ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଗାଯନ୍ତ୍ଯ ଉଚ୍ଚୈରମୁମେଵ ସଂହତା ଵିଚିକ୍ଯୁରୁନ୍ମତ୍ତକଵଦ୍ଵନାଦ୍ଵନମ୍ । ପପ୍ରଚ୍ଛୁରାକାଶଵଦନ୍ତରଂ ବହିର୍ଭୂତେଷୁ ସନ୍ତଂ ପୁରୁଷଂ ଵନସ୍ପତୀନ୍ ॥ 10.30.

ସେମାନେ ଏକଠି ହୋଇ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ତାଙ୍କର ଗୀତ ଗାଇ, ବନରୁ ବନକୁ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ ପରି ଘୁରିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଗଛମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବାହ୍ୟରେ ଅଲଗା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମଧ୍ୟରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।

ଦୃଷ୍ଟୋ ଵଃ କଚ୍ଚିଦଶ୍ଵତ୍ଥ ପ୍ଲକ୍ଷ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧ ନୋ ମନଃ । ନନ୍ଦସୂନୁର୍ଗତୋ ହୃତ୍ଵା ପ୍ରେମହାସାଵଲୋକନୈଃ ॥ 10.30.

ହେ ଅଶ୍ୱଥ୍ଥ, ପ୍ଲକ୍ଷ, ବଟ ଗଛମାନେ, ତମେ ଦେଖିଛ କି, ନନ୍ଦନନ୍ଦନ ଏଠାରୁ ଯାଇଛନ୍ତି? ତାଙ୍କର ପ୍ରେମଭରା ଚାହାଣି ଓ ହସରେ ଆମର ମନ ହରାଇ ନେଇଛନ୍ତି।

କଚ୍ଚିତ୍କୁରବକାଶୋକ ନାଗପୁନ୍ନାଗଚମ୍ପକାଃ । ରାମାନୁଜୋ ମାନିନୀନାମିତୋ ଦର୍ପହରସ୍ମିତଃ ॥ 10.30.

ହେ କୁରବକ, ଅଶୋକ, ନାଗ, ପୁନ୍ନାଗ, ଚମ୍ପକ ଗଛମାନେ, ରାମଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ, ଯାହାର ହାସି ଅଭିମାନିନୀମାନଙ୍କ ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ କରେ, ସେ କି ଏଠାରୁ ଯାଇଛନ୍ତି?

କଚ୍ଚିତ୍ତୁଲସି କଲ୍ଯାଣି ଗୋଵିନ୍ଦଚରଣପ୍ରିଯେ । ସହ ତ୍ଵାଲିକୁଲୈର୍ବିଭ୍ରଦ୍ଦୃଷ୍ଟସ୍ତେଽତିପ୍ରିଯୋଽଚ୍ଯୁତଃ ॥ 10.30.

ହେ ଶୁଭେ, ତୁଳସୀ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପଦପଦ୍ମର ପ୍ରିୟ, ମଧୁମକ୍ଷିକାମାନେ ତୁମକୁ ଘେରିଛନ୍ତି, ତୁମେ ଦେଖିଛ କି, ଆମର ଅତିପ୍ରିୟ ଅଚ୍ୟୁତ ତୁମ ସହିତ ଏଠାରୁ ଯାଇଛନ୍ତି?

ମାଲତ୍ଯଦର୍ଶି ଵଃ କଚ୍ଚିନ୍ମଲ୍ଲିକେ ଜାତିଯୂଥିକେ । ପ୍ରୀତିଂ ଵୋ ଜନଯନ୍ ଯାତଃ କରସ୍ପର୍ଶେନ ମାଧଵଃ ॥ 10.30.

ହେ ମାଲତୀ, ମଲ୍ଲିକା, ଯାତି, ଯୂଥିକା, ତୁମେ ଦେଖିଛ କି, ମାଧବ ତୁମକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ତୁମେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ଏଠାରୁ ଯାଇଛନ୍ତି?

ଚୂତପ୍ରିଯାଲପନସାସନକୋଵିଦାର ଜମ୍ବ୍ଵର୍କବିଲ୍ଵବକୁଲାମ୍ରକଦମ୍ବନୀପାଃ । ଯେଽନ୍ଯେ ପରାର୍ଥଭଵକା ଯମୁନୋପକୂଲାଃ ଶଂସନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣପଦଵୀଂ ରହିତାତ୍ମନାଂ ନଃ ॥ 10.30.

ହେ ଆମ୍ବ, ପିଆଳ, ପନସ, ଅସନ, କୋବିଦ, ଜାମୁ, ଅର୍କ, ବିଲ୍ବ, ବକୁଳ, ଆମ୍ର, କଦମ୍ବ, ନୀପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଛମାନେ, ଯମୁନା ତଟରେ ଥିବା, ଆମ ଶୂନ୍ୟ ହୃଦୟକୁ ଦୟାକରି କହ, କୃଷ୍ଣ କେଉଁ ପଥରେ ଗଲେ?

କିଂ ତେ କୃତଂ କ୍ଷିତି ତପୋ ବତ କେଶଵାଙ୍ଘ୍ରି ସ୍ପର୍ଶୋତ୍ସଵୋତ୍ପୁଲକିତାଙ୍ଗନହୈର୍ଵିଭାସି । ଅପ୍ଯଙ୍ଘ୍ରିସମ୍ଭଵ ଉରୁକ୍ରମଵିକ୍ରମାଦ୍ଵା ଆହୋ ଵରାହଵପୁଷଃ ପରିରମ୍ଭଣେନ ॥ 10.30.

ହେ ପୃଥିବୀ, କେଉଁ ତପସ୍ୟା କରିଛ, ଯେ ତୁମ ଦେହରେ କେଶବଙ୍କ ପଦସ୍ପର୍ଶର ଉତ୍ସବରେ ରୋମାଞ୍ଚ ହୋଇ ଚମକୁଛ? ଏହା ତାଙ୍କର ପଦସ୍ପର୍ଶ, ବିରାଟ କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ବରାହ ଅବତାରର ଆଲିଙ୍ଗନ ଦ୍ୱାରା ହେଲା କି?

* ଅପ୍ଯେଣପତ୍ନ୍ଯୁପଗତଃ ପ୍ରିଯଯେହ ଗାତ୍ରୈସ୍ ତନ୍ଵନ୍ ଦୃଶାଂ ସଖି ସୁନିର୍ଵୃତିମଚ୍ଯୁତୋ ଵଃ । କାନ୍ତାଙ୍ଗସଙ୍ଗକୁଚକୁଙ୍କୁମରଞ୍ଜିତାଯାଃ କୁନ୍ଦସ୍ରଜଃ କୁଲପତେରିହ ଵାତି ଗନ୍ଧଃ ॥ 10.30.

କିମ୍ବା, ଅଚ୍ୟୁତ ଏଠାରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଛନ୍ତି କି, ମିତ୍ରୀ, ତାଙ୍କ ଦେହ ଓ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛନ୍ତି? କୁଳପତିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡର ମାଳା, ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଅଙ୍ଗର କୁଙ୍କୁମରେ ରଙ୍ଗାଇ, ଏଠି ଗନ୍ଧ ବିକିରଣ କରୁଛି।

* ବାହୁଂ ପ୍ରିଯାଂସ ଉପଧାଯ ଗୃହୀତପଦ୍ମୋ ରାମାନୁଜସ୍ତୁଲସିକାଲିକୁଲୈର୍ମଦାନ୍ଧୈଃ । ଅନ୍ଵୀଯମାନ ଇହ ଵସ୍ତରଵଃ ପ୍ରଣାମଂ କିଂ ଵାଭିନନ୍ଦତି ଚରନ୍ ପ୍ରଣଯାଵଲୋକୈଃ ॥ 10.30.

ତାଙ୍କର ପଦ୍ମହସ୍ତ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଶିରେ ରଖି, ରାମଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ମଦମତ ମଧୁମକ୍ଷିକା ଓ ତୁଳସୀ ସହିତ ଏଠି ଘୁରୁଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ପ୍ରେମଭରା ଚାହାଣି ଦେଖି, ଗଛମାନେ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛନ୍ତି କି?

* ପୃଚ୍ଛତେମା ଲତା ବାହୂନପ୍ଯାଶ୍ଲିଷ୍ଟା ଵନସ୍ପତେଃ । ନୂନଂ ତତ୍କରଜସ୍ପୃଷ୍ଟା ବିଭ୍ରତ୍ଯୁତ୍ପୁଲକାନ୍ଯହୋ ॥ 10.30.

ଏହି ଲତାମାନଙ୍କୁ ପଚାର, ସେମାନେ ଗଛକୁ ବାହୁ ଦେଇ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଛନ୍ତି; ନିଶ୍ଚିତ, ତାଙ୍କର ହସ୍ତସ୍ପର୍ଶରେ ଅନନ୍ଦରେ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୋଇଛନ୍ତି।

ଇତ୍ଯୁନ୍ମତ୍ତଵଚୋ ଗୋପ୍ଯଃ କୃଷ୍ଣାନ୍ଵେଷଣକାତରାଃ । ଲୀଲା ଭଗଵତସ୍ତାସ୍ତା ହ୍ଯନୁଚକ୍ରୁସ୍ତଦାତ୍ମିକାଃ ॥ 10.30.

ଏଭଳି ଉନ୍ମାଦ ଭାବରେ କଥା କହି, ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଖୋଜିବାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଲୀଳା ଅନୁକରଣ କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ତାଙ୍କରେ ଲିନ ହେଲେ।

କସ୍ଯାଚିତ୍ପୂତନାଯନ୍ତ୍ଯାଃ କୃଷ୍ଣାଯନ୍ତ୍ଯପିବତ୍ସ୍ତନମ୍ । ତୋକଯିତ୍ଵା ରୁଦତ୍ଯନ୍ଯା ପଦାହନ୍ ଶକଟାଯତୀମ୍ ॥ 10.30.

ଏଠାରେ କେହି ପୁତନା ଭାବେ ଆସି, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦୁଧ ପିଆଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ଅନ୍ୟେ କେହି ଶିଶୁ ଭାବେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରାଯାଇଲା; ଆଉ ଅନ୍ୟେ କେହି ଗଡ଼ିଘୋଡ଼ା ଭାବେ ଅଭିନୟ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ପାଦରେ ଆଘାତ କରାଯାଇଲା।

ଦୈତ୍ଯାଯିତ୍ଵା ଜହାରାନ୍ଯାମେକୋ କୃଷ୍ଣାର୍ଭଭାଵନାମ୍ । ରିଙ୍ଗଯାମାସ କାପ୍ଯଙ୍ଘ୍ରୀ କର୍ଷନ୍ତୀ ଘୋଷନିଃସ୍ଵନୈଃ ॥ 10.30.

ଅନ୍ୟେ କେହି ଦାନବ ଭାବେ ଅଭିନୟ କରି, କୃଷ୍ଣ ଭାବେ ଖେଳୁଥିବା ଜଣେକୁ ଧରିନେଲେ; ଆଉ ଅନ୍ୟେ କେହି ଗୋପାଳ ଗାଁର ଶବ୍ଦ ଅନୁକରଣ କରି, ଜଣେକୁ ପାଦରେ ଟାଣି ନେଇଯାଉଥିଲେ।

କୃଷ୍ଣରାମାଯିତେ ଦ୍ଵେ ତୁ ଗୋପାଯନ୍ତ୍ଯଶ୍ଚ କାଶ୍ଚନ । ଵତ୍ସାଯତୀଂ ହନ୍ତି ଚାନ୍ଯା ତତ୍ରୈକା ତୁ ବକାଯତୀମ୍ ॥ 10.30.

କେତେଜଣୀ କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମ ଭାବେ ଗୋପାଳ ଭଳି ଖେଳୁଥିଲେ; ଅନ୍ୟେ କେହି ବଛା ଦାନବ ଭାବେ ଅଭିନୟ କରି, ପରାଜିତ ହେଲେ; ଆଉ ଏଠାରେ ଜଣେ ବକାସୁର ଭାବେ ଅଭିନୟ କଲେ।

ଆହୂଯ ଦୂରଗା ଯଦ୍ଵତ୍କୃଷ୍ଣସ୍ତମନୁଵର୍ତତୀମ୍ । ଵେଣୁଂ କ୍ଵଣନ୍ତୀଂ କ୍ରୀଡନ୍ତୀମନ୍ଯାଃ ଶଂସନ୍ତି ସାଧ୍ଵିତି ॥ 10.30.

କୃଷ୍ଣ ଭଳି ଦୂରେ ଥିବା ଜଣେକୁ ଡାକି, ଅନ୍ୟେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଯାଉଥିଲେ, ବାଂଶୀ ବଜାଉଥିଲେ ଓ ଖେଳୁଥିଲେ; ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତାଙ୍କୁ 'ବହୁତ ଭଲ କଲୁ' ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ।

କସ୍ଯାଞ୍ଚିତ୍ସ୍ଵଭୁଜଂ ନ୍ଯସ୍ଯ ଚଲନ୍ତ୍ଯାହାପରା ନନୁ । କୃଷ୍ଣୋଽହଂ ପଶ୍ଯତ ଗତିଂ ଲଲିତାମିତି ତନ୍ମନାଃ ॥ 10.30.

ଜଣେ ନିଜ ହାତ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ଗାରେ ରଖି, ଚାଲୁଥିଲେ ଓ କହିଲେ, 'ମୁଁ କୃଷ୍ଣ, ଦେଖ, ମୋର ଲାଜା ଚାଳ,' ତାଙ୍କ ମନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୃଷ୍ଣରେ ଲଗିଥିଲା।

ମା ଭୈଷ୍ଟ ଵାତଵର୍ଷାଭ୍ଯାଂ ତତ୍ତ୍ରାଣଂ ଵିହିତଂ ମଯ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵୈକେନ ହସ୍ତେନ ଯତନ୍ତ୍ଯୁନ୍ନିଦଧେଽମ୍ବରମ୍ ॥ 10.30.

'ବାତାସ କିମ୍ବା ବର୍ଷାକୁ ଡରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛି,' ବୋଲି, ଜଣେ ଜଣଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ହାତରେ ଚେଷ୍ଟା କରି ନିଜ ଉଡ଼ନା ଦେଇ ଢାକିଦେଲେ।

ଆରୁହ୍ଯୈକା ପଦାକ୍ରମ୍ଯ ଶିରସ୍ଯାହାପରାଂ ନୃପ । ଦୁଷ୍ଟାହେ ଗଚ୍ଛ ଜାତୋଽହଂ ଖଲାନାଂ ନନୁ ଦଣ୍ଡକୃତ୍ ॥ 10.30.

ଜଣେ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପାଦ ଦେଇ ଚଢ଼ିଲେ ଓ କହିଲେ, 'ଦୁଷ୍ଟି, ଚାଲ ଚାଲ, ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟମାନେଙ୍କୁ ଶାସନ କରିବା ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି!'

ତତ୍ରୈକୋଵାଚ ହେ ଗୋପା ଦାଵାଗ୍ନିଂ ପଶ୍ଯତୋଲ୍ବଣମ୍ । ଚକ୍ଷୂଂଷ୍ଯାଶ୍ଵପିଦଧ୍ଵଂ ଵୋ ଵିଧାସ୍ଯେ କ୍ଷେମମଞ୍ଜସା ॥ 10.30.

ଏଠାରେ ଜଣେ କହିଲେ, 'ହେ ଗୋପାଳମାନେ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲ ଆଗ୍ନିକୁ ଦେଖ; ତୁମେ ଆଖି ବନ୍ଦ କର, ମୁଁ ତୁମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ରକ୍ଷା କରିଦେବି।'

ବଦ୍ଧାନ୍ଯଯା ସ୍ରଜା କାଚିତ୍ତନ୍ଵୀ ତତ୍ର ଉଲୂଖଲେ । ବଧ୍ନାମି ଭାଣ୍ଡଭେତ୍ତାରଂ ହୈଯଙ୍ଗଵମୁଷଂ ତ୍ଵିତି । ଭୀତା ସୁଦୃକ୍ପିଧାଯାସ୍ଯଂ ଭେଜେ ଭୀତିଵିଡମ୍ବନମ୍ ॥ 10.30.

ଏଠି ଏକ ସୁକୁମାରୀ ଜଣେ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କୁ ମାଳା ଦେଇ ଉଲୁଖଳକୁ ବାନ୍ଧି, 'ମୁଁ ହେଉଛି ମଖନ ଚୋର ଓ ଘିଅ ଚୋରକୁ ବାନ୍ଧୁଛି!' ବୋଲି କହିଲେ; ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ନିଜ ଆଖି ଢାକି ଭୟ ଅଭିନୟ କଲେ।

ଏଵଂ କୃଷ୍ଣଂ ପୃଚ୍ଛମାନା ଵ୍ର୍ଣ୍ଦାଵନଲତାସ୍ତରୂନ୍ । ଵ୍ଯଚକ୍ଷତ ଵନୋଦ୍ଦେଶେ ପଦାନି ପରମାତ୍ମନଃ ॥ 10.30.

ଏଭଳି ଭାବରେ, ସେମାନେ ବୃନ୍ଦାବନର ଲତା ଓ ଗଛମାନେଠାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ପଚାରି, ଅଟବାରେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ଦେଖାଇଲେ।

ପଦାନି ଵ୍ଯକ୍ତମେତାନି ନନ୍ଦସୂନୋର୍ମହାତ୍ମନଃ । ଲକ୍ଷ୍ଯନ୍ତେ ହି ଧ୍ଵଜାମ୍ଭୋଜ ଵଜ୍ରାଙ୍କୁଶଯଵାଦିଭିଃ ॥ 10.30.

ଏହି ପଦଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି, ଏଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ନନ୍ଦନନ୍ଦନଙ୍କର; ଏଠାରେ ଧ୍ୱଜ, ପଦ୍ମ, ବଜ୍ର, ଅଙ୍କୁଶ ଓ ଯବ ଆଦି ଚିହ୍ନ ଅଛି।

ତୈସ୍ତୈଃ ପଦୈସ୍ତତ୍ପଦଵୀମନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯୋଽଗ୍ରତୋଽବଲାଃ । ଵଧ୍ଵାଃ ପଦୈଃ ସୁପୃକ୍ତାନି ଵିଲୋକ୍ଯାର୍ତାଃ ସମବ୍ରୁଵନ୍ ॥ 10.30.

ସେମାନେ ଏହି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପଦଚିହ୍ନ ଅନୁସରି ଆଗକୁ ଚାଲିଲେ; ବଧୂଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ସହ ଏକାଠି ହୋଇଥିବା କିଛି ପଦଚିହ୍ନ ଦେଖି, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କହିଲେ।

କସ୍ଯାଃ ପଦାନି ଚୈତାନି ଯାତାଯା ନନ୍ଦସୂନୁନା । ଅଂସନ୍ଯସ୍ତପ୍ରକୋଷ୍ଠାଯାଃ କରେଣୋଃ କରିଣା ଯଥା ॥ 10.30.

ଏହି ପଦଚିହ୍ନ କାହାର? ଯିଏ ନନ୍ଦନନ୍ଦନଙ୍କ ସହ ଯାଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ହାତ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗାରେ ରହିଛି, ଯେପରି ହାତୀଣୀ ହାତୀଙ୍କ ଗାରେ ହାତ ରଖିଥାଏ।

ଅନଯାରାଧିତୋ ନୂନଂ ଭଗଵାନ୍ ହରିରୀଶ୍ଵରଃ । ଯନ୍ନୋ ଵିହାଯ ଗୋଵିନ୍ଦଃ ପ୍ରୀତୋ ଯାମନଯଦ୍ରହଃ ॥ 10.30.

ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଜଣେ ପ୍ରଭୁ ହରିଙ୍କୁ ଭଲ ଭାବରେ ପୂଜିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଗୋବିନ୍ଦ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ନେଇଯାଇଛନ୍ତି।

ଧନ୍ଯା ଅହୋ ଅମୀ ଆଲ୍ଯୋ ଗୋଵିନ୍ଦାଙ୍ଘ୍ର୍ଯବ୍ଜରେଣଵଃ । ଯାନ୍ ବ୍ରହ୍ମେଶୌ ରମା ଦେଵୀ ଦଧୁର୍ମୂର୍ଧ୍ନ୍ଯଘନୁତ୍ତଯେ ॥ 10.30.

କେତେ ଧନ୍ୟ ଏହି ଲତା ଓ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ, ଯାହା ଉପରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ପଦ୍ମପଦର ରେଣୁ ପଡ଼ିଛି, ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦେବୀ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧରନ୍ତି।

ତସ୍ଯା ଅମୂନି ନଃ କ୍ଷୋଭଂ କୁର୍ଵନ୍ତ୍ଯୁଚ୍ଚୈଃ ପଦାନି ଯତ୍ଯୈକାପହୃତ୍ଯ ଗୋପୀନାଂ ରହୋ ଭୁନ୍କ୍ତେଽଚ୍ଯୁତାଧରମ୍ । ନ ଲକ୍ଷ୍ଯନ୍ତେ ପଦାନ୍ଯତ୍ର ତସ୍ଯା ନୂନଂ ତୃଣାଙ୍କୁରୈଃ ଖିଦ୍ଯତ୍ସୁଜାତାଙ୍ଘ୍ରିତଲାମୁନ୍ନିନ୍ଯେ ପ୍ରେଯସୀଂ ପ୍ରିଯଃ ॥ 10.30.

ତାଙ୍କର ଏହି ଗଭୀର ପଦଚିହ୍ନ ଆମ ମନକୁ ବହୁତ ଆନ୍ଦୋଳିତ କରୁଛି, କାରଣ ଅଚ୍ୟୁତ କେବଳ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଗୋପୀମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଦୂରେ ନେଇ, ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ତାଙ୍କର ଓଠ ରସ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ତାଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ—ନିଶ୍ଚୟ, ତାଙ୍କର ସୁକୁମାର ପାଦ ଘାସ ଓ ଅଙ୍କୁରରେ ବେଦନା ହେଲାବେଳେ, ପ୍ରିୟତମେ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇନେଲେ।

ଇମାନ୍ଯଧିକମଗ୍ନାନି ପଦାନି ଵହତୋ ଵଧୂମ୍ । ଗୋପ୍ଯଃ ପଶ୍ଯତ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଭାରାକ୍ରାନ୍ତସ୍ଯ କାମିନଃ । ଅତ୍ରାଵରୋପିତା କାନ୍ତା ପୁଷ୍ପହେତୋର୍ମହାତ୍ମନା ॥ 10.30.

ଦେଖ, ଗୋପୀମାନେ, ଏଠି ପଦଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଅଧିକ ଗଭୀର—କୃଷ୍ଣ ପ୍ରେମର ଭାରରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାକୁ କାନ୍ଧରେ ଉଠାଇଛନ୍ତି; ଏଠି, ମହାତ୍ମା କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାକୁ ଫୁଲ ତୋଳିବା ପାଇଁ ନମାଇଛନ୍ତି।

ଅତ୍ର ପ୍ରସୂନାଵଚଯଃ ପ୍ରିଯାର୍ଥେ ପ୍ରେଯସା କୃତଃ । ପ୍ରପଦାକ୍ରମଣ ଏତେ ପଶ୍ଯତାସକଲେ ପଦେ ॥ 10.30.

ଏଠି, ପ୍ରିୟା ପାଇଁ ପ୍ରିୟତମେ ଫୁଲ ତୋଳିଛନ୍ତି; ଦେଖ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦକ୍ଷେପରେ ତାଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି।