ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ମଯି ଭୃତ୍ଯ ଉପାସୀନେ ଭଵତୋ ଵିବୁଧାଦଯଃ। ବଲିଂ ହରନ୍ତ୍ଯଵନତାଃ କିମୁତାନ୍ଯେ ନରାଧିପାଃ

ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସେବକ ଭାବେ ରହିଥିବାବେଳେ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦଣ୍ଡ ଦେଇଥାନ୍ତି, ତେଣୁ ଅନ୍ୟ ମାନବ ରାଜାମାନେ କଣ କରିପାରିବେ?

ସର୍ଵାନ୍ସ୍ଵାନ୍ଜ୍ଞାତିସମ୍ବନ୍ଧାନ୍ଦିଗ୍ଭ୍ଯଃ କଂସଭଯାକୁଲାନ୍। ଯଦୁଵୃଷ୍ଣ୍ଯନ୍ଧକମଧୁ ଦାଶାର୍ହକୁକୁରାଦିକାନ୍

ସମସ୍ତ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ-ସ୍ବଜନ, ଯେଉଁମାନେ କଂସଙ୍କ ଭୟରେ ସବୁ ଦିଗରୁ ଅତି ଭୟଭୀତ ହୋଇଥିଲେ—ଯଦୁ, ବୃଷ୍ଣି, ଅନ୍ଧକ, ମଧୁ, ଦାଶାର୍ହ, କୁକୁର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ—

ସଭାଜିତାନ୍ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ଵିଦେଶାଵାସକର୍ଶିତାନ୍। ନ୍ଯଵାସଯତ୍ସ୍ଵଗେହେଷୁ ଵିତ୍ତୈଃ ସନ୍ତର୍ପ୍ଯ ଵିଶ୍ଵକୃତ୍

ସେମାନଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ବିଦେଶରେ ଦୀର୍ଘଦିନ ଅବସ୍ଥାନ କରି ଦୁଃଖିତ ହୋଇଥିବାମାନେ ଯେଉଁମାନେ, ସେମାନଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ନିଜ ଘରେ ରଖିଲେ ଓ ଧନ-ସମ୍ପତି ଦେଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭଳିଭାବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଲେ।

କୃଷ୍ଣସଙ୍କର୍ଷଣଭୁଜୈର୍ଗୁପ୍ତା ଲବ୍ଧମନୋରଥାଃ। ଗୃହେଷୁ ରେମିରେ ସିଦ୍ଧାଃ କୃଷ୍ଣରାମଗତଜ୍ଵରାଃ

କୃଷ୍ଣ ଓ ସଂକର୍ଷଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇ, ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଯିବା ପରେ, ସମସ୍ତେ ଘରେ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଲେ; କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ଦୟାରେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର ହୋଇଗଲା।

ଵୀକ୍ଷନ୍ତୋଽହରହଃ ପ୍ରୀତା ମୁକୁନ୍ଦଵଦନାମ୍ବୁଜମ୍। ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରମୁଦିତଂ ଶ୍ରୀମତ୍ସଦଯସ୍ମିତଵୀକ୍ଷଣମ୍

ସେମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ଖୁସିରେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ପଦ୍ମମୁଖକୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ଯେଉଁମୁଖ ସଦା ଚମକୁଥିଲା, ଶୋଭାମୟ ଓ କରୁଣାମୟ ହସରେ ଭରିଥିଲା।

ତତ୍ର ପ୍ରଵଯସୋଽପ୍ଯାସନ୍ଯୁଵାନୋଽତିବଲୌଜସଃ। ପିବନ୍ତୋଽକ୍ଷୈର୍ମୁକୁନ୍ଦସ୍ଯ ମୁଖାମ୍ବୁଜସୁଧାଂ ମୁହୁଃ

ସେଠାରେ ବୟସ୍କ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁବକ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ପୁନିପୁନି ନୟନରେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ପଦ୍ମମୁଖର ଅମୃତ ଦେଖି ଆନନ୍ଦ ଉଠୁଥିଲେ।

ଅଥ ନନ୍ଦଂ ସମସାଦ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ଦେଵକୀସୁତଃ। ସଙ୍କର୍ଷଣଶ୍ଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯେଦମୂଚତୁଃ

ତାପରେ, ରାଜନ୍, ଦେବକୀଙ୍କ ପୁଅ ଭଗବାନ୍ ଓ ସଂକର୍ଷଣ, ନନ୍ଦଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ସ୍ନେହରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଏହିପରି କଥା କହିଲେ—

ପିତର୍ଯୁଵାଭ୍ଯାଂ ସ୍ନିଗ୍ଧାଭ୍ଯାଂ ପୋଷିତୌ ଲାଲିତୌ ଭୃଶମ୍। ପିତ୍ରୋରଭ୍ଯଧିକା ପ୍ରୀତିରାତ୍ମଜେଷ୍ଵାତ୍ମନୋଽପି ହି

ପିତାଜୀ, ଆପଣ ଓ ମାଆମାନେ ଆମକୁ ବଡ଼ ସ୍ନେହ ଓ ଚେଷ୍ଟାରେ ପାଳିଛନ୍ତି, ନିଜ ପୁଅମାନେ ପାଇଁ ପିତାମାତାଙ୍କର ସ୍ନେହ ନିଜ ପାଇଁ ଥିବା ସ୍ନେହଠାରୁ ଅଧିକ ହୁଏ।

ସ ପିତା ସା ଚ ଜନନୀ ଯୌ ପୁଷ୍ଣୀତାଂ ସ୍ଵପୁତ୍ରଵତ୍। ଶିଶୂନ୍ବନ୍ଧୁଭିରୁତ୍ସୃଷ୍ଟାନକଲ୍ପୈଃ ପୋଷରକ୍ଷଣେ

ଯେଉଁ ପିତା ଓ ମାଆ ନିଜ ସନ୍ତାନ ପରି, ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ ଓ ଅସହାୟ ଶିଶୁମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଚୁଆ ପରି ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସତ୍ୟ ପିତା ଓ ମାଆ।

ଯାତ ଯୂଯଂ ଵ୍ରଜଂ ତାତ ଵଯଂ ଚ ସ୍ନେହଦୁଃଖିତାନ୍। ଜ୍ଞାତୀନ୍ଵୋ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମେଷ୍ଯାମୋ ଵିଧାଯ ସୁହୃଦାଂ ସୁଖମ୍

ପିତାଜୀ, ଆପଣ ଏବେ ବ୍ରଜକୁ ଫେରନ୍ତୁ; ଆମେ ଏଠାରେ ମିତ୍ରମାନେ ସୁଖୀ ହେବା ପରେ, ଆପଣ ଓ ଆମ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସ୍ନେହରେ ବିରହିତ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିବୁ।

ଏଵଂ ସାନ୍ତ୍ଵଯ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ନନ୍ଦଂ ସଵ୍ରଜମଚ୍ଯୁତଃ। ଵାସୋଽଲଙ୍କାରକୁପ୍ଯାଦ୍ଯୈରର୍ହଯାମାସ ସାଦରମ୍

ଏପରି ଭାବେ ଭଗବାନ୍ ଅଚ୍ୟୁତ ନନ୍ଦ ଓ ବ୍ରଜବାସୀମାନେକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ସମ୍ମାନ ସହିତ ପୋଷାକ, ଗହନା, ବାସନ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପହାର ଦେଇ ସମ୍ମାନିତ କଲେ।

ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତୌ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ନନ୍ଦଃ ପ୍ରଣଯଵିହ୍ଵଲଃ। ପୂରଯନ୍ନଶ୍ରୁଭିର୍ନେତ୍ରେ ସହ ଗୋପୈର୍ଵ୍ରଜଂ ଯଯୌ

ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ନନ୍ଦ ଅତି ସ୍ନେହରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ନୟନରେ ଅଶ୍ରୁ ପୂରି, ସମସ୍ତ ଗୋପମାନେ ସହିତ ବ୍ରଜକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ଅଥ ଶୂରସୁତୋ ରାଜନ୍ପୁତ୍ରଯୋଃ ସମକାରଯତ୍। ପୁରୋଧସା ବ୍ରାହ୍ମଣୈଶ୍ଚ ଯଥାଵଦ୍ଦ୍ଵିଜସଂସ୍କୃତିମ୍

ତାପରେ, ରାଜନ୍, ଶୂରଙ୍କ ପୁଅ ବସୁଦେବ, ନିଜ ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଥାନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପୁରୋହିତମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପନୟନ ସଂସ୍କାର କରାଇଲେ।

ତେଭ୍ଯୋଽଦାଦ୍ଦକ୍ଷିଣା ଗାଵୋ ରୁକ୍ମମାଲାଃ ସ୍ଵଲଙ୍କୃତାଃ। ସ୍ଵଲଙ୍କୃତେଭ୍ଯଃ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ସଵତ୍ସାଃ କ୍ଷୌମମାଲିନୀଃ

ସେ ଉପନୟନ କରିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ସୁନ୍ଦର ଗହନା ପିନ୍ଧା ଗାଈ, ଗାଈର ଛୁଆ ଓ ଚମକୁଥିବା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଇ ଦେଲେ।

ଯାଃ କୃଷ୍ଣରାମଜନ୍ମର୍କ୍ଷେ ମନୋଦତ୍ତା ମହାମତିଃ। ତାଶ୍ଚାଦଦାଦନୁସ୍ମୃତ୍ଯ କଂସେନାଧର୍ମତୋ ହୃତାଃ

ଯେଉଁ ଗାଈମାନେ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ବସୁଦେବ ମନରେ ଦାନ କରିଥିଲେ, କଂସ ଅନ୍ୟାୟରେ ନେଇଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସେ ଏବେ ସ୍ମରଣ କରି ଦାନ କଲେ।

ତତଶ୍ଚ ଲବ୍ଧସଂସ୍କାରୌ ଦ୍ଵିଜତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସୁଵ୍ରତୌ। ଗର୍ଗାଦ୍ଯଦୁକୁଲାଚାର୍ଯାଦ୍ଗାଯତ୍ରଂ ଵ୍ରତମାସ୍ଥିତୌ

ଏହିପରି ଭାବେ ସଂସ୍କାର ହୋଇ, ଦୁଇଁଜଣ ନିଜ ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରି, ଗର୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁରୁମାନେଠାରେ ଶିକ୍ଷା ନେବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ପ୍ରଭଵୌ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାନାଂ ସର୍ଵଜ୍ଞୌ ଜଗଦୀଶ୍ଵରୌ। ନାନ୍ଯସିଦ୍ଧାମଲଂ ଜ୍ଞାନଂ ଗୂହମାନୌ ନରେହିତୈଃ

ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ମୂଳ, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାୟକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ନିଜ ଜ୍ଞାନକୁ ଲୁଚାଇ, ସାଧାରଣ ମଣିଷ ପରି ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ।

ଅଥୋ ଗୁରୁକୁଲେ ଵାସମିଚ୍ଛନ୍ତାଵୁପଜଗ୍ମତୁଃ। କାଶ୍ଯଂ ସାନ୍ଦୀପନିଂ ନାମ ହ୍ଯଵନ୍ତିପୁରଵାସିନମ୍

ପରେ, ଗୁରୁଙ୍କ ଘରେ ରହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ସେମାନେ କାଶୀର ଅବନ୍ତିପୁରରେ ବସୁଥିବା ସାନ୍ଦୀପନିଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।

ଯଥୋପସାଦ୍ଯ ତୌ ଦାନ୍ତୌ ଗୁରୌ ଵୃତ୍ତିମନିନ୍ଦିତାମ୍। ଗ୍ରାହଯନ୍ତାଵୁପେତୌ ସ୍ମ ଭକ୍ତ୍ଯା ଦେଵମିଵାଦୃତୌ

ସେମାନେ ନିୟମିତ ଭାବେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ନିଜ ଆଚରଣରେ ଦୋଷ ନ ଥିବା ଭାବେ ଶିକ୍ଷା ନେଲେ, ଭକ୍ତି ସହିତ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେବତା ପରି ମାନିଲେ।

ତଯୋର୍ଦ୍ଵିଜଵରସ୍ତୁଷ୍ଟଃ ଶୁଦ୍ଧଭାଵାନୁଵୃତ୍ତିଭିଃ। ପ୍ରୋଵାଚ ଵେଦାନଖିଲାନ୍ ସାଙ୍ଗୋପନିଷଦୋ ଗୁରୁଃ

ସେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଭକ୍ତିମୟ ବ୍ୟବହାର ଦେଖି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୁରୁ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ବେଦ, ତାହାର ଶାଖା ଓ ଉପନିଷଦ୍‌ଗୁଡ଼ିକୁ ଶିଖାଇଲେ।

ସରହସ୍ଯଂ ଧନୁର୍ଵେଦଂ ଧର୍ମାନ୍ନ୍ଯାଯପଥାଂସ୍ତଥା। ତଥା ଚାନ୍ଵୀକ୍ଷିକୀଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ରାଜନୀତିଂ ଚ ଷଡ୍ଵିଧାମ୍

ସେ ଗୁପ୍ତ ଧନୁର୍ବେଦ, ଧର୍ମ ଓ ନ୍ୟାୟର ପଥ, ତଥା ତର୍କ ବିଦ୍ୟା ଓ ରାଜନୀତିର ଛଅ ପ୍ରକାର ବିଦ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଶିଖାଇଲେ।

ସର୍ଵଂ ନରଵରଶ୍ରେଷ୍ଠୌ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାପ୍ରଵର୍ତକୌ। ସକୃନ୍ନିଗଦମାତ୍ରେଣ ତୌ ସଞ୍ଜଗୃହତୁର୍ନୃପ

ସେ ଦୁଇଁଜଣ ମାନବମାନ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାର ଆରମ୍ଭକାରୀ, ଗୁରୁଙ୍କର ଏକଥର କହିବାରେ ସମସ୍ତ କଥା ବୁଝିପାରିଲେ।

ଅହୋରାତ୍ରୈଶ୍ଚତୁଃଷଷ୍ଟ୍ଯା ସଂଯତ୍ତୌ ତାଵତୀଃ କଲାଃ*। ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣଯାଚାର୍ଯଂ ଛନ୍ଦଯାମାସତୁର୍ନୃପ

ଚଉଷଠି ଦିନ ଓ ରାତିରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତ କଳା ଅଧିଗ୍ରହଣ କଲେ; ପରେ ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ପାଇଁ, ଗୁରୁଙ୍କୁ କଣ ଚାହାଁନ୍ତି ତାହା ପଚାରିଲେ।

ଦ୍ଵିଜସ୍ତଯୋସ୍ତଂ ମହିମାନମଦ୍ଭୁତଂ ସଂଲକ୍ଷ୍ଯ ରାଜନ୍ନତିମାନୁଷୀଂ ମତିମ୍। ସମ୍ମନ୍ତ୍ର୍ଯ ପତ୍ନ୍ଯା ସ ମହାର୍ଣଵେ ମୃତଂ ବାଲଂ ପ୍ରଭାସେ ଵରଯାଂ ବଭୂଵ ହ

ସେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଅତିମାନବୀୟ ବୁଦ୍ଧି ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୁରୁ ତାଙ୍କର ଜଣେ ପୁଅ ପ୍ରଭାସରେ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ, ସେହି ପୁଅକୁ ଫେରାଇ ଦେବାକୁ ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଭାବେ ଚାହିଲେ।

ତଥେତ୍ଯଥାରୁହ୍ଯ ମହାରଥୌ ରଥଂ ପ୍ରଭାସମାସାଦ୍ଯ ଦୁରନ୍ତଵିକ୍ରମୌ। ଵେଲାମୁପଵ୍ରଜ୍ଯ ନିଷୀଦତୁଃ କ୍ଷଣଂ ସିନ୍ଧୁର୍ଵିଦିତ୍ଵାର୍ହଣମାହରତ୍ତଯୋଃ

‘ଠିକ୍ ଅଛି’ ବୋଲି, ସେ ଦୁଇଁଜଣ ଶୂରବୀର ମହାରଥରେ ଚଢ଼ି, ପ୍ରଭାସକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସମୁଦ୍ରତଟକୁ ଯାଇ କିଛି ଖଣ୍ଡ ରୁହିଲେ; ସମୁଦ୍ର ସେମାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି, ସମ୍ମାନ ସୂଚକ ଉପହାର ଆଣିଦେଲା।

ତମାହ ଭଗଵାନାଶୁ ଗୁରୁପୁତ୍ରଃ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍। ଯୋଽସାଵିହ ତ୍ଵଯା ଗ୍ରସ୍ତୋ ବାଲକୋ ମହତୋର୍ମିଣା

ପ୍ରଭୁ କହିଲେ: ‘ହେ ସମୁଦ୍ର, ଏଠାରେ ତୁମେ ବଡ଼ ତରଙ୍ଗରେ ଯେଉଁ ପିଲାକୁ ଗିଳିଥିଲ, ସେଇ ଗୁରୁପୁତ୍ରକୁ ତୁରନ୍ତ ଫେରାଇ ଦେ।’

ଶ୍ରୀସମୁଦ୍ର ଉଵାଚ। ନ ଚାହାର୍ଷମହଂ ଦେଵ ଦୈତ୍ଯଃ ପଞ୍ଚଜନୋ ମହାନ୍। ଅନ୍ତର୍ଜଲଚରଃ କୃଷ୍ଣ ଶଙ୍ଖରୂପଧରୋଽସୁରଃ

ସମୁଦ୍ର କହିଲେ: ‘ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ସେଉଁଥିରେ ନାହିଁ; ମହାଦାନବ ପଞ୍ଚଜନ ଯିଏ ଜଳମଧ୍ୟରେ ଶଂଖ ଆକାରରେ ରହେ, ସେଇ ପିଲାକୁ ନେଇଯାଇଛି, ହେ କୃଷ୍ଣ।’

ଆସ୍ତେ ତେନାହୃତୋ ନୂନଂ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସତ୍ଵରଂ ପ୍ରଭୁଃ। ଜଲମାଵିଶ୍ଯ ତଂ ହତ୍ଵା ନାପଶ୍ଯଦୁଦରେଽର୍ଭକମ୍

ଏହା ଶୁଣି, ପ୍ରଭୁ ତୁରନ୍ତ ଜଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେ ଦାନବକୁ ମାରିଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ତାହାର ପେଟରେ ପିଲାକୁ ମିଳିଲେ ନାହିଁ।

ତଦଙ୍ଗପ୍ରଭଵଂ ଶଙ୍ଖମାଦାଯ ରଥମାଗମତ୍। ତତଃ ସଂଯମନୀଂ ନାମ ଯମସ୍ଯ ଦଯିତାଂ ପୁରୀମ୍

ସେ ଦାନବର ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶଂଖକୁ ନେଇ, ତାଙ୍କର ରଥକୁ ଫେରିଲେ; ଏପରେ ଯମଙ୍କର ପ୍ରିୟ ସଂଯମନୀ ପୁରୀକୁ ଗଲେ।