କୌଣସି ମାଆ, ବାପା, ଜଣେ ଝିଅ, ପୁଅ କିମ୍ବା ଆଉ କେହି ନାହାନ୍ତି; ନ ନିଜ ଲୋକ, ନ ପର ଲୋକ, ନ ଦେହ, ନ ଜନ୍ମ କିଛି ନାହିଁ।

ନ ଚାସ୍ଯ କର୍ମ ଵା ଲୋକେ ସଦସନ୍ମିଶ୍ରଯୋନିଷୁ। କ୍ରୀଡାର୍ଥଂ ସୋଽପି ସାଧୂନାଂ ପରିତ୍ରାଣାଯ କଲ୍ପତେ

ଏହି ସଂସାରରେ ସେଠାରେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ, ଭଲ ଓ ଖରାପ ମିଶ୍ର ଯୋନିମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ତଥାପି, ଖେଳ କରିବା ପାଇଁ, ସେ ସାଧୁମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି।

ସତ୍ତ୍ଵଂ ରଜସ୍ତମ ଇତି ଭଜତେ ନିର୍ଗୁଣୋ ଗୁଣାନ୍। କ୍ରୀଡନ୍ନତୀତୋଽପି ଗୁଣୈଃ ସୃଜତ୍ଯଵନ୍ହନ୍ତ୍ଯଜଃ

ସେ ଗୁଣମାନେଠାରୁ ଉପରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ, ତମ ଗୁଣ ଧରିଥାନ୍ତି; ଏହି ଗୁଣମାନେ ସହିତ ଖେଳ କରି, ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାର କରନ୍ତି, ଯଦ୍ୟପି ସେ ଅଜନ୍ମା।

ଯଥା ଭ୍ରମରିକାଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଭ୍ରାମ୍ଯତୀଵ ମହୀଯତେ। ଚିତ୍ତେ କର୍ତରି ତତ୍ରାତ୍ମା କର୍ତେଵାହଂଧିଯା ସ୍ମୃତଃ

ଯେପରି ମଧୁମକ୍ଷିକା ଦୃଷ୍ଟିରେ କିଛି ଘୂରୁଛି ଓ ଅସ୍ଥିର ଲାଗେ, ସେପରି ମନରେ କର୍ତ୍ତାଭାବ ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାକୁ କର୍ତ୍ତା ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ।

ଯୁଵଯୋରେଵ ନୈଵାଯମାତ୍ମଜୋ ଭଗଵାନ୍ହରିଃ। ସର୍ଵେଷାମାତ୍ମଜୋ ହ୍ଯାତ୍ମା ପିତା ମାତା ସ ଈଶ୍ଵରଃ

ଏହି ଭଗବାନ୍ ହରି କେବଳ ଆପଣମାନଙ୍କର ପୁଅ ନୁହେଁ; ସେ ସମସ୍ତଙ୍କର ପୁଅ, ଆତ୍ମା, ବାପା, ମାଆ ଓ ସେଇ ନିୟନ୍ତା।

ଦୃଷ୍ଟଂ ଶ୍ରୁତଂ ଭୂତଭଵଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତ୍। ସ୍ଥାସ୍ନୁଶ୍ଚରିଷ୍ଣୁର୍ମହଦଲ୍ପକଂ ଚ। ଵିନାଚ୍ଯୁତାଦ୍ଵସ୍ତୁତରାଂ ନ ଵାଚ୍ଯଂ। ସ ଏଵ ସର୍ଵଂ ପରମାତ୍ମଭୂତଃ

ଯେଉଁଠି ଯାହା ଦେଖାଯାଏ, ଶୁଣାଯାଏ, ଅତୀତ, ବର୍ତ୍ତମାନ କିମ୍ବା ଭବିଷ୍ୟତ, ଚଳିତ କିମ୍ବା ଅଚଳ, ବଡ଼ କିମ୍ବା ଛୋଟ—ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଛାଡ଼ି, କିଛି କହିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ସେଠି ସେଉଁଠି ସବୁଠାରେ ସେଇ ପରମାତ୍ମା।

ଏଵଂ ନିଶା ସା ବ୍ରୁଵତୋର୍ଵ୍ଯତୀତା ନନ୍ଦସ୍ଯ କୃଷ୍ଣାନୁଚରସ୍ଯ ରାଜନ୍। ଗୋପ୍ଯଃ ସମୁତ୍ଥାଯ ନିରୂପ୍ଯ ଦୀପାନ୍ଵାସ୍ତୂନ୍ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଦୌଧୀନ୍ଯମନ୍ଥୁନ୍

ଏଭଳି କଥା ହେଉଥିବା ବେଳେ, ନନ୍ଦ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସଙ୍ଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ରାତିଟିଏ କଟିଗଲା। ଗୋପୀମାନେ ଉଠି, ଦୀପ ଦେଖି, ଘରର ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜି, ଦହି ମଥିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ତା ଦୀପଦୀପ୍ତୈର୍ମଣିଭିର୍ଵିରେଜୂ ରଜ୍ଜୂର୍ଵିକର୍ଷଦ୍ଭୁଜକଙ୍କଣସ୍ରଜଃ। ଚଲନ୍ନିତମ୍ବସ୍ତନହାରକୁଣ୍ଡଲ ତ୍ଵିଷତ୍କପୋଲାରୁଣକୁଙ୍କୁମାନନାଃ

ସେମାନେ ଦୀପର ଆଲୋକରେ ମଣି ଓ ହାର ପିନ୍ଧି ଚମକୁଥିଲେ; ରସ୍ସୀ ଟାଣିବା ସମୟରେ କଙ୍କଣ ଓ ମାଳା ଝୁଲୁଥିଲା, କଟି, ଛାତି, ହାର ଓ କୁଣ୍ଡଳ ହଲୁଚୁଲୁଥିଲା, ଗାଲ ଚମକୁଥିଲା, ମୁହଁ ରକ୍ତ କୁଙ୍କୁମରେ ଶୋଭିତ।

ଉଦ୍ଗାଯତୀନାମରଵିନ୍ଦଲୋଚନଂ ଵ୍ରଜାଙ୍ଗନାନାଂ ଦିଵମସ୍ପୃଶଦ୍ଧ୍ଵନିଃ। ଦଧ୍ନଶ୍ଚ ନିର୍ମନ୍ଥନଶବ୍ଦମିଶ୍ରିତୋ ନିରସ୍ଯତେ ଯେନ ଦିଶାମମଙ୍ଗଲମ୍

ବ୍ରଜର ମହିଳାମାନେ କମଳନୟନଙ୍କ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱର ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଯାଉଥିଲା; ଦହି ମଥିବା ଶବ୍ଦ ସହିତ ମିଶି, ସମସ୍ତ ଦିଗର ଅଶୁଭତାକୁ ଦୂର କରୁଥିଲା।

ଭଗଵତ୍ଯୁଦିତେ ସୂର୍ଯେ ନନ୍ଦଦ୍ଵାରି ଵ୍ରଜୌକସଃ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରଥଂ ଶାତକୌମ୍ଭଂ କସ୍ଯାଯମିତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍

ଭଗବାନ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ, ନନ୍ଦଙ୍କ ଘର ଦ୍ୱାରେ ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଥ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ପଚାରିଲେ, 'ଏହା କାହାର?'

ଅକ୍ରୂର ଆଗତଃ କିଂ ଵା ଯଃ କଂସସ୍ଯାର୍ଥସାଧକଃ। ଯେନ ନୀତୋ ମଧୁପୁରୀଂ କୃଷ୍ଣଃ କମଲଲୋଚନଃ

ଅକୃର ଆସିଛନ୍ତି କି? କିମ୍ବା କେହି ଅନ୍ୟ, ଯିଏ କଂସଙ୍କ କାମନା ପୂରଣ କରେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା କମଳନୟନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଥୁରାକୁ ନେଇଯିବାଯାଇଛି?