ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଵୃତୌ ଗୋପୈଃ କତିପଯୈଃ ବଲଦେଵଜନାର୍ଦନୌ । ରଙ୍‌ଗଂ ଵିଵିଶତୂ ରାଜନ୍ ଗଜଦନ୍ତଵରାଯୁଧୌ

କିଛି ଗୋପମାନଙ୍କ ସହିତ, ବଳରାମ ଓ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ହାତୀର ଦାନ୍ତକୁ ଅସ୍ତ୍ର ଭାବେ ଧରି, ରଙ୍ଗରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ହେ ରାଜନ।

( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ହତଂ କୁଵଲଯାପୀଡଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଵପି ଦୁର୍ଜଯୌ । କଂସୋ ମନସ୍ଵ୍ଯପି ତଦା ଭୃଶମୁଦ୍ଵିଵିଜେ ନୃପ

ରାଜା, କୁବଳୟାପୀଡ଼ଙ୍କୁ ମାରିଦେଖି, ସେ ଦୁଇ ଅଜୟ ମଲ୍ଲ ଓ ଦୃଢ଼ ମନ ବିଶିଷ୍ଟ କଂସ ମଧ୍ୟ ଭୟରେ ଅତି ଅସ୍ଥିର ହେଇଗଲେ।

( ମିଶ୍ର ) ତୌ ରେଜତୂ ରଙ୍‌ଗଗତୌ ମହାଭୁଜୌ ଵିଚିତ୍ରଵେଷାଭରଣସ୍ରଗମ୍ବରୌ । ଯଥା ନଟାଵୁତ୍ତମଵେଷଧାରିଣୌ ମନଃ କ୍ଷିପନ୍ତୌ ପ୍ରଭଯା ନିରୀକ୍ଷତାମ୍

ସେ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୁଜାଧାରୀ, ବିଭିନ୍ନ ପୋଶାକ, ଆଭୂଷଣ, ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ରରେ ସଜି, ରଙ୍ଗମଞ୍ଚକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଆଲୋକରେ ଚମକିଲେ। ସେମାନେ ଦକ୍ଷ ନଟମାନଙ୍କ ଭଳି ଉତ୍ତମ ଭୂମିକା ନେଇ, ଦର୍ଶକମାନଙ୍କ ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଦେଲେ।

ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ତାଵୁତ୍ତମପୂରୁଷୌ ଜନା ମଞ୍ଚସ୍ଥିତା ନାଗରରାଷ୍ଟ୍ରକା ନୃପ । ପ୍ରହର୍ଷଵେଗୋତ୍କଲିତେକ୍ଷଣାନନାଃ ପପୁର୍ନ ତୃପ୍ତା ନଯନୈସ୍ତଦାନନମ୍

ରାଜା, ସେ ଦୁଇ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖି, ମଞ୍ଚରେ ବସିଥିବା ସହର ଓ ଗ୍ରାମ ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦର ଉତ୍ସାହରେ ଚକ୍ଷୁ ଓ ମୁହଁରେ ଉତ୍କଳନା ଦେଖାଇ, ସେମାନଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖିବାରେ ଚକ୍ଷୁ ତୃପ୍ତି ହେଲାନି।

( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ପିବନ୍ତ ଇଵ ଚକ୍ଷୁର୍ଭ୍ଯାଂ ଲିହନ୍ତ ଇଵ ଜିହ୍ଵଯା । ଜିଘ୍ରନ୍ତ ଇଵ ନାସାଭ୍ଯାଂ ଶ୍ଲିଷ୍ଯନ୍ତ ଇଵ ବାହୁଭିଃ

ଏମିତି ଲାଗିଲା, ଯେ ସେମାନେ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ପିଇଲେ, ଜିହ୍ୱା ଦ୍ୱାରା ଚାଟିଲେ, ନାକ ଦ୍ୱାରା ଘ୍ରାଣ କଲେ, ଓ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।

ଊଚୁଃ ପରସ୍ପରଂ ତେ ଵୈ ଯଥାଦୃଷ୍ଟଂ ଯଥାଶ୍ରୁତମ୍ । ତଦ୍ ରୂପଗୁଣମାଧୁର୍ଯ ପ୍ରାଗଲ୍ଭ୍ଯସ୍ମାରିତା ଇଵ

ସେମାନେ ଏକାଉଁ ଏକାଉଁ ସହ କଥା ହେଲେ, ଦେଖିଥିବା ଓ ଶୁଣିଥିବା ଅନୁସାରେ, ତାଙ୍କ ରୂପ, ଗୁଣ, ମାଧୁର୍ୟ ଓ ପ୍ରାଗଳ୍ଭ୍ୟକୁ ମନେ ପକାଇଲେ।

