ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ତତସ୍ତାଵଙ୍‌ଗରାଗେଣ ସ୍ଵଵର୍ଣେତରଶୋଭିନା । ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତପରଭାଗେନ ଶୁଶୁଭାତେଽନୁରଞ୍ଜିତୌ

ତାପରେ, ଅନ୍ୟ ରଙ୍ଗର ଏହି ଲେପ ଲଗି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଦେହ ଅଧିକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଭାଗ୍ୟର ଅଂଶ ପାଇଥିଲେ।

ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାନ୍ କୁବ୍ଜାଂ ତ୍ରିଵକ୍ରାଂ ରୁଚିରାନନାମ୍ । ଋଜ୍ଵୀଂ କର୍ତୁଂ ମନଶ୍ଚକ୍ରେ ଦର୍ଶଯନ୍ ଦର୍ଶନେ ଫଲମ୍

ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କୁ ଖୁସି ହୋଇ, ସେ ତ୍ରିବକ୍ରା କୁବ୍ଜାଙ୍କୁ ସିଧା କରିବାକୁ ମନେ ଧରିଲେ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ଫଳ ଦେଖାଇଲେ।

ପଦ୍ଭ୍ଯାମାକ୍ରମ୍ଯ ପ୍ରପଦେ ଦ୍ର୍ଯଙ୍‌ଗୁଲ୍ଯୁତ୍ତାନ ପାଣିନା । ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଚିବୁକେଽଧ୍ଯାତ୍ମଂ ଉଦନୀନମଦଚ୍ଯୁତଃ

ଅଚ୍ୟୁତ ତାଙ୍କର ପାଦ ଉପରେ ନିଜ ପାଦ ରଖି, ହାତର ଉପରକୁ ଥିବା ଆଂଠିରେ ତାଙ୍କ ଠୋଡ଼ ଧରି, ତାଙ୍କୁ ଉପରକୁ ଉଠାଇ ଦେହକୁ ସିଧା କରିଦେଲେ।

ସା ତଦର୍ଜୁସମାନାଙ୍‌ଗୀ ବୃହଚ୍ଛ୍ରୋଣିପଯୋଧରା । ମୁକୁନ୍ଦସ୍ପର୍ଶନାତ୍ ସଦ୍ଯୋ ବଭୂଵ ପ୍ରମଦୋତ୍ତମା

ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ, ସେ ତାଙ୍କର ଦେହ ସିଧା ଓ ମନୋହର ହେଲା, ଚଉଡ଼ା କଟି ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ତନ ସହିତ, ସେ ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦର ନାରୀରେ ପରିଣତ ହେଲେ।

ତତୋ ରୂପଗୁଣୌଦାର୍ଯ ସଂପନ୍ନା ପ୍ରାହ କେଶଵମ୍ । ଉତ୍ତରୀଯାନ୍ ତମକୃଷ୍ଯ ସ୍ମଯନ୍ତୀ ଜାତହୃଚ୍ଛଯା

ସେ, ରୂପ, ଗୁଣ ଓ ଉଦାରତାରେ ଭରିପୁର୍ଣ୍ଣ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପରି ଚାଦର ଟାଣି, ହସୁଥିବା ଏବଂ ମନରେ ଆକାଂକ୍ଷା ଜାଗିଥିବା, କେଶବଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଏହି ଵୀର ଗୃହଂ ଯାମୋ ନ ତ୍ଵାଂ ତ୍ଯକ୍ତୁମିହୋତ୍ସହେ । ତ୍ଵଯୋନ୍ମଥିତଚିତ୍ତାଯାଃ ପ୍ରସୀଦ ପୁରୁଷର୍ଷଭ

'ଆସ, ବୀର, ଆମ ଘରକୁ ଚଳ; ମୁଁ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିପାରିବିନି। ତୁମ ପ୍ରେମରେ ମୋର ହୃଦୟ ଉତ୍କଳିତ ହୋଇଯାଇଛି—ଦୟାକରି, ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ କୃପା କର।'

ଏଵଂ ସ୍ତ୍ରିଯା ଯାଚ୍ଯମାନଃ କୃଷ୍ଣୋ ରାମସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ । ମୁଖଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯାନୁଗାନାଂ ଚ ପ୍ରହସନ୍ ତାମୁଵାଚ ହ

ଏଭଳି ନାରୀ ଦ୍ୱାରା ଅନୁରୋଧ ପାଇ, ବଳରାମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, କୃଷ୍ଣ ହସି, ତାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

ଏଷ୍ଯାମି ତେ ଗୃହଂ ସୁଭ୍ରୁ ପୁଂସାମାଧିଵିକର୍ଶନମ୍ । ସାଧିତାର୍ଥୋଽଗୃହାଣାଂ ନଃ ପାନ୍ଥାନାଂ ତ୍ଵଂ ପରାଯଣମ୍

'ସୁନ୍ଦର ଭୃକୁଟି ଥିବା, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଆକର୍ଷଣ କରୁଥିବା ତୁମ ଘରକୁ ମୁଁ ଆସିବି। ଆମ କାମ ସାରିଗଲେ, ଆମ ଯାତ୍ରୀମାନେ ପାଇଁ ତୁମେ ଆଶ୍ରୟ ହେବ।'

ଵିସୃଜ୍ଯ ମାଧ୍ଵ୍ଯା ଵାଣ୍ଯା ତାଂ ଵ୍ରଜନ୍ ମାର୍ଗେ ଵଣିକ୍ପଥୈଃ । ନାନୋପାଯନତାମ୍ବୂଲ ସ୍ରଗ୍ଗନ୍ଧୈଃ ସାଗ୍ରଜୋଽର୍ଚିତଃ

ମଧୁର କଥା କହି, କୃଷ୍ଣ ବଣିକ୍ ମାର୍ଗରେ ଯାଇ, ବଳରାମ ସହ ନାନା ଉପହାର, ପାନ, ମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧ ନେଇ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।

ତଦ୍ଦର୍ଶନସ୍ମରକ୍ଷୋଭାଦ୍ ଆତ୍ମାନଂ ନାଵିଦନ୍ ସ୍ତ୍ରିଯଃ । ଵିସ୍ରସ୍ତଵାସଃକବର ଵଲଯା ଲେଖ୍ଯମୂର୍ତଯଃ

ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଓ ସ୍ମରଣର ଉତ୍କଳିତତାରେ, ନାରୀମାନେ ନିଜକୁ ଭୁଲିଗଲେ; ସେମାନଙ୍କର ପୋଶାକ, କେଶ ଓ ବାଲା ଖସିଯାଉଥିଲା, ମାନେ ଚିତ୍ରର ମୂର୍ତ୍ତି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।

ତତଃ ପୌରାନ୍ ପୃଚ୍ଛମାନୋ ଧନୁଷଃ ସ୍ଥାନମଚ୍ଯୁତଃ । ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଦଦୃଶେ ଧନୁରୈନ୍ଦ୍ରଂ ଇଵାଦ୍ଭୁତମ୍

ତାପରେ ଅଚ୍ୟୁତ ସହର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଧନୁଷ୍ୟ ରଖାଯାଇଥିବା ସ୍ଥାନ ପଚାରି, ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ ପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଦେଖିଲେ।

ପୁରୁଷୈର୍ବହୁଭିର୍ଗୁପ୍ତଂ ଅର୍ଚିତଂ ପରମର୍ଦ୍ଧିମତ୍ । ଵାର୍ଯମାଣୋ ନୃଭିଃ କୃଷ୍ଣଃ ପ୍ରସହ୍ଯ ଧନୁରାଦଦେ

ଅନେକ ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ, ପୂଜିତ ଓ ବଡ଼ ତେଜସ୍ୱୀ ଥିବା ଏହି ଧନୁଷ୍ୟକୁ, ରକ୍ଷକମାନେ ବାଞ୍ଚିଲେ ମଧ୍ୟ, କୃଷ୍ଣ ଜୋରକରି ଉଠାଇଲେ।

( ଵଂଶସ୍ଥା ) କରେଣ ଵାମେନ ସଲୀଲମୁଦ୍‌ଧୃତଂ ସଜ୍ଯଂ ଚ କୃତ୍ଵା ନିମିଷେଣ ପଶ୍ଯତାମ୍ । ନୃଣାଂ ଵିକୃଷ୍ଯ ପ୍ରବଭଞ୍ଜ ମଧ୍ଯତୋ ଯଥେକ୍ଷୁଦଣ୍ଡଂ ମଦକର୍ଯୁରୁକ୍ରମଃ

କୃଷ୍ଣ ନିଜ ବାମହସ୍ତରେ ଖେଳିକି ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଉଠାଇ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଗରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତାହାକୁ ତଣିଲେ; ପରେ ଏକ ହାତୀ ଯେପରି ଇଖୁ ଭାଙ୍ଗେ, ସେପରି ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।

( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ଧନୁଷୋ ଭଜ୍ଯମାନସ୍ଯ ଶବ୍ଦଃ ଖଂ ରୋଦସୀ ଦିଶଃ । ପୂରଯାମାସ ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କଂସସ୍ତ୍ରାସମୁପାଗମତ୍

ଧନୁଷ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିବାର ଶବ୍ଦ ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଭରିଦେଲା; ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି କଂସ ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହେଲା।

ତଦ୍ ରକ୍ଷିଣଃ ସାନୁଚରଂ କୁପିତା ଆତତାଯିନଃ । ଗୃହୀତୁକାମା ଆଵଵ୍ରୁଃ ଗୃହ୍ଯତାଂ ଵଧ୍ଯତାମିତି

ତାପରେ ରକ୍ଷକମାନେ ତାଙ୍କ ସହ ଅନୁଚରମାନେ ସହିତ, କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଧାଇ ଆସି, 'ଧର, ମାର' ବୋଲି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧରିବା ଓ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।

ଅଥ ତାନ୍ ଦୁରଭିପ୍ରାଯାନ୍ ଵିଲୋକ୍ଯ ବଲକେଶଵୌ । କ୍ରୁଦ୍ଧୌ ଧନ୍ଵନ ଆଦାଯ ଶକଲେ ତାଂଶ୍ଚ ଜଘ୍ନତୁଃ

ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଦେଖି ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ଧନୁଷ ଭଙ୍ଗି ଥିବା ଟୁକୁଡ଼ା ନେଇ ସେମାନେ ସେହି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।

ବଲଂ ଚ କଂସପ୍ରହିତଂ ହତ୍ଵା ଶାଲାମୁଖାତ୍ତତଃ । ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ଚେରତୁର୍ହୃଷ୍ଟୌ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ପୁରସମ୍ପଦଃ

କଂସ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଥିବା ସେନାକୁ ହତ୍ୟା କରି, ସେମାନେ ଶାଳାରୁ ବାହାରି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ସହରର ଶୋଭା ଦେଖି ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ତଯୋସ୍ତଦଦ୍ଭୁତଂ ଵୀର୍ଯଂ ନିଶାମ୍ଯ ପୁରଵାସିନଃ । ତେଜଃ ପ୍ରାଗଲ୍ଭ୍ଯଂ ରୂପଂ ଚ ମେନିରେ ଵିବୁଧୋତ୍ତମୌ

ସହରବାସୀମାନେ ତାଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରଭାବ, ସାହସ, ଉତ୍ସାହ ଓ ରୂପ ଦେଖି, ସେମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୋଲି ଭାବିଲେ।

ତଯୋର୍ଵିଚରତୋଃ ସ୍ଵୈରଂ ଆଦିତ୍ଯୋଽସ୍ତମୁପେଯିଵାନ୍ । କୃଷ୍ଣରାମୌ ଵୃତୌ ଗୋପୈଃ ପୁରାଚ୍ଛକଟମୀଯତୁଃ

ଯେତେବେଳେ ଦୁଇଜଣ ମନମତାବେଳେ ଘୁରୁଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଲା; କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ଗୋପମାନେ ସହିତ ସହରରୁ ଚକଡ଼ା ପାଖକୁ ଫେରିଗଲେ।

( ଵସଂତତିଲକା ) ଗୋପ୍ଯୋ ମୁକୁନ୍ଦଵିଗମେ ଵିରହାତୁରା ଯା ଆଶାସତାଶିଷ ଋତା ମଧୁପୁର୍ଯଭୂଵନ୍ । ସଂପଶ୍ଯତାଂ ପୁରୁଷଭୂଷଣଗାତ୍ରଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ହିତ୍ଵେତରାନ୍ ନୁ ଭଜତଶ୍ଚକମେଽଯନଂ ଶ୍ରୀଃ

ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ବିଦାୟରେ ବିୟୋଗବେଦନାରେ ଦୁଃଖିତ ଗୋପୀମାନେ ମଥୁରାରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ; ସେମାନେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ଶରୀରର ଶୋଭା ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଅନ୍ୟମାନେ ଛାଡ଼ି, କେବଳ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଲେ।

( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ଅଵନିକ୍ତାଙ୍‌ଘ୍ରିଯୁଗଲୌ ଭୁକ୍ତ୍ଵା କ୍ଷୀରୋପସେଚନମ୍ । ଊଷତୁସ୍ତାଂ ସୁଖଂ ରାତ୍ରିଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କଂସଚିକୀର୍ଷିତମ୍

ତାଙ୍କର ପାଦ ଧୋଇଦିଆଯିବା ପରେ ଦୁଧ ମିଶା ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରି, ସେମାନେ କଂସଙ୍କ ମନସ୍କାମନା ଜାଣି ସେ ରାତିଟି ଆନନ୍ଦରେ କାଟିଲେ।

କଂସସ୍ତୁ ଧନୁଷୋ ଭଙ୍‌ଗଂ ରକ୍ଷିଣାଂ ସ୍ଵବଲସ୍ଯ ଚ । ଵଧଂ ନିଶମ୍ଯ ଗୋଵିନ୍ଦ ରାମଵିକ୍ରୀଡିତଂ ପରମ୍

ଧନୁଷ ଭଙ୍ଗିବା, ରକ୍ଷକମାନଙ୍କ ହତ୍ୟା ଓ ଗୋବିନ୍ଦ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ଅସାଧାରଣ କ୍ରୀଡ଼ା ବିଷୟରେ ଶୁଣି କଂସ ଭୟଭୀତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଶାନ୍ତ ହେଲା।

ଦୀର୍ଘପ୍ରଜାଗରୋ ଭୀତୋ ଦୁର୍ନିମିତ୍ତାନି ଦୁର୍ମତିଃ । ବହୂନ୍ଯଚଷ୍ଟୋଭଯଥା ମୃତ୍ଯୋର୍ଦୌତ୍ଯକରାଣି ଚ

ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଜାଗି ରହି, ଭୟରେ ତାଙ୍କ ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଲା; ଅନେକ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖିଲେ, କିଛି ସତ୍ୟ କିଛି କଳ୍ପନା, ମୃତ୍ୟୁ ଆସୁଛି ବୋଲି ଅନୁଭବ କଲେ।

ଅଦର୍ଶନଂ ସ୍ଵଶିରସଃ ପ୍ରତିରୂପେ ଚ ସତ୍ଯପି । ଅସତ୍ଯପି ଦ୍ଵିତୀଯେ ଚ ଦ୍ଵୈରୂପ୍ଯଂ ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ତଥା

ପ୍ରତିବିମ୍ବରେ ନିଜ ମୁଣ୍ଡ ଦେଖିପାରୁନଥିଲେ, କେବେ କେବେ ଦୁଇଟି ମୁଣ୍ଡ ଦେଖୁଥିଲେ; ତାହାପରି ତାରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଇପ୍ରକାର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।

ଛିଦ୍ରପ୍ରତୀତିଶ୍ଛାଯାଯାଂ ପ୍ରାଣଘୋଷାନୁପଶ୍ରୁତିଃ । ସ୍ଵର୍ଣପ୍ରତୀତିର୍ଵୃକ୍ଷେଷୁ ସ୍ଵପଦାନାମଦର୍ଶନମ୍

ନିଜ ଛାୟାରେ ଫାଟ ଦେଖୁଥିଲେ, ନିଜ ଶ୍ୱାସର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିପାରୁନଥିଲେ, ଗଛରେ ସୁନା ଦେଖୁଥିଲେ, ନିଜ ପାଦଚିହ୍ନ ହରାଯାଉଥିଲା।

ସ୍ଵପ୍ନେ ପ୍ରେତପରିଷ୍ଵଙ୍‌ଗଃ ଖରଯାନଂ ଵିଷାଦନମ୍ । ଯାଯାନ୍ନଲଦମାଲ୍ଯେକଃ ତୈଲାଭ୍ଯକ୍ତୋ ଦିଗମ୍ବରଃ

ସ୍ୱପ୍ନରେ ମୃତଦେହକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଥିଲେ, ଗଧାରେ ଚଢ଼ିଥିଲେ, ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିଲେ, ନଳଦ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ତେଲ ଲଗାଇଥିଲେ, ନିର୍ବସ୍ତ୍ର ହୋଇ ଘୁରୁଥିଲେ।

ଅନ୍ଯାନି ଚେତ୍ଥଂ ଭୂତାନି ସ୍ଵପ୍ନଜାଗରିତାନି ଚ । ପଶ୍ଯନ୍ ମରଣସନ୍ତ୍ରସ୍ତୋ ନିଦ୍ରାଂ ଲେଭେ ନ ଚିନ୍ତଯା

ଏପରି ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅନେକ ଅଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖି, ମୃତ୍ୟୁ ଭୟରେ ତାଙ୍କ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲା, ନିଦ୍ରା ଆସୁନଥିଲା।

ଵ୍ଯୁଷ୍ଟାଯାଂ ନିଶି କୌରଵ୍ଯ ସୂର୍ଯେ ଚାଦ୍ଭ୍ଯଃ ସମୁତ୍ଥିତେ । କାରଯାମାସ ଵୈ କଂସୋ ମଲ୍ଲକ୍ରୀଡାମହୋତ୍ସଵମ୍

ନିଶା ଶେଷ ହେବା ପରେ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲାବେଳେ, କଂସ ବଡ଼ ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ ଉତ୍ସବ ଆୟୋଜନ କଲେ।

ଆନର୍ଚୁଃ ପୁରୁଷା ରଙ୍‌ଗଂ ତୂର୍ଯଭେର୍ଯଶ୍ଚ ଜଘ୍ନିରେ । ମଞ୍ଚାଶ୍ଚାଲଙ୍‌କୃତାଃ ସ୍ରଗ୍ଭିଃ ପତାକାଚୈଲତୋରଣୈଃ

ଲୋକମାନେ ମଞ୍ଚକୁ ଶୋଭାୟମାନ କଲେ, ବାଜା ଓ ଢୋଳ ବଜିଲା, ମଞ୍ଚମାନେ ମାଳା, ପତାକା, ବସ୍ତ୍ର ଓ ତୋରଣ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ହେଲା।