ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଏଵଂ ସାନ୍ତ୍ଵଯ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ନନ୍ଦଂ ସଵ୍ରଜମଚ୍ଯୁତଃ। ଵାସୋଽଲଙ୍କାରକୁପ୍ଯାଦ୍ଯୈରର୍ହଯାମାସ ସାଦରମ୍

ଏପରି ଭାବେ ଭଗବାନ୍ ଅଚ୍ୟୁତ ନନ୍ଦ ଓ ବ୍ରଜବାସୀମାନେକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ସମ୍ମାନ ସହିତ ପୋଷାକ, ଗହନା, ବାସନ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପହାର ଦେଇ ସମ୍ମାନିତ କଲେ।

ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତୌ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ନନ୍ଦଃ ପ୍ରଣଯଵିହ୍ଵଲଃ। ପୂରଯନ୍ନଶ୍ରୁଭିର୍ନେତ୍ରେ ସହ ଗୋପୈର୍ଵ୍ରଜଂ ଯଯୌ

ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ନନ୍ଦ ଅତି ସ୍ନେହରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ନୟନରେ ଅଶ୍ରୁ ପୂରି, ସମସ୍ତ ଗୋପମାନେ ସହିତ ବ୍ରଜକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ଅଥ ଶୂରସୁତୋ ରାଜନ୍ପୁତ୍ରଯୋଃ ସମକାରଯତ୍। ପୁରୋଧସା ବ୍ରାହ୍ମଣୈଶ୍ଚ ଯଥାଵଦ୍ଦ୍ଵିଜସଂସ୍କୃତିମ୍

ତାପରେ, ରାଜନ୍, ଶୂରଙ୍କ ପୁଅ ବସୁଦେବ, ନିଜ ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଥାନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପୁରୋହିତମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପନୟନ ସଂସ୍କାର କରାଇଲେ।

ତେଭ୍ଯୋଽଦାଦ୍ଦକ୍ଷିଣା ଗାଵୋ ରୁକ୍ମମାଲାଃ ସ୍ଵଲଙ୍କୃତାଃ। ସ୍ଵଲଙ୍କୃତେଭ୍ଯଃ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ସଵତ୍ସାଃ କ୍ଷୌମମାଲିନୀଃ

ସେ ଉପନୟନ କରିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ସୁନ୍ଦର ଗହନା ପିନ୍ଧା ଗାଈ, ଗାଈର ଛୁଆ ଓ ଚମକୁଥିବା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଇ ଦେଲେ।

ଯାଃ କୃଷ୍ଣରାମଜନ୍ମର୍କ୍ଷେ ମନୋଦତ୍ତା ମହାମତିଃ। ତାଶ୍ଚାଦଦାଦନୁସ୍ମୃତ୍ଯ କଂସେନାଧର୍ମତୋ ହୃତାଃ

ଯେଉଁ ଗାଈମାନେ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ବସୁଦେବ ମନରେ ଦାନ କରିଥିଲେ, କଂସ ଅନ୍ୟାୟରେ ନେଇଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସେ ଏବେ ସ୍ମରଣ କରି ଦାନ କଲେ।

ତତଶ୍ଚ ଲବ୍ଧସଂସ୍କାରୌ ଦ୍ଵିଜତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସୁଵ୍ରତୌ। ଗର୍ଗାଦ୍ଯଦୁକୁଲାଚାର୍ଯାଦ୍ଗାଯତ୍ରଂ ଵ୍ରତମାସ୍ଥିତୌ

ଏହିପରି ଭାବେ ସଂସ୍କାର ହୋଇ, ଦୁଇଁଜଣ ନିଜ ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରି, ଗର୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁରୁମାନେଠାରେ ଶିକ୍ଷା ନେବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ପ୍ରଭଵୌ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାନାଂ ସର୍ଵଜ୍ଞୌ ଜଗଦୀଶ୍ଵରୌ। ନାନ୍ଯସିଦ୍ଧାମଲଂ ଜ୍ଞାନଂ ଗୂହମାନୌ ନରେହିତୈଃ

ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ମୂଳ, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାୟକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ନିଜ ଜ୍ଞାନକୁ ଲୁଚାଇ, ସାଧାରଣ ମଣିଷ ପରି ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ।

ଅଥୋ ଗୁରୁକୁଲେ ଵାସମିଚ୍ଛନ୍ତାଵୁପଜଗ୍ମତୁଃ। କାଶ୍ଯଂ ସାନ୍ଦୀପନିଂ ନାମ ହ୍ଯଵନ୍ତିପୁରଵାସିନମ୍

ପରେ, ଗୁରୁଙ୍କ ଘରେ ରହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ସେମାନେ କାଶୀର ଅବନ୍ତିପୁରରେ ବସୁଥିବା ସାନ୍ଦୀପନିଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।

ଯଥୋପସାଦ୍ଯ ତୌ ଦାନ୍ତୌ ଗୁରୌ ଵୃତ୍ତିମନିନ୍ଦିତାମ୍। ଗ୍ରାହଯନ୍ତାଵୁପେତୌ ସ୍ମ ଭକ୍ତ୍ଯା ଦେଵମିଵାଦୃତୌ

ସେମାନେ ନିୟମିତ ଭାବେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ନିଜ ଆଚରଣରେ ଦୋଷ ନ ଥିବା ଭାବେ ଶିକ୍ଷା ନେଲେ, ଭକ୍ତି ସହିତ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେବତା ପରି ମାନିଲେ।

ତଯୋର୍ଦ୍ଵିଜଵରସ୍ତୁଷ୍ଟଃ ଶୁଦ୍ଧଭାଵାନୁଵୃତ୍ତିଭିଃ। ପ୍ରୋଵାଚ ଵେଦାନଖିଲାନ୍ ସାଙ୍ଗୋପନିଷଦୋ ଗୁରୁଃ

ସେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଭକ୍ତିମୟ ବ୍ୟବହାର ଦେଖି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୁରୁ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ବେଦ, ତାହାର ଶାଖା ଓ ଉପନିଷଦ୍‌ଗୁଡ଼ିକୁ ଶିଖାଇଲେ।

ସରହସ୍ଯଂ ଧନୁର୍ଵେଦଂ ଧର୍ମାନ୍ନ୍ଯାଯପଥାଂସ୍ତଥା। ତଥା ଚାନ୍ଵୀକ୍ଷିକୀଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ରାଜନୀତିଂ ଚ ଷଡ୍ଵିଧାମ୍

ସେ ଗୁପ୍ତ ଧନୁର୍ବେଦ, ଧର୍ମ ଓ ନ୍ୟାୟର ପଥ, ତଥା ତର୍କ ବିଦ୍ୟା ଓ ରାଜନୀତିର ଛଅ ପ୍ରକାର ବିଦ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଶିଖାଇଲେ।

ସର୍ଵଂ ନରଵରଶ୍ରେଷ୍ଠୌ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାପ୍ରଵର୍ତକୌ। ସକୃନ୍ନିଗଦମାତ୍ରେଣ ତୌ ସଞ୍ଜଗୃହତୁର୍ନୃପ

ସେ ଦୁଇଁଜଣ ମାନବମାନ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାର ଆରମ୍ଭକାରୀ, ଗୁରୁଙ୍କର ଏକଥର କହିବାରେ ସମସ୍ତ କଥା ବୁଝିପାରିଲେ।

ଅହୋରାତ୍ରୈଶ୍ଚତୁଃଷଷ୍ଟ୍ଯା ସଂଯତ୍ତୌ ତାଵତୀଃ କଲାଃ*। ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣଯାଚାର୍ଯଂ ଛନ୍ଦଯାମାସତୁର୍ନୃପ

ଚଉଷଠି ଦିନ ଓ ରାତିରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତ କଳା ଅଧିଗ୍ରହଣ କଲେ; ପରେ ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ପାଇଁ, ଗୁରୁଙ୍କୁ କଣ ଚାହାଁନ୍ତି ତାହା ପଚାରିଲେ।

ଦ୍ଵିଜସ୍ତଯୋସ୍ତଂ ମହିମାନମଦ୍ଭୁତଂ ସଂଲକ୍ଷ୍ଯ ରାଜନ୍ନତିମାନୁଷୀଂ ମତିମ୍। ସମ୍ମନ୍ତ୍ର୍ଯ ପତ୍ନ୍ଯା ସ ମହାର୍ଣଵେ ମୃତଂ ବାଲଂ ପ୍ରଭାସେ ଵରଯାଂ ବଭୂଵ ହ

ସେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଅତିମାନବୀୟ ବୁଦ୍ଧି ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୁରୁ ତାଙ୍କର ଜଣେ ପୁଅ ପ୍ରଭାସରେ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ, ସେହି ପୁଅକୁ ଫେରାଇ ଦେବାକୁ ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଭାବେ ଚାହିଲେ।

ତଥେତ୍ଯଥାରୁହ୍ଯ ମହାରଥୌ ରଥଂ ପ୍ରଭାସମାସାଦ୍ଯ ଦୁରନ୍ତଵିକ୍ରମୌ। ଵେଲାମୁପଵ୍ରଜ୍ଯ ନିଷୀଦତୁଃ କ୍ଷଣଂ ସିନ୍ଧୁର୍ଵିଦିତ୍ଵାର୍ହଣମାହରତ୍ତଯୋଃ

‘ଠିକ୍ ଅଛି’ ବୋଲି, ସେ ଦୁଇଁଜଣ ଶୂରବୀର ମହାରଥରେ ଚଢ଼ି, ପ୍ରଭାସକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସମୁଦ୍ରତଟକୁ ଯାଇ କିଛି ଖଣ୍ଡ ରୁହିଲେ; ସମୁଦ୍ର ସେମାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି, ସମ୍ମାନ ସୂଚକ ଉପହାର ଆଣିଦେଲା।

ତମାହ ଭଗଵାନାଶୁ ଗୁରୁପୁତ୍ରଃ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍। ଯୋଽସାଵିହ ତ୍ଵଯା ଗ୍ରସ୍ତୋ ବାଲକୋ ମହତୋର୍ମିଣା

ପ୍ରଭୁ କହିଲେ: ‘ହେ ସମୁଦ୍ର, ଏଠାରେ ତୁମେ ବଡ଼ ତରଙ୍ଗରେ ଯେଉଁ ପିଲାକୁ ଗିଳିଥିଲ, ସେଇ ଗୁରୁପୁତ୍ରକୁ ତୁରନ୍ତ ଫେରାଇ ଦେ।’

ଶ୍ରୀସମୁଦ୍ର ଉଵାଚ। ନ ଚାହାର୍ଷମହଂ ଦେଵ ଦୈତ୍ଯଃ ପଞ୍ଚଜନୋ ମହାନ୍। ଅନ୍ତର୍ଜଲଚରଃ କୃଷ୍ଣ ଶଙ୍ଖରୂପଧରୋଽସୁରଃ

ସମୁଦ୍ର କହିଲେ: ‘ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ସେଉଁଥିରେ ନାହିଁ; ମହାଦାନବ ପଞ୍ଚଜନ ଯିଏ ଜଳମଧ୍ୟରେ ଶଂଖ ଆକାରରେ ରହେ, ସେଇ ପିଲାକୁ ନେଇଯାଇଛି, ହେ କୃଷ୍ଣ।’

ଆସ୍ତେ ତେନାହୃତୋ ନୂନଂ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସତ୍ଵରଂ ପ୍ରଭୁଃ। ଜଲମାଵିଶ୍ଯ ତଂ ହତ୍ଵା ନାପଶ୍ଯଦୁଦରେଽର୍ଭକମ୍

ଏହା ଶୁଣି, ପ୍ରଭୁ ତୁରନ୍ତ ଜଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେ ଦାନବକୁ ମାରିଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ତାହାର ପେଟରେ ପିଲାକୁ ମିଳିଲେ ନାହିଁ।

ତଦଙ୍ଗପ୍ରଭଵଂ ଶଙ୍ଖମାଦାଯ ରଥମାଗମତ୍। ତତଃ ସଂଯମନୀଂ ନାମ ଯମସ୍ଯ ଦଯିତାଂ ପୁରୀମ୍

ସେ ଦାନବର ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶଂଖକୁ ନେଇ, ତାଙ୍କର ରଥକୁ ଫେରିଲେ; ଏପରେ ଯମଙ୍କର ପ୍ରିୟ ସଂଯମନୀ ପୁରୀକୁ ଗଲେ।

ଗତ୍ଵା ଜନାର୍ଦନଃ ଶଙ୍ଖଂ ପ୍ରଦଧ୍ମୌ ସହଲାଯୁଧଃ। ଶଙ୍ଖନିର୍ହ୍ରାଦମାକର୍ଣ୍ଯ ପ୍ରଜାସଂଯମନୋ ଯମଃ

ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରସହିତ ଶଂଖ ଧ୍ୱନି କଲେ; ଶଂଖର ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସଂଯମ କରୁଥିବା ଯମ ଜାଣିଲେ।

ତଯୋଃ ସପର୍ଯାଂ ମହତୀଂ ଚକ୍ରେ ଭକ୍ତ୍ଯୁପବୃଂହିତାମ୍। ଉଵାଚାଵନତଃ କୃଷ୍ଣଂ ସର୍ଵଭୂତାଶଯାଲଯମ୍ । ଲୀଲାମନୁଷ୍ଯଯୋର୍ଵିଷ୍ଣୋ ଯୁଵଯୋଃ କରଵାମ କିମ୍

ଯମ ଦୁହିଁଜଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ବଡ଼ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ: ‘ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ମାନବ ରୂପରେ ଲୀଳା କରୁଥିବା, ଆମେ ଦୁହିଁଜଣ ପାଇଁ କଣ କରିବାକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଉଛ?’

ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ। ଗୁରୁପୁତ୍ରମିହାନୀତଂ ନିଜକର୍ମନିବନ୍ଧନମ୍। ଆନଯସ୍ଵ ମହାରାଜ ମଚ୍ଛାସନପୁରସ୍କୃତଃ

ଭଗବାନ କହିଲେ: ‘ଆମର ଗୁରୁଙ୍କର ପୁଅ ତାଙ୍କର କର୍ମ ଫଳରେ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଛି; ହେ ମହାରାଜ, ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ସେଉଁଥିକୁ ଆଣିଦିଅ।’

ତଥେତି ତେନୋପାନୀତଂ ଗୁରୁପୁତ୍ରଂ ଯଦୂତ୍ତମୌ। ଦତ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵଗୁରଵେ ଭୂଯୋ ଵୃଣୀଷ୍ଵେତି ତମୂଚତୁଃ

‘ଠିକ୍ ଅଛି’ ବୋଲି, ଯମ ଗୁରୁଙ୍କର ପୁଅକୁ ଯଦୁଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ପାଖକୁ ଆଣିଦେଲେ; ସେମାନେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପୁଅ ଦେଇ, ପୁଣି ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଲେ।

ଶ୍ରୀଗୁରୁରୁଵାଚ। ସମ୍ଯକ୍ସମ୍ପାଦିତୋ ଵତ୍ସ ଭଵଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଗୁରୁନିଷ୍କ୍ରଯଃ। କୋ ନୁ ଯୁଷ୍ମଦ୍ଵିଧଗୁରୋଃ କାମାନାମଵଶିଷ୍ଯତେ

ଶ୍ରୀଗୁରୁ କହିଲେ: ‘ପ୍ରିୟ ଶିଷ୍ୟମାନେ, ତୁମେ ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଦେଇଛ; ଏପରେ ଏମିତି ଗୁରୁ ପାଇଁ କିଛି ଇଚ୍ଛା ବାକି ରହେ କି?’

ଗଚ୍ଛତଂ ସ୍ଵଗୃହଂ ଵୀରୌ କୀର୍ତିର୍ଵାମସ୍ତୁ ପାଵନୀ। ଛନ୍ଦାଂସ୍ଯଯାତଯାମାନି ଭଵନ୍ତ୍ଵିହ ପରତ୍ର ଚ

‘ବୀରମାନେ, ଏବେ ଘରକୁ ଯାଅ; ତୁମର କୀର୍ତ୍ତି ପବିତ୍ର ହେଉ; ତୁମେ ଯେଉଁ ବେଦ ଶିଖିଛ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଏଠା ଓ ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ସହ ରହୁ।’

ଗୁରୁଣୈଵମନୁଜ୍ଞାତୌ ରଥେନାନିଲରଂହସା। ଆଯାତୌ ସ୍ଵପୁରଂ ତାତ ପର୍ଜନ୍ଯନିନଦେନ ଵୈ

ଗୁରୁଙ୍କର ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, ସେମାନେ ବାୟୁବେଗର ରଥରେ, ମେଘର ଗର୍ଜନ ଶବ୍ଦ ସହିତ, ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଲେ।

ସମନନ୍ଦନ୍ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମଜନାର୍ଦନୌ। ଅପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯୋ ବହ୍ଵହାନି ନଷ୍ଟଲବ୍ଧଧନା ଇଵ

ଯଦୁ ଓ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ଏହା ଏମିତି, ଯେପରି ଅନେକ ଦିନ ପରେ ହାରାଇଥିବା ଧନ ପୁନି ମିଳିଲା।

ସ୍ଵଵିରହାର୍ତଗୋପଗୋପୀନାଂ ସାନ୍ତ୍ଵନାଯ ଭଗଵତୋଦ୍ଧଵସ୍ଯ ପ୍ରସ୍ଥାପନମ୍, ନନ୍ଦୋଦ୍ଧଵସଂଵାଦଶ୍ଚ - ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ। ଵୃଷ୍ଣୀନାଂ ପ୍ରଵରୋ ମନ୍ତ୍ରୀ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଦଯିତଃ ସଖା। ଶିଷ୍ଯୋ ବୃହସ୍ପତେଃ ସାକ୍ଷାଦୁଦ୍ଧଵୋ ବୁଦ୍ଧିସତ୍ତମଃ

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉବାଚ: ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଦ୍ଧବ ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପ୍ରିୟ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ସଖା, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର ସିଧାସଳଖ ଶିଷ୍ୟ, ଅତି ବୁଦ୍ଧିଶାଳୀ।