ଏତୌ ଭଗଵତଃ ସାକ୍ଷାତ୍ ହରେର୍ନାରାଯଣସ୍ଯ ହି । ଅଵତୀର୍ଣାଵିହାଂଶେନ ଵସୁଦେଵସ୍ଯ ଵେଶ୍ମନି

ଏହି ଦୁଇ ନିଜେ ଭଗବାନ ହରି, ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଂଶରୂପ ଭାବେ ବସୁଦେବଙ୍କ ଘରେ ଅବତରିଛନ୍ତି।

ଏଷ ଵୈ କିଲ ଦେଵକ୍ଯାଂ ଜାତୋ ନୀତଶ୍ଚ ଗୋକୁଲମ୍ । କାଲମେତଂ ଵସନ୍ ଗୂଢୋ ଵଵୃଧେ ନନ୍ଦଵେଶ୍ମନି

ତିନିଁ ଦେବକୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ପରେ ଗୋକୁଳକୁ ନିଯାଇ, ଏହି ସମୟ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ନନ୍ଦଙ୍କ ଘରେ ବଢିଲେ।

ପୂତନାନେନ ନୀତାନ୍ତଂ ଚକ୍ରଵାତଶ୍ଚ ଦାନଵଃ । ଅର୍ଜୁନୌ ଗୁହ୍ଯକଃ କେଶୀ ଧେନୁକୋଽନ୍ଯେ ଚ ତଦ୍ଵିଧାଃ

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁତନାର ଅନ୍ତ ହେଲା, ଚକ୍ରବାତ ଦାନବ ନିହତ ହେଲେ, ଅର୍ଜୁନ ଗୁହ୍ୟକ, କେଶୀ, ଧେନୁକ ଓ ଅନ୍ୟ ଏପରି ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହେଲେ।

ଗାଵଃ ସପାଲା ଏତେନ ଦାଵାଗ୍ନେଃ ପରିମୋଚିତାଃ । କାଲିଯୋ ଦମିତଃ ସର୍ପ ଇନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ଵିମଦଃ କୃତଃ

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗାଁ ଓ ଗାଳପାଳମାନେ ଜଙ୍ଗଲ ଆଗ୍ନିରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିଲେ, କାଳିୟ ସର୍ପ ଦମିତ ହେଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ ହେଲା।

ସପ୍ତାହମେକହସ୍ତେନ ଧୃତୋଽଦ୍ରିପ୍ରଵରୋଽମୁନା । ଵର୍ଷଵାତାଶନିଭ୍ଯଶ୍ଚ ପରିତ୍ରାତଂ ଚ ଗୋକୁଲମ୍

ସେ ଏକ ହାତରେ ସପ୍ତାହ ଧରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାହାଡ଼କୁ ଧରି ରଖି, ବର୍ଷା, ପବନ ଓ ତଡିତ୍‌ରୁ ଗୋକୁଳକୁ ରକ୍ଷା କଲେ।

ଗୋପ୍ଯୋଽସ୍ଯ ନିତ୍ଯମୁଦିତ ହସିତପ୍ରେକ୍ଷଣଂ ମୁଖମ୍ । ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯୋ ଵିଵିଧାଂସ୍ତାପାନ୍ ତରନ୍ତି ସ୍ମାଶ୍ରମଂ ମୁଦା

ଗୋପିମାନେ ସେ ନିତ୍ୟ ହସି ଦେଖୁଥିବା ମୁହଁକୁ ଦେଖି, ବିଭିନ୍ନ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ଳାନ୍ତିକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ।

ଵଦନ୍ତ୍ଯନେନ ଵଂଶୋଽଯଂ ଯଦୋଃ ସୁବହୁଵିଶ୍ରୁତଃ । ଶ୍ରିଯଂ ଯଶୋ ମହତ୍ଵଂ ଚ ଲପ୍ସ୍ଯତେ ପରିରକ୍ଷିତଃ

ଲୋକମାନେ କହନ୍ତି, ଏହି ଯଦୁ ବଂଶ, ଯେଉଁଠି ବହୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଅଛି, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧନ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ମହାନତା ଲାଭ କରିବେ, ଏହି ବଂଶ ସୁରକ୍ଷିତ ହେବ।

ଅଯଂ ଚାସ୍ଯାଗ୍ରଜଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାମଃ କମଲଲୋଚନଃ । ପ୍ରଲମ୍ବୋ ନିହତୋ ଯେନ ଵତ୍ସକୋ ଯେ ବକାଦଯଃ

