ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଯଦ୍ଯପି ବ୍ରହ୍ମସଂବଂଧାତ୍ ଶ୍ରୁତମେତତ୍ ସୁରର୍ଷିଣା । ସପ୍ତାହଶ୍ରଵଣଵିଧିଃ କୁମାରୈସ୍ତସ୍ଯ ଭାଷିତଃ

ଯଦ୍ୟପି ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ଥିବା ଦେବ ଋଷିଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣାଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସପ୍ତାହ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରବଣ କରିବା ପ୍ରଣାଳୀ କୁମାରମାନେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲେ।

ଶୌନକ ଉଵାଚ - ଲୋକଵିଗ୍ରହମୁକ୍ତସ୍ଯ ନାରଦସ୍ଯାସ୍ଥିରସ୍ଯ ଚ । ଵିଧିଶ୍ରଵେ କୁତଃ ପ୍ରୀତିଃ ସଂଯୋଗଃ କୁତ୍ର ତୈଃ ସହ

ଶୌନକ କହିଲେ — ନାରଦ ଯିଏ ସଂସାର ଭାବରୁ ମୁକ୍ତ ଏବଂ ସବୁବେଳେ ଚଳିତ, ସେ କିପରି ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ସହିତ ସ୍ନେହ କିମ୍ବା ସମ୍ପର୍କ ଗଢ଼ିପାରିବେ?

ସୂତ ଉଵାଚ - ଅତ୍ର ତେ କୀର୍ତଯିଷ୍ଯାମି ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତଂ କଥାନକମ୍ । ଶୁକେନ ମମ ଯତ୍ପ୍ରୋକ୍ତଂ ରହଃ ଶିଷ୍ଯଂ ଵିଚାର୍ଯ ଚ

ସୂତ କହିଲେ — ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ କଥା କହିବି, ଯାହା ଶୁକଦେବ ମୋତେ ଗୁପ୍ତରେ, ଶିଷ୍ୟ ବୋଲି ଭାବି, କହିଥିଲେ।

ଏକଦା ହି ଵିଶାଲାଯାଂ ଚତ୍ଵାର ଋଷଯୋଽମଲାଃ । ସତ୍ସଙ୍ଗାର୍ଥଂ ସମାଯାତା ଦଦୃଶୁସ୍ତତ୍ର ନାରଦମ୍

ଏକଥର ବିଶାଳା ନଗରରେ ଚାରିଜଣ ଶୁଦ୍ଧ ଋଷି ସତ୍ସଙ୍ଗ ପାଇଁ ଏକଠା ହେଲେ, ସେଠାରେ ସେମାନେ ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

କୁମାରାଃ ଊଚୁଃ - କଥଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଦୀନମୁଖଂ କୁତଶ୍ଚିନ୍ତାତୁରୋ ଭଵାନ୍ । ତ୍ଵରିତଂ ଗମ୍ଯତେ କୁତ୍ର କୁତଶ୍ଚାଗମନଂ ତଵ

କୁମାରମାନେ କହିଲେ — ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମ ମୁହଁ କାହିଁକି ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ ଏବଂ ମନ ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଛି? ତୁମେ କେଉଁଠୁ ଆସିଛ? କେଉଁଠି ତୁରନ୍ତ ଯାଉଛ?

ଇଦାନୀଂ ଶୂନ୍ଯଚିତ୍ତୋଽସି ଗତଵିତ୍ତୋ ଯଥା ଜନଃ । ତଵେଦଂ ମୁକ୍ତସଙ୍‌ଗସ୍ଯ ନୋଚିତଂ ଵଦ କାରଣମ୍

ଏବେ ତୁମେ ମନରେ ଶୂନ୍ୟ ଲାଗୁଛ, ମନେ ହେଉଛି ତୁମ ଧନ ହରାଇଛ, ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପରି। ଏହା ମୁକ୍ତ ସଂଗ ଥିବା ଜଣଙ୍କୁ ଶୋଭା ଦେଉନାହିଁ — କାରଣ କହ।

ନାରଦ ଉଵାଚ - ଅହଂ ତୁ ପୃଥିଵୀଂ ଯାତୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସର୍ଵୋତ୍ତମମିତି । ପୁଷ୍କରଂ ଚ ପ୍ରଯାଗଂ ଚ କାଶୀଂ ଗୋଦାଵରୀଂ ତଥା

ନାରଦ କହିଲେ — ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ଯାତ୍ରା କରିଛି, ଭାବିଛି ଏହା ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ, ପୁଷ୍କର, ପ୍ରୟାଗ, କାଶୀ ଓ ଗୋଦାବରୀ ଦେଖିଛି।

ହରିକ୍ଷେତ୍ରଂ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ଶ୍ରୀରଙ୍‌ଗଂ ସେତୁବନ୍ଧନମ୍ । ଏଵମାଦିଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ଭ୍ରମମାଣ ଇତସ୍ତତଃ

ହରିକ୍ଷେତ୍ର, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଶ୍ରୀରଙ୍ଗ, ସେତୁବନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ମୁଁ ଏଠାରୁ ସେଠା ଘୁରିଛି।

ନାପଶ୍ଯଂ କୁତ୍ରଚିତ୍ ଶର୍ମ ମନସ୍ସଂତୋଷକାରକମ୍ । କଲିନାଧର୍ମମିତ୍ରେଣ ଧରେଯଂ ବାଧିତାଧୁନା

ମୁଁ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ମନକୁ ସନ୍ତୋଷ ଦେଇଥିବା ସୁଖ ମିଳିଲି ନାହିଁ; ଏବେ ପୃଥିବୀ କଳିଯୁଗର ଅଧର୍ମ ମିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ।

ସତ୍ଯଂ ନାସ୍ତି ତପଃ ଶୌଚଂ ଦଯା ଦାନଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ଉଦରଂଭରିଣୋ ଜୀଵା ଵରାକାଃ କୂଟଭାଷିଣଃ

ସତ୍ୟ, ତପସ୍ୟା, ପବିତ୍ରତା, ଦୟା ଓ ଦାନ ଏବେ ରହିନାହିଁ। ଦୁଃଖୀ ଜୀବମାନେ ପେଟ ପୁରିବାକୁ ବଞ୍ଚନା କଥା କହି ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଛନ୍ତି।

ମନ୍ଦାଃ ସୁମନ୍ଦମତଯୋ ମନ୍ଦଭାଗ୍ଯା ହି ଉପଦ୍ରୁତାଃ । ପାଖଣ୍ଡନିରତାଃ ସଂତୋ ଵିରକ୍ତାଃ ସପରିଗ୍ରହାଃ

ଲୋକମାନେ ଅଳସ, ମନ୍ଦ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଦୁଃଖୀ; ଭଲ ଲୋକ କମ୍, ଅଧିକାଂଶ ନିଜେ ଠକିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ, ଏବଂ ବିରକ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟ ପରିବାର ଚାଳନ୍ତି।

ତରୁଣୀପ୍ରଭୁତା ଗେହେ ଶ୍ଯାଲକୋ ବୁଦ୍ଧିଦାଯକଃ । କନ୍ଯାଵିକ୍ରଯିଣୋ ଲୋଭାଦ୍ ଦଂପତୀନାଂ ଚ କଲ୍କନମ୍

ଘରେ ଯୁବତୀମାନେ ଶାସନ କରୁଛନ୍ତି, ଶ୍ୟାଳା ଉପଦେଶ ଦେଉଛି, ଝିଅମାନେ ଲୋଭରେ ବିକ୍ରି ହେଉଛନ୍ତି, ଦମ୍ପତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱେଷ ହେଉଛି।

ଆଶ୍ରମା ଯଵନୈ ରୁଦ୍ଧାଃ ତୀର୍ଥାନି ସରିତସ୍ତଥା । ଦେଵତାଯତନାନ୍ଯତ୍ର ଦୁଷ୍ଟୈଃ ନଷ୍ଟାନି ଭୂରିଶଃ

ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକ ବିଦେଶୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅଟକାଯାଇଛି, ପବିତ୍ର ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ; ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଅନେକ ଦେବମନ୍ଦିର ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଇଛନ୍ତି।

ନ ଯୋଗୀ ନୈଵ ସିଦ୍ଧୋ ଵା ନ ଜ୍ଞାନୀ ସତ୍କ୍ରିଯୋ ନରଃ । କଲିଦାଵାନଲେନାଦ୍ଯ ସାଧନଂ ଭସ୍ମତାଂ ଗତମ୍

ଏବେ ଯୋଗୀ ନାହାନ୍ତି, ସିଦ୍ଧ ନାହାନ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀ କିମ୍ବା ଭଲ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ନାହାନ୍ତି; କଳିଯୁଗର ଅଗ୍ନିରେ ସମସ୍ତ ସାଧନା ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯାଇଛି।

ଅଟ୍ଟଶୂଲା ଜନପଦାଃ ଶିଵଶୂଲା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ । କାମିନ୍ଯଃ କେଶଶୂଲିନ୍ଯଃ ସଂଭଵନ୍ତି କଲୌ ଇହ

ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅତିକ୍ରାନ୍ତ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶିବଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ, ଏବଂ ମହିଳାମାନେ ଖୋଲା କେଶରେ କାମନାରେ ଲିନ ହେଉଛନ୍ତି।

ଏଵଂ ପଶ୍ଯନ୍ କଲେର୍ଦୋଷାନ୍ ପର୍ଯଟନ୍ ଅଵନୀଂ ଅହମ୍ । ଯାମୁନଂ ତଟମାପନ୍ନୋ ଯତ୍ର ଲୀଲା ହରେରଭୂତ୍

ଏଭଳି କଳିଯୁଗର ଦୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି, ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଥିଲି; ମୁଁ ଯମୁନା ତଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲି, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଲୀଳା ହୋଇଥିଲା।

ତତ୍ରାଶ୍ଚର୍ଯଂ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ଶ୍ରୂଯତାଂ ତନ୍ମୁନୀଶ୍ଵରାଃ । ଏକା ତୁ ତରୁଣୀ ତତ୍ର ନିଷଣ୍ଣା ଖିନ୍ନମାନସା

ସେଠାରେ ମୁଁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲି—ହେ ମହାମୁନିମାନେ, ଏହା ଶୁଣନ୍ତୁ: ସେଠାରେ ଏକ ଯୁବତୀ ବସିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିଲା।

ଵୃଦ୍ଧୌ ଦ୍ଵୌ ପତିତୌ ପାର୍ଶ୍ଵେ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତୌ ଅଚେତନୌ । ଶୁଶ୍ରୂଷନ୍ତୀ ପ୍ରବୋଧନ୍ତୀ ରୁଦତୀ ଚ ତଯୋଃ ପୁରଃ

ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦୁଇଜଣ ବୃଦ୍ଧ ଅଚେତନ ଭାବରେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ମୃଦୁ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ; ସେ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ, ଜଗାଉଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ।

ଦଶଦିକ୍ଷୁ ନିରୀକ୍ଷନ୍ତୀ ରକ୍ଷିତାରଂ ନିଜଂ ଵପୁଃ । ଵୀଜ୍ଯମାନା ଶତସ୍ତ୍ରୀଭିଃ ବୋଧ୍ଯମାନା ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ

ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ନଜର ଦେଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ରକ୍ଷକଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିଲେ; ଶତଶଃ ଯୁବତୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ପଙ୍ଖା ଝାଲୁଥିଲେ, ପୁନିପୁନି ଜଗାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୁରାଦ୍ ଗତଃ ସୋଽହଂ କୌତୁକେନ ତଦନ୍ତିକମ୍ । ମାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚୋତ୍ଥିତା ବାଲା ଵିହ୍ଵଲା ଚାବ୍ରଵୀଦ୍ ଵଚଃ

ମୁଁ ଏହି ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦୂରରୁ ଦେଖି, କୁତୁହଳରେ ସେଠାକୁ ଗଲି; ମୋତେ ଦେଖି, ସେ ଯୁବତୀ ଉଠିଲେ, ଅସ୍ଥିର ହେଲେ ଏବଂ ଏହି କଥା କହିଲେ।

ବାଲୋଵାଚ - ଭୋ ଭୋଃ ସାଧୋ କ୍ଷଣଂ ତିଷ୍ଠ ମଚ୍ଚିନ୍ତାମପି ନାଶଯ । ଦର୍ଶନଂ ତଵ ଲୋକସ୍ଯ ସର୍ଵଥାଘହରଂ ପରମ୍

ଯୁବତୀ କହିଲେ— ହେ ମହାପୁରୁଷ, ଦୟାକରି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରୁହନ୍ତୁ ଏବଂ ମୋର ଚିନ୍ତା ଦୂର କରନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଏହି ସଂସାରର ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ।

ବହୁଧା ତଵ ଵାକ୍ଯେନ ଦୁଃଖଶାନ୍ତିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି । ଯଦା ଭାଗ୍ଯଂ ଭଵେଦ୍ ଭୂରି ଭଵତୋ ଦର୍ଶନଂ ତଦା

ଆପଣଙ୍କ ଅନେକ ମଧୁର କଥା ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖରୁ ମୋର ଶାନ୍ତି ଆସିବ; ଯେତେବେଳେ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟ ଆସେ, ସେତେବେଳେ ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ମିଳେ।

ନାରଦ ଉଵାଚ - କାସି ତ୍ଵଂ କୌ ଇମୌ ଚେମା ନାର୍ଯଃ କାଃ ପଦ୍ମଲୋଚନାଃ । ଵଦ ଦେଵି ସଵିସ୍ତାରଂ ସ୍ଵସ୍ଯ ଦୁଃଖସ୍ଯ କାରଣମ୍

ନାରଦ କହିଲେ— ତୁମେ କିଏ? ଏହି ଦୁଇଜଣ କିଏ, ଏବଂ ଏହି ପଦ୍ମନୟନୀ ଯୁବତୀମାନେ କିଏ? ଦୟାକରି ମୋତେ ଖୋଲାସାରେ କହ, ତୁମର ଦୁଃଖର କାରଣ କ'ଣ?

ବାଲୋଵାଚ - ଅହଂ ଭକ୍ତିରିତି ଖ୍ଯାତା ଇମୌ ମେ ତନଯୌ ମତୌ । ଜ୍ଞାନଵୈରାଗ୍ଯ ନାମାନୌ କାଲଯୋଗେନ ଜର୍ଜରୌ

ଯୁବତୀ କହିଲେ— ମୁଁ 'ଭକ୍ତି' ବୋଲି ପରିଚିତ; ଏହି ଦୁଇଜଣ ମୋର ପୁଅ, 'ଜ୍ଞାନ' ଏବଂ 'ବୈରାଗ୍ୟ' ନାମରେ ପରିଚିତ, ସମୟର ପ୍ରଭାବରେ ବୃଦ୍ଧ ଓ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।

ଗଙ୍‌ଗାଦ୍ଯା ସ୍ମରିତଶ୍ଚେମା ମତ୍ସେଵାର୍ଥଂ ସମାଗତାଃ । ତଥାପି ନ ଚ ମେ ଶ୍ରେଯଃ ସେଵିତାଯାଃ ସୁରୈରପି

ଗଙ୍ଗା ଆଦି ଯୁବତୀମାନେ ମୋ ସେବା ପାଇଁ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରି ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ତଥାପି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ସେବା କରିଥିଲେ, ମୋର କୌଣସି ମଙ୍ଗଳ ହୋଇନାହିଁ।

ଇଦାନୀଂ ଶ୍ରୁଣୁ ମଦ୍ଵାର୍ତାଂ ସଚିତ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ତପୋଧନ । ଵାର୍ତା ମେ ଵିତତାପ୍ଯସ୍ତି ତାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଖମାଵହ

ଏବେ ହେ ତପସ୍ଵୀ, ମୋର କଥା ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣ; ଏହି କଥା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣାଶୁଣା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶୁଣିଲେ ତୁମେ ଆନନ୍ଦ ପାଇବ।

ଉତ୍ପନ୍ନା ଦ୍ରଵିଡେ ସାହଂ ଵୃଦ୍ଧିଂ କର୍ନାଟକେ ଗତା । କ୍ଵଚିତ୍ କ୍ଵଚିତ୍ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରେ ଗୁର୍ଜରେ ଜୀର୍ଣତାଂ ଗତା

ମୁଁ ଦ୍ରାବିଡ଼ ଦେଶରେ ଜନ୍ମ ନେଲି, କର୍ଣ୍ଣାଟରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲି, କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ଗୁଜରାଟରେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଲି।

ତତ୍ର ଘୋର କଲେର୍ଯୋଗାତ୍ ପାଖଣ୍ଡୈଃ ଖଣ୍ଡିତାଙ୍ଗକା । ଦୁର୍ବଲାହଂ ଚିରଂ ଯାତା ପୁତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ସହ ମନ୍ଦତାମ୍

ସେଠାରେ କଳିଯୁଗର ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ, ଅନ୍ୟମତୀମାନେ ମୋର ଅଙ୍ଗକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ; ମୁଁ ଏବଂ ମୋର ପୁଅମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅଶକ୍ତ ରହିଲୁ।

ଵୃନ୍ଦାଵନଂ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ନଵୀନେଵ ସୁରୂପିଣୀ । ଜାତାହଂ ଉଵତୀ ସମ୍ଯକ୍ ଶ୍ରେଷ୍ଠରୂପା ତୁ ସାଂପ୍ରତମ୍

ପୁଣି ଭୃନ୍ଦାବନକୁ ଆସି, ମୁଁ ନବୀନ ଓ ସୁନ୍ଦର ଯୁବତୀ ହେଲି, ଏବେ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୌବନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛି।