ବଦ୍ଧାନ୍ଯଯା ସ୍ରଜା କାଚିତ୍ତନ୍ଵୀ ତତ୍ର ଉଲୂଖଲେ । ବଧ୍ନାମି ଭାଣ୍ଡଭେତ୍ତାରଂ ହୈଯଙ୍ଗଵମୁଷଂ ତ୍ଵିତି । ଭୀତା ସୁଦୃକ୍ପିଧାଯାସ୍ଯଂ ଭେଜେ ଭୀତିଵିଡମ୍ବନମ୍ ॥ 10.30.
ଏଠି ଏକ ସୁକୁମାରୀ ଜଣେ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କୁ ମାଳା ଦେଇ ଉଲୁଖଳକୁ ବାନ୍ଧି, 'ମୁଁ ହେଉଛି ମଖନ ଚୋର ଓ ଘିଅ ଚୋରକୁ ବାନ୍ଧୁଛି!' ବୋଲି କହିଲେ; ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ନିଜ ଆଖି ଢାକି ଭୟ ଅଭିନୟ କଲେ।
ଏଵଂ କୃଷ୍ଣଂ ପୃଚ୍ଛମାନା ଵ୍ର୍ଣ୍ଦାଵନଲତାସ୍ତରୂନ୍ । ଵ୍ଯଚକ୍ଷତ ଵନୋଦ୍ଦେଶେ ପଦାନି ପରମାତ୍ମନଃ ॥ 10.30.
ଏଭଳି ଭାବରେ, ସେମାନେ ବୃନ୍ଦାବନର ଲତା ଓ ଗଛମାନେଠାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ପଚାରି, ଅଟବାରେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ଦେଖାଇଲେ।
ପଦାନି ଵ୍ଯକ୍ତମେତାନି ନନ୍ଦସୂନୋର୍ମହାତ୍ମନଃ । ଲକ୍ଷ୍ଯନ୍ତେ ହି ଧ୍ଵଜାମ୍ଭୋଜ ଵଜ୍ରାଙ୍କୁଶଯଵାଦିଭିଃ ॥ 10.30.
ଏହି ପଦଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି, ଏଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ନନ୍ଦନନ୍ଦନଙ୍କର; ଏଠାରେ ଧ୍ୱଜ, ପଦ୍ମ, ବଜ୍ର, ଅଙ୍କୁଶ ଓ ଯବ ଆଦି ଚିହ୍ନ ଅଛି।
ତୈସ୍ତୈଃ ପଦୈସ୍ତତ୍ପଦଵୀମନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯୋଽଗ୍ରତୋଽବଲାଃ । ଵଧ୍ଵାଃ ପଦୈଃ ସୁପୃକ୍ତାନି ଵିଲୋକ୍ଯାର୍ତାଃ ସମବ୍ରୁଵନ୍ ॥ 10.30.
ସେମାନେ ଏହି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପଦଚିହ୍ନ ଅନୁସରି ଆଗକୁ ଚାଲିଲେ; ବଧୂଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ସହ ଏକାଠି ହୋଇଥିବା କିଛି ପଦଚିହ୍ନ ଦେଖି, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କହିଲେ।
କସ୍ଯାଃ ପଦାନି ଚୈତାନି ଯାତାଯା ନନ୍ଦସୂନୁନା । ଅଂସନ୍ଯସ୍ତପ୍ରକୋଷ୍ଠାଯାଃ କରେଣୋଃ କରିଣା ଯଥା ॥ 10.30.
ଏହି ପଦଚିହ୍ନ କାହାର? ଯିଏ ନନ୍ଦନନ୍ଦନଙ୍କ ସହ ଯାଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ହାତ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗାରେ ରହିଛି, ଯେପରି ହାତୀଣୀ ହାତୀଙ୍କ ଗାରେ ହାତ ରଖିଥାଏ।
ଅନଯାରାଧିତୋ ନୂନଂ ଭଗଵାନ୍ ହରିରୀଶ୍ଵରଃ । ଯନ୍ନୋ ଵିହାଯ ଗୋଵିନ୍ଦଃ ପ୍ରୀତୋ ଯାମନଯଦ୍ରହଃ ॥ 10.30.
ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଜଣେ ପ୍ରଭୁ ହରିଙ୍କୁ ଭଲ ଭାବରେ ପୂଜିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଗୋବିନ୍ଦ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ନେଇଯାଇଛନ୍ତି।
ଧନ୍ଯା ଅହୋ ଅମୀ ଆଲ୍ଯୋ ଗୋଵିନ୍ଦାଙ୍ଘ୍ର୍ଯବ୍ଜରେଣଵଃ । ଯାନ୍ ବ୍ରହ୍ମେଶୌ ରମା ଦେଵୀ ଦଧୁର୍ମୂର୍ଧ୍ନ୍ଯଘନୁତ୍ତଯେ ॥ 10.30.
କେତେ ଧନ୍ୟ ଏହି ଲତା ଓ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ, ଯାହା ଉପରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ପଦ୍ମପଦର ରେଣୁ ପଡ଼ିଛି, ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦେବୀ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧରନ୍ତି।
ତସ୍ଯା ଅମୂନି ନଃ କ୍ଷୋଭଂ କୁର୍ଵନ୍ତ୍ଯୁଚ୍ଚୈଃ ପଦାନି ଯତ୍ଯୈକାପହୃତ୍ଯ ଗୋପୀନାଂ ରହୋ ଭୁନ୍କ୍ତେଽଚ୍ଯୁତାଧରମ୍ । ନ ଲକ୍ଷ୍ଯନ୍ତେ ପଦାନ୍ଯତ୍ର ତସ୍ଯା ନୂନଂ ତୃଣାଙ୍କୁରୈଃ ଖିଦ୍ଯତ୍ସୁଜାତାଙ୍ଘ୍ରିତଲାମୁନ୍ନିନ୍ଯେ ପ୍ରେଯସୀଂ ପ୍ରିଯଃ ॥ 10.30.
ତାଙ୍କର ଏହି ଗଭୀର ପଦଚିହ୍ନ ଆମ ମନକୁ ବହୁତ ଆନ୍ଦୋଳିତ କରୁଛି, କାରଣ ଅଚ୍ୟୁତ କେବଳ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଗୋପୀମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଦୂରେ ନେଇ, ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ତାଙ୍କର ଓଠ ରସ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ତାଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ—ନିଶ୍ଚୟ, ତାଙ୍କର ସୁକୁମାର ପାଦ ଘାସ ଓ ଅଙ୍କୁରରେ ବେଦନା ହେଲାବେଳେ, ପ୍ରିୟତମେ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇନେଲେ।
ଇମାନ୍ଯଧିକମଗ୍ନାନି ପଦାନି ଵହତୋ ଵଧୂମ୍ । ଗୋପ୍ଯଃ ପଶ୍ଯତ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଭାରାକ୍ରାନ୍ତସ୍ଯ କାମିନଃ । ଅତ୍ରାଵରୋପିତା କାନ୍ତା ପୁଷ୍ପହେତୋର୍ମହାତ୍ମନା ॥ 10.30.
ଦେଖ, ଗୋପୀମାନେ, ଏଠି ପଦଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଅଧିକ ଗଭୀର—କୃଷ୍ଣ ପ୍ରେମର ଭାରରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାକୁ କାନ୍ଧରେ ଉଠାଇଛନ୍ତି; ଏଠି, ମହାତ୍ମା କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାକୁ ଫୁଲ ତୋଳିବା ପାଇଁ ନମାଇଛନ୍ତି।
ଅତ୍ର ପ୍ରସୂନାଵଚଯଃ ପ୍ରିଯାର୍ଥେ ପ୍ରେଯସା କୃତଃ । ପ୍ରପଦାକ୍ରମଣ ଏତେ ପଶ୍ଯତାସକଲେ ପଦେ ॥ 10.30.
ଏଠି, ପ୍ରିୟା ପାଇଁ ପ୍ରିୟତମେ ଫୁଲ ତୋଳିଛନ୍ତି; ଦେଖ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦକ୍ଷେପରେ ତାଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି।
କେଶପ୍ରସାଧନଂ ତ୍ଵତ୍ର କାମିନ୍ଯାଃ କାମିନା କୃତମ୍ । ତାନି ଚୂଡଯତା କାନ୍ତାମୁପଵିଷ୍ଟମିହ ଧ୍ରୁଵମ୍ ॥ 10.30.
ଏଠାରେ ଜଣେ ପ୍ରେମିକ ତାଙ୍କର ପ୍ରେମିକାଙ୍କର କେଶ ଗଠିଛନ୍ତି; ନିଶ୍ଚୟ, ସେ ଏଠାରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ସେ ତାଙ୍କର କେଶକୁ ସଜାଇଥିଲେ।
ରେମେ ତଯା ଚାତ୍ମରତ ଆତ୍ମାରାମୋଽପ୍ଯଖଣ୍ଡିତଃ । କାମିନାଂ ଦର୍ଶଯନ୍ ଦୈନ୍ଯଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଚୈଵ ଦୁରାତ୍ମତାମ୍ ॥ 10.30.
ସେ ନିଜେ ଆତ୍ମାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସ୍ୱୟଂସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସହ ଖେଳିଲେ; ଏହା ଦେଖାଇଲେ ଯେ ପ୍ରେମିକମାନେ କେତେ ଦୁଃଖିତ ଓ ନାରୀମାନେ କେତେ ଚଞ୍ଚଳ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ଦର୍ଶଯନ୍ତ୍ଯସ୍ତାଶ୍ଚେରୁର୍ଗୋପ୍ଯୋ ଵିଚେତସଃ । ଯାଂ ଗୋପୀମନଯତ୍କୃଷ୍ଣୋ ଵିହାଯାନ୍ଯାଃ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଵନେ ॥ 10.30.
ଏପରି ଭାବେ ଗୋପୀମାନେ ଏହି କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖାଇ ଅବାକ୍ ହୋଇ ଘୁରୁଥିଲେ; ଯେ ଗୋପୀକୁ କୃଷ୍ଣ ଅନ୍ୟ ନାରୀମାନେକୁ ଛାଡ଼ି ଜଙ୍ଗଲରେ ନେଇଗଲେ—
ସା ଚ ମେନେ ତଦାତ୍ମାନଂ ଵରିଷ୍ଠଂ ସର୍ଵଯୋଷିତାମ୍ । ହିତ୍ଵା ଗୋପୀଃ କାମଯାନା ମାମସୌ ଭଜତେ ପ୍ରିଯଃ ॥ 10.30.
ସେ ତାପରେ ଭାବିଲେ, 'ମୁଁ ସମସ୍ତ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଯେଉଁ ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ଛାଡ଼ି ମୋ ପ୍ରିୟ ଏବେ ମୋତେ ମାନେଇଛନ୍ତି।'
ତତୋ ଗତ୍ଵା ଵନୋଦ୍ଦେଶଂ ଦୃପ୍ତା କେଶଵମବ୍ରଵୀତ୍ । ନ ପାରଯେଽହଂ ଚଲିତୁଂ ନଯ ମାଂ ଯତ୍ର ତେ ମନଃ ॥ 10.30.
ତାପରେ, ଜଙ୍ଗଲର ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ଗର୍ବିତ ହୋଇ ସେ କେଶବଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଆଉ ଚାଲିପାରିବିନି; ତୁମେ ଯେଉଁଠାରେ ଚାହାଅ, ମୋତେ ନେଇଯାଅ।'
ଏଵମୁକ୍ତଃ ପ୍ରିଯାମାହ ସ୍କନ୍ଧ ଆରୁହ୍ଯତାମିତି । ତତଶ୍ଚାନ୍ତର୍ଦଧେ କୃଷ୍ଣଃ ସା ଵଧୂରନ୍ଵତପ୍ଯତ ॥ 10.30.
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ପ୍ରିୟ କହିଲେ, 'ମୋ ଦେହରେ ଚଢ଼ିଯାଅ।' କିନ୍ତୁ ସେତେବେଳେ କୃଷ୍ଣ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଏବଂ ସେ ବଧୂ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ।
ହା ନାଥ ରମଣ ପ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଵାସି କ୍ଵାସି ମହାଭୁଜ । ଦାସ୍ଯାସ୍ତେ କୃପଣାଯା ମେ ସଖେ ଦର୍ଶଯ ସନ୍ନିଧିମ୍ ॥ 10.30.
'ହା ନାଥ, ରମଣ, ପ୍ରିୟ! କେଉଁଠି ଅଛ, କେଉଁଠି ଅଛ, ବଳଶାଳୀ! ହେ ବନ୍ଧୁ, ଏଇ ଦୁଃଖିନୀ ଦାସୀଙ୍କୁ ତୁମେ ଦୟା କରି ତୁମର ସାମ୍ନା ଦେଖାଅ।'
ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ ଅନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯୋ ଭଗଵତୋ ମାର୍ଗଂ ଗୋପ୍ଯୋଽଵିଦୂରିତଃ । ଦଦୃଶୁଃ ପ୍ରିଯଵିଶ୍ଲେଷାନ୍ମୋହିତାଂ ଦୁଃଖିତାଂ ସଖୀମ୍ ॥ 10.30.
ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଭଗବାନଙ୍କ ରାସ୍ତା ଖୋଜୁଥିବାବେଳେ, ଗୋପୀମାନେ କେଉଁଠି ଗଲେ ଜାଣିନଥିଲେ; ସେମାନେ ତାଙ୍କର ସଖୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ପ୍ରିୟଙ୍କ ବିୟୋଗରେ ମୁଗ୍ଧ ଓ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଥିଲେ।
ତଯା କଥିତମାକର୍ଣ୍ଯ ମାନପ୍ରାପ୍ତିଂ ଚ ମାଧଵାତ୍ । ଅଵମାନଂ ଚ ଦୌରାତ୍ମ୍ଯାଦ୍ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଯଯୁଃ ॥ 10.30.
ସେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ତାଙ୍କର ଗର୍ବ ଓ ମାଧବଙ୍କ ଉତ୍ତର, ଏବଂ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ଅବମାନ—ଏସବୁ କଥା ଶୁଣି ଗୋପୀମାନେ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ।
ତତୋଽଵିଶନ୍ ଵନଂ ଚନ୍ଦ୍ର ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନା ଯାଵଦ୍ଵିଭାଵ୍ଯତେ । ତମଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟମାଲକ୍ଷ୍ଯ ତତୋ ନିଵଵୃତୁଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ॥ 10.30.
ତାପରେ ସେମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ଆଲୋକ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଅନ୍ଧାର ହେବା ପରେ, ସେମାନେ ଫେରିଆସିଲେ।
ତନ୍ମନସ୍କାସ୍ତଦଲାପାସ୍ତଦ୍ଵିଚେଷ୍ଟାସ୍ତଦାତ୍ମିକାଃ । ତଦ୍ଗୁଣାନେଵ ଗାଯନ୍ତ୍ଯୋ ନାତ୍ମଗାରାଣି ସସ୍ମରୁଃ ॥ 10.30.
ସେମାନଙ୍କର ମନ ତାଙ୍କୁ ନେଇ, କଥା ତାଙ୍କୁ ନେଇ, କାମ କାଜ ତାଙ୍କୁ ଅନୁକରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଆତ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଦେଇ, କେବଳ ତାଙ୍କର ଗୁଣଗାନ କରୁଥିଲେ; ନିଜ ଘରକୁ ମନେ ପକାଇଲେ ନାହିଁ।
ପୁନଃ ପୁଲିନମାଗତ୍ଯ କାଲିନ୍ଦ୍ଯାଃ କୃଷ୍ଣଭାଵନାଃ । ସମଵେତା ଜଗୁଃ କୃଷ୍ଣଂ ତଦାଗମନକାଙ୍କ୍ଷିତାଃ ॥ 10.30.
ପୁଣି ଯମୁନା ତଟକୁ ଫେରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ ଲଗିରହି, ସମସ୍ତେ ଏକଠି ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଆଗମନ ଆଶା କରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୀତ ଗାଇଲେ।
ତତୋଽଗ୍ନିମାରୁତୌ ରାଜନ୍ ଅମୁଞ୍ଚନ୍ମୁଖତୋ ରୁଷା । ମହୀଂ ନିର୍ଵୀରୁଧଂ କର୍ତୁଂ ସଂଵର୍ତକ ଇଵାତ୍ଯଯେ
ତାପରେ, ରାଜା, କ୍ରୋଧରେ ସେମାନେ ମୁହଁରୁ ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ଛାଡ଼ିଲେ, ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତରେ ସମ୍ବର୍ତ୍ତକ ଅଗ୍ନି ପୃଥିବୀକୁ ଶୂନ୍ୟ କରିଦିଏ।
ଭସ୍ମସାତ୍ କ୍ରିଯମାଣାନ୍ ତାନ୍ ଦ୍ରୁମାନ୍ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପିତାମହଃ । ଆଗତଃ ଶମଯାମାସ ପୁତ୍ରାନ୍ ବର୍ହିଷ୍ମତୋ ନଯୈଃ
ସେଇ ଗଛମାନେ ଭସ୍ମ ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା ଆସିଲେ ଏବଂ ବର୍ହିଷ୍ମତଙ୍କ ପୁଅମାନେକୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ ଶାନ୍ତ କଲେ।
ତତ୍ରାଵଶିଷ୍ଟା ଯେ ଵୃକ୍ଷା ଭୀତା ଦୁହିତରଂ ତଦା । ଉଜ୍ଜହ୍ରୁସ୍ତେ ପ୍ରଚେତୋଭ୍ଯ ଉପଦିଷ୍ଟାଃ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା
ତାପରେ, ଯେଉଁ ଗଛମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଥିଲେ, ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଆଦେଶରେ ପ୍ରଚେତସମାନେକୁ ତାଙ୍କର କନ୍ୟାକୁ ଦେଲେ।
ତେ ଚ ବ୍ରହ୍ମଣ ଆଦେଶାନ୍ ମାରିଷାମୁପଯେମିରେ । ଯସ୍ଯାଂ ମହଦଵଜ୍ଞାନାଦ୍ ଅଜନ୍ଯଜନଯୋନିଜଃ
ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେମାନେ ମାରିଷାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ; ଯାଁଠାରୁ ଏକ ବଡ଼ ଅପରାଧରୁ ଜନମ ନେଲେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିକର୍ତ୍ତା।
ଚାକ୍ଷୁଷେ ତ୍ଵନ୍ତରେ ପ୍ରାପ୍ତେ ପ୍ରାକ୍ସର୍ଗେ କାଲଵିଦ୍ରୁତେ । ଯଃ ସସର୍ଜ ପ୍ରଜା ଇଷ୍ଟାଃ ସ ଦକ୍ଷୋ ଦୈଵଚୋଦିତଃ
ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ଅନ୍ତରାଳ ଆସିଲାବେଳେ, ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ସମୟ ଚାଲିଯିବା ସହ, ଦକ୍ଷ ଦେବତାଙ୍କ ଚେତନାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ଇଚ୍ଛିତ ପ୍ରଜାମାନେକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଯୋ ଜାଯମାନଃ ସର୍ଵେଷାଂ ତେଜସ୍ତେଜସ୍ଵିନାଂ ରୁଚା । ସ୍ଵଯୋପାଦତ୍ତ ଦାକ୍ଷ୍ଯାଚ୍ଚ କର୍ମଣାଂ ଦକ୍ଷମବ୍ରୁଵନ୍
ଯିଏ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ତେଜରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଥିଲେ, ଏବଂ ନିଜ କୌଶଳ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦକ୍ଷ ଥିବାରୁ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ 'ଦକ୍ଷ' ବୋଲି କୁହାଯାଇଲା।
ତଂ ପ୍ରଜାସର୍ଗରକ୍ଷାଯାଂ ଅନାଦିରଭିଷିଚ୍ଯ ଚ । ଯୁଯୋଜ ଯୁଯୁଜେଽନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ସ ଵୈ ସର୍ଵପ୍ରଜାପତୀନ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଓ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆଦିହୀନ ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କୁ ରାଜା କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାପତି ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ।
ଗୋପୀଗୀତଂ - ଵିରହାର୍ତ ଗୋପୀନାଂ ଭଗଵଦୁପସ୍ଥାନାଯ ପ୍ରାର୍ଥନମ୍ - ଗୋପ୍ଯ ଊଚୁଃ - ( ଶୁଦ୍ଧକାମଦା ) ଜଯତି ତେଽଧିକଂ ଜନ୍ମନା ଵ୍ରଜଃ ଶ୍ରଯତ ଇନ୍ଦିରା ଶଶ୍ଵଦତ୍ର ହି । ଦଯିତ ଦୃଶ୍ଯତାଂ ଦିକ୍ଷୁ ତାଵକା ସ୍ତ୍ଵଯି ଧୃତାସଵସ୍ତ୍ଵାଂ ଵିଚିନ୍ଵତେ
ଗୋପୀମାନେ କହିଲେ — ତୁମ ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରଜ ଅଧିକ ମହିମା ପାଇଛି; ଏଠି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସଦା ବସିଛନ୍ତି। ପ୍ରିୟ, ତୁମ ଭକ୍ତମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦେଖାଯାଉନ୍ତୁ; ଯେଉଁମାନେ ତୁମ ପାଇଁ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତୁମକୁ ଖୋଜୁଛନ୍ତି।