ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଗାଵଃ ସପାଲା ଏତେନ ଦାଵାଗ୍ନେଃ ପରିମୋଚିତାଃ । କାଲିଯୋ ଦମିତଃ ସର୍ପ ଇନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ଵିମଦଃ କୃତଃ

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗାଁ ଓ ଗାଳପାଳମାନେ ଜଙ୍ଗଲ ଆଗ୍ନିରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିଲେ, କାଳିୟ ସର୍ପ ଦମିତ ହେଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ ହେଲା।

ସପ୍ତାହମେକହସ୍ତେନ ଧୃତୋଽଦ୍ରିପ୍ରଵରୋଽମୁନା । ଵର୍ଷଵାତାଶନିଭ୍ଯଶ୍ଚ ପରିତ୍ରାତଂ ଚ ଗୋକୁଲମ୍

ସେ ଏକ ହାତରେ ସପ୍ତାହ ଧରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାହାଡ଼କୁ ଧରି ରଖି, ବର୍ଷା, ପବନ ଓ ତଡିତ୍‌ରୁ ଗୋକୁଳକୁ ରକ୍ଷା କଲେ।

ଗୋପ୍ଯୋଽସ୍ଯ ନିତ୍ଯମୁଦିତ ହସିତପ୍ରେକ୍ଷଣଂ ମୁଖମ୍ । ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯୋ ଵିଵିଧାଂସ୍ତାପାନ୍ ତରନ୍ତି ସ୍ମାଶ୍ରମଂ ମୁଦା

ଗୋପିମାନେ ସେ ନିତ୍ୟ ହସି ଦେଖୁଥିବା ମୁହଁକୁ ଦେଖି, ବିଭିନ୍ନ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ଳାନ୍ତିକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ।

ଵଦନ୍ତ୍ଯନେନ ଵଂଶୋଽଯଂ ଯଦୋଃ ସୁବହୁଵିଶ୍ରୁତଃ । ଶ୍ରିଯଂ ଯଶୋ ମହତ୍ଵଂ ଚ ଲପ୍ସ୍ଯତେ ପରିରକ୍ଷିତଃ

ଲୋକମାନେ କହନ୍ତି, ଏହି ଯଦୁ ବଂଶ, ଯେଉଁଠି ବହୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଅଛି, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧନ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ମହାନତା ଲାଭ କରିବେ, ଏହି ବଂଶ ସୁରକ୍ଷିତ ହେବ।

ଅଯଂ ଚାସ୍ଯାଗ୍ରଜଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାମଃ କମଲଲୋଚନଃ । ପ୍ରଲମ୍ବୋ ନିହତୋ ଯେନ ଵତ୍ସକୋ ଯେ ବକାଦଯଃ

ଏହି ତାଙ୍କ ଅଗ୍ରଜ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାମ, କମଳନୟନ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଲମ୍ବ, ଭାଟସକ, ବକ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନେ ନିହତ ହେଲେ।

ଜନେଷ୍ଵେଵଂ ବ୍ରୁଵାଣେଷୁ ତୂର୍ଯେଷୁ ନିନଦତ୍ସୁ ଚ । କୃଷ୍ଣରାମୌ ସମାଭାଷ୍ଯ ଚାଣୂରୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍

ଲୋକମାନେ ଏପରି କଥା ହେଉଥିବା ବେଳେ ଓ ବାଦ୍ୟ ବଜୁଥିବା ସମୟରେ, ଚାଣୂର କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

ହେ ନନ୍ଦସୂନୋ ହେ ରାମ ଭଵନ୍ତୌ ଵୀରସଂମତୌ । ନିଯୁଦ୍ଧକୁଶଲୌ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜ୍ଞାଽଽହୂତୌ ଦିଦୃକ୍ଷୁଣା

ହେ ନନ୍ଦସୁନ, ହେ ରାମ, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଶୂରବୀର ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷ, ଏବଂ ରାଜା ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ତୁମକୁ ଡାକିଛନ୍ତି।

ପ୍ରିଯଂ ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରକୁର୍ଵତ୍ଯଃ ଶ୍ରେଯୋ ଵିନ୍ଦନ୍ତି ଵୈ ପ୍ରଜାଃ । ମନସା କର୍ମଣା ଵାଚା ଵିପରୀତ ମତୋଽନ୍ଯଥା

ରାଜାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲେ, ଲୋକମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭଲ ପାନ୍ତି—ମନ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କଥାରେ; ଏହାର ବିପରୀତ ହେଲେ ଭଲ ହେଉନାହିଁ।

ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରମୁଦିତା ଗୋପା ଵତ୍ସପାଲା ଯଥା ସ୍ଫୁଟମ୍ । ଵନେଷୁ ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧେନ କ୍ରୀଡନ୍ତଶ୍ଚାରଯନ୍ତି ଗାଃ

ଗୋପ ଓ ବଛାପାଳମାନେ ସଦା ଆନନ୍ଦିତ, ଖୋଲାମେଳା ଭାବରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ ଖେଳି, ଗାଁ ଚାରାଇଥିଲେ।

ତସ୍ମାଦ୍ ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରିଯଂ ଯୂଯଂ ଵଯଂ ଚ କରଵାମ ହେ । ଭୂତାନି ନଃ ପ୍ରସୀଦନ୍ତି ସର୍ଵଭୂତମଯୋ ନୃପଃ

ସେହିପରି, ବନ୍ଧୁମାନେ, ଆମେ ଓ ଆପଣମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଯେଉଁ କାମ ହେଉଛି, ସେହି କାମ କରିବା ଉଚିତ। କାରଣ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ରାଜା ଯେତେବେଳେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଆମପ୍ରତି ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।

ତନ୍ନିଶମ୍ଯାବ୍ରଵୀତ୍ କୃଷ୍ଣୋ ଦେଶକାଲୋଚିତଂ ଵଚଃ । ନିଯୁଦ୍ଧମାତ୍ମନୋଽଭୀଷ୍ଟଂ ମନ୍ଯମାନୋଽଭିନନ୍ଦ୍ଯ ଚ

ଏହି କଥା ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣ ଦେଶ ଓ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଉପଯୁକ୍ତ କଥା କହିଲେ, ଏବଂ ନିଜେ ଯେଉଁ ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ ଚାହାଁଥିଲେ, ତାହାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରି ଆନନ୍ଦ ଜଣାଇଲେ।

ପ୍ରଜା ଭୋଜପତେରସ୍ଯ ଵଯଂ ଚାପି ଵନେଚରାଃ । କରଵାମ ପ୍ରିଯଂ ନିତ୍ଯଂ ତନ୍ନଃ ପରମନୁଗ୍ରହଃ

ଆମେ ରାଜା ଭୋଜଙ୍କ ପ୍ରଜାମାନେ ଓ ଆମେ ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ସବୁବେଳେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ କାମ କରିବା; ଏହିଠାରେ ତାଙ୍କର କୃପା ଆମ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉପକାର।

ବାଲା ଵଯଂ ତୁଲ୍ଯବଲୈଃ କ୍ରୀଡିଷ୍ଯାମୋ ଯଥୋଚିତମ୍ । ଭଵେନ୍ନିଯୁଦ୍ଧଂ ମାଧର୍ମଃ ସ୍ପୃଶେନ୍ମଲ୍ଲ ସଭାସଦଃ

ଆମେ ଛୁଆଁମାନେ, ସମାନ ଶକ୍ତି ଥିବା ଲୋକମାନେ ସହିତ ଯଥାଯଥ ଖେଳିବା। ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ ନ୍ୟାୟସମ୍ମତ ହେଉ, ଯାହାଫଳରେ ମଲ୍ଲସଭାର ଲୋକମାନେ ଆମ ଉପରେ ଅପବାଦ ଦେଉନାହାନ୍ତୁ।

ଚାଣୂର ଉଵାଚ - ନ ବାଲୋ ନ କିଶୋରସ୍ତ୍ଵଂ ବଲଶ୍ଚ ବଲିନାଂ ଵରଃ । ଲୀଲଯେଭୋ ହତୋ ଯେନ ସହସ୍ରଦ୍ଵିପସତ୍ତ୍ଵଭୃତ୍

ଚାଣୂର କହିଲେ — ତୁମେ ନ ଛୁଆଁ, ନ ତ ଯୁବକ; ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ। ତୁମର ଖେଳରେ ଯେଉଁଥିରେ ହଜାର ହାତୀର ଶକ୍ତି ଥିଲା, ସେହି ହାତୀ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲା।

ତସ୍ମାଦ୍ ଭଵଦ୍ଭ୍ଯାଂ ବଲିଭିଃ ଯୋଦ୍ଧଵ୍ଯଂ ନାନଯୋଽତ୍ର ଵୈ । ମଯି ଵିକ୍ରମ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯ ବଲେନ ସହ ମୁଷ୍ଟିକଃ

ଏହିଠାରୁ, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ, ଏଠାରେ କୌଣସି ଏଡ଼ାଇବା ନାହିଁ। ବଳରାମଙ୍କ ସହିତ ମୁଷ୍ଟିକ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ, ଏବଂ ମୁଁ, ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ, ତୁମ ସହିତ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦେଖେଇବି।

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ଦଶମସ୍କନ୍ଧେ ପୂର୍ଵାର୍ଧେ କୁଵଲଯାପୀଡଵଧୋ ନାମ ତ୍ରିଚତ୍ଵାରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ଏଭଳି, ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମାର୍ଧରେ 'କୁବଳୟାପୀଡ଼ ବଧ' ନାମକ ତେତାଳିସ୍ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।

ଚାଣୂରମୁଷ୍ଟିକାଦୀନାଂ ମଲ୍ଲାନାଂ ନିଧନଂ କଂସସ୍ଯ ଵଧଶ୍ଚ - ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ - ( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ଏଵଂ ଚର୍ଚିତସଙ୍‌କଲ୍ପୋ ଭଗଵାନ୍ ମଧୁସୂଦନଃ । ଆସସାଦାଥ ଚଣୂରଂ ମୁଷ୍ଟିକଂ ରୋହିଣୀସୁତଃ

ଶୁକଦେବ କହିଲେ — ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ ପୂରଣ ହେବା ପରେ, ମଧୁସୂଦନ ଭଗବାନ ଓ ରୋହିଣୀନନ୍ଦନ ଚାଣୂର ଓ ମୁଷ୍ଟିକଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇଥିଲେ।

ହସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ହସ୍ତଯୋର୍ବଦ୍ଧ୍ଵା ପଦ୍ଭ୍ଯାମେଵ ଚ ପାଦଯୋଃ । ଵିଚକର୍ଷତୁରନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପ୍ରସହ୍ଯ ଵିଜିଗୀଷଯା

ହାତରେ ହାତ ଧରି, ପାଉଁରେ ପାଉଁ ଲଗାଇ, ସେମାନେ ପ୍ରବଳ ଭାବେ ଏକାଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ ଟାଣିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।

ଅରତ୍ନୀ ଦ୍ଵେ ଅରତ୍ନିଭ୍ଯାଂ ଜାନୁଭ୍ଯାଂ ଚୈଵ ଜାନୁନୀ । ଶିରଃ ଶୀର୍ଷ୍ଣୋରସୋରସ୍ତୌ ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଅଭିଜଘ୍ନତୁଃ

ସେମାନେ ଏକାଉଁଠାରେ ମୁଠି, ଗୁଡ଼ି, ହାଠ, ମୁଣ୍ଡ, ଛାତି ଓ କାନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରୁଥିଲେ।

ପରିଭ୍ରାମଣଵିକ୍ଷେପ ପରିରମ୍ଭାଵପାତନୈଃ । ଉତ୍ସର୍ପଣାପସର୍ପଣୈଃ ଚାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯରୁନ୍ଧତାମ୍

ଘୂର୍ଣ୍ଣନ, ଚାଲାକି, ଆଲିଙ୍ଗନ, ପଡ଼ାଇବା, ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ଓ ପଛକୁ ହଟିବା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପ୍ରତିଯୋଗୀଙ୍କୁ ଅଟକାଇ ରଖୁଥିଲେ।

ଉତ୍ଥାପନୈରୁନ୍ନଯନୈଃ ଚାଲନୈଃ ସ୍ଥାପନୈରପି । ପରସ୍ପରଂ ଜିଗୀଷନ୍ତୌ ଅପଚକ୍ରତୁରାତ୍ମନଃ

ଉଠାଇବା, ଉପରକୁ ନେଇବା, ହଲାଇବା ଓ ଧରି ରଖିବା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ ହରାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।

ତଦ୍ବଲାବଲଵଦ୍ ଯୁଦ୍ଧଂ ସମେତାଃ ସର୍ଵଯୋଷିତଃ । ଊଚୁଃ ପରସ୍ପରଂ ରାଜନ୍ ସାନୁକମ୍ପା ଵରୂଥଶଃ

ଏହି ପ୍ରବଳ ଓ ଦୁର୍ବଳ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି, ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଜଣେ ମହିଳାମାନେ, ରାଜା, ଦୟାଭାବରେ ଦଳେ ଦଳେ ଏକାଉଁଠାରେ କଥା ହେଉଥିଲେ।

ମହାନଯଂ ବତାଧର୍ମ ଏଷାଂ ରାଜସଭାସଦାମ୍ । ଯେ ବଲାବଲଵଦ୍ ଯୁଦ୍ଧଂ ରାଜ୍ଞୋଽନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ତି ପଶ୍ଯତଃ

ହାୟ, ଏହି ରାଜସଭାରେ କେତେ ଅନ୍ୟାୟ ହେଉଛି, ଯେଉଁଠି ରାଜା ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ ଏମିତି ପ୍ରବଳ ଓ ଦୁର୍ବଳ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହାଯାଉଛି।

କ୍ଵ ଵଜ୍ରସାରସର୍ଵାଙ୍‌ଗୌ ମଲ୍ଲୌ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରସନ୍ନିଭୌ । କ୍ଵ ଚାତିସୁକୁମାରାଙ୍‌ଗୌ କିଶୋରୌ ନାପ୍ତଯୌଵନୌ

ଏହି ମଲ୍ଲମାନେ ବଜ୍ର ସମାନ ଦୃଢ଼ ଶରୀର ଓ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ସହିତ ଏହି ଦୁଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁକୁମାର ଏବଂ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୌବନ ଥିବା କିଶୋରମାନେ କିପରି ମେଳ ଖାଉଛନ୍ତି?

ଧର୍ମଵ୍ଯତିକ୍ରମୋ ହ୍ଯସ୍ଯ ସମାଜସ୍ଯ ଧ୍ରୁଵଂ ଭଵେତ୍ । ଯତ୍ରାଧର୍ମଃ ସମୁତ୍ତିଷ୍ଠେତ୍ ନ ସ୍ଥେଯଂ ତତ୍ର କର୍ହିଚିତ୍

ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ସଭାରେ ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ ହେବ, କାରଣ ଯେଉଁଠି ଅଧର୍ମ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ସେଠି କେବେ ବସିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ନ ସଭାଂ ପ୍ରଵିଶେତ୍ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସଭ୍ଯଦୋଷାନ୍ ଅନୁସ୍ମରନ୍ । ଅବ୍ରୁଵନ୍ ଵିବ୍ରୁଵନ୍ନଜ୍ଞୋ ନରଃ କିଲ୍ବିଷମଶ୍ନୁତେ

ଏହି ସଭାର ଦୋଷ ମନେ ରଖି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଜଣେ ଅଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ କଥା କହୁଥିବା କିମ୍ବା ଚୁପ୍ ରହୁଥିବା, ଦୁହିଁଥିରେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ।

ଵଲ୍ଗତଃ ଶତ୍ରୁମଭିତଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଵଦନାମ୍ବୁଜମ୍ । ଵୀକ୍ଷ୍ଯତାଂ ଶ୍ରମଵାର୍ଯୁପ୍ତଂ ପଦ୍ମକୋଶମିଵାମ୍ବୁଭିଃ

ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରୁଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁହଁଟି ଦେଖ, ଶ୍ରମରେ ଘାମ ଝରୁଛି, ଯେପରି ଜଳରେ ଭିଜିଥିବା ପଦ୍ମକୋଷ।

କିଂ ନ ପଶ୍ଯତ ରାମସ୍ଯ ମୁଖମାତାମ୍ରଲୋଚନମ୍ । ମୁଷ୍ଟିକଂ ପ୍ରତି ସାମର୍ଷଂ ହାସସଂରମ୍ଭଶୋଭିତମ୍

ତୁମେମାନେ କାହିଁକି ରାମଙ୍କର ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ, ହସରେ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଅଳଙ୍କୃତ ମୁହଁ, ଏବଂ ମୁଷ୍ଟିକଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ତାଙ୍କର ତେଜସ୍ବୀ ରୂପ ଦେଖୁନାହାନ୍ତି?

( ଵସଂତତିଲକା ) ପୁଣ୍ଯା ବତ ଵ୍ରଜଭୁଵୋ ଯଦଯଂ ନୃଲିଙ୍‌ଗ ଗୂଢଃ ପୁରାଣପୁରୁଷୋ ଵନଚିତ୍ରମାଲ୍ଯଃ । ଗାଃ ପାଲଯନ୍ସହବଲଃ କ୍ଵଣଯଂଶ୍ଚ ଵେଣୁଂ ଵିକ୍ରୀଦଯାଞ୍ଚତି ଗିରିତ୍ରରମାର୍ଚିତାଙ୍‌ଘ୍ରିଃ

ବ୍ରଜଭୂମି ଏତେ ଧନ୍ୟ ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ପୁରାତନ ପୁରୁଷ, ମାନବ ରୂପରେ ଲୁଚିଥିବା, ବନଫୁଲ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ବଳରାମ ସହିତ ଗାଁଠି ଚରାଇ, ବାଂଶୀ ବଜାଇ, ଯାହାଙ୍କ ଚରଣ ପାହାଡ଼ର ଦେବୀ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ବିଭିନ୍ନ ଲୀଳାରେ ମନ ଲଗାନ୍ତି।