ସର୍ଵେ କ୍ରମାନୁରୋଧେନ ମନସୀନ୍ଦ୍ରିଯଗୋଚରାଃ । ଆଯାନ୍ତି ବହୁଶୋ ଯାନ୍ତି ସର୍ଵେ ସମନସୋ ଜନାଃ
ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଜିନିଷକୁ ଗ୍ରହଣ କରିପାରେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ଆସେ ଓ ଯାଏ; ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଏହି ଅନୁଭବ ସାଧାରଣ।
ସତ୍ତ୍ଵୈକନିଷ୍ଠେ ମନସି ଭଗଵତ୍ପାର୍ଶ୍ଵଵର୍ତିନି । ତମଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମସୀଵେଦଂ ଉପରଜ୍ଯାଵଭାସତେ
ଯେତେବେଳେ ମନ ସତ୍ତ୍ୱରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସମୀପରେ ରହେ, ସେତେବେଳେ ଅନ୍ଧକାର ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଛାୟା ପରି ଅପସାରି ଯାଏ ଓ ସବୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଯାଏ।
ନାହଂ ମମେତି ଭାଵୋଽଯଂ ପୁରୁଷେ ଵ୍ଯଵଧୀଯତେ । ଯାଵଦ୍ବୁଦ୍ଧିମନୋଽକ୍ଷାର୍ଥ ଗୁଣଵ୍ଯୂହୋ ହ୍ଯନାଦିମାନ୍
'ମୁଁ' ଓ 'ମୋର' ଭାବ ମନୁଷ୍ୟରେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଯାଏ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୁଦ୍ଧି, ମନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଗୁଣମାନ୍ୟର ଆରମ୍ଭ ନଥିବା ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି।
ସୁପ୍ତିମୂର୍ଚ୍ଛୋପତାପେଷୁ ପ୍ରାଣାଯନଵିଘାତତଃ । ନେହତେଽହମିତି ଜ୍ଞାନଂ ମୃତ୍ଯୁପ୍ରଜ୍ଵାରଯୋରପି
ନିଦ୍ରା, ଅଚେତନ ଓ ଦୁଃଖରେ, ଶ୍ୱାସ ବିଘ୍ନ ହେଲେ, 'ମୁଁ ଅଛି' ଭାବ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏନାହିଁ—ମୃତ୍ୟୁର ତୀବ୍ରତାରେ ମଧ୍ୟ।
ଗର୍ଭେ ବାଲ୍ଯେଽପ୍ଯପୌଷ୍କଲ୍ଯାଦ୍ ଏକାଦଶଵିଧଂ ତଦା । ଲିଙ୍ଗଂ ନ ଦୃଶ୍ଯତେ ଯୂନଃ କୁହ୍ଵାଂ ଚନ୍ଦ୍ରମସୋ ଯଥା
ଗର୍ଭରେ ଓ ଶିଶୁବୟସରେ, ଅପକ୍ୱତାରୁ, ଏକାଦଶ ପ୍ରକାର ଲିଙ୍ଗ ଦେଖାଯାଏନାହିଁ, ଯେପରି ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଲୁଚିଯାଏ।
ଅର୍ଥେ ହି ଅଵିଦ୍ଯମାନେଽପି ସଂସୃତିର୍ନ ନିଵର୍ତତେ । ଧ୍ଯାଯତୋ ଵିଷଯାନସ୍ଯ ସ୍ଵପ୍ନେଽନର୍ଥାଗମୋ ଯଥା
ବସ୍ତୁ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସଂସାର ରୁକିଯାଏନାହିଁ; ଯେପରି ଜଣେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଅବାସ୍ତବ ଜିନିଷ ଭାବିଲେ, ଦୁଃଖ ଆସେ।
ଏଵଂ ପଞ୍ଚଵିଧଂ ଲିଙ୍ଗଂ ତ୍ରିଵୃତ୍ଷୋଡଶ ଵିସ୍ତୃତମ୍ । ଏଷ ଚେତନଯା ଯୁକ୍ତୋ ଜୀଵ ଇତ୍ଯଭିଧୀଯତେ
ଏହିପରି, ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଲିଙ୍ଗ ତିନି ଓ ଷୋଳ ଭାଗରେ ବିସ୍ତାରିତ, ଯେତେବେଳେ ଚେତନା ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ଏହାକୁ 'ଜୀବ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅନେନ ପୁରୁଷୋ ଦେହାନ୍ ଉପାଦତ୍ତେ ଵିମୁଞ୍ଚତି । ହର୍ଷଂ ଶୋକଂ ଭଯଂ ଦୁଃଖଂ ସୁଖଂ ଚାନେନ ଵିନ୍ଦତି
ଏହା ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରେ ଓ ଛାଡ଼େ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସେ ଆନନ୍ଦ, ଦୁଃଖ, ଭୟ, ବେଦନା ଓ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରେ।
ଯଥା ତୃଣଜଲୂକେଯଂ ନାପଯାତ୍ଯପଯାତି ଚ । ନ ତ୍ଯଜେନ୍ମ୍ରିଯମାଣୋଽପି ପ୍ରାଗ୍ଦେହାଭିମତିଂ ଜନଃ
ଯେପରି ଘାସ ଓ ପାଣିରେ ଲାଗିଥିବା ଜଳୁକ ନ ଯାଏ, ନ ରହିଯାଏ, ସେପରି ମନୁଷ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବ ଦେହର ଭାବକୁ ଛାଡ଼ିପାରେନାହିଁ।
ଅଦୃଷ୍ଟଂ ଦୃଷ୍ଟଵନ୍ନଙ୍କ୍ଷେଦ୍ଭୂତଂ ସ୍ଵପ୍ନଵଦନ୍ଯଥା । ଭୂତଂ ଭଵଦ୍ଭଵିଷ୍ଯଚ୍ଚ ସୁପ୍ତଂ ସର୍ଵରହୋରହଃ
ଯାହା ଦେଖାଯାଏନାହିଁ, ତାହା ଦେଖାଯାଇଥିବା ପରି ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ, ସ୍ୱପ୍ନ ପରି ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ଅଛି; ଯାହା ହୋଇଛି, ହେଉଛି ଓ ହେବ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସବୁ ଦିନ ଓ ରାତି ଶୟନ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି।
ଯଦାକ୍ଷୈଶ୍ଚରିତାନ୍ ଧ୍ଯାଯନ୍ କର୍ମାଣ୍ଯାଚିନୁତେଽସକୃତ୍ । ସତି କର୍ମଣ୍ଯଵିଦ୍ଯାଯାଂ ବନ୍ଧଃ କର୍ମଣ୍ଯନାତ୍ମନଃ
ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବାରମ୍ବାର ଭାବିଥାଏ, ଅଜ୍ଞାନ ଥିଲେ, କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧନ ହୁଏ।
ଅତସ୍ତଦ୍ ଅପଵାଦାର୍ଥଂ ଭଜ ସର୍ଵାତ୍ମନା ହରିମ୍ । ପଶ୍ଯନ୍ ତଦାତ୍ମକଂ ଵିଶ୍ଵଂ ସ୍ଥିତ୍ଯୁତ୍ପତ୍ତ୍ଯପ୍ଯଯା ଯତଃ
ସେହିଠାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଭାବରେ ହରିଙ୍କୁ ଭଜ; ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ତାଙ୍କର ରୂପ ଭାବି, ଯାହାଠାରୁ ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ଲୟ ହୁଏ।
ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ - ଭାଗଵତମୁଖ୍ଯୋ ଭଗଵାନ୍ ନାରଦୋ ହଂସଯୋର୍ଗତିମ୍ । ପ୍ରଦର୍ଶ୍ଯ ହ୍ଯମୁମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ସିଦ୍ଧଲୋକଂ ତତୋଽଗମତ୍
ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ—ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭଗବାନ ନାରଦ, ହଂସମାନଙ୍କୁ ମାର୍ଗ ଦେଖାଇ ଓ ବିଦାୟ ଦେଇ, ପରେ ସିଦ୍ଧଲୋକକୁ ଗଲେ।
ପ୍ରାଚୀନବର୍ହୀ ରାଜର୍ଷିଃ ପ୍ରଜାସର୍ଗାଭିରକ୍ଷଣେ । ଆଦିଶ୍ଯ ପୁତ୍ରାନଗମତ୍ ତପସେ କପିଲାଶ୍ରମମ୍
ପ୍ରାଚୀନବର୍ହି ନାମକ ରାଜାଋଷି, ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି ଓ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପୁଅମାନେକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, ତପସ୍ୟା ପାଇଁ କପିଳଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।
ତତ୍ରୈକାଗ୍ରମନା ଧୀରୋ ଗୋଵିନ୍ଦ ଚରଣାମ୍ବୁଜମ୍ । ଵିମୁକ୍ତସଙ୍ଗୋଽନୁଭଜନ୍ ଭକ୍ତ୍ଯା ତତ୍ସାମ୍ଯତାମଗାତ୍
ସେଠାରେ, ଏକାଗ୍ର ମନେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପୂଜା କଲେ; ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ସମାନ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ଏତଦଧ୍ଯାତ୍ମପାରୋକ୍ଷ୍ଯଂ ଗୀତଂ ଦେଵର୍ଷିଣାନଘ । ଯଃ ଶ୍ରାଵଯେତ୍ ଯଃ ଶ୍ରୃଣୁଯାତ୍ ସ ଲିଙ୍ଗେନ ଵିମୁଚ୍ଯତେ
ହେ ପାପହୀନ, ଏହି ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟର ଉପଦେଶ ଦେବର୍ଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୀତିତ; ଯିଏ ଏହାକୁ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାଶରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ଏତନ୍ମୁକୁନ୍ଦଯଶସା ଭୁଵନଂ ପୁନାନଂ ଦେଵର୍ଷିଵର୍ଯମୁଖନିଃସୃତମାତ୍ମଶୌଚମ୍ । ଯଃ କୀର୍ତ୍ଯମାନମଧିଗଚ୍ଛତି ପାରମେଷ୍ଠ୍ଯଂ ନାସ୍ମିନ୍ ଭଵେ ଭ୍ରମତି ମୁକ୍ତସମସ୍ତବନ୍ଧଃ
ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କର ଏହି ପବିତ୍ର କୀର୍ତ୍ତି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବର୍ଷିଙ୍କ ମୁଖରୁ ଝରିଛି, ଏହା ଆତ୍ମାର ପବିତ୍ରତାକୁ ଦର୍ଶାଏ; ଯିଏ ଏହି କଥାକୁ ଶୁଣେ, ସେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରି, ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଏହି ଜନ୍ମରେ ଆଉ ଭ୍ରମଣ କରେନାହିଁ।
(ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍) ଅଧ୍ଯାତ୍ମପାରୋକ୍ଷ୍ଯମିଦଂ ମଯାଧିଗତମଦ୍ଭୁତମ୍ । ଏଵଂ ସ୍ତ୍ରିଯାଽଽଶ୍ରମଃ ପୁଂସଶ୍ଛିନ୍ନୋଽମୁତ୍ର ଚ ସଂଶଯଃ
ମୁଁ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଉପଦେଶକୁ ଅଧିଗମନ କରିଛି; ଏହା ନାରୀ ଓ ପୁରୁଷଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିଷୟରେ, ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ, ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହକୁ ଦୂର କରେ।
ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ ଅନ୍ତର୍ହିତେ ଭଗଵତି ସହସୈଵ ଵ୍ରଜାଙ୍ଗନାଃ । ଅତପ୍ଯଂସ୍ତମଚକ୍ଷାଣାଃ କରିଣ୍ଯ ଇଵ ଯୂଥପମ୍ ॥ 10.30.
ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଭଗବାନ୍ ହଠାତ୍ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ, ବ୍ରଜର ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେନି; ସେମାନେ ନେତାହୀନ ହାତୀଣୀମାନେ ପରି ବିଷଣ୍ଣ ଓ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ଗତ୍ଯାନୁରାଗସ୍ମିତଵିଭ୍ରମେକ୍ଷିତୈର୍ମନୋରମାଲାପଵିହାରଵିଭ୍ରମୈଃ । ଆକ୍ଷିପ୍ତଚିତ୍ତାଃ ପ୍ରମଦା ରମାପତେସ୍ତାସ୍ତା ଵିଚେଷ୍ଟା ଜଗୃହୁସ୍ତଦାତ୍ମିକାଃ ॥ 10.30.
ତାଙ୍କର ଚଳାଚଳ, ସ୍ନେହ, ହସ, ଚାହାଣି, ମଧୁର କଥାବାର୍ତ୍ତା ଓ ଖେଳାଧୁଳିରେ ମନ ଲଗାଇ, ଲକ୍ଷ୍ମୀପତିଙ୍କ ଭାବରେ ମନୋଭାବ ହରାଇ, ବ୍ରଜନାରୀମାନେ ତାଙ୍କର ଅନୁକରଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଗତିସ୍ମିତପ୍ରେକ୍ଷଣଭାଷଣାଦିଷୁ ପ୍ରିଯାଃ ପ୍ରିଯସ୍ଯ ପ୍ରତିରୂଢମୂର୍ତଯଃ । ଅସାଵହଂ ତ୍ଵିତ୍ଯବଲାସ୍ତଦାତ୍ମିକା ନ୍ଯଵେଦିଷୁଃ କୃଷ୍ଣଵିହାରଵିଭ୍ରମାଃ ॥ 10.30.
ଚଳାଚଳ, ହସ, ଚାହାଣି, କଥାବାର୍ତ୍ତା ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ପ୍ରିୟଙ୍କ ପ୍ରିୟାମାନେ ତାଙ୍କର ଭାବରେ ଏମିତି ଲିନ ହେଲେ, ଯେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ମନେ କହିଲେ—'ମୁଁ ତାଙ୍କ'—ଏମିତି କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଖେଳାଧୁଳି ଅନୁକରଣ କଲେ।
ଗାଯନ୍ତ୍ଯ ଉଚ୍ଚୈରମୁମେଵ ସଂହତା ଵିଚିକ୍ଯୁରୁନ୍ମତ୍ତକଵଦ୍ଵନାଦ୍ଵନମ୍ । ପପ୍ରଚ୍ଛୁରାକାଶଵଦନ୍ତରଂ ବହିର୍ଭୂତେଷୁ ସନ୍ତଂ ପୁରୁଷଂ ଵନସ୍ପତୀନ୍ ॥ 10.30.
ସେମାନେ ଏକଠି ହୋଇ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ତାଙ୍କର ଗୀତ ଗାଇ, ବନରୁ ବନକୁ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ ପରି ଘୁରିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଗଛମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବାହ୍ୟରେ ଅଲଗା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମଧ୍ୟରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟୋ ଵଃ କଚ୍ଚିଦଶ୍ଵତ୍ଥ ପ୍ଲକ୍ଷ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧ ନୋ ମନଃ । ନନ୍ଦସୂନୁର୍ଗତୋ ହୃତ୍ଵା ପ୍ରେମହାସାଵଲୋକନୈଃ ॥ 10.30.
ହେ ଅଶ୍ୱଥ୍ଥ, ପ୍ଲକ୍ଷ, ବଟ ଗଛମାନେ, ତମେ ଦେଖିଛ କି, ନନ୍ଦନନ୍ଦନ ଏଠାରୁ ଯାଇଛନ୍ତି? ତାଙ୍କର ପ୍ରେମଭରା ଚାହାଣି ଓ ହସରେ ଆମର ମନ ହରାଇ ନେଇଛନ୍ତି।
କଚ୍ଚିତ୍କୁରବକାଶୋକ ନାଗପୁନ୍ନାଗଚମ୍ପକାଃ । ରାମାନୁଜୋ ମାନିନୀନାମିତୋ ଦର୍ପହରସ୍ମିତଃ ॥ 10.30.
ହେ କୁରବକ, ଅଶୋକ, ନାଗ, ପୁନ୍ନାଗ, ଚମ୍ପକ ଗଛମାନେ, ରାମଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ, ଯାହାର ହାସି ଅଭିମାନିନୀମାନଙ୍କ ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ କରେ, ସେ କି ଏଠାରୁ ଯାଇଛନ୍ତି?
କଚ୍ଚିତ୍ତୁଲସି କଲ୍ଯାଣି ଗୋଵିନ୍ଦଚରଣପ୍ରିଯେ । ସହ ତ୍ଵାଲିକୁଲୈର୍ବିଭ୍ରଦ୍ଦୃଷ୍ଟସ୍ତେଽତିପ୍ରିଯୋଽଚ୍ଯୁତଃ ॥ 10.30.
ହେ ଶୁଭେ, ତୁଳସୀ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପଦପଦ୍ମର ପ୍ରିୟ, ମଧୁମକ୍ଷିକାମାନେ ତୁମକୁ ଘେରିଛନ୍ତି, ତୁମେ ଦେଖିଛ କି, ଆମର ଅତିପ୍ରିୟ ଅଚ୍ୟୁତ ତୁମ ସହିତ ଏଠାରୁ ଯାଇଛନ୍ତି?
ମାଲତ୍ଯଦର୍ଶି ଵଃ କଚ୍ଚିନ୍ମଲ୍ଲିକେ ଜାତିଯୂଥିକେ । ପ୍ରୀତିଂ ଵୋ ଜନଯନ୍ ଯାତଃ କରସ୍ପର୍ଶେନ ମାଧଵଃ ॥ 10.30.
ହେ ମାଲତୀ, ମଲ୍ଲିକା, ଯାତି, ଯୂଥିକା, ତୁମେ ଦେଖିଛ କି, ମାଧବ ତୁମକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ତୁମେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ଏଠାରୁ ଯାଇଛନ୍ତି?
ଚୂତପ୍ରିଯାଲପନସାସନକୋଵିଦାର ଜମ୍ବ୍ଵର୍କବିଲ୍ଵବକୁଲାମ୍ରକଦମ୍ବନୀପାଃ । ଯେଽନ୍ଯେ ପରାର୍ଥଭଵକା ଯମୁନୋପକୂଲାଃ ଶଂସନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣପଦଵୀଂ ରହିତାତ୍ମନାଂ ନଃ ॥ 10.30.
ହେ ଆମ୍ବ, ପିଆଳ, ପନସ, ଅସନ, କୋବିଦ, ଜାମୁ, ଅର୍କ, ବିଲ୍ବ, ବକୁଳ, ଆମ୍ର, କଦମ୍ବ, ନୀପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଛମାନେ, ଯମୁନା ତଟରେ ଥିବା, ଆମ ଶୂନ୍ୟ ହୃଦୟକୁ ଦୟାକରି କହ, କୃଷ୍ଣ କେଉଁ ପଥରେ ଗଲେ?
କିଂ ତେ କୃତଂ କ୍ଷିତି ତପୋ ବତ କେଶଵାଙ୍ଘ୍ରି ସ୍ପର୍ଶୋତ୍ସଵୋତ୍ପୁଲକିତାଙ୍ଗନହୈର୍ଵିଭାସି । ଅପ୍ଯଙ୍ଘ୍ରିସମ୍ଭଵ ଉରୁକ୍ରମଵିକ୍ରମାଦ୍ଵା ଆହୋ ଵରାହଵପୁଷଃ ପରିରମ୍ଭଣେନ ॥ 10.30.
ହେ ପୃଥିବୀ, କେଉଁ ତପସ୍ୟା କରିଛ, ଯେ ତୁମ ଦେହରେ କେଶବଙ୍କ ପଦସ୍ପର୍ଶର ଉତ୍ସବରେ ରୋମାଞ୍ଚ ହୋଇ ଚମକୁଛ? ଏହା ତାଙ୍କର ପଦସ୍ପର୍ଶ, ବିରାଟ କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ବରାହ ଅବତାରର ଆଲିଙ୍ଗନ ଦ୍ୱାରା ହେଲା କି?
* ଅପ୍ଯେଣପତ୍ନ୍ଯୁପଗତଃ ପ୍ରିଯଯେହ ଗାତ୍ରୈସ୍ ତନ୍ଵନ୍ ଦୃଶାଂ ସଖି ସୁନିର୍ଵୃତିମଚ୍ଯୁତୋ ଵଃ । କାନ୍ତାଙ୍ଗସଙ୍ଗକୁଚକୁଙ୍କୁମରଞ୍ଜିତାଯାଃ କୁନ୍ଦସ୍ରଜଃ କୁଲପତେରିହ ଵାତି ଗନ୍ଧଃ ॥ 10.30.
କିମ୍ବା, ଅଚ୍ୟୁତ ଏଠାରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଛନ୍ତି କି, ମିତ୍ରୀ, ତାଙ୍କ ଦେହ ଓ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛନ୍ତି? କୁଳପତିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡର ମାଳା, ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଅଙ୍ଗର କୁଙ୍କୁମରେ ରଙ୍ଗାଇ, ଏଠି ଗନ୍ଧ ବିକିରଣ କରୁଛି।
* ବାହୁଂ ପ୍ରିଯାଂସ ଉପଧାଯ ଗୃହୀତପଦ୍ମୋ ରାମାନୁଜସ୍ତୁଲସିକାଲିକୁଲୈର୍ମଦାନ୍ଧୈଃ । ଅନ୍ଵୀଯମାନ ଇହ ଵସ୍ତରଵଃ ପ୍ରଣାମଂ କିଂ ଵାଭିନନ୍ଦତି ଚରନ୍ ପ୍ରଣଯାଵଲୋକୈଃ ॥ 10.30.
ତାଙ୍କର ପଦ୍ମହସ୍ତ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଶିରେ ରଖି, ରାମଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ମଦମତ ମଧୁମକ୍ଷିକା ଓ ତୁଳସୀ ସହିତ ଏଠି ଘୁରୁଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ପ୍ରେମଭରା ଚାହାଣି ଦେଖି, ଗଛମାନେ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛନ୍ତି କି?