ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ - କିଂ ବ୍ରଵୀମି ଋଷେ ଦୁଃଖଂ ପୂର୍ଵପାପେନ ସଂଚିତମ୍ । ମଦୀଯାଃ ପୂର୍ଵଜାସ୍ତୋଯଂ କଵୋଷ୍ଣଂ ଉପଭୁଞ୍ଜତେ

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ - ମୁଁ କଣ କହିବି, ମୁନି, ପୂର୍ବ ଅପରାଧରେ ଜମିଥିବା ଦୁଃଖ? ମୋର ପୂର୍ବଜମାନେ ଢିଲା ପାଣି ପିବୁଛନ୍ତି।

ମଦ୍ଦତ୍ତଂ ନୈଵ ଗୃହ୍ଣନ୍ତି ପ୍ରୀତ୍ଯା ଦେଵା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ । ପ୍ରଜାଦୁଃଖେନ ଶୂନ୍ଯୋଽହଂ ପ୍ରାଣାନ୍ ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ଇହାଗତଃ

ଦେବତାମାନେ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମୋର ଦାନକୁ ସନ୍ତୋଷରେ ଗ୍ରହଣ କରନାହାନ୍ତି; ସନ୍ତାନ ନଥିବା ଦୁଃଖରେ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇ, ମୁଁ ଏଠାକୁ ପ୍ରାଣ ଛାଡିବାକୁ ଆସିଛି।

ଧିକ୍ ଜୀଵିତଂ ପ୍ରଜାହୀନଂ ଧିକ୍ ଗୃହଂ ଚ ପ୍ରଜାଂ ଵିନା । ଧିକ୍ ଧନଂ ଚାନପତ୍ଯସ୍ଯ ଧିକ୍କୁଲଂ ସଂତତିଂ ଵିନା

ସନ୍ତାନ ନଥିବା ଜୀବନ ନିକୃଷ୍ଟ, ସନ୍ତାନ ନଥିବା ଘର ନିକୃଷ୍ଟ; ସନ୍ତାନ ନଥିବା ଧନ ନିକୃଷ୍ଟ, ସନ୍ତତି ନଥିବା ବଂଶ ନିକୃଷ୍ଟ।

ପାଲ୍ଯତେ ଯା ମଯା ଧେନୁଃ ସା ଵନ୍ଧ୍ଯା ସର୍ଵଥା ଭଵେତ୍ । ଯୋ ମଯା ରୋପିତୋ ଵୃକ୍ଷଃ ସୋଽପି ଵନ୍ଧ୍ଯତ୍ଵମାଶ୍ରଯେତ୍

ମୁଁ ଯେଉଁ ଗାଁ ରଖିଛି, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବଞ୍ଜା ହୋଇଯାଏ; ମୁଁ ଯେଉଁ ଗଛ ଲାଗିଛି, ସେ ମଧ୍ୟ ଫଳ ଦେଇନାହିଁ।

ଯତ୍ଫଲଂ ମଦ୍‌ଗୃହାଯାତଂ ତଚ୍ଚ ଶୀଘ୍ରଂ ଵିନଶ୍ଯତି । ନିର୍ଭାଗ୍ଯସ୍ଯାନପତ୍ଯସ୍ଯ କିମତୋ ଜୀଵିତେନ ମେ

ମୋ ଘରକୁ ଯେଉଁ ଫଳ ଆସେ, ସେ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ଅନାପତ୍ୟ ଓ ନିର୍ଭାଗ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ଏହି ଜୀବନର କଣ ଉପଯୋଗ?

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ରୁରୋଦୋଚ୍ଚୈଃ ତତ୍ପାର୍ଶ୍ଵଂ ଦୁଃଖପୀଡିତଃ । ତଦା ତସ୍ଯ ଯତେଶ୍ଚିତ୍ତେ କରୁଣାଭୂତ୍ ଗରୀଯସୀ

ଏଭଳି କହି, ସେ ଦୁଃଖରେ ବଡ଼ ଆବାଜରେ କାନ୍ଦିଲେ, ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କ ପାଖରେ ଦୁଃଖରେ ଭର୍ଷ୍ଟ ହୋଇ; ତାପରେ, ସେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବଡ଼ କରୁଣା ଜାଗିଲା।

ତଦ୍‌ଭାଲାକ୍ଷରମାଲାଂ ଚ ଵାଚମାଯାସ ଯୋଗଵାନ୍ । ସର୍ଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଯତିଃ ପଶ୍ଚାତ୍ ଵିପ୍ରଂ ଊଚେ ସଵିସ୍ତରମ୍

ତାପରେ, ତାଙ୍କ ଭାଲର ଅକ୍ଷରମାଳା ଓ ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସବୁ କଥା ଜାଣି, ସେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିଲେ।

ଯତିରୁଵାଚ - ମୁଞ୍ଚ ଅଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରଜାରୂପଂ ବଲିଷ୍ଠା କର୍ମଣୋ ଗତିଃ । ଵିଵେକଂ ତୁ ସମାସାଦ୍ଯ ତ୍ଯଜ ସଂସାରଵାସନାମ୍

ସନ୍ନ୍ୟାସୀ କହିଲେ - ସନ୍ତାନ ପ୍ରତି ଅଜ୍ଞାନ ଛାଡ; କର୍ମର ଫଳ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ବିବେକ ଆସିଲେ, ସଂସାର ଆଶା ଛାଡ।

ଶ୍ରୁଣୁ ଵିପ୍ର ମଯା ତେଽଦ୍ଯ ପ୍ରାରବ୍ଧଂ ତୁ ଵିଲୋକିତମ୍ । ସପ୍ତଜନ୍ମାଵଧି ତଵ ପୁତ୍ରୋ ନୈଵ ଚ ନୈଵ ଚ

ଶୁଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆଜି ମୁଁ ତୁମର ଭାଗ୍ୟ ଦେଖିଛି: ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ କେବେ ଏକ ପୁଅ ମିଳିବ ନାହିଁ।

ସଂତତେଃ ସଗରୋ ଦୁଃଖଂ ଅଵାପ ଅଙ୍‌ଗଃ ପୁରା ତଥା । ରେ ମୁଞ୍ଚାଦ୍ଯ କୁଟୁମ୍ବାଶାଂ ସଂନ୍ଯାସେ ସର୍ଵଥା ସୁଖମ୍

ସନ୍ତତି ପାଇଁ ସଗର ପୂର୍ବରୁ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ; ଏହିପରି, ଏବେ ତୁମେ ପରିବାର ଆଶା ଛାଡ; ସନ୍ନ୍ୟାସରେ ସବୁପରି ଆନନ୍ଦ ଅଛି।

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ - ଵିଵେକେନ ଭଵେତ୍କିଂ ମେ ପୁତ୍ରଂ ଦେହି ବଲାଦପି । ନୋ ଚେତ୍ ତ୍ଯଜାମ୍ଯହଂ ପ୍ରାଣାନ୍ ତ୍ଵଦଗ୍ରେ ଶୋକମୂର୍ଛିତଃ

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ - ବିବେକରେ ମୋର କଣ ଲାଭ? ମୋତେ ପୁଅ ଦିଅ, ଚାହେ ଜବରଦସ୍ତି ହେଉ; ନାହିଁ ହେଲେ, ମୁଁ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ଦୁଃଖରେ ପ୍ରାଣ ଛାଡିଦେବି।

ପୁତ୍ରାଦିସୁଖହୀନୋଽଯଂ ସଂନ୍ଯାସଃ ଶୁଷ୍କ ଏଵ ହି । ଗୃହସ୍ଥଃ ସରସୋ ଲୋକେ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରସମନ୍ଵିତଃ

ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ନଥିବା ସନ୍ନ୍ୟାସ ସତ୍ୟରେ ଶୁଷ୍କ; ପୁଅ, ପଉତା ଓ ପରିବାର ରେ ଘରେ ଥିବା ଲୋକ ଏହି ଜଗତରେ ଜୀବନ୍ତ।

ଇତି ଵିପ୍ରାଗ୍ରହଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରାବ୍ରଵୀତ୍ ସ ତପୋଧନଃ । ଚିତ୍ରକେତୁର୍ଗତଃ କଷ୍ଟଂ ଵିଧିଲେଖଵିମାର୍ଜନାତ୍

ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଅନୁରୋଧ ଦେଖି, ସେ ତପସ୍ୱୀ କହିଲେ: ଚିତ୍ରକେତୁ ଭାଗ୍ୟର ରେଖା ମାଛି ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ।

ନ ଯାସ୍ଯସି ସୁଖଂ ପୁତ୍ରାତ୍ ଯଥା ଦୈଵହତୋଦ୍ଯମଃ । ଅତୋ ହଠେନ ଯୁକ୍ତୋଽସି ହ୍ଯର୍ଥିନଂ କିଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍

ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସୁଖ ପାଇବ ନାହିଁ, କାରଣ ଭାଗ୍ୟ ବିପରୀତ ହେଲେ ଚେଷ୍ଟା ବିଫଳ; ତୁମେ ଜିଦ୍ଧି ହେଉଛ, ଏପରି ଆଶାରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଲୋକକୁ ମୁଁ କଣ କହିବି?

ତସ୍ଯାଗ୍ରହଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ଫଲମେକଂ ସ ଦତ୍ତଵାନ୍ । ଇଦଂ ଭକ୍ଷଯ ପତ୍ନ୍ଯା ତ୍ଵଂ ତତଃ ପୁତ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି

ସେ ଝିଅର ଅନିଚ୍ଛା ଦେଖି, ସେ ଏକଟି ଫଳ ଦେଇ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଏହାକୁ ତୁମ ଝିଅ ସହିତ ଖାଅ; ତାପରେ ତୁମେ ପୁଅ ପାଇବେ।'

ସତ୍ଯଂ ଶୌଚଂ ଦଯା ଦାନଂ ଏକଭକ୍ତଂ ତୁ ଭୋଜନମ୍ । ଵର୍ଷାଵଧି ସ୍ତ୍ରିଯା କାର୍ଯଂ ତେନ ପୁତ୍ରୋଽତିନିର୍ମଲଃ

ସତ୍ୟ କହିବା, ପବିତ୍ରତା, ଦୟା, ଦାନ ଦେବା ଏବଂ ଦିନକୁ ଏକଥର ଖାଇବା—ଏହି ସବୁ ଏକ ବର୍ଷ ଝିଅ ଦ୍ୱାରା ମାନିବା ଉଚିତ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଜଣେ ଅତି ପବିତ୍ର ପୁଅ ହେବ।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଯଯୌ ଯୋଗୀ ଵିପ୍ରସ୍ତୁ ଗୃହମାଗତଃ । ପତ୍ନ୍ଯାଃ ପାଣୌ ଫଲଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵଯଂ ଯାତସ୍ତୁ କୁତ୍ରଚିତ୍

ଏପରି କହି, ଯୋଗୀ ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘରକୁ ଫେରିଲେ; ସେ ଫଳଟି ଝିଅଙ୍କର ହାତରେ ଦେଲେ ଏବଂ ନିଜେ ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲେ।

ତରୁଣୀ କୁଟିଲା ତସ୍ଯ ସଖ୍ଯଗ୍ରେ ଚ ରୁରୋଦ ହ । ଅହୋ ଚିନ୍ତା ମମୋତ୍ପନ୍ନା ଫଲଂ ଚାହଂ ନ ଭକ୍ଷ୍ଯଯେ

ସେ ଯୁବତୀ, ମନରେ ଚତୁର, ସହେଳୀମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କାନ୍ଦିଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ହାଏ, ମୋ ମନରେ ଭୟ ଲାଗିଛି; ମୁଁ ଏହି ଫଳ ଖାଇବି ନାହିଁ।'

ଫଲଭକ୍ଷେଣ ଗର୍ଭଃ ସ୍ଯାଦ୍ ଗର୍ଭେଣ ଉଦରଵୃଦ୍ଧିତା । ସ୍ଵଲ୍ପଭକ୍ଷଂ ତତୋଽଶକ୍ତିଃ ଗୃହକାର୍ଯଂ କଥଂ ଭଵେତ୍

'ଏହି ଫଳ ଖାଇଲେ ମୋ ଗର୍ଭ ହେବ; ଗର୍ଭ ହେଲେ ପେଟ ବଢ଼ିବ; ଅଳ୍ପ ଖାଇଲେ ଶକ୍ତି ହେବ ନାହିଁ—ତେବେ ମୁଁ କିପରି ଘରକାମ କରିପାରିବି?'

ଦୈଵାଦ୍ ଧାଟୀ ଵ୍ରଜେଦ୍‌ଗ୍ରାମେ ପଲାଯେଦ୍‌ଗର୍ଭିଣୀ କଥମ୍ । ଶୁକଵତ୍ ନିଵସେତ୍ ଗର୍ଭଃ ତଂ କୁକ୍ଷେଃ କଥମୁତ୍ସୃଜେତ୍

'ଯଦି ଭାଗ୍ୟରେ ଗାଁକୁ କର ଆସିଯାଏ, ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳା କିପରି ପଳାଇପାରିବ? ଯଦି ଗର୍ଭ ଟିଏ ପଖାଳି ପରି ରହିଯାଏ, ତେବେ ମୁଁ କିପରି ତାକୁ ପେଟରୁ ବାହାର କରିପାରିବି?'

ତିର୍ଯକ୍ ଚେଦାଗତୋ ଗର୍ଭଃ ତଦା ମେ ମରଣଂ ଭଵେତ୍ । ପ୍ରସୂତୌ ଦାରୁଣଂ ଦୁଃଖଂ ସୁକୁମାରୀ କଥଂ ସହେ

'ଯଦି ଗର୍ଭ ଟିଏ ଟେଢ଼ା ହୋଇ ଆସେ, ମୁଁ ମରିଯିବି; ପିଲା ଜନ୍ମ ଦେବାରେ ବହୁତ କଷ୍ଟ ହୁଏ—ମୁଁ ଏତେ ସୁକୁମାରି, କିପରି ସହିପାରିବି?'

ମନ୍ଦାଯାଂ ମଯି ସର୍ଵସ୍ଵଂ ନନାନ୍ଦା ସଂହରେତ୍ ତଦା । ସତ୍ଯଶୌଚାଦିନିଯମୋ ଦୁରାରାଧ୍ଯଃ ସ ଦୃଶ୍ଯତେ

'ମୁଁ ଧୀରେ ହେଲେ, ମୋ ଦ୍ୱିତୀୟା ଘରେ ସବୁ ନେଇଯିବ; ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା ଓ ଅନ୍ୟ ନିୟମ ମାନିବା ବହୁତ କଷ୍ଟକର ଦେଖାଯାଏ।'

ଲାଲନେ ପାଲନେ ଦୁଃଖଂ ପ୍ରସୂତାଯାଶ୍ଚ ଵର୍ତତେ । ଵନ୍ଧ୍ଯା ଵା ଵିଧଵା ନାରୀ ସୁଖିନୀ ଚେତି ମେ ମତିଃ

'ପିଲାକୁ ଲାଡ଼ିବା ଓ ପାଳିବାରେ କଷ୍ଟ ଅଛି, ଜନ୍ମ ଦେବା ମହିଳା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଅଛି; ମୋ ମନେ ଲାଗେ, ବନ୍ଧ୍ୟା କିମ୍ବା ବିଧବା ଝିଅ ଖୁସିରେ ରହେ।'

ଏଵଂ କୁତର୍କଯୋଗେନ ତତ୍ଫଲଂ ନୈଵ ଭକ୍ଷିତମ୍ । ପତ୍ଯା ପୃଷ୍ଟଂ ଫଲଂ ଭୁକ୍ତଂ ଭୁକ୍ତଂ ଚେତି ତଯେରିତମ୍

ଏଭଳି ଭୁଲ ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ଫଳ ଖାଇଲେ ନାହିଁ; ପତି ପଚାରିଲେ, ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଖାଇଦେଇଛି, ମୁଁ ଖାଇଦେଇଛି।'

ଏକଦା ଭଗିନୀ ତସ୍ଯାଃ ତଦ୍‌ଗୃହଃ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯାଽଽଗତା । ତଦଗ୍ରେ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ଚିନ୍ତେଯଂ ମହତୀ ହି ମେ

ଏକଦିନ, ତାଙ୍କର ଛୋଟ ଭଉଣୀ ଇଚ୍ଛାକ୍ରମେ ଘରକୁ ଆସିଲେ; ସେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସବୁ କଥା କହିଲେ, 'ମୋ ମନରେ ବହୁତ ଚିନ୍ତା ଅଛି।'

ଦୁର୍ବଲା ତେନ ଦୁଃଖେନ ହ୍ଯନୁଜେ କରଵାଣି କିମ୍ । ସାବ୍ରଵୀତ୍ ମମ ଗର୍ଭୋସ୍ତି ତଂ ଦାସ୍ଯାମି ପ୍ରସୂତିତଃ

'ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଛି—ଭଉଣୀ, ମୁଁ କଣ କରିବି?' ଭଉଣୀ କହିଲେ, 'ମୋ ଗର୍ଭ ଅଛି; ପିଲା ହେଲେ ତୁମକୁ ଦେଇଦେବି।'

ତାଵତ୍କାଲଂ ସଗର୍ଭେଵ ଗୁପ୍ତା ତିଷ୍ଠ ଗୃହେ ସୁଖମ୍ । ଵିତ୍ତଂ ତ୍ଵଂ ମତ୍ପତେର୍ଯଚ୍ଛ ସ ତେ ଦାସ୍ଯତି ବାଲକମ୍

'ଏଯାଏଁ ତୁମେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଘରେ ରୁହ, ମନେ ମନେ ଗର୍ଭବତୀ ଭାବ ଦେଖାଅ ଓ ଶାନ୍ତିରେ ରୁହ; ମୋ ପତିଙ୍କୁ କିଛି ଟଙ୍କା ଦିଅ, ସେ ତୁମକୁ ପିଲା ଦେଇଦେବେ।'

ଷଣ୍ମାସିକୋ ମୃତୋ ବାଲ ଇତି ଲୋକୋ ଵଦିଷ୍ଯତି । ତଂ ବାଲଂ ପୋଷଯିଷ୍ଯାମି ନିତ୍ଯମାଗତ୍ଯ ତେ ଗୃହେ

'ଲୋକେ କହିବେ ପିଲା ଛଅ ମାସରେ ମରିଗଲା; ମୁଁ ପିଲାକୁ ପାଳିବି, ପ୍ରତିଦିନ ତୁମ ଘରକୁ ଆସି।'

ଫଲମର୍ପଯ ଧେନ୍ଵୈ ତ୍ଵଂ ପରୀକ୍ଷାର୍ଥଂ ତୁ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ତତ୍ ତଦ୍ ଆଚରିତଂ ସର୍ଵଂ ତଥୈଵ ସ୍ତ୍ରୀସ୍ଵଭାଵତଃ

'ଏବେ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଫଳଟି ଗାଈକୁ ଦେଅ; ଏହି ସବୁ ଝିଅମାନେ ଏଭଳି କରନ୍ତି, ଏହିପରି ଚଳିଛି।'