ଏହି ତାଙ୍କ ଅଗ୍ରଜ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାମ, କମଳନୟନ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଲମ୍ବ, ଭାଟସକ, ବକ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନେ ନିହତ ହେଲେ।

ଜନେଷ୍ଵେଵଂ ବ୍ରୁଵାଣେଷୁ ତୂର୍ଯେଷୁ ନିନଦତ୍ସୁ ଚ । କୃଷ୍ଣରାମୌ ସମାଭାଷ୍ଯ ଚାଣୂରୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍

ଲୋକମାନେ ଏପରି କଥା ହେଉଥିବା ବେଳେ ଓ ବାଦ୍ୟ ବଜୁଥିବା ସମୟରେ, ଚାଣୂର କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

ହେ ନନ୍ଦସୂନୋ ହେ ରାମ ଭଵନ୍ତୌ ଵୀରସଂମତୌ । ନିଯୁଦ୍ଧକୁଶଲୌ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜ୍ଞାଽଽହୂତୌ ଦିଦୃକ୍ଷୁଣା

ହେ ନନ୍ଦସୁନ, ହେ ରାମ, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଶୂରବୀର ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷ, ଏବଂ ରାଜା ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ତୁମକୁ ଡାକିଛନ୍ତି।

ପ୍ରିଯଂ ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରକୁର୍ଵତ୍ଯଃ ଶ୍ରେଯୋ ଵିନ୍ଦନ୍ତି ଵୈ ପ୍ରଜାଃ । ମନସା କର୍ମଣା ଵାଚା ଵିପରୀତ ମତୋଽନ୍ଯଥା

ରାଜାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲେ, ଲୋକମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭଲ ପାନ୍ତି—ମନ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କଥାରେ; ଏହାର ବିପରୀତ ହେଲେ ଭଲ ହେଉନାହିଁ।

ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରମୁଦିତା ଗୋପା ଵତ୍ସପାଲା ଯଥା ସ୍ଫୁଟମ୍ । ଵନେଷୁ ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧେନ କ୍ରୀଡନ୍ତଶ୍ଚାରଯନ୍ତି ଗାଃ

ଗୋପ ଓ ବଛାପାଳମାନେ ସଦା ଆନନ୍ଦିତ, ଖୋଲାମେଳା ଭାବରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ ଖେଳି, ଗାଁ ଚାରାଇଥିଲେ।

ତସ୍ମାଦ୍ ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରିଯଂ ଯୂଯଂ ଵଯଂ ଚ କରଵାମ ହେ । ଭୂତାନି ନଃ ପ୍ରସୀଦନ୍ତି ସର୍ଵଭୂତମଯୋ ନୃପଃ

ସେହିପରି, ବନ୍ଧୁମାନେ, ଆମେ ଓ ଆପଣମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଯେଉଁ କାମ ହେଉଛି, ସେହି କାମ କରିବା ଉଚିତ। କାରଣ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ରାଜା ଯେତେବେଳେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଆମପ୍ରତି ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।

ତନ୍ନିଶମ୍ଯାବ୍ରଵୀତ୍ କୃଷ୍ଣୋ ଦେଶକାଲୋଚିତଂ ଵଚଃ । ନିଯୁଦ୍ଧମାତ୍ମନୋଽଭୀଷ୍ଟଂ ମନ୍ଯମାନୋଽଭିନନ୍ଦ୍ଯ ଚ

ଏହି କଥା ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣ ଦେଶ ଓ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଉପଯୁକ୍ତ କଥା କହିଲେ, ଏବଂ ନିଜେ ଯେଉଁ ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ ଚାହାଁଥିଲେ, ତାହାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରି ଆନନ୍ଦ ଜଣାଇଲେ।

ପ୍ରଜା ଭୋଜପତେରସ୍ଯ ଵଯଂ ଚାପି ଵନେଚରାଃ । କରଵାମ ପ୍ରିଯଂ ନିତ୍ଯଂ ତନ୍ନଃ ପରମନୁଗ୍ରହଃ

ଆମେ ରାଜା ଭୋଜଙ୍କ ପ୍ରଜାମାନେ ଓ ଆମେ ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ସବୁବେଳେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ କାମ କରିବା; ଏହିଠାରେ ତାଙ୍କର କୃପା ଆମ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉପକାର।

ବାଲା ଵଯଂ ତୁଲ୍ଯବଲୈଃ କ୍ରୀଡିଷ୍ଯାମୋ ଯଥୋଚିତମ୍ । ଭଵେନ୍ନିଯୁଦ୍ଧଂ ମାଧର୍ମଃ ସ୍ପୃଶେନ୍ମଲ୍ଲ ସଭାସଦଃ

ଆମେ ଛୁଆଁମାନେ, ସମାନ ଶକ୍ତି ଥିବା ଲୋକମାନେ ସହିତ ଯଥାଯଥ ଖେଳିବା। ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ ନ୍ୟାୟସମ୍ମତ ହେଉ, ଯାହାଫଳରେ ମଲ୍ଲସଭାର ଲୋକମାନେ ଆମ ଉପରେ ଅପବାଦ ଦେଉନାହାନ୍ତୁ।

ଚାଣୂର ଉଵାଚ - ନ ବାଲୋ ନ କିଶୋରସ୍ତ୍ଵଂ ବଲଶ୍ଚ ବଲିନାଂ ଵରଃ । ଲୀଲଯେଭୋ ହତୋ ଯେନ ସହସ୍ରଦ୍ଵିପସତ୍ତ୍ଵଭୃତ୍

ଚାଣୂର କହିଲେ — ତୁମେ ନ ଛୁଆଁ, ନ ତ ଯୁବକ; ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ। ତୁମର ଖେଳରେ ଯେଉଁଥିରେ ହଜାର ହାତୀର ଶକ୍ତି ଥିଲା, ସେହି ହାତୀ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲା।

ତସ୍ମାଦ୍ ଭଵଦ୍ଭ୍ଯାଂ ବଲିଭିଃ ଯୋଦ୍ଧଵ୍ଯଂ ନାନଯୋଽତ୍ର ଵୈ । ମଯି ଵିକ୍ରମ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯ ବଲେନ ସହ ମୁଷ୍ଟିକଃ

ଏହିଠାରୁ, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ, ଏଠାରେ କୌଣସି ଏଡ଼ାଇବା ନାହିଁ। ବଳରାମଙ୍କ ସହିତ ମୁଷ୍ଟିକ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ, ଏବଂ ମୁଁ, ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ, ତୁମ ସହିତ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦେଖେଇବି।

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ଦଶମସ୍କନ୍ଧେ ପୂର୍ଵାର୍ଧେ କୁଵଲଯାପୀଡଵଧୋ ନାମ ତ୍ରିଚତ୍ଵାରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ଏଭଳି, ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମାର୍ଧରେ 'କୁବଳୟାପୀଡ଼ ବଧ' ନାମକ ତେତାଳିସ୍ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।

ଚାଣୂରମୁଷ୍ଟିକାଦୀନାଂ ମଲ୍ଲାନାଂ ନିଧନଂ କଂସସ୍ଯ ଵଧଶ୍ଚ - ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ - ( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ଏଵଂ ଚର୍ଚିତସଙ୍‌କଲ୍ପୋ ଭଗଵାନ୍ ମଧୁସୂଦନଃ । ଆସସାଦାଥ ଚଣୂରଂ ମୁଷ୍ଟିକଂ ରୋହିଣୀସୁତଃ

ଶୁକଦେବ କହିଲେ — ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ ପୂରଣ ହେବା ପରେ, ମଧୁସୂଦନ ଭଗବାନ ଓ ରୋହିଣୀନନ୍ଦନ ଚାଣୂର ଓ ମୁଷ୍ଟିକଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇଥିଲେ।

ହସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ହସ୍ତଯୋର୍ବଦ୍ଧ୍ଵା ପଦ୍ଭ୍ଯାମେଵ ଚ ପାଦଯୋଃ । ଵିଚକର୍ଷତୁରନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପ୍ରସହ୍ଯ ଵିଜିଗୀଷଯା

ହାତରେ ହାତ ଧରି, ପାଉଁରେ ପାଉଁ ଲଗାଇ, ସେମାନେ ପ୍ରବଳ ଭାବେ ଏକାଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ ଟାଣିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।

ଅରତ୍ନୀ ଦ୍ଵେ ଅରତ୍ନିଭ୍ଯାଂ ଜାନୁଭ୍ଯାଂ ଚୈଵ ଜାନୁନୀ । ଶିରଃ ଶୀର୍ଷ୍ଣୋରସୋରସ୍ତୌ ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଅଭିଜଘ୍ନତୁଃ

ସେମାନେ ଏକାଉଁଠାରେ ମୁଠି, ଗୁଡ଼ି, ହାଠ, ମୁଣ୍ଡ, ଛାତି ଓ କାନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରୁଥିଲେ।