ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଗଚ୍ଛୋଦ୍ଧଵ ଵ୍ରଜଂ ସୌମ୍ଯ ପିତ୍ରୋର୍ନୌ ପ୍ରୀତିମାଵହ। ଗୋପୀନାଂ ମଦ୍ଵିଯୋଗାଧିଂ ମତ୍ସନ୍ଦେଶୈର୍ଵିମୋଚଯ

ହେ ସାଧୁ ଉଦ୍ଧବ, ତୁମେ ବ୍ରଜକୁ ଯାଅ; ମୋର ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଖୁସି କର; ଏବଂ ମୋର ସନ୍ଦେଶ ଦେଇ, ଗୋପୀମାନେ ଯେଉଁଥିରେ ମୋର ବିୟୋଗର ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କର।

ତା ମନ୍ମନସ୍କା ମତ୍ପ୍ରାଣା ମଦର୍ଥେ ତ୍ଯକ୍ତଦୈହିକାଃ। ମାମେଵ ଦଯିତଂ ପ୍ରେଷ୍ଠମାତ୍ମାନଂ ମନସା ଗତାଃ । ଯେ ତ୍ଯକ୍ତଲୋକଧର୍ମାଶ୍ଚ ମଦର୍ଥେ ତାନ୍ବିଭର୍ମ୍ଯହମ୍

ସେମାନେ ମନରେ ମୋତେ ଧ୍ୟାନ କରି, ମୋତେ ଜୀବନ ଭାବି, ମୋ ପାଇଁ ଦେହର ସମସ୍ତ ସୁଖ ଛାଡିଦେଇଛନ୍ତି; ମନରେ ମୋତେ ପ୍ରିୟ ଓ ଆତ୍ମା ଭାବି ଆସିଛନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ମୋ ପାଇଁ ଲୋକ ଧର୍ମ ଛାଡିଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋର ରକ୍ଷାରେ ଅଛନ୍ତି।

ମଯି ତାଃ ପ୍ରେଯସାଂ ପ୍ରେଷ୍ଠେ ଦୂରସ୍ଥେ ଗୋକୁଲସ୍ତ୍ରିଯଃ। ସ୍ମରନ୍ତ୍ଯୋଽଙ୍ଗ ଵିମୁହ୍ଯନ୍ତି ଵିରହୌତ୍କଣ୍ଠ୍ଯଵିହ୍ଵଲାଃ

ମୋ ପାଇଁ, ପ୍ରିୟ ଓ ଅତି ପ୍ରିୟ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଦୂରେ ଥିବା ଗୋକୁଳର ଜନନୀମାନେ, ମୋତେ ସମ୍ବିଧାନ କରି, ବିୟୋଗ ଦୁଃଖ ଓ ଅପେକ୍ଷାରେ ଅତିବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ଅସ୍ତିର ହୋଇଯାନ୍ତି।

ଧାରଯନ୍ତ୍ଯତିକୃଚ୍ଛ୍ରେଣ ପ୍ରାଯଃ ପ୍ରାଣାନ୍କଥଞ୍ଚନ। ପ୍ରତ୍ଯାଗମନସନ୍ଦେଶୈର୍ବଲ୍ଲଵ୍ଯୋ ମେ ମଦାତ୍ମିକାଃ

ମୋର ଗୋପୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମନରେ ମୋତେ ଏକାତ୍ମ କରିଛନ୍ତି, ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ କିପରି ନାହିଁ ଜୀବନ ଧାରଣ କରୁଛନ୍ତି, ମୋର ପୁନଃ ଆସିବା ଆଶା ଓ ସନ୍ଦେଶ ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ରଖିଛନ୍ତି।

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ ଉଦ୍ଧଵୋ ରାଜନ୍ସନ୍ଦେଶଂ ଭର୍ତୁରାଦୃତଃ। ଆଦାଯ ରଥମାରୁହ୍ଯ ପ୍ରଯଯୌ ନନ୍ଦଗୋକୁଲମ୍

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉବାଚ: ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଉଦ୍ଧବ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାକୁ ସମ୍ମାନ କରି, ରଥରେ ଚଢ଼ି, ନନ୍ଦଙ୍କର ଗୋକୁଳକୁ ଯାଇଲେ।

ପ୍ରାପ୍ତୋ ନନ୍ଦଵ୍ରଜଂ ଶ୍ରୀମାନ୍ନିମ୍ଲୋଚତି ଵିଭାଵସୌ। ଛନ୍ନଯାନଃ ପ୍ରଵିଶତାଂ ପଶୂନାଂ ଖୁରରେଣୁଭିଃ

ଶ୍ରୀମାନ ଉଦ୍ଧବ, ନନ୍ଦଙ୍କ ବ୍ରଜକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ଫେରୁଥିବା ଗାଈମାନଙ୍କର ଖୁରର ଧୂଳିରେ ତାଙ୍କର ରଥ ଲୁଚିଗଲା।

ଵାସିତାର୍ଥେଽଭିଯୁଧ୍ଯଦ୍ଭିର୍ନାଦିତଂ ଶୁଷ୍ମିଭିର୍ଵୃଷୈଃ। ଧାଵନ୍ତୀଭିଶ୍ଚ ଵାସ୍ରାଭିରୂଧୋଭାରୈଃ ସ୍ଵଵତ୍ସକାନ୍

ବାୟୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଳଦମାନେ ଗାଈମାନଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ନିମନ୍ତେ ହୁଁହୁଁ କରୁଥିବା ଶବ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜିଉଥିଲା, ଦୁଧରେ ଭରିଥିବା ଗାଈମାନେ ଦେଖି ଛୋଟ ଛୋଟ ଛୋନାମାନେ ଦୌଡ଼ି ମାଆଙ୍କୁ ଯାଉଥିଲେ।

ଇତସ୍ତତୋ ଵିଲଙ୍ଘଦ୍ଭିର୍ଗୋଵତ୍ସୈର୍ମଣ୍ଡିତଂ ସିତୈଃ। ଗୋଦୋହଶବ୍ଦାଭିରଵଂ ଵେଣୂନାଂ ନିଃସ୍ଵନେନ ଚ

ଏଠା ଉଠା ଧଳା ଛୋନାମାନେ ଦୌଡ଼ିବାରେ ଗାଁ ସଜିଥିଲା, ଗାଈ ଦୁହିବା ଶବ୍ଦ ଓ ବାଁଶୀର ମଧୁର ଧ୍ୱନି ରେ ଚାରିପାଖ ଭରିଯାଇଥିଲା।

ଗାଯନ୍ତୀଭିଶ୍ଚ କର୍ମାଣି ଶୁଭାନି ବଲକୃଷ୍ଣଯୋଃ। ସ୍ଵଲଙ୍କୃତାଭିର୍ଗୋପୀଭିର୍ଗୋପୈଶ୍ଚ ସୁଵିରାଜିତମ୍

ଏଠାରେ, ଶୋଭାମୟ ଶୃଙ୍ଗାରିତ ଗୋପୀମାନେ ଓ ଗୋପମାନେ, ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଗାଇ ଗାଁକୁ ଅତି ଶୋଭାମୟ କରିଥିଲେ।

ଅଗ୍ନ୍ଯର୍କାତିଥିଗୋଵିପ୍ର ପିତୃଦେଵାର୍ଚନାନ୍ଵିତୈଃ। ଧୂପଦୀପୈଶ୍ଚ ମାଲ୍ଯୈଶ୍ଚ ଗୋପାଵାସୈର୍ମନୋରମମ୍

ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅତିଥି, ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପିତୃ, ଦେବତା ଆଦିର ଉପାସନା, ଧୂପ, ଦୀପ ଓ ମାଳା ସହିତ ଗୋପମାନଙ୍କର ଘର ଅତି ମନୋରମ ଥିଲା।

ସର୍ଵତଃ ପୁଷ୍ପିତଵନଂ ଦ୍ଵିଜାଲିକୁଲନାଦିତମ୍। ହଂସକାରଣ୍ଡଵାକୀର୍ଣୈଃ ପଦ୍ମଷଣ୍ଡୈଶ୍ଚ ମଣ୍ଡିତମ୍

ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଉଦ୍ୟାନ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଗୁଞ୍ଜନରେ ଗୁଞ୍ଜିଉଥିଲା, ହଂସ, କାରଣ୍ଡବ ଓ ପଦ୍ମରେ ଭରିଥିବା ପୋଖରୀ ରେ ଶୋଭା ପାଇଥିଲା।

ତମାଗତଂ ସମାଗମ୍ଯ କୃଷ୍ଣସ୍ଯାନୁଚରଂ ପ୍ରିଯମ୍। ନନ୍ଦଃ ପ୍ରୀତଃ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଵାସୁଦେଵଧିଯାର୍ଚଯତ୍

ଉଦ୍ଧବ ଆସିଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପ୍ରିୟ ସଖା ଭାବରେ ନନ୍ଦ ତାଙ୍କୁ ମିଳି, ଖୁସି ହୋଇ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଭାସୁଦେବ ପ୍ରତି ଯେଉଁ ଭକ୍ତି ଅଛି, ତାହାରେ ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।

ଭୋଜିତଂ ପରମାନ୍ନେନ ସଂଵିଷ୍ଟଂ କଶିପୌ ସୁଖମ୍। ଗତଶ୍ରମଂ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛତ୍ପାଦସଂଵାହନାଦିଭିଃ

ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଁ ଦେଇ, ସୁସ୍ଥ ଶୟନରେ ବସାଇ, ତାଙ୍କର କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର ହେବା ପରେ, ନନ୍ଦ ତାଙ୍କୁ ପଦମସାଜ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଶ୍ରୂଷା କରି, ତାଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ।

କଚ୍ଚିଦଙ୍ଗ ମହାଭାଗ ସଖା ନଃ ଶୂରନନ୍ଦନଃ। ଆସ୍ତେ କୁଶଲ୍ଯପତ୍ଯାଦ୍ଯୈର୍ଯୁକ୍ତୋ ମୁକ୍ତଃ ସୁହୃଦ୍ଵ୍ରତଃ

ହେ ମହାଭାଗ, ଆମ ସଖା ଶୂରନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣ, ସେ କୁଶଳରେ ଅଛନ୍ତି କି? ପରିବାର ଓ ସନ୍ତାନମାନେ ସହିତ ସୁଖରେ ଅଛନ୍ତି କି? ସେ ମିତ୍ରତାରେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି କି?

ଦିଷ୍ଟ୍ଯା କଂସୋ ହତଃ ପାପଃ ସାନୁଗଃ ସ୍ଵେନ ପାପ୍ମନା। ସାଧୂନାଂ ଧର୍ମଶୀଲାନାଂ ଯଦୂନାଂ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ଯଃ ସଦା

ଭଲ ଭାଗ୍ୟରେ, ଦୁଷ୍ଟ କଂସ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସାଥୀମାନେ ତାଙ୍କର ନିଜ ପାପରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି; ଯେଉଁଥିରେ ସେ ସଦା ସାଧୁ ଓ ଧର୍ମଶୀଳ ଯଦୁମାନଙ୍କୁ ଘୃଣା କରୁଥିଲେ।

ଅପି ସ୍ମରତି ନଃ କୃଷ୍ଣୋ ମାତରଂ ସୁହୃଦଃ ସଖୀନ୍। ଗୋପାନ୍ଵ୍ରଜଂ ଚାତ୍ମନାଥଂ ଗାଵୋ ଵୃନ୍ଦାଵନଂ ଗିରିମ୍

କୃଷ୍ଣ ଆମକୁ, ତାଙ୍କ ମାଆ, ବନ୍ଧୁମାନେ, ଗୋପମାନେ, ଗାଁ, ନିଜ ପ୍ରିୟଜନମାନେ, ଗାଈମାନେ, ବୃନ୍ଦାବନ ଓ ପାହାଡ଼କୁ ଏବେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି କି?

ଅପ୍ଯାଯାସ୍ଯତି ଗୋଵିନ୍ଦଃ ସ୍ଵଜନାନ୍ସକୃଦୀକ୍ଷିତୁମ୍। ତର୍ହି ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମ ତଦ୍ଵକ୍ତ୍ରଂ ସୁନସଂ ସୁସ୍ମିତେକ୍ଷଣମ୍

ଗୋବିନ୍ଦ କେବେ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ନିଜ ଲୋକମାନେକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିବେ କି? ତେଣୁ ଆମେ ସେଇ ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ନାକ ଓ ହସୁଥିବା ଆଖିର ସେଇ ମୁହଁକୁ ଦେଖିପାରିବା।

ଦାଵାଗ୍ନେର୍ଵାତଵର୍ଷାଚ୍ଚ ଵୃଷସର୍ପାଚ୍ଚ ରକ୍ଷିତାଃ। ଦୁରତ୍ଯଯେଭ୍ଯୋ ମୃତ୍ଯୁଭ୍ଯଃ କୃଷ୍ଣେନ ସୁମହାତ୍ମନା

ବନର ଅଗ୍ନି, ବାତ୍ୟା ବର୍ଷା, ଦୁଷ୍ଟ ବଳଦ, ସାପ ଓ ଅପାର ବିପଦ, ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ଏସବୁଠାରୁ ଆମକୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ସେଇ ମହାନ ଆତ୍ମା, ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।

ସ୍ମରତାଂ କୃଷ୍ଣଵୀର୍ଯାଣି ଲୀଲାପାଙ୍ଗନିରୀକ୍ଷିତମ୍। ହସିତଂ ଭାଷିତଂ ଚାଙ୍ଗ ସର୍ଵା ନଃ ଶିଥିଲାଃ କ୍ରିଯାଃ

କୃଷ୍ଣଙ୍କର ବୀରତା, ତାଙ୍କ ଖେଳାଳି ଦୃଷ୍ଟି, ହସିବା ଓ କଥାବାର୍ତ୍ତାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ହେ ପ୍ରିୟ, ଆମର ସମସ୍ତ କାମକାଜ ଅପେକ୍ଷା ହୋଇଯାଏ।

ସରିଚ୍ଛୈଲଵନୋଦ୍ଦେଶାନ୍ମୁକୁନ୍ଦପଦଭୂଷିତାନ୍। ଆକ୍ରୀଡାନୀକ୍ଷ୍ଯମାଣାନାଂ ମନୋ ଯାତି ତଦାତ୍ମତାମ୍

ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ରହିଥିବା ନଦୀ, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଖେଳର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ, ଆମର ମନ ସେଠି ଏମିତି ଲିନ ହୋଇଯାଏ।

ମନ୍ଯେ କୃଷ୍ଣଂ ଚ ରାମଂ ଚ ପ୍ରାପ୍ତାଵିହ ସୁରୋତ୍ତମୌ। ସୁରାଣାଂ ମହଦର୍ଥାଯ ଗର୍ଗସ୍ଯ ଵଚନଂ ଯଥା

ମୁଁ ଭାବୁଛି କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠାକୁ ଦେବତାମାନେର ମହା କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି, ଯେପରି ଗର୍ଗ ମୁନି କହିଥିଲେ।

କଂସଂ ନାଗାଯୁତପ୍ରାଣଂ ମଲ୍ଲୌ ଗଜପତିଂ ଯଥା। ଅଵଧିଷ୍ଟାଂ ଲୀଲଯୈଵ ପଶୂନିଵ ମୃଗାଧିପଃ

ଦଶ ହଜାର ହାତୀର ଶକ୍ତିଥିବା କଂସ, ମଲ୍ଲମାନେ, ହାତୀର ରାଜା—ସେମାନଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ଏମିତି ସହଜରେ ମାରିଦେଲେ, ଯେପରି ସିଂହ ପଶୁମାନେକୁ ମାରେ।

ତାଲତ୍ରଯଂ ମହାସାରଂ ଧନୁର୍ଯଷ୍ଟିମିଵେଭରାଟ୍। ବଭଞ୍ଜୈକେନ ହସ୍ତେନ ସପ୍ତାହମଦଧାଦ୍ଗିରିମ୍

ତିନିଟି ମହା ତାଳଗଛ, ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକ ମଜବୁତ ଧନୁଷ ଭଳି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଏକହାତରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଏବଂ ସାତ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାହାଡ଼କୁ ଉଠାଇ ରଖିଥିଲେ।

ପ୍ରଲମ୍ବୋ ଧେନୁକୋଽରିଷ୍ଟସ୍ତୃଣାଵର୍ତୋ ବକାଦଯଃ। ଦୈତ୍ଯାଃ ସୁରାସୁରଜିତୋ ହତା ଯେନେହ ଲୀଲଯା

ପ୍ରଲମ୍ବ, ଧେନୁକ, ଅରିଷ୍ଟ, ତୃଣାବର୍ତ୍ତ, ବକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦାନବମାନେ—ଏହି ଦେବ ଓ ଦାନବଜୟୀମାନେ—ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏଠି ଖେଳରେ ନିହତ ହୋଇଥିଲେ।

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ। ଇତି ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ନନ୍ଦଃ କୃଷ୍ଣାନୁରକ୍ତଧୀଃ। ଅତ୍ଯୁତ୍କଣ୍ଠୋଽଭଵତ୍ତୂଷ୍ଣୀଂ ପ୍ରେମପ୍ରସରଵିହ୍ଵଲଃ

ଶ୍ରୀଶୁକ କହିଲେ—ଏଭଳି ପୁନିପୁନି ସ୍ମରଣ କରି, ନନ୍ଦଙ୍କ ମନ କୃଷ୍ଣ ପ୍ରେମରେ ଲିନ ହୋଇ, ଅତି ଆତୁର ହେଲେ ଏବଂ ପ୍ରେମର ଭାବେ ଚୁପ୍‌ଚାପ ରହିଗଲେ।

ଯଶୋଦା ଵର୍ଣ୍ଯମାନାନି ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଚରିତାନି ଚ। ଶୃଣ୍ଵନ୍ତ୍ଯଶ୍ରୂଣ୍ଯଵାସ୍ରାକ୍ଷୀତ୍ସ୍ନେହସ୍ନୁତପଯୋଧରା

ଯଶୋଦା, ପୁଅଙ୍କର କାହାଣୀ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରିଲା ଏବଂ ସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କ ଅଂଗଦୁଇ ଭିଜିଗଲା।

ତଯୋରିତ୍ଥଂ ଭଗଵତି କୃଷ୍ଣେ ନନ୍ଦଯଶୋଦଯୋଃ। ଵୀକ୍ଷ୍ଯାନୁରାଗଂ ପରମଂ ନନ୍ଦମାହୋଦ୍ଧଵୋ ମୁଦା

ନନ୍ଦ ଓ ଯଶୋଦାଙ୍କର ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରେମ ଦେଖି, ଉଦ୍ଧବ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ, ନନ୍ଦଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଶ୍ରୀଉଦ୍ଧଵ ଉଵାଚ। ଯୁଵାଂ ଶ୍ଲାଘ୍ଯତମୌ ନୂନଂ ଦେହିନାମିହ ମାନଦ। ନାରାଯଣେଽଖିଲଗୁରୌ ଯତ୍କୃତା ମତିରୀଦୃଶୀ

ଉଦ୍ଧବ କହିଲେ—ହେ ମାନ୍ୟଦାତା, ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାରଣ ତୁମେ ଏପରି ଭାବରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଗୁରୁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ମନ ଲଗାଇଛ।

ଏତୌ ହି ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଚ ବୀଜଯୋନୀ ରାମୋ ମୁକୁନ୍ଦଃ ପୁରୁଷଃ ପ୍ରଧାନମ୍। ଅନ୍ଵୀଯ ଭୂତେଷୁ ଵିଲକ୍ଷଣସ୍ଯ ଜ୍ଞାନସ୍ଯ ଚେଶାତ ଇମୌ ପୁରାଣୌ

ଏହି ଦୁଇଜଣ—ରାମ ଓ ମୁକୁନ୍ଦ—ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ବୀଜ ଓ ଯୋନି; ପୁରୁଷ ଓ ପ୍ରଧାନ। ସମସ୍ତ ଜୀବରେ, ସେମାନେ ପ୍ରାଚୀନ ଜ୍ଞାନ ଓ ଶକ୍ତିର ଅଧିପତି, ସମସ୍ତ ଠାରୁ ଅଲଗା।