ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

( ଵସଂତତିଲକା ) କୃତ୍ଵା ମୁଖାନ୍ଯଵ ଶୁଚଃ ଶ୍ଵସନେନ ଶୁଷ୍ଯଦ୍ ବିମ୍ବାଧରାଣି ଚରଣେନ ଭୁଵଃ ଲିଖନ୍ତ୍ଯଃ । ଅସ୍ରୈରୁପାତ୍ତମଷିଭିଃ କୁଚକୁଙ୍‌କୁମାନି ତସ୍ଥୁର୍ମୃଜନ୍ତ୍ଯ ଉରୁଦୁଃଖଭରାଃ ସ୍ମ ତୂଷ୍ଣୀମ୍ ପ୍ରେଷ୍ଠଂ ପ୍ରିଯେତରମିଵ ପ୍ରତିଭାଷମାଣଂ କୃଷ୍ଣଂ ତଦର୍ଥଵିନିଵର୍ତିତସର୍ଵକାମାଃ । ନେତ୍ରେ ଵିମୃଜ୍ଯ ରୁଦିତୋପହତେ ସ୍ମ କିଞ୍ଚିତ୍ ସଂରମ୍ଭଗଦ୍ଗଦଗିରୋଽବ୍ରୁଵତାନୁରକ୍ତାଃ

ମୁହଁ ମୁଛି, ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସରେ ତାଙ୍କର ଠୋଠ ଶୁଖିଯାଇଥିଲା, ପାଦରେ ମାଟି ଚିତିଲେ, ଅଂଶୁ ଓ କୁଙ୍କୁମ ମିଶି ତାଙ୍କର ଛାତି ଭିଜିଗଲା, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ନିରବ ହୋଇ ଦଢ଼ି ରହିଲେ, ନିଜ ପ୍ରିୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ; ଅଂଶୁ ମୁଛି, କ୍ଷୁଦ୍ର କଣ୍ଠରେ ଭାବଭରା କଥା କହିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।

ଶ୍ରୀଗୋପ୍ଯ ଊଚୁଃ । ମୈଵଂ ଵିଭୋଽର୍ହତି ଭଵାନ୍ ଗଦିତୁଂ ନୃଶଂସଂ ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ସର୍ଵଵିଷଯାଂସ୍ତଵ ପାଦମୂଲମ୍ । ଭକ୍ତା ଭଜସ୍ଵ ଦୁରଵଗ୍ରହ ମା ତ୍ଯଜାସ୍ମାନ୍ ଦେଵୋ ଯଥାଽଽଦିପୁରୁଷୋ ଭଜତେ ମୁମୁକ୍ଷୂନ୍

ଗୋପୀମାନେ କହିଲେ — ପ୍ରଭୁ, ଏଭଳି କଠୋର କଥା କହିବା ଆପଣଙ୍କୁ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଆମେ ସମସ୍ତ କିଛି ଛାଡ଼ି ଆପଣଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମକୁ ଆସିଛୁ। ଆପଣ ଭକ୍ତମାନେଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦିଅନ୍ତୁ, ଆମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଆଦିପୁରୁଷ ମୁକ୍ତିକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

ଯତ୍ପତ୍ଯପତ୍ଯସୁହୃଦାଂ ଅନୁଵୃତ୍ତିରଙ୍‌ଗ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ସ୍ଵଧର୍ମ ଇତି ଧର୍ମଵିଦା ତ୍ଵଯୋକ୍ତମ୍ । ଅସ୍ତ୍ଵେଵମେତଦୁପଦେଶପଦେ ତ୍ଵଯୀଶେ ପ୍ରେଷ୍ଠୋ ଭଵାଂସ୍ତନୁଭୃତାଂ କିଲ ବନ୍ଧୁରାତ୍ମା

ଆପଣ ଧର୍ମଜ୍ଞ, କହିଥିଲେ — ଜଣେ ନାରୀଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ସ୍ୱାମୀ, ପୁଅ, ଓ ବନ୍ଧୁମାନେଙ୍କୁ ସେବା କରିବା। ଏହା ଠିକ୍, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଧର୍ମର ଶିକ୍ଷକ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଆପଣ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ଜୀବର ପ୍ରିୟ, ବନ୍ଧୁ ଓ ଆତ୍ମା।

କୁର୍ଵନ୍ତି ହି ତ୍ଵଯି ରତିଂ କୁଶଲାଃ ସ୍ଵ ଆତ୍ମନ୍ ନିତ୍ଯପ୍ରିଯେ ପତିସୁତାଦିଭିରାର୍ତିଦୈଃ କିମ୍ । ତନ୍ନଃ ପ୍ରସୀଦ ପରମେଶ୍ଵର ମା ସ୍ମ ଛିନ୍ଦ୍ଯା ଆଶାଂ ଧୃତାଂ ତ୍ଵଯି ଚିରାଦରଵିନ୍ଦନେତ୍ର

ଯେମାନେ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ, ସେମାନେ ନିଜ ପ୍ରେମକୁ ସଦା ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଆମ ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀ, ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖ ଦେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ କି କାମର? ଏହିପରି, ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଯେଉଁ ଆଶା ଧରିଛୁ, ତାହାକୁ ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଦୟା କରନ୍ତୁ, ହେ କମଳନୟନ।

ଚିତ୍ତଂ ସୁଖେନ ଭଵତାପହୃତଂ ଗୃହେଷୁ ଯନ୍ନିର୍ଵିଶତ୍ଯୁତ କରାଵପି ଗୃହ୍ଯକୃତ୍ଯେ । ପାଦୌ ପଦଂ ନ ଚଲତସ୍ତଵ ପାଦମୂଲାଦ୍ ଯାମଃ କଥଂ ଵ୍ରଜମଥୋ କରଵାମ କିଂ ଵା

ଆପଣ ଆମର ମନକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଗୃହରୁ ଆକର୍ଷି ନେଇଛନ୍ତି, ଏବେ ତାହା ଘରକୁ ଫେରିପାରୁନାହିଁ, ଆମର ହାତ ଘରକାମରେ ଲାଗୁନାହିଁ, ଆମ ପାଦ ଆପଣଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରୁ ଅଲଗା ହେବ ନାହିଁ। ଏପରି ସ୍ଥିତିରେ, ଆମେ କିପରି ଫେରିବା, କି କରିବା?

ସିଞ୍ଚାଙ୍‌ଗ ନସ୍ତ୍ଵଦଧରାମୃତପୂରକେଣ ହାସାଵଲୋକକଲଗୀତଜହୃଚ୍ଛଯାଗ୍ନିମ୍ । ନୋ ଚେଦ୍ ଵଯଂ ଵିରହଜାଗ୍ନି ଉପଯୁକ୍ତଦେହା ଧ୍ଯାନେନ ଯାମ ପଦଯୋଃ ପଦଵୀଂ ସଖେ ତେ

ହେ ପ୍ରିୟ, ଆପଣଙ୍କ ଅମୃତମୟ ଠୋଠ, ହସ, ଦୃଷ୍ଟି ଓ ମଧୁର ଗୀତରେ ଆମ ପ୍ରେମର ଅଗ୍ନିକୁ ଶାନ୍ତ କରନ୍ତୁ। ନହେଲେ, ବିୟୋଗ ଅଗ୍ନିରେ ଦେହ ଛାଡ଼ି ଧ୍ୟାନରେ ଆପଣଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମକୁ ପହଞ୍ଚିଯିବୁ।

ଯର୍ହ୍ଯମ୍ବୁଜାକ୍ଷ ତଵ ପାଦତଲଂ ରମାଯା ଦତ୍ତକ୍ଷଣଂ କ୍ଵଚିଦରଣ୍ଯଜନପ୍ରିଯସ୍ଯ । ଅସ୍ପ୍ରାକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ପ୍ରଭୃତି ନାନ୍ଯସମକ୍ଷମଙ୍ଗ ସ୍ଥାତୁଂ ତ୍ଵଯାଭିରମିତା ବତ ପାରଯାମଃ

ହେ କମଳନୟନ, ଆମେ ଯେଦିନ ଆପଣଙ୍କ ପାଦତଳକୁ ଛୁଇଁଥିଲୁ, ଯାହା ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମିଳିଥିଲା, ସେଦିନଠାରୁ ଆମେ ଅନ୍ୟ କାହାର ସାମ୍ନାରେ ରହିପାରୁନାହିଁ, କାରଣ ଆପଣଙ୍କ ମଧୁରତାରେ ଆମେ ମନୋହରିତ।

ଶ୍ରୀର୍ଯତ୍ପଦାମ୍ବୁଜରଜଶ୍ଚକମେ ତୁଲସ୍ଯା ଲବ୍ଧ୍ଵାପି ଵକ୍ଷସି ପଦଂ କିଲ ଭୃତ୍ଯଜୁଷ୍ଟମ୍ । ଯସ୍ଯାଃ ସ୍ଵଵୀକ୍ଷଣ କୃତେଽନ୍ଯସୁରପ୍ରଯାସଃ ତଦ୍ଵଦ୍ ଵଯଂ ଚ ତଵ ପାଦରଜଃ ପ୍ରପନ୍ନାଃ

ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ଧୂଳିକୁ ଆଶା କରିଥିଲେ, ଆପଣଙ୍କ ଚେଷ୍ଟରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଏହି ଧୂଳିକୁ ଚାହାଁଥିଲେ। ଆପଣଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି। ଏହିପରି, ଆମେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ପାଦଧୂଳିକୁ ଶରଣ ନେଇଛୁ।

ତନ୍ନଃ ପ୍ରସୀଦ ଵୃଜିନାର୍ଦନ ତେଽନ୍ଘ୍ରିମୂଲଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଵିସୃଜ୍ଯ ଵସତୀସ୍ତ୍ଵଦୁପାସନାଶାଃ । ତ୍ଵତ୍ସୁନ୍ଦରସ୍ମିତ ନିରୀକ୍ଷଣତୀଵ୍ରକାମ ତପ୍ତାତ୍ମନାଂ ପୁରୁଷଭୂଷଣ ଦେହି ଦାସ୍ଯମ୍

ଏହିପରି, ହେ ଦୁଃଖନାଶକ, ଆମେ ଘର ଛାଡ଼ି ଆପଣଙ୍କ ସେବା ପାଇଁ ଆସିଛୁ। ହେ ପୁରୁଷମଣି, ଆମ ହୃଦୟ ଆପଣଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ହସ ଓ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ତୀବ୍ର ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଜଳୁଛି — ଆମକୁ ଦାସୀର ସେବା ଦିଅନ୍ତୁ।

ଵୀକ୍ଷ୍ଯାଲକାଵୃତମୁଖଂ ତଵ କୁଣ୍ଡଲଶ୍ରୀ ଗଣ୍ଡସ୍ଥଲାଧରସୁଧଂ ହସିତାଵଲୋକମ୍ । ଦତ୍ତାଭଯଂ ଚ ଭୁଜଦଣ୍ଡଯୁଗଂ ଵିଲୋକ୍ଯ ଵକ୍ଷଃ ଶ୍ରିଯୈକରମଣଂ ଚ ଭଵାମ ଦାସ୍ଯଃ

ଆପଣଙ୍କ ମୁହଁ କେଶରେ ଢାକା, ଗଣ୍ଡରେ ଝୁଲୁଥିବା କୁଣ୍ଡଳ ଚମକୁଛି, ଠୋଠର ମଧୁରତା, ହସ ଓ ଦୃଷ୍ଟିର ମାଧୁର୍ୟ, ଆପଣଙ୍କ ଦୁଇ ବାହୁ ଭୟ ଦୂର କରୁଛି, ଏବଂ ଚେଷ୍ଟ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ନିବାସ — ଏହା ଦେଖି ଆମେ କେବଳ ଆପଣଙ୍କ ଦାସୀ ହେବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।

କା ସ୍ତ୍ର୍ଯଙ୍‌ଗ ତେ କଲପଦାଯତମୂର୍ଚ୍ଛିତେନ ସମ୍ମୋହିତାର୍ଯଚରିତାନ୍ନ ଚଲେତ୍ତ୍ରିଲୋକ୍ଯାମ୍ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସୌଭଗମିଦଂ ଚ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ରୂପଂ ଯଦ୍ ଗୋଦ୍ଵିଜଦ୍ରୁମମୃଗାଃ ପୁଲକାନ୍ଯବିଭ୍ରନ୍

ହେ ପ୍ରିୟ, ତିନି ଲୋକର କେଉଁ ନାରୀ ଆପଣଙ୍କ ମଧୁର କଥା ଓ ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଆକୃଷ୍ଟ ହେବେ ନାହିଁ? ଆପଣଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଦେଖି, ଯାହାକୁ ଗାଈ, ପକ୍ଷୀ, ଗଛ ଓ ହରିଣ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ଦେଖନ୍ତି, କିଏ ଅନ୍ୟଥା ହେବ?

ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଭଵାନ୍ ଵ୍ରଜଭଯାର୍ତିହରୋଽଭିଜାତୋ ଦେଵୋ ଯଥାଽଽଦିପୁରୁଷଃ ସୁରଲୋକଗୋପ୍ତା । ତନ୍ନୋ ନିଧେହି କରପଙ୍‌କଜମାର୍ତବନ୍ଧୋ ତପ୍ତସ୍ତନେଷୁ ଚ ଶିରଃସୁ ଚ କିଙ୍‌କରୀଣାମ୍

ନିଶ୍ଚିତ ଆପଣ ବ୍ରଜରେ ଭୟ ଓ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛନ୍ତି, ଯେପରି ଆଦିପୁରୁଷ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ହେ ଦୁଃଖୀଙ୍କ ବନ୍ଧୁ, ଆପଣଙ୍କ କମଳ ହସ୍ତ ଆମ ଜଳୁଥିବା ଛାତି ଓ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖନ୍ତୁ।

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ - ( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ଇତି ଵିକ୍ଲଵିତଂ ତାସାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯୋଗେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରଃ । ପ୍ରହସ୍ଯ ସଦଯଂ ଗୋପୀଃ ଆତ୍ମାରାମୋଽପ୍ଯରୀରମତ୍

ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହିଲେ — ଗୋପୀମାନେଙ୍କର ଭାବଭରା କଥା ଶୁଣି, ଯୋଗୀମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭୁ, ନିଜେ ଆତ୍ମାରାମ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧୁର ହସରେ ଦୟା ପ୍ରକାଶ କଲେ ଏବଂ ଗୋପୀମାନେ ସହ ଆନନ୍ଦ କଲେ।

( ମିଶ୍ର ) ତାଭିଃ ସମେତାଭିରୁଦାରଚେଷ୍ଟିତଃ ପ୍ରିଯେକ୍ଷଣୋତ୍ଫୁଲ୍ଲମୁଖୀଭିରଚ୍ଯୁତଃ । ଉଦାରହାସଦ୍ଵିଜକୁନ୍ଦଦୀଧତିଃ ଵ୍ଯରୋଚତୈଣାଙ୍‌କ ଇଵୋଡୁଭିର୍ଵୃତଃ

ସେଇ ଗୋପୀମାନେ ଆସି, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିରେ ମୁହଁ ଖୁସିରେ ଖିଲିଯାଇଥିଲା, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଚ୍ୟୁତ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଚମକୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ହସ ଦୁଇଟି ଶ୍ୱେତ କୁନ୍ଦ ଫୁଲ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲା।

( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ଉପଗୀଯମାନ ଉଦ୍ଗାଯନ୍ ଵନିତାଶତଯୂଥପଃ । ମାଲାଂ ବିଭ୍ରଦ୍ ଵୈଜଯନ୍ତୀଂ ଵ୍ଯଚରନ୍ ମଣ୍ଡଯନ୍ ଵନମ୍

ସେ ଶତଶଃ ନାରୀମାନେ ସହ ଗୀତ ଗାଇ ଓ ଶୁଣି, ଭୂଷିତ ଭାବେ ବୈଜୟନ୍ତୀ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିଲେ ଏବଂ ତାହାକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ।

ନଦ୍ଯାଃ ପୁଲିନମାଵିଶ୍ଯ ଗୋପୀଭିର୍ହିମଵାଲୁକମ୍ । ରେମେ ତତ୍ତରଲାନନ୍ଦ କୁମୁଦାମୋଦଵାଯୁନା

ନଦୀର ତଟରେ ହିମ ମାଟିରେ ଗୋପୀମାନେ ସହ ଯାଇ, କୃଷ୍ଣ ମନୋହର କମଳର ଗନ୍ଧ ଭରା ମୃଦୁ ପବନରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ।

( ଵସଂତତିଲକା ) ବାହୁପ୍ରସାରପରିରମ୍ଭକରାଲକୋରୁ ନୀଵୀସ୍ତନାଲଭନନର୍ମନଖାଗ୍ରପାତୈଃ । କ୍ଷ୍ଵେଲ୍ଯାଵଲୋକହସିତୈର୍ଵ୍ରଜସୁନ୍ଦରୀଣାଂ ଉତ୍ତମ୍ଭଯନ୍ ରତିପତିଂ ରମଯାଞ୍ଚକାର

ବହୁତ ଭାବରେ ବାହୁ ବିସ୍ତାର କରି, ଆଲିଙ୍ଗନ ଓ ଖେଳ, ନୀବି ଖୁଲିଯିବା, ନଖର ସ୍ପର୍ଶ, ହସ, ଦୃଷ୍ଟି ଓ ମଧୁର କଥାରେ, କୃଷ୍ଣ ବ୍ରଜର ସୁନ୍ଦରୀମାନେଙ୍କର ମନରେ ରତିଦେବତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରି, ସେମାନେଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ।

( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ଏଵଂ ଭଗଵତଃ କୃଷ୍ଣାତ୍ ଲବ୍ଧମାନା ମହାତ୍ମନଃ । ଆତ୍ମାନଂ ମେନିରେ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ମାନିନ୍ଯୋଽଭ୍ଯଧିକଂ ଭୁଵି

ଏଭଳି ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦୟା ପାଇ ପ୍ରାଚଣ୍ଡ ଗର୍ବିତା ନାରୀମାନେ ନିଜମାନେ ଏ ପୃଥିବୀରେ ସବୁଠାରୁ ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଭାବିଲେ।

ତାସାଂ ତତ୍ ସୌଭଗମଦଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମାନଂ ଚ କେଶଵଃ । ପ୍ରଶମାଯ ପ୍ରସାଦାଯ ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ

ସେମାନଙ୍କର ଏହି ଭାଗ୍ୟର ଗର୍ବ ଓ ଅହଂକାର ଦେଖି, କେଶବ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ଓ ଦୟା କରିବା ପାଇଁ ସେଠାରୁ ଏକାକ୍ଷଣରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ଦଶମସ୍କନ୍ଧେ ପୂର୍ଵାର୍ଧେ ଏକୋନ୍ତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ଏଭଳି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମାର୍ଧର ଉଣତିରିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।

( ମାଲିନୀ ) ଭଵଭଯମପହନ୍ତୁଂ ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନସାରଂ ନିଗମକୃଦ୍ ଉପଜହ୍ରେ ଭୃଙ୍ଗଵଦ୍ ଵେଦସାରମ୍ । ଅମୃତମୁଦଧିତଶ୍ଚା ପାଯଯଦ୍ ଭୃତ୍ଯଵର୍ଗାନ୍ ପୁରୁଷଂ ଋଷଭମାଦ୍ଯଂ କୃଷ୍ଣସଂଜ୍ଞଂ ନତୋଽସ୍ମି

ମୁଁ ସେ ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେଉଛି, ଯିଏ ମଧୁମକ୍ଷିକା ପରି ବେଦର ସାର ନେଇ, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୋଧର ଅମୃତ ନିଜ ପରିଚାରକମାନେ ପାଇଁ ପାନ କରାଇ ଏହି ସଂସାର ଭୟ ଦୂର କରନ୍ତି।

ହରିର୍ଦେହଭୃତାମାତ୍ମା ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରକୃତିରୀଶ୍ଵରଃ । ତତ୍ପାଦମୂଲଂ ଶରଣଂ ଯତଃ କ୍ଷେମୋ ନୃଣାମିହ

ହରି ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କ ଆତ୍ମା, ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକୃତିର ନାଥ; ତାଙ୍କର ପାଦ ଶରଣ ହେଉଛି, ଯାହାଠାରୁ ଏହି ଜଗତରେ ଲୋକମାନେ ନିରାପତ୍ତି ପାଆନ୍ତି।

ସ ଵୈ ପ୍ରିଯତମଶ୍ଚାତ୍ମା ଯତୋ ନ ଭଯମଣ୍ଵପି । ଇତି ଵେଦ ସ ଵୈ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ଯୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ସ ଗୁରୁର୍ହରିଃ

ସେଉଁଠି ଏକମାତ୍ର ପ୍ରିୟ ଆତ୍ମା, ଯାଠାରୁ କିଛିମାତ୍ର ଭୟ ନାହିଁ; ଏହି କଥା ଯିଏ ଜାଣେ, ସେଉଁଠି ପ୍ରକୃତ ପଣ୍ଡିତ, ଏବଂ ଏମିତି ପଣ୍ଡିତ ହେଉଛନ୍ତି ଗୁରୁ ହରି