ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ହସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ହସ୍ତଯୋର୍ବଦ୍ଧ୍ଵା ପଦ୍ଭ୍ଯାମେଵ ଚ ପାଦଯୋଃ । ଵିଚକର୍ଷତୁରନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପ୍ରସହ୍ଯ ଵିଜିଗୀଷଯା

ହାତରେ ହାତ ଧରି, ପାଉଁରେ ପାଉଁ ଲଗାଇ, ସେମାନେ ପ୍ରବଳ ଭାବେ ଏକାଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ ଟାଣିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।

ଅରତ୍ନୀ ଦ୍ଵେ ଅରତ୍ନିଭ୍ଯାଂ ଜାନୁଭ୍ଯାଂ ଚୈଵ ଜାନୁନୀ । ଶିରଃ ଶୀର୍ଷ୍ଣୋରସୋରସ୍ତୌ ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଅଭିଜଘ୍ନତୁଃ

ସେମାନେ ଏକାଉଁଠାରେ ମୁଠି, ଗୁଡ଼ି, ହାଠ, ମୁଣ୍ଡ, ଛାତି ଓ କାନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରୁଥିଲେ।

ପରିଭ୍ରାମଣଵିକ୍ଷେପ ପରିରମ୍ଭାଵପାତନୈଃ । ଉତ୍ସର୍ପଣାପସର୍ପଣୈଃ ଚାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯରୁନ୍ଧତାମ୍

ଘୂର୍ଣ୍ଣନ, ଚାଲାକି, ଆଲିଙ୍ଗନ, ପଡ଼ାଇବା, ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ଓ ପଛକୁ ହଟିବା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପ୍ରତିଯୋଗୀଙ୍କୁ ଅଟକାଇ ରଖୁଥିଲେ।

ଉତ୍ଥାପନୈରୁନ୍ନଯନୈଃ ଚାଲନୈଃ ସ୍ଥାପନୈରପି । ପରସ୍ପରଂ ଜିଗୀଷନ୍ତୌ ଅପଚକ୍ରତୁରାତ୍ମନଃ

ଉଠାଇବା, ଉପରକୁ ନେଇବା, ହଲାଇବା ଓ ଧରି ରଖିବା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ ହରାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।

ତଦ୍ବଲାବଲଵଦ୍ ଯୁଦ୍ଧଂ ସମେତାଃ ସର୍ଵଯୋଷିତଃ । ଊଚୁଃ ପରସ୍ପରଂ ରାଜନ୍ ସାନୁକମ୍ପା ଵରୂଥଶଃ

ଏହି ପ୍ରବଳ ଓ ଦୁର୍ବଳ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି, ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଜଣେ ମହିଳାମାନେ, ରାଜା, ଦୟାଭାବରେ ଦଳେ ଦଳେ ଏକାଉଁଠାରେ କଥା ହେଉଥିଲେ।

ମହାନଯଂ ବତାଧର୍ମ ଏଷାଂ ରାଜସଭାସଦାମ୍ । ଯେ ବଲାବଲଵଦ୍ ଯୁଦ୍ଧଂ ରାଜ୍ଞୋଽନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ତି ପଶ୍ଯତଃ

ହାୟ, ଏହି ରାଜସଭାରେ କେତେ ଅନ୍ୟାୟ ହେଉଛି, ଯେଉଁଠି ରାଜା ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ ଏମିତି ପ୍ରବଳ ଓ ଦୁର୍ବଳ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହାଯାଉଛି।

କ୍ଵ ଵଜ୍ରସାରସର୍ଵାଙ୍‌ଗୌ ମଲ୍ଲୌ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରସନ୍ନିଭୌ । କ୍ଵ ଚାତିସୁକୁମାରାଙ୍‌ଗୌ କିଶୋରୌ ନାପ୍ତଯୌଵନୌ

ଏହି ମଲ୍ଲମାନେ ବଜ୍ର ସମାନ ଦୃଢ଼ ଶରୀର ଓ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ସହିତ ଏହି ଦୁଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁକୁମାର ଏବଂ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୌବନ ଥିବା କିଶୋରମାନେ କିପରି ମେଳ ଖାଉଛନ୍ତି?

ଧର୍ମଵ୍ଯତିକ୍ରମୋ ହ୍ଯସ୍ଯ ସମାଜସ୍ଯ ଧ୍ରୁଵଂ ଭଵେତ୍ । ଯତ୍ରାଧର୍ମଃ ସମୁତ୍ତିଷ୍ଠେତ୍ ନ ସ୍ଥେଯଂ ତତ୍ର କର୍ହିଚିତ୍

ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ସଭାରେ ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ ହେବ, କାରଣ ଯେଉଁଠି ଅଧର୍ମ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ସେଠି କେବେ ବସିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ନ ସଭାଂ ପ୍ରଵିଶେତ୍ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସଭ୍ଯଦୋଷାନ୍ ଅନୁସ୍ମରନ୍ । ଅବ୍ରୁଵନ୍ ଵିବ୍ରୁଵନ୍ନଜ୍ଞୋ ନରଃ କିଲ୍ବିଷମଶ୍ନୁତେ

ଏହି ସଭାର ଦୋଷ ମନେ ରଖି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଜଣେ ଅଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ କଥା କହୁଥିବା କିମ୍ବା ଚୁପ୍ ରହୁଥିବା, ଦୁହିଁଥିରେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ।

ଵଲ୍ଗତଃ ଶତ୍ରୁମଭିତଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଵଦନାମ୍ବୁଜମ୍ । ଵୀକ୍ଷ୍ଯତାଂ ଶ୍ରମଵାର୍ଯୁପ୍ତଂ ପଦ୍ମକୋଶମିଵାମ୍ବୁଭିଃ

ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରୁଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁହଁଟି ଦେଖ, ଶ୍ରମରେ ଘାମ ଝରୁଛି, ଯେପରି ଜଳରେ ଭିଜିଥିବା ପଦ୍ମକୋଷ।

କିଂ ନ ପଶ୍ଯତ ରାମସ୍ଯ ମୁଖମାତାମ୍ରଲୋଚନମ୍ । ମୁଷ୍ଟିକଂ ପ୍ରତି ସାମର୍ଷଂ ହାସସଂରମ୍ଭଶୋଭିତମ୍

ତୁମେମାନେ କାହିଁକି ରାମଙ୍କର ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ, ହସରେ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଅଳଙ୍କୃତ ମୁହଁ, ଏବଂ ମୁଷ୍ଟିକଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ତାଙ୍କର ତେଜସ୍ବୀ ରୂପ ଦେଖୁନାହାନ୍ତି?

( ଵସଂତତିଲକା ) ପୁଣ୍ଯା ବତ ଵ୍ରଜଭୁଵୋ ଯଦଯଂ ନୃଲିଙ୍‌ଗ ଗୂଢଃ ପୁରାଣପୁରୁଷୋ ଵନଚିତ୍ରମାଲ୍ଯଃ । ଗାଃ ପାଲଯନ୍ସହବଲଃ କ୍ଵଣଯଂଶ୍ଚ ଵେଣୁଂ ଵିକ୍ରୀଦଯାଞ୍ଚତି ଗିରିତ୍ରରମାର୍ଚିତାଙ୍‌ଘ୍ରିଃ

ବ୍ରଜଭୂମି ଏତେ ଧନ୍ୟ ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ପୁରାତନ ପୁରୁଷ, ମାନବ ରୂପରେ ଲୁଚିଥିବା, ବନଫୁଲ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ବଳରାମ ସହିତ ଗାଁଠି ଚରାଇ, ବାଂଶୀ ବଜାଇ, ଯାହାଙ୍କ ଚରଣ ପାହାଡ଼ର ଦେବୀ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ବିଭିନ୍ନ ଲୀଳାରେ ମନ ଲଗାନ୍ତି।

ଗୋପ୍ଯସ୍ତପଃ କିମଚରନ୍ ଯଦମୁଷ୍ଯ ରୂପଂ ଲାଵଣ୍ଯସାରମସମୋର୍ଧ୍ଵମନନ୍ଯସିଦ୍ଧମ୍ । ଦୃଗ୍ଭିଃ ପିବନ୍ତ୍ଯନୁସଵାଭିନଵଂ ଦୁରାପମ୍ ଏକାନ୍ତଧାମ ଯଶସଃ ଶ୍ରୀଯ ଐଶ୍ଵରସ୍ଯ

ବ୍ରଜର ଗୋପୀମାନେ କେଉଁ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ସଦା ନୂତନ ଓ ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟର ଦର୍ଶନ ପାଇଲେ? ଏହି ରୂପ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ପିଇଥିବା, ଯାହା ଯଶ, ଶ୍ରୀ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ୟର ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ।

ଯା ଦୋହନେଽଵହନନେ ମଥନୋପଲେପ ପ୍ରେଙ୍‌ଖେଙ୍‌ଖନାର୍ଭରୁଦିତୋ-କ୍ଷଣମାର୍ଜନାଦୌ । ଗାଯନ୍ତି ଚୈନମନୁରକ୍ତଧିଯୋଽଶ୍ରୁକଣ୍ଠ୍ଯୋ ଧନ୍ଯା ଵ୍ରଜସ୍ତ୍ରିଯ ଉରୁକ୍ରମଚିତ୍ତଯାନାଃ

ବ୍ରଜର ସେଇ ମହିଳାମାନେ ଧନ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ମନରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭଲପାଆନ୍ତି, ଗାଁ ଦୁହିବା, ଗୋବର ଆଣିବା, ମଥା, ମାଟି ଲଗାଇବା, ଝୁଲାଇବା, କିମ୍ବା ଝାଡ଼ୁ ଦେଇବା ସମୟରେ, ଅଶ୍ରୁଭରା କଣ୍ଠରେ ତାଙ୍କୁ ଗାଆନ୍ତି।

ପ୍ରାତର୍ଵ୍ରଜାଦ୍ ଵ୍ରଜତ ଆଵିଶତଶ୍ଚ ସାଯଂ ଗୋଭିଃ ସମଂ କ୍ଵଣଯତୋଽସ୍ଯ ନିଶମ୍ଯ ଵେଣୁମ୍ । ନିର୍ଗମ୍ଯ ତୂର୍ଣମବଲାଃ ପଥି ଭୂରିପୁଣ୍ଯାଃ ପଶ୍ଯନ୍ତି ସସ୍ମିତମୁଖଂ ସଦଯାଵଲୋକମ୍

ପ୍ରଭାତରେ ଗାଁଠି ନେଇ ବାହାରୁଥିବା ବେଳେ କିମ୍ବା ସାନ୍ଧ୍ୟାରେ ଫେରୁଥିବା ବେଳେ, ବାଂଶୀ ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ସେଇ ପୁଣ୍ୟବାନ୍ ଯୁବତୀମାନେ ତୁରନ୍ତ ପଥରେ ବାହାରି ଆସି, ତାଙ୍କର ହସୁଥିବା ମୁହଁ ଓ କୃପାମୟ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖନ୍ତି।

( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ଏଵଂ ପ୍ରଭାଷମାଣାସୁ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଯୋଗେଶ୍ଵରୋ ହରିଃ । ଶତ୍ରୁଂ ହନ୍ତୁଂ ମନଶ୍ଚକ୍ରେ ଭଗଵାନ୍ ଭରତର୍ଷଭ

ଏଭଳି ମହିଳାମାନେ କଥାହେଉଥିବାବେଳେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯୋଗେଶ୍ୱର ହରି ମନରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବଧ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।

ସଭଯାଃ ସ୍ତ୍ରୀଗିରଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁତ୍ରସ୍ନେହଶୁଚାଽଽତୁରୌ । ପିତରୌ ଅନ୍ଵତପ୍ଯେତାଂ ପୁତ୍ରଯୋରବୁଧୌ ବଲମ୍

ସେଇ ଭୟଭୀତ ମହିଳାମାନେ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ପୁଅ ପ୍ରେମ ଓ ଶୋକରେ ବିକଳ ଦୁଇ ଜଣେ ପିତାମାତା, ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ କେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତାହା ନ ଜାଣି, ଦୁଃଖରେ ଦହିଗଲେ।

ତୈସ୍ତୈର୍ନିଯୁଦ୍ଧଵିଧିଭିଃ ଵିଵିଧୈରଚ୍ଯୁତେତରୌ । ଯୁଯୁଧାତେ ଯଥାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ତଥୈଵ ବଲମୁଷ୍ଟିକୌ

ବିଭିନ୍ନ ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ ଚାଳିରେ, ଅଚ୍ୟୁତ ଓ ତାଙ୍କର ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ, ବଳ ଓ ମୁଷ୍ଟିକ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରତିଏକ ଜଣେ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

ଭଗଵଦ୍ଗାତ୍ରନିଷ୍ପାତୈଃ ଵଜ୍ରନୀଷ୍ପେଷନିଷ୍ଠୁରୈଃ । ଚାଣୂରୋ ଭଜ୍ଯମାନାଙ୍‌ଗୋ ମୁହୁର୍ଗ୍ଲାନିମଵାପ ହ

ଭଗବାନଙ୍କ ଦେହର ଘାତ, ବଜ୍ର ପିଷଣ ଭଳି କଠିନ, ଚାଣୂରଙ୍କ ଶରୀରକୁ ପୁନିପୁନି ଭାଙ୍ଗିଦେଲା ଓ ସେ ଅତି କ୍ଳାନ୍ତ ହେଲେ।

ସ ଶ୍ଯେନଵେଗ ଉତ୍ପତ୍ଯ ମୁଷ୍ଟୀକୃତ୍ଯ କରାଵୁଭୌ । ଭଗଵନ୍ତଂ ଵାସୁଦେଵଂ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵକ୍ଷସ୍ଯବାଧତ

ଚାଣୂର ଶ୍ୟେନ ଭଳି ତେଜରେ ଉଡ଼ି, ଦୁଇ ହାତ ମୁଷ୍ଟି କରି, କ୍ରୋଧରେ ଭଗବାନ ବାସୁଦେବଙ୍କ ଛାତିରେ ଘାତ କଲେ।

ନାଚଲତ୍ ତତ୍ପ୍ରହାରେଣ ମାଲାହତ ଇଵ ଦ୍ଵିପଃ । ବାହ୍ଵୋର୍ନିଗୃହ୍ଯ ଚାଣୂରଂ ବହୁଶୋ ଭ୍ରାମଯନ୍ ହରିଃ

ସେ ଘାତରେ ଭଗବାନ ଏକଥିରେ ଚଳିଲେ ନାହିଁ, ମାଳା ଘାତ ଖାଇଥିବା ହାତୀ ଭଳି; ତାପରେ ହରି ଚାଣୂରଙ୍କୁ ଦୁଇହାତ ଧରି, ବହୁଥର ଘୁମାଇଲେ।

ଭୂପୃଷ୍ଠେ ପୋଥଯାମାସ ତରସା କ୍ଷୀଣ ଜୀଵିତମ୍ । ଵିସ୍ରସ୍ତାକଲ୍ପକେଶସ୍ରଗ୍ ଇନ୍ଦ୍ରଧ୍ଵଜ ଇଵାପତତ୍

ଏଭଳି ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ଜୋରରେ ପଟକିଲେ, ଜୀବନ ଶେଷ ହେବାକୁ ଥିଲା; ଖୋଲିଯାଇଥିବା କେଶ ଓ ମାଳା ସହିତ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରର ପତିତ ଧ୍ୱଜ ଭଳି ଲୁହିଗଲେ।

ତଥୈଵ ମୁଷ୍ଟିକଃ ପୂର୍ଵଂ ସ୍ଵମୁଷ୍ଟ୍ଯାଭିହତେନ ଵୈ । ବଲଭଦ୍ରେଣ ବଲିନା ତଲେନାଭିହତୋ ଭୃଶମ୍

ଏହିପରି, ମୁଷ୍ଟିକ ପ୍ରଥମେ ବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମୁଷ୍ଟିରେ ଭାରି ଘାତ ଖାଇଲେ, ପରେ ତାଙ୍କର ତଳେ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଘାତ ପାଇଲେ।

ପ୍ରଵେପିତଃ ସ ରୁଧିରଂ ଉଦ୍‌ଵମନ୍ ମୁଖତୋଽର୍ଦିତଃ । ଵ୍ଯସୁଃ ପପାତୋର୍ଵ୍ଯୁପସ୍ଥେ ଵାତାହତ ଇଵାଙ୍‌ଘ୍ରିପଃ

ସେ କାପୁଥିଲେ, ମୁଁହରୁ ରକ୍ତ ବହୁଥିଲା, ବେଦନାରେ ତରସି, ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଝଡ଼ରେ ପଡ଼ିଥିବା ଗଛ ଭଳି।

ତତଃ କୂଟମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ରାମଃ ପ୍ରହରତାଂ ଵରଃ । ଅଵଧୀତ୍ ଲୀଲଯା ରାଜନ୍ ସାଵଜ୍ଞଂ ଵାମମୁଷ୍ଟିନା

ତାପରେ, ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଦ୍ଧା ରାମ, ଆସିଥିବା କୂଟକୁ ଅବହେଳା ସହିତ ବାମ ମୁଷ୍ଟିରେ ଘାତ କରି, ସହଜରେ ମାରିଦେଲେ, ହେ ରାଜା।

ତର୍ହ୍ଯେଵ ହି ଶଲଃ କୃଷ୍ଣ ପ୍ରପଦାହତଶୀର୍ଷକଃ । ଦ୍ଵିଧା ଵିଦୀର୍ଣସ୍ତୋଶଲକ ଉଭାଵପି ନିପେତତୁଃ

ସେଇ ସମୟରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଦ ଘାତରେ ଶଳଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଫାଟିଗଲା, ତୋଶଳକ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ଭାଗ ହୋଇ, ଦୁଇଜଣେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।

ଚାଣୂରେ ମୁଷ୍ଟିକେ କୂଟେ ଶଲେ ତୋଶଲକେ ହତେ । ଶେଷାଃ ପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁର୍ମଲ୍ଲାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରାଣପରୀପ୍ସଵଃ

ଚାଣୂର, ମୁଷ୍ଟିକ, କୂଟ, ଶଳ ଓ ତୋଶଳକ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ବାକି ଥିବା ସମସ୍ତ ମଲ୍ଲମାନେ ପ୍ରାଣ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ପଳାଇଗଲେ।

ଗୋପାନ୍ ଵଯସ୍ଯାନ୍ ଆକୃଷ୍ଯ ତୈଃ ସଂସୃଜ୍ଯ ଵିଜହ୍ରତୁଃ । ଵାଦ୍ଯମାନେଷୁ ତୂର୍ଯେଷୁ ଵଲ୍ଗନ୍ତୌ ରୁତନୂପୁରୌ

ଗୋପମାନେ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ସେମାନେ ସଙ୍ଗେ ମିଶି ଆନନ୍ଦରେ ଖେଳିଲେ, ବାଦ୍ୟ ଶବ୍ଦ ହେଉଥିଲା, ନୂପୁର ରଣ୍କାରରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ।

ଜନାଃ ପ୍ରଜହୃଷୁଃ ସର୍ଵେ କର୍ମଣା ରାମକୃଷ୍ଣଯୋଃ । ଋତେ କଂସଂ ଵିପ୍ରମୁଖ୍ଯାଃ ସାଧଵଃ ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତି

ସମସ୍ତ ଲୋକେ ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅତିଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; କେବଳ କଂସ ବ୍ୟତୀତ, ମୁଖ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଧର୍ମିକ ଲୋକମାନେ 'ଭଲ କଲେ! ଭଲ କଲେ!' ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ।