ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ତାସାମାଵିରଭୂଚ୍ଛୌରିଃ ସ୍ମଯମାନମୁଖାମ୍ବୁଜଃ । ପୀତାମ୍ବରଧରଃ ସ୍ରଗ୍ଵୀ ସାକ୍ଷାନ୍ମନ୍ମଥମନ୍ମଥଃ

ତାପରେ, ହରି ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ହସୁଥିବା ପଦ୍ମମୁଖ, ପୀତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଯିଏ ମନମଥଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୋହିତ କରନ୍ତି।

ତଂ ଵିଲୋକ୍ଯାଗତଂ ପ୍ରେଷ୍ଠଂ ପ୍ରୀତ୍ଯୁତ୍ଫୁଲ୍ଲଦୃଶୋଽବଲାଃ । ଉତ୍ତସ୍ଥୁର୍ଯୁଗପତ୍ ସର୍ଵାଃ ତନ୍ଵଃ ପ୍ରାଣମିଵାଗତମ୍

ନିଜ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ଫେରିଆସିଥିବା ଦେଖି, ଗୋପୀମାନଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଆନନ୍ଦରେ ଖିଲିଗଲା; ସମସ୍ତେ ଏକାସାଥି ଉଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଯେପରି ଜୀବନ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଫେରିଆସିଛି।

କାଚିତ୍ କରାମ୍ବୁଜଂ ଶୌରେଃ ଜଗୃହେଽଞ୍ଜଲିନା ମୁଦା । କାଚିଦ୍ ଦଧାର ତଦ୍ବାହୁଂ ଅଂସେ ଚନ୍ଦନରୂଷିତମ୍

କେହି ଆନନ୍ଦରେ ଶୌରିଙ୍କର ପଦ୍ମହସ୍ତକୁ ଅଞ୍ଜଳିରେ ଧରିଲେ; ଅନ୍ୟେ କେହି ଚନ୍ଦନ ଲେପା ତାଙ୍କ ବାହୁକୁ ନିଜ କାନ୍ଧରେ ରଖିଲେ।

କାଚିଦ୍ ଅଞ୍ଜଲିନାଗୃହ୍ଣାତ୍ ତନ୍ଵୀ ତାମ୍ବୂଲଚର୍ଵିତମ୍ । ଏକା ତଦଙ୍‌ଘ୍ରିକମଲଂ ସନ୍ତପ୍ତା ସ୍ତନଯୋରଧାତ୍

କେହି ସୁକୁମାରୀ ଅଞ୍ଜଳିରେ ତାଙ୍କ ଚବାଇଥିବା ପାନ ଧରିଲେ; ଅନ୍ୟେ କେହି ତାଙ୍କ ଅତି ଅନୁରାଗରେ ତାଙ୍କର ପଦ୍ମପଦକୁ ନିଜ ଛାତି ମଧ୍ୟରେ ରଖିଲେ।

ଏକା ଭ୍ରୁକୁଟିମାବଧ୍ଯ ପ୍ରେମସଂରମ୍ଭଵିହ୍ଵଲା । ଘ୍ନନ୍ତୀଵୈକ୍ଷତ୍ କଟାକ୍ଷେପୈଃ ସନ୍ଦଷ୍ଟଦଶନଚ୍ଛଦା

ଏକ ଜଣୀ, ପ୍ରେମର ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ଭାବବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ଭୃକୁଟି ଚମ୍ମରାଇ ରହିଥିଲେ। ସେ, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିର ଚାଲିଆ ଚାଲିଆ ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲେ, ଓ ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଅଠି ଅଠି ଓଠରେ ଚିପି ରହିଥିଲା।

ଅପରାନିମିଷଦ୍ ଦୃଗ୍ଭ୍ଯାଂ ଜୁଷାଣା ତନ୍ମୁଖାମ୍ବୁଜମ୍ । ଆପୀତମପି ନାତୃପ୍ଯତ୍ ସନ୍ତସ୍ତଚ୍ଚରଣଂ ଯଥା

ଅନ୍ୟ ଜଣୀ, ଅନିମିଷ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କର ପଦ୍ମପ୍ରଭା ମୁହଁକୁ ତକି ରହିଥିଲେ। ସେ ଯେତେବେଳେ ତାହାକୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ତଥାପି ତାଙ୍କର ମନ ତୃପ୍ତି ହେଉନଥିଲା, ଯେପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମରେ କେବେ ବି ତୃପ୍ତି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

ତଂ କାଚିନ୍ନେତ୍ରରନ୍ଧ୍ରେଣ ହୃଦିକୃତ୍ଯ ନିମୀଲ୍ଯ ଚ । ପୁଲକାଙ୍‌ଗ୍ଯୁପଗୁହ୍ଯାସ୍ତେ ଯୋଗୀଵାନନ୍ଦସମ୍ପ୍ଲୁତା

ଅନ୍ୟ ଜଣୀ, ନୟନ ରନ୍ଧ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଧରି ନେଇ, ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଦ କରି ରହିଥିଲେ। ସେ, ତାଙ୍କର ରୋମାଞ୍ଚିତ ଦେହରେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଯୋଗୀମାନେ ଯେପରି ଆନନ୍ଦରେ ବିଲୀନ ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି ଆନନ୍ଦରେ ଡୁବି ରହିଥିଲେ।

ସର୍ଵାସ୍ତାଃ କେଶଵାଲୋକ ପରମୋତ୍ସଵନିର୍ଵୃତାଃ । ଜହୁର୍ଵିରହଜଂ ତାପଂ ପ୍ରାଜ୍ଞଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଯଥା ଜନାଃ

ସମସ୍ତେ, କେଶବଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ, ବିରହର ଦୁଃଖକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ଯେପରି ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଜ୍ଞାନ ପାଇଲେ ପରେ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି।

ତାଭିର୍ଵିଧୂତଶୋକାଭିଃ ଭଗଵାନଚ୍ଯୁତୋ ଵୃତଃ । ଵ୍ଯରୋଚତାଧିକଂ ତାତ ପୁରୁଷଃ ଶକ୍ତିଭିର୍ଯଥା

ଏହିପରି ଶୋକମୁକ୍ତ ଗୋପୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା ଭଗବାନ ଅଚ୍ୟୁତ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିମାନ ମଣିଷ ପରି ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଦେଖାଦେଲେ।

ତାଃ ସମାଦାଯ କାଲିନ୍ଦ୍ଯା ନିର୍ଵିଶ୍ଯ ପୁଲିନଂ ଵିଭୁଃ । ଵିକସତ୍କୁନ୍ଦମନ୍ଦାର ସୁରଭ୍ଯନିଲଷଟ୍ପଦମ୍

ତାଙ୍କୁ ସହିତ ନେଇ, ପ୍ରଭୁ କାଳିନ୍ଦୀର ପୁଲିନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ କୁନ୍ଦ ଓ ମନ୍ଦାର ଫୁଲ ଖିଲିଥିଲା, ସୁଗନ୍ଧି ହାଲୁକା ପବନ ବହୁଥିଲା, ଓ ମଧୁମକ୍ଷିକାମାନେ ଗୁଞ୍ଜରଣ କରୁଥିଲେ।

ଶରଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରାଂଶୁସନ୍ଦୋହ ଧ୍ଵସ୍ତଦୋଷାତମଃ ଶିଵମ୍ । କୃଷ୍ଣାଯା ହସ୍ତତରଲା ଚିତକୋମଲଵାଲୁକମ୍

ଏହି ସ୍ଥାନଟି ଶରତ୍ ଚନ୍ଦ୍ରର କିରଣରେ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହୋଇଥିଲା, ଶୁଭ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଥିଲା, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଚଞ୍ଚଳ ହାତ ଓ ମୃଦୁ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବାଳୁକା ଥିଲା।

( ମିଶ୍ର ) ତଦ୍ଦର୍ଶନାହ୍ଲାଦଵିଧୂତହୃଦ୍ରୁଜୋ ମନୋରଥାନ୍ତଂ ଶ୍ରୁତଯୋ ଯଥା ଯଯୁଃ । ସ୍ଵୈରୁତ୍ତରୀଯୈଃ କୁଚକୁଙ୍‌କୁମାଙ୍‌କିତୈଃ ଅଚୀକ୍ଲୃପନ୍ନାସନମାତ୍ମବନ୍ଧଵେ

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦରେ ହୃଦୟର ଦୁଃଖ ଦୂର ହୋଇଗଲା, ଯେପରି ଶ୍ରୁତିମାନେ ମନୋରଥର ସମାପ୍ତିକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି। ସେମାନେ ନିଜ ଉପରବସ୍ତ୍ର, ଯାହା ଅଂକର କୁଙ୍କୁମରେ ରଙ୍ଗିତ, ତାହାକୁ ଆପଣ ବନ୍ଧୁ ପାଇଁ ଆସନ ବନେଇଦେଲେ।

ତତ୍ରୋପଵିଷ୍ଟୋ ଭଗଵାନ୍ ସ ଈଶ୍ଵରୋ ଯୋଗେଶ୍ଵରାନ୍ତର୍ହୃଦି କଲ୍ପିତାସନଃ । ଚକାସ ଗୋପୀପରିଷଦ୍ଗତୋଽର୍ଚିତଃ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯେକପଦଂ ଵପୁର୍ଦଧତ୍

ସେଠାରେ ବସି, ଭଗବାନ ଏଇଶ୍ୱର, ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ହୃଦୟରେ ଆସନ ନେଇଥିବା ପରି, ଗୋପୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକର ଶ୍ରୀର ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ ଭାବରେ ତାଙ୍କର ଦେହ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା।

ସଭାଜଯିତ୍ଵା ତମନଙ୍‌ଗଦୀପନଂ ସହାସଲୀଲେକ୍ଷଣଵିଭ୍ରମଭ୍ରୁଵା । ସଂସ୍ପର୍ଶନେନାଙ୍‌କକୃତାଙ୍‌ଘ୍ରିହସ୍ତଯୋଃ ସଂସ୍ତୁତ୍ଯ ଈଷତ୍କୁପିତା ବଭାଷିରେ

ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ, ଯିଏ କାମନାକୁ ଉତ୍ପ୍ରେରଣ କରନ୍ତି, ହସ, ଖେଳମୟ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଭୃକୁଟିର ଭାଙ୍ଗିମାରେ ସମ୍ମାନ କଲେ। ତାଙ୍କର ହାତ ତାଙ୍କର ଆଙ୍କରେ ରଖି ତାଙ୍କର ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ଓ ସ୍ତୁତି କରି କିଛି ଅଳ୍ପ କୃତିମ କ୍ରୋଧରେ କଥା କହିଲେ।

ଶ୍ରୀଗୋପ୍ଯ ଊଚୁଃ - ( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ଭଜତୋଽନୁଭଜନ୍ତ୍ଯେକ ଏକ ଏତଦ୍ଵିପର୍ଯଯମ୍ । ନୋଭଯାଂଶ୍ଚ ଭଜନ୍ତ୍ଯେକ ଏତନ୍ନୋ ବ୍ରୂହି ସାଧୁ ଭୋଃ

ଗୋପୀମାନେ କହିଲେ — ଯିଏ ଭଲପାଏ, ସେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଜଣଙ୍କୁ ଭଲପାଏ। ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଏହାର ବିପରୀତ କରନ୍ତି। କିଛି ଲୋକ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଭଲପାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ଠିକ୍, ମୋତେ କହ, ହେ ସାଧୁ।

ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ - ମିଥୋ ଭଜନ୍ତି ଯେ ସଖ୍ଯଃ ସ୍ଵାର୍ଥୈକାନ୍ତୋଦ୍ଯମା ହି ତେ । ନ ତତ୍ର ସୌହୃଦଂ ଧର୍ମଃ ସ୍ଵାର୍ଥାର୍ଥଂ ତଦ୍ଧି ନାନ୍ଯଥା

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ — ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ପରସ୍ପରେ ଭଲପାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ବନ୍ଧୁ। କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ସତ୍ ସ୍ନେହ ବା ଧର୍ମ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହା କେବଳ ନିଜ ଲାଭ ପାଇଁ।

ଭଜନ୍ତ୍ଯଭଜତୋ ଯେ ଵୈ କରୁଣାଃ ପିତରୋ ଯଥା । ଧର୍ମୋ ନିରପଵାଦୋଽତ୍ର ସୌହୃଦଂ ଚ ସୁମଧ୍ଯମାଃ

ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଆନ୍ତି ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଆନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଦୟାଳୁ ପିତାମାତା ପରି। ଏଠାରେ ଧର୍ମ ଓ ସ୍ନେହ ଉତ୍ତମ।

ଭଜତୋଽପି ନ ଵୈ କେଚିଦ୍ ଭଜନ୍ତ୍ଯଭଜତଃ କୁତଃ । ଆତ୍ମାରାମା ହ୍ଯାପ୍ତକାମା ଅକୃତଜ୍ଞା ଗୁରୁଦ୍ରୁହଃ

କିଛି ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଆନ୍ତି ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଆନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ସେମାନେ ଆତ୍ମସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ନିଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କୃତଘ୍ନ ଓ ବଡ଼ମାନଙ୍କୁ ଅସମ୍ମାନ କରନ୍ତି।

( ମିଶ୍ର ) ନାହଂ ତୁ ସଖ୍ଯୋ ଭଜତୋଽପି ଜନ୍ତୂନ୍ ଭଜାମ୍ଯମୀଷାମନୁଵୃତ୍ତିଵୃତ୍ତଯେ । ଯଥାଧନୋ ଲବ୍ଧଧନେ ଵିନଷ୍ଟେ ତଚ୍ଚିନ୍ତଯାନ୍ଯନ୍ନିଭୃତୋ ନ ଵେଦ

କିନ୍ତୁ ମୁଁ, ହେ ସଖୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମୋତେ ଭଲପାଆନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଭକ୍ତି ପାଇଁ ଭଲପାଏ ନାହିଁ। ଯେପରି ଜଣେ ଗରିବ ଲୋକ ଧନ ପାଇ ହରାଇଦେଲେ, ସେ ତାହାର ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବି ଅନ୍ୟ କିଛି ଜାଣି ପାରେ ନାହିଁ।

ଏଵଂ ମଦର୍ଥୋଜ୍ଝିତଲୋକଵେଦ ସ୍ଵାନାଂ ହି ଵୋ ମଯ୍ଯନୁଵୃତ୍ତଯେଽବଲାଃ । ମଯାପରୋକ୍ଷଂ ଭଜତା ତିରୋହିତଂ ମାସୂଯିତୁଂ ମାର୍ହଥ ତତ୍ ପ୍ରିଯଂ ପ୍ରିଯାଃ

ଏହିପରି, ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ଲୋକ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଇଛ, ମୋ ସେବା ପାଇଁ। ତୁମେ ମୋତେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଭଜୁଛ, ତଥାପି ମୁଁ ନିଜକୁ ଲୁଚାଇ ରଖେ। ଏପରି ଦେଖି ମୋ ପ୍ରିୟମାନେ, ତୁମେ ମନେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ନ ପାରଯେଽହଂ ନିରଵଦ୍ଯସଂଯୁଜାଂ ସ୍ଵସାଧୁକୃତ୍ଯଂ ଵିବୁଧାଯୁଷାପି ଵଃ । ଯା ମାଭଜନ୍ ଦୁର୍ଜରଗେହଶୃଙ୍‌ଖଲାଃ ସଂଵୃଶ୍ଚ୍ଯ ତଦ୍ ଵଃ ପ୍ରତିଯାତୁ ସାଧୁନା

ମୁଁ ତୁମର ନିର୍ମଳ ସ୍ନେହର ଋଣ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ ବି ଶୋଧ କରିପାରିବି ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ମୋତେ ଭଲପାଇଛନ୍ତି, ଘରର କଠିନ ଶୃଙ୍ଖଳ ଭାଙ୍ଗି ଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ନିକଟରେ ମୋର କୃତ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଫଳ ହେଉ।

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ଦଶମସ୍କନ୍ଧେ ପୂର୍ଵାର୍ଧେ ରାସକ୍ରୀଡାଯାଂ ଗୋପୀସାନ୍ତ୍ଵନଂ ନାମ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ଏହିପରି, ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମାର୍ଧରେ ରାସକ୍ରୀଡ଼ାରେ 'ଗୋପୀସାନ୍ତ୍ବନ' ନାମକ ବତ୍ତିସତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।

ଵାସୁଦେଵେ ଭଗଵତି ଭକ୍ତିଯୋଗଃ ପ୍ରଯୋଜିତଃ । ଜନଯତ୍ଯାଶୁ ଵୈରାଗ୍ଯଂ ଜ୍ଞାନଂ ଯଦ୍ବ୍ରହ୍ମଦର୍ଶନମ୍

ଯେତେବେଳେ ଭଗବାନ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ସମର୍ପିତ କରାଯାଏ, ସେଥିରୁ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବିରାକ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହା ଅନ୍ତର୍ଗତ ବ୍ରହ୍ମ ଦର୍ଶନକୁ ନେଇଯାଏ।

ଯଦାସ୍ଯ ଚିତ୍ତମର୍ଥେଷୁ ସମେଷ୍ଵିନ୍ଦ୍ରିଯଵୃତ୍ତିଭିଃ । ନ ଵିଗୃହ୍ଣାତି ଵୈଷମ୍ଯଂ ପ୍ରିଯଂ ଅପ୍ରିଯମିତ୍ଯୁତ

ଯେତେବେଳେ କାହାରୋ ମନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁକୁ ସମଭାବରେ ଦେଖେ, ପ୍ରିୟ କିମ୍ବା ଅପ୍ରିୟ ଭେଦ କରେନାହିଁ—

ସ ତଦୈଵାତ୍ମନାତ୍ମାନଂ ନିଃସଙ୍ଗଂ ସମଦର୍ଶନମ୍ । ହେଯୋପାଦେଯରହିତଂ ଆରୂଢଂ ପଦମୀକ୍ଷତେ

ସେତେବେଳେ, ସେ ନିଜେ ନିଜକୁ ନିଜ ଦ୍ୱାରା ଦେଖିପାରେ, ସମସ୍ତ ସହିତ ଅଲଗା, ସମଦୃଷ୍ଟି ଓ ନିର୍ଲିପ୍ତ, ତ୍ୟାଗ ଓ ଗ୍ରହଣରୁ ମୁକ୍ତ, ଉଚ୍ଚତମ ଅବସ୍ଥାରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ଜ୍ଞାନମାତ୍ରଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରମାତ୍ମେଶ୍ଵରଃ ପୁମାନ୍ । ଦୃଶ୍ଯାଦିଭିଃ ପୃଥଗ୍ଭାଵୈଃ ଭଗଵାନ୍ ଏକ ଈଯତେ

ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ପରମାତ୍ମା, ଶ୍ୱାମୀ ଓ ପୁରୁଷ; ଭଗବାନ ଏକ, କିନ୍ତୁ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ।

ଏତାଵାନେଵ ଯୋଗେନ ସମଗ୍ରେଣେହ ଯୋଗିନଃ । ଯୁଜ୍ଯତେଽଭିମତୋ ହ୍ଯର୍ଥୋ ଯଦ୍ ଅସଙ୍ଗସ୍ତୁ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ

ଏହି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାତ୍ର, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା, ଏଠାରେ ଯୋଗୀ ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ସେହି ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଜିନିଷରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିରାକ୍ତି।

ଜ୍ଞାନମେକଂ ପରାଚୀନୈଃ ଇନ୍ଦ୍ରିଯୈର୍ବ୍ରହ୍ମ ନିର୍ଗୁଣମ୍ । ଅଵଭାତ୍ଯର୍ଥରୂପେଣ ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯା ଶବ୍ଦାଦିଧର୍ମିଣା

ଏକ ଜ୍ଞାନ, ବାହ୍ୟମୁଖୀ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଭ୍ରମରେ ବସ୍ତୁର ଆକାର ନେଇଥାଏ, ନିର୍ଗୁଣ ବ୍ରହ୍ମ ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣର ରୂପ ଧାରଣ କରି ଦେଖାଯାଏ।

ଯଥା ମହାନ୍ ଅହଂରୂପଃ ତ୍ରିଵୃତ୍ ପଞ୍ଚଵିଧଃ ସ୍ଵରାଟ୍ । ଏକାଦଶଵିଧସ୍ତସ୍ଯ ଵପୁରଣ୍ଡଂ ଜଗଦ୍ଯତଃ

ଯେପରି ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ, ଅହଂକାର ରୂପେ, ତିନିପ୍ରକାର ଓ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ହୋଇ, ସ୍ୱାଧୀନ ହୁଏ, ଏବଂ ତାହାର ଏଗାରୋଟି ରୂପ ହେଉଛି ଏକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ, ଯାହାରୁ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ—