ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

କରୀନ୍ଦ୍ରସ୍ତମଭିଦ୍ରୁତ୍ଯ କରେଣ ତରସାଗ୍ରହୀତ୍ । କରାଦ୍ ଵିଗଲିତଃ ସୋଽମୁଂ ନିହତ୍ଯାଙ୍‌ଘ୍ରିଷ୍ଵଲୀଯତ

ହାତୀରାଜ ତାଙ୍କୁ ଦୃତ ଗତିରେ ଆକ୍ରମଣ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁଣ୍ଡରେ ଧରିଲା; କୃଷ୍ଣ ସେଇ ଧରନ୍ତୁ ଛୁଟି, ହାତୀକୁ ଆଘାତ କରି, ତାଙ୍କ ପାଦ ତଳକୁ ଚଳିଗଲେ।

ସଙ୍‌କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତମଚକ୍ଷାଣୋ ଘ୍ରାଣଦୃଷ୍ଟିଃ ସ କେଶଵମ୍ । ପରାମୃଶତ୍ ପୁଷ୍କରେଣ ସ ପ୍ରସହ୍ଯ ଵିନିର୍ଗତଃ

ହାତୀ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ନାକ ଓ ଦୃଷ୍ଟିରେ କେଶବଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି, ସୁଣ୍ଡରେ ଛୁଇଁଲା, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ସେଇ ଧରନ୍ତୁ ଚାଲିଗଲେ।

ପୁଚ୍ଛେ ପ୍ରଗୃହ୍ଯାତିବଲଂ ଧନୁଷଃ ପଞ୍ଚଵିଂଶତିମ୍ । ଵିଚକର୍ଷ ଯଥା ନାଗଂ ସୁପର୍ଣ ଇଵ ଲୀଲଯା

କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ପୁଛ ଧରି, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀକୁ ପଚିଶ ଧନୁଷ ଦୂରକୁ ଟାଣିଲେ, ଯେପରି ଗରୁଡ଼ ମଜାରେ ସାପକୁ ଟାଣେ।

ସ ପର୍ଯାଵର୍ତମାନେନ ସଵ୍ଯଦକ୍ଷିଣତୋଽଚ୍ଯୁତଃ । ବଭ୍ରାମ ଭ୍ରାମ୍ଯମାଣେନ ଗୋଵତ୍ସେନେଵ ବାଲକଃ

ଅଚ୍ୟୁତ ହାତୀଟିକୁ ବାମ ଓ ଡାହାଣ ଦିଗକୁ ଘୁଞ୍ଚାଇ, ଏପରି ଘୁରାଇଲେ, ଯେପରି ଏକ ଶିଶୁ ଗୋବାଛାକୁ ଘୁରାଏ।

ତତୋଽଭିମଖମଭ୍ଯେତ୍ଯ ପାଣିନାଽଽହତ୍ଯ ଵାରଣମ୍ । ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ ପାତଯାମାସ ସ୍ପୃଶ୍ଯମାନଃ ପଦେ ପଦେ

ତାପରେ, ସିଧାସଳଖ ଆସି, କୃଷ୍ଣ ନିଜ ହାତରେ ହାତୀକୁ ଆଘାତ କଲେ, ପଦେ ପଦେ ଛୁଇଁ, ଏହାକୁ ଲଢ଼ି ପଡ଼ିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କଲେ।

ସ ଧାଵନ୍ କ୍ରୀଡଯା ଭୂମୌ ପତିତ୍ଵା ସହସୋତ୍ଥିତଃ । ତଂ ମତ୍ଵା ପତିତଂ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦନ୍ତାଭ୍ଯାଂ ସୋଽହନତ୍ କ୍ଷିତିମ୍

ହାତୀଟି ଖେଳରେ ଦୌଡ଼ି, ଭୂମିରେ ପଡ଼ି, ତୁରନ୍ତ ଉଠିଗଲା; ନିଜକୁ ପଡ଼ିଗଲା ବୋଲି ଭାବି, ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଦାନ୍ତରେ ମାଟିକୁ ଆଘାତ କଲା।

ସ୍ଵଵିକ୍ରମେ ପ୍ରତିହତେ କୁଂଜରେନ୍ଦ୍ରୋଽତ୍ଯମର୍ଷିତଃ । ଚୋଦ୍ଯମାନୋ ମହାମାତ୍ରୈଃ କୃଷ୍ଣମଭ୍ଯଦ୍ରଵଦ୍ ରୁଷା

ନିଜ ଶକ୍ତି ରୋକାଯିବାରେ, ହାତୀରାଜ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ହାତୀପାଳମାନେ ଉତ୍ସାହିତ କରିବାରେ, ରାଗରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା।

ତମାପତନ୍ତମାସାଦ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ ମଧୁସୂଦନଃ । ନିଗୃହ୍ଯ ପାଣିନା ହସ୍ତଂ ପାତଯାମାସ ଭୂତଲେ

ସେ ହାତୀଟି ଦୃତ ଗତିରେ ଆସିବାବେଳେ, ଭଗବାନ୍ ମଧୁସୂଦନ ତାହାର ସୁଣ୍ଡକୁ ହାତରେ ଧରି, ଭୂମିରେ ପକାଇଦେଲେ।

ପତିତସ୍ଯ ପଦାଽଽକ୍ରମ୍ଯ ମୃଗେନ୍ଦ୍ର ଇଵ ଲୀଲଯା । ଦନ୍ତମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ତେନେଭଂ ହସ୍ତିପାଂଶ୍ଚାହନଦ୍ଧରିଃ

ପଡ଼ିଥିବା ହାତୀରେ, ସିଂହ ମଜାରେ ଯେପରି, ପାଦ ଦେଇ ଚଢ଼ି, ତାହାର ଦାନ୍ତ ଉଖଳି, ସେଇ ଦାନ୍ତରେ ହାତୀପାଳକୁ ଆଘାତ କଲେ।

ମୃତକଂ ଦ୍ଵିପମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଦନ୍ତପାଣିଃ ସମାଵିଶତ୍ । ଅଂସନ୍ଯସ୍ତଵିଷାଣୋଽସୃଙ୍‌ ମଦବିନ୍ଦୁଭିରଙ୍‌କିତଃ । ଵିରୂଢସ୍ଵେଦକଣିକା ଵଦନାମ୍ବୁରୁହୋ ବଭୌ

ମୃତ ହାତୀକୁ ଛାଡ଼ି, ଦାନ୍ତ ହାତରେ ଧରି, କୃଷ୍ଣ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଦାନ୍ତ ତାଙ୍କ କାନ୍ଧରେ ରହି, ରକ୍ତ ଓ ମଦର ଫୁଲିକା ଲାଗିଥିଲା, ତାଙ୍କ ପଦ୍ମମୁଖ ଘମର ତିଳିକାରେ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।

ଵୃତୌ ଗୋପୈଃ କତିପଯୈଃ ବଲଦେଵଜନାର୍ଦନୌ । ରଙ୍‌ଗଂ ଵିଵିଶତୂ ରାଜନ୍ ଗଜଦନ୍ତଵରାଯୁଧୌ

କିଛି ଗୋପମାନଙ୍କ ସହିତ, ବଳରାମ ଓ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ହାତୀର ଦାନ୍ତକୁ ଅସ୍ତ୍ର ଭାବେ ଧରି, ରଙ୍ଗରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ହେ ରାଜନ।

( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ହତଂ କୁଵଲଯାପୀଡଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଵପି ଦୁର୍ଜଯୌ । କଂସୋ ମନସ୍ଵ୍ଯପି ତଦା ଭୃଶମୁଦ୍ଵିଵିଜେ ନୃପ

ରାଜା, କୁବଳୟାପୀଡ଼ଙ୍କୁ ମାରିଦେଖି, ସେ ଦୁଇ ଅଜୟ ମଲ୍ଲ ଓ ଦୃଢ଼ ମନ ବିଶିଷ୍ଟ କଂସ ମଧ୍ୟ ଭୟରେ ଅତି ଅସ୍ଥିର ହେଇଗଲେ।

( ମିଶ୍ର ) ତୌ ରେଜତୂ ରଙ୍‌ଗଗତୌ ମହାଭୁଜୌ ଵିଚିତ୍ରଵେଷାଭରଣସ୍ରଗମ୍ବରୌ । ଯଥା ନଟାଵୁତ୍ତମଵେଷଧାରିଣୌ ମନଃ କ୍ଷିପନ୍ତୌ ପ୍ରଭଯା ନିରୀକ୍ଷତାମ୍

ସେ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୁଜାଧାରୀ, ବିଭିନ୍ନ ପୋଶାକ, ଆଭୂଷଣ, ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ରରେ ସଜି, ରଙ୍ଗମଞ୍ଚକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଆଲୋକରେ ଚମକିଲେ। ସେମାନେ ଦକ୍ଷ ନଟମାନଙ୍କ ଭଳି ଉତ୍ତମ ଭୂମିକା ନେଇ, ଦର୍ଶକମାନଙ୍କ ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଦେଲେ।

ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ତାଵୁତ୍ତମପୂରୁଷୌ ଜନା ମଞ୍ଚସ୍ଥିତା ନାଗରରାଷ୍ଟ୍ରକା ନୃପ । ପ୍ରହର୍ଷଵେଗୋତ୍କଲିତେକ୍ଷଣାନନାଃ ପପୁର୍ନ ତୃପ୍ତା ନଯନୈସ୍ତଦାନନମ୍

ରାଜା, ସେ ଦୁଇ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖି, ମଞ୍ଚରେ ବସିଥିବା ସହର ଓ ଗ୍ରାମ ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦର ଉତ୍ସାହରେ ଚକ୍ଷୁ ଓ ମୁହଁରେ ଉତ୍କଳନା ଦେଖାଇ, ସେମାନଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖିବାରେ ଚକ୍ଷୁ ତୃପ୍ତି ହେଲାନି।

( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ପିବନ୍ତ ଇଵ ଚକ୍ଷୁର୍ଭ୍ଯାଂ ଲିହନ୍ତ ଇଵ ଜିହ୍ଵଯା । ଜିଘ୍ରନ୍ତ ଇଵ ନାସାଭ୍ଯାଂ ଶ୍ଲିଷ୍ଯନ୍ତ ଇଵ ବାହୁଭିଃ

ଏମିତି ଲାଗିଲା, ଯେ ସେମାନେ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ପିଇଲେ, ଜିହ୍ୱା ଦ୍ୱାରା ଚାଟିଲେ, ନାକ ଦ୍ୱାରା ଘ୍ରାଣ କଲେ, ଓ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।

ଊଚୁଃ ପରସ୍ପରଂ ତେ ଵୈ ଯଥାଦୃଷ୍ଟଂ ଯଥାଶ୍ରୁତମ୍ । ତଦ୍ ରୂପଗୁଣମାଧୁର୍ଯ ପ୍ରାଗଲ୍ଭ୍ଯସ୍ମାରିତା ଇଵ

ସେମାନେ ଏକାଉଁ ଏକାଉଁ ସହ କଥା ହେଲେ, ଦେଖିଥିବା ଓ ଶୁଣିଥିବା ଅନୁସାରେ, ତାଙ୍କ ରୂପ, ଗୁଣ, ମାଧୁର୍ୟ ଓ ପ୍ରାଗଳ୍ଭ୍ୟକୁ ମନେ ପକାଇଲେ।

ଏତୌ ଭଗଵତଃ ସାକ୍ଷାତ୍ ହରେର୍ନାରାଯଣସ୍ଯ ହି । ଅଵତୀର୍ଣାଵିହାଂଶେନ ଵସୁଦେଵସ୍ଯ ଵେଶ୍ମନି

ଏହି ଦୁଇ ନିଜେ ଭଗବାନ ହରି, ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଂଶରୂପ ଭାବେ ବସୁଦେବଙ୍କ ଘରେ ଅବତରିଛନ୍ତି।

ଏଷ ଵୈ କିଲ ଦେଵକ୍ଯାଂ ଜାତୋ ନୀତଶ୍ଚ ଗୋକୁଲମ୍ । କାଲମେତଂ ଵସନ୍ ଗୂଢୋ ଵଵୃଧେ ନନ୍ଦଵେଶ୍ମନି

ତିନିଁ ଦେବକୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ପରେ ଗୋକୁଳକୁ ନିଯାଇ, ଏହି ସମୟ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ନନ୍ଦଙ୍କ ଘରେ ବଢିଲେ।

ପୂତନାନେନ ନୀତାନ୍ତଂ ଚକ୍ରଵାତଶ୍ଚ ଦାନଵଃ । ଅର୍ଜୁନୌ ଗୁହ୍ଯକଃ କେଶୀ ଧେନୁକୋଽନ୍ଯେ ଚ ତଦ୍ଵିଧାଃ

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁତନାର ଅନ୍ତ ହେଲା, ଚକ୍ରବାତ ଦାନବ ନିହତ ହେଲେ, ଅର୍ଜୁନ ଗୁହ୍ୟକ, କେଶୀ, ଧେନୁକ ଓ ଅନ୍ୟ ଏପରି ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହେଲେ।

ଗାଵଃ ସପାଲା ଏତେନ ଦାଵାଗ୍ନେଃ ପରିମୋଚିତାଃ । କାଲିଯୋ ଦମିତଃ ସର୍ପ ଇନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ଵିମଦଃ କୃତଃ

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗାଁ ଓ ଗାଳପାଳମାନେ ଜଙ୍ଗଲ ଆଗ୍ନିରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିଲେ, କାଳିୟ ସର୍ପ ଦମିତ ହେଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ ହେଲା।

ସପ୍ତାହମେକହସ୍ତେନ ଧୃତୋଽଦ୍ରିପ୍ରଵରୋଽମୁନା । ଵର୍ଷଵାତାଶନିଭ୍ଯଶ୍ଚ ପରିତ୍ରାତଂ ଚ ଗୋକୁଲମ୍

ସେ ଏକ ହାତରେ ସପ୍ତାହ ଧରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାହାଡ଼କୁ ଧରି ରଖି, ବର୍ଷା, ପବନ ଓ ତଡିତ୍‌ରୁ ଗୋକୁଳକୁ ରକ୍ଷା କଲେ।

ଗୋପ୍ଯୋଽସ୍ଯ ନିତ୍ଯମୁଦିତ ହସିତପ୍ରେକ୍ଷଣଂ ମୁଖମ୍ । ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯୋ ଵିଵିଧାଂସ୍ତାପାନ୍ ତରନ୍ତି ସ୍ମାଶ୍ରମଂ ମୁଦା

ଗୋପିମାନେ ସେ ନିତ୍ୟ ହସି ଦେଖୁଥିବା ମୁହଁକୁ ଦେଖି, ବିଭିନ୍ନ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ଳାନ୍ତିକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ।

ଵଦନ୍ତ୍ଯନେନ ଵଂଶୋଽଯଂ ଯଦୋଃ ସୁବହୁଵିଶ୍ରୁତଃ । ଶ୍ରିଯଂ ଯଶୋ ମହତ୍ଵଂ ଚ ଲପ୍ସ୍ଯତେ ପରିରକ୍ଷିତଃ

ଲୋକମାନେ କହନ୍ତି, ଏହି ଯଦୁ ବଂଶ, ଯେଉଁଠି ବହୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଅଛି, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧନ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ମହାନତା ଲାଭ କରିବେ, ଏହି ବଂଶ ସୁରକ୍ଷିତ ହେବ।

ଅଯଂ ଚାସ୍ଯାଗ୍ରଜଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାମଃ କମଲଲୋଚନଃ । ପ୍ରଲମ୍ବୋ ନିହତୋ ଯେନ ଵତ୍ସକୋ ଯେ ବକାଦଯଃ

ଏହି ତାଙ୍କ ଅଗ୍ରଜ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାମ, କମଳନୟନ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଲମ୍ବ, ଭାଟସକ, ବକ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନେ ନିହତ ହେଲେ।

ଜନେଷ୍ଵେଵଂ ବ୍ରୁଵାଣେଷୁ ତୂର୍ଯେଷୁ ନିନଦତ୍ସୁ ଚ । କୃଷ୍ଣରାମୌ ସମାଭାଷ୍ଯ ଚାଣୂରୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍

ଲୋକମାନେ ଏପରି କଥା ହେଉଥିବା ବେଳେ ଓ ବାଦ୍ୟ ବଜୁଥିବା ସମୟରେ, ଚାଣୂର କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

ହେ ନନ୍ଦସୂନୋ ହେ ରାମ ଭଵନ୍ତୌ ଵୀରସଂମତୌ । ନିଯୁଦ୍ଧକୁଶଲୌ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜ୍ଞାଽଽହୂତୌ ଦିଦୃକ୍ଷୁଣା

ହେ ନନ୍ଦସୁନ, ହେ ରାମ, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଶୂରବୀର ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷ, ଏବଂ ରାଜା ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ତୁମକୁ ଡାକିଛନ୍ତି।

ପ୍ରିଯଂ ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରକୁର୍ଵତ୍ଯଃ ଶ୍ରେଯୋ ଵିନ୍ଦନ୍ତି ଵୈ ପ୍ରଜାଃ । ମନସା କର୍ମଣା ଵାଚା ଵିପରୀତ ମତୋଽନ୍ଯଥା

ରାଜାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲେ, ଲୋକମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭଲ ପାନ୍ତି—ମନ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କଥାରେ; ଏହାର ବିପରୀତ ହେଲେ ଭଲ ହେଉନାହିଁ।

ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରମୁଦିତା ଗୋପା ଵତ୍ସପାଲା ଯଥା ସ୍ଫୁଟମ୍ । ଵନେଷୁ ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧେନ କ୍ରୀଡନ୍ତଶ୍ଚାରଯନ୍ତି ଗାଃ

ଗୋପ ଓ ବଛାପାଳମାନେ ସଦା ଆନନ୍ଦିତ, ଖୋଲାମେଳା ଭାବରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ ଖେଳି, ଗାଁ ଚାରାଇଥିଲେ।