ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଆତ୍ମଦେଵଃ ପୁରେ ତସ୍ମିନ୍ ସର୍ଵଵେଦ ଵିଶାରଦଃ । ଶ୍ରୌତସ୍ମାର୍ତେଷୁ ନିଷ୍ଣାତୋ ଦ୍ଵିତୀଯ ଇଵ ଭାସ୍କରଃ

ସେହି ନଗରରେ ଆତ୍ମଦେବ ନାମକ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ବସୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶ୍ରୁତି ଓ ସ୍ମୃତିରେ ଦକ୍ଷ, ଦ୍ୱିତୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ।

ଭିକ୍ଷୁକୋ ଵିତ୍ତଵାନ୍ ଲୋକେ ତତ୍ପ୍ରିଯା ଧୁନ୍ଧୁଲୀ ସ୍ମୃତା । ସ୍ଵଵାକ୍ଯସ୍ଥାପିକା ନିତ୍ଯଂ ସୁନ୍ଦରୀ ସୁକୁଲୋଦ୍‌ଭଵା

ଏକ ଭିକ୍ଷୁକ ଯେଉଁଥିଲେ ଜଗତରେ ଧନୀ, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଧୁନ୍ଧୁଳୀ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେ ସଦା ନିଜ କଥାରେ ଅଟୁଟ, ସୁନ୍ଦରୀ ଓ ଉତ୍ତମ କୁଳରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ।

ଲୋକଵାର୍ତାରତା କ୍ରୂରା ପ୍ରାଯଶୋ ବହୁଜଲ୍ପିକା । ଶୂରା ଚ ଗୃହକୃତ୍ଯେଷୁ କୃପଣା କଲହପ୍ରିଯା

ସେ ଲୋକ ଗପରେ ଆସକ୍ତ, କଠୋର, ଅଧିକ କଥା କହୁଥିବା, ଗୃହ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, କଞ୍ଜୁଷ ଓ ବିବାଦ ପ୍ରିୟ।

ଏଵଂ ନିଵସତୋଃ ପ୍ରେମ୍ଣା ଦଂପତ୍ଯୋ ରମମାଣଯୋଃ । ଅର୍ଥାଃ କାମାସ୍ତଯୋରାସନ୍ ନ ସୁଖାଯ ଗୃହାଦିକମ୍

ଏଭଳି ଭାବରେ ଦମ୍ପତି ଦୁହେଁ ପ୍ରେମରେ ଏକାଠି ବସୁଥିଲେ ଓ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଧନ ଓ ଇଚ୍ଛା ଘର ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସୁଖ ଆଣିପାରିଲା ନାହିଁ।

ପଶ୍ଚାତ୍ ଧର୍ମାଃ ସମାରବ୍ଧାଃ ତାଭ୍ଯାଂ ସଂତାନହେତଵେ । ଗୋଭୂହିରଣ୍ଯଵାସାଂସି ଦୀନେଭ୍ଯୋ ଯଚ୍ଛତଃ ସଦା

ପରେ, ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଦୁହେଁ ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ସଦା ଗୋ, ଜମି, ସୁନା ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦରିଦ୍ରମାନେକୁ ଦେଉଥିଲେ।

ଧନାର୍ଧଂ ଧର୍ମମାର୍ଗେଣ ତାଭ୍ଯାଂ ନୀତଂ ତଥାପି ଚ । ନ ପୁତ୍ରୋ ନାପି ଵା ପୁତ୍ରୀ ତତଶ୍ଚିନ୍ତାତୁରୋ ଭୃଶମ୍

ତାଙ୍କର ଅର୍ଦ୍ଧ ଧନ ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟୟ ହେଲା, ତଥାପି ପୁଅ କିମ୍ବା ଝିଅ ହେଲେ ନାହିଁ, ଏହିକାରଣରେ ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ।

ଏକଦା ସ ତୁ ଦ୍ଵିଜୋ ଦୁଃଖାଦ୍ ଗୃହଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଵନଂ ଗତଃ । ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ତୃଷିତୋ ଜାତଃ ତଡାଗଂ ସମୁପେଯିଵାନ୍

ଏକଦିନ, ସେ ଦ୍ୱିଜ ଦୁଃଖରେ ଗୃହ ଛାଡି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ; ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ତିବ୍ର ତିଆରିରେ ଏକ ପୋଖରୀ ପାଖକୁ ଯାଇଲେ।

ପୀତ୍ଵା ଜଲଂ ନିଷଣ୍ଣସ୍ତୁ ପ୍ରଜାଦୁଃଖେନ କର୍ଶିତଃ । ମୁହୂର୍ତାଦପି ତତ୍ରୈଵ ସଂନ୍ଯାସୀ କଶ୍ଚିତ୍ ଆଗତଃ

ପାଣି ପିଇବା ପରେ, ସେ ସନ୍ତାନ ନଥିବା ଦୁଃଖରେ ଶୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ବସିଲେ; କିଛି ସମୟ ପରେ, ଏଠାରେ ଏକ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଆସିଲେ।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୀତଜଲଂ ତଂ ତୁ ଵିପ୍ରୋ ଯାତସ୍ତଦନ୍ତିକମ୍ । ନତ୍ଵା ଚ ପାଦଯୋସ୍ତସ୍ଯ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ ସଂସ୍ଥିତଃ ପୁରଃ

ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜଣେ ପାଣି ପିଇଥିବା ଦେଖି, ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; ତାଙ୍କ ପାଦରେ ନମସ୍କାର କରି, ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦୁଃଖରେ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଇ ଉଭେଇ ରହିଲେ।

ଯତିରୁଵାଚ - କଥଂ ରୋଦିଷି ଵିପ୍ର ତ୍ଵଂ କା ତେ ଚିନ୍ତା ବଲୀଯସୀ । ଵଦ ତ୍ଵଂ ସତ୍ଵରମ୍ ମହ୍ଯଂ ସ୍ଵସ୍ଯ ଦୁଃଖସ୍ଯ କାରଣମ୍

ସନ୍ନ୍ୟାସୀ କହିଲେ - ବ୍ରାହ୍ମଣ, କାହିଁକି ତୁମେ କାନ୍ଦୁଛ? କଣ ଏହି ତୁମର ଭୟଙ୍କର ଚିନ୍ତା? ଶୀଘ୍ର ମୋତେ ତୁମର ଦୁଃଖର କାରଣ କହ।

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ - କିଂ ବ୍ରଵୀମି ଋଷେ ଦୁଃଖଂ ପୂର୍ଵପାପେନ ସଂଚିତମ୍ । ମଦୀଯାଃ ପୂର୍ଵଜାସ୍ତୋଯଂ କଵୋଷ୍ଣଂ ଉପଭୁଞ୍ଜତେ

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ - ମୁଁ କଣ କହିବି, ମୁନି, ପୂର୍ବ ଅପରାଧରେ ଜମିଥିବା ଦୁଃଖ? ମୋର ପୂର୍ବଜମାନେ ଢିଲା ପାଣି ପିବୁଛନ୍ତି।

ମଦ୍ଦତ୍ତଂ ନୈଵ ଗୃହ୍ଣନ୍ତି ପ୍ରୀତ୍ଯା ଦେଵା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ । ପ୍ରଜାଦୁଃଖେନ ଶୂନ୍ଯୋଽହଂ ପ୍ରାଣାନ୍ ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ଇହାଗତଃ

ଦେବତାମାନେ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମୋର ଦାନକୁ ସନ୍ତୋଷରେ ଗ୍ରହଣ କରନାହାନ୍ତି; ସନ୍ତାନ ନଥିବା ଦୁଃଖରେ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇ, ମୁଁ ଏଠାକୁ ପ୍ରାଣ ଛାଡିବାକୁ ଆସିଛି।

ଧିକ୍ ଜୀଵିତଂ ପ୍ରଜାହୀନଂ ଧିକ୍ ଗୃହଂ ଚ ପ୍ରଜାଂ ଵିନା । ଧିକ୍ ଧନଂ ଚାନପତ୍ଯସ୍ଯ ଧିକ୍କୁଲଂ ସଂତତିଂ ଵିନା

ସନ୍ତାନ ନଥିବା ଜୀବନ ନିକୃଷ୍ଟ, ସନ୍ତାନ ନଥିବା ଘର ନିକୃଷ୍ଟ; ସନ୍ତାନ ନଥିବା ଧନ ନିକୃଷ୍ଟ, ସନ୍ତତି ନଥିବା ବଂଶ ନିକୃଷ୍ଟ।

ପାଲ୍ଯତେ ଯା ମଯା ଧେନୁଃ ସା ଵନ୍ଧ୍ଯା ସର୍ଵଥା ଭଵେତ୍ । ଯୋ ମଯା ରୋପିତୋ ଵୃକ୍ଷଃ ସୋଽପି ଵନ୍ଧ୍ଯତ୍ଵମାଶ୍ରଯେତ୍

ମୁଁ ଯେଉଁ ଗାଁ ରଖିଛି, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବଞ୍ଜା ହୋଇଯାଏ; ମୁଁ ଯେଉଁ ଗଛ ଲାଗିଛି, ସେ ମଧ୍ୟ ଫଳ ଦେଇନାହିଁ।

ଯତ୍ଫଲଂ ମଦ୍‌ଗୃହାଯାତଂ ତଚ୍ଚ ଶୀଘ୍ରଂ ଵିନଶ୍ଯତି । ନିର୍ଭାଗ୍ଯସ୍ଯାନପତ୍ଯସ୍ଯ କିମତୋ ଜୀଵିତେନ ମେ

ମୋ ଘରକୁ ଯେଉଁ ଫଳ ଆସେ, ସେ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ଅନାପତ୍ୟ ଓ ନିର୍ଭାଗ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ଏହି ଜୀବନର କଣ ଉପଯୋଗ?

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ରୁରୋଦୋଚ୍ଚୈଃ ତତ୍ପାର୍ଶ୍ଵଂ ଦୁଃଖପୀଡିତଃ । ତଦା ତସ୍ଯ ଯତେଶ୍ଚିତ୍ତେ କରୁଣାଭୂତ୍ ଗରୀଯସୀ

ଏଭଳି କହି, ସେ ଦୁଃଖରେ ବଡ଼ ଆବାଜରେ କାନ୍ଦିଲେ, ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କ ପାଖରେ ଦୁଃଖରେ ଭର୍ଷ୍ଟ ହୋଇ; ତାପରେ, ସେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବଡ଼ କରୁଣା ଜାଗିଲା।

ତଦ୍‌ଭାଲାକ୍ଷରମାଲାଂ ଚ ଵାଚମାଯାସ ଯୋଗଵାନ୍ । ସର୍ଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଯତିଃ ପଶ୍ଚାତ୍ ଵିପ୍ରଂ ଊଚେ ସଵିସ୍ତରମ୍

ତାପରେ, ତାଙ୍କ ଭାଲର ଅକ୍ଷରମାଳା ଓ ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସବୁ କଥା ଜାଣି, ସେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିଲେ।

ଯତିରୁଵାଚ - ମୁଞ୍ଚ ଅଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରଜାରୂପଂ ବଲିଷ୍ଠା କର୍ମଣୋ ଗତିଃ । ଵିଵେକଂ ତୁ ସମାସାଦ୍ଯ ତ୍ଯଜ ସଂସାରଵାସନାମ୍

ସନ୍ନ୍ୟାସୀ କହିଲେ - ସନ୍ତାନ ପ୍ରତି ଅଜ୍ଞାନ ଛାଡ; କର୍ମର ଫଳ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ବିବେକ ଆସିଲେ, ସଂସାର ଆଶା ଛାଡ।

ଶ୍ରୁଣୁ ଵିପ୍ର ମଯା ତେଽଦ୍ଯ ପ୍ରାରବ୍ଧଂ ତୁ ଵିଲୋକିତମ୍ । ସପ୍ତଜନ୍ମାଵଧି ତଵ ପୁତ୍ରୋ ନୈଵ ଚ ନୈଵ ଚ

ଶୁଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆଜି ମୁଁ ତୁମର ଭାଗ୍ୟ ଦେଖିଛି: ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ କେବେ ଏକ ପୁଅ ମିଳିବ ନାହିଁ।

ସଂତତେଃ ସଗରୋ ଦୁଃଖଂ ଅଵାପ ଅଙ୍‌ଗଃ ପୁରା ତଥା । ରେ ମୁଞ୍ଚାଦ୍ଯ କୁଟୁମ୍ବାଶାଂ ସଂନ୍ଯାସେ ସର୍ଵଥା ସୁଖମ୍

ସନ୍ତତି ପାଇଁ ସଗର ପୂର୍ବରୁ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ; ଏହିପରି, ଏବେ ତୁମେ ପରିବାର ଆଶା ଛାଡ; ସନ୍ନ୍ୟାସରେ ସବୁପରି ଆନନ୍ଦ ଅଛି।

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ - ଵିଵେକେନ ଭଵେତ୍କିଂ ମେ ପୁତ୍ରଂ ଦେହି ବଲାଦପି । ନୋ ଚେତ୍ ତ୍ଯଜାମ୍ଯହଂ ପ୍ରାଣାନ୍ ତ୍ଵଦଗ୍ରେ ଶୋକମୂର୍ଛିତଃ

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ - ବିବେକରେ ମୋର କଣ ଲାଭ? ମୋତେ ପୁଅ ଦିଅ, ଚାହେ ଜବରଦସ୍ତି ହେଉ; ନାହିଁ ହେଲେ, ମୁଁ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ଦୁଃଖରେ ପ୍ରାଣ ଛାଡିଦେବି।

ପୁତ୍ରାଦିସୁଖହୀନୋଽଯଂ ସଂନ୍ଯାସଃ ଶୁଷ୍କ ଏଵ ହି । ଗୃହସ୍ଥଃ ସରସୋ ଲୋକେ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରସମନ୍ଵିତଃ

ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ନଥିବା ସନ୍ନ୍ୟାସ ସତ୍ୟରେ ଶୁଷ୍କ; ପୁଅ, ପଉତା ଓ ପରିବାର ରେ ଘରେ ଥିବା ଲୋକ ଏହି ଜଗତରେ ଜୀବନ୍ତ।

ଇତି ଵିପ୍ରାଗ୍ରହଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରାବ୍ରଵୀତ୍ ସ ତପୋଧନଃ । ଚିତ୍ରକେତୁର୍ଗତଃ କଷ୍ଟଂ ଵିଧିଲେଖଵିମାର୍ଜନାତ୍

ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଅନୁରୋଧ ଦେଖି, ସେ ତପସ୍ୱୀ କହିଲେ: ଚିତ୍ରକେତୁ ଭାଗ୍ୟର ରେଖା ମାଛି ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ।

ନ ଯାସ୍ଯସି ସୁଖଂ ପୁତ୍ରାତ୍ ଯଥା ଦୈଵହତୋଦ୍ଯମଃ । ଅତୋ ହଠେନ ଯୁକ୍ତୋଽସି ହ୍ଯର୍ଥିନଂ କିଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍

ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସୁଖ ପାଇବ ନାହିଁ, କାରଣ ଭାଗ୍ୟ ବିପରୀତ ହେଲେ ଚେଷ୍ଟା ବିଫଳ; ତୁମେ ଜିଦ୍ଧି ହେଉଛ, ଏପରି ଆଶାରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଲୋକକୁ ମୁଁ କଣ କହିବି?

ତସ୍ଯାଗ୍ରହଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ଫଲମେକଂ ସ ଦତ୍ତଵାନ୍ । ଇଦଂ ଭକ୍ଷଯ ପତ୍ନ୍ଯା ତ୍ଵଂ ତତଃ ପୁତ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି

ସେ ଝିଅର ଅନିଚ୍ଛା ଦେଖି, ସେ ଏକଟି ଫଳ ଦେଇ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଏହାକୁ ତୁମ ଝିଅ ସହିତ ଖାଅ; ତାପରେ ତୁମେ ପୁଅ ପାଇବେ।'

ସତ୍ଯଂ ଶୌଚଂ ଦଯା ଦାନଂ ଏକଭକ୍ତଂ ତୁ ଭୋଜନମ୍ । ଵର୍ଷାଵଧି ସ୍ତ୍ରିଯା କାର୍ଯଂ ତେନ ପୁତ୍ରୋଽତିନିର୍ମଲଃ

ସତ୍ୟ କହିବା, ପବିତ୍ରତା, ଦୟା, ଦାନ ଦେବା ଏବଂ ଦିନକୁ ଏକଥର ଖାଇବା—ଏହି ସବୁ ଏକ ବର୍ଷ ଝିଅ ଦ୍ୱାରା ମାନିବା ଉଚିତ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଜଣେ ଅତି ପବିତ୍ର ପୁଅ ହେବ।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଯଯୌ ଯୋଗୀ ଵିପ୍ରସ୍ତୁ ଗୃହମାଗତଃ । ପତ୍ନ୍ଯାଃ ପାଣୌ ଫଲଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵଯଂ ଯାତସ୍ତୁ କୁତ୍ରଚିତ୍

ଏପରି କହି, ଯୋଗୀ ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘରକୁ ଫେରିଲେ; ସେ ଫଳଟି ଝିଅଙ୍କର ହାତରେ ଦେଲେ ଏବଂ ନିଜେ ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲେ।

ତରୁଣୀ କୁଟିଲା ତସ୍ଯ ସଖ୍ଯଗ୍ରେ ଚ ରୁରୋଦ ହ । ଅହୋ ଚିନ୍ତା ମମୋତ୍ପନ୍ନା ଫଲଂ ଚାହଂ ନ ଭକ୍ଷ୍ଯଯେ

ସେ ଯୁବତୀ, ମନରେ ଚତୁର, ସହେଳୀମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କାନ୍ଦିଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ହାଏ, ମୋ ମନରେ ଭୟ ଲାଗିଛି; ମୁଁ ଏହି ଫଳ ଖାଇବି ନାହିଁ।'

ଫଲଭକ୍ଷେଣ ଗର୍ଭଃ ସ୍ଯାଦ୍ ଗର୍ଭେଣ ଉଦରଵୃଦ୍ଧିତା । ସ୍ଵଲ୍ପଭକ୍ଷଂ ତତୋଽଶକ୍ତିଃ ଗୃହକାର୍ଯଂ କଥଂ ଭଵେତ୍

'ଏହି ଫଳ ଖାଇଲେ ମୋ ଗର୍ଭ ହେବ; ଗର୍ଭ ହେଲେ ପେଟ ବଢ଼ିବ; ଅଳ୍ପ ଖାଇଲେ ଶକ୍ତି ହେବ ନାହିଁ—ତେବେ ମୁଁ କିପରି ଘରକାମ କରିପାରିବି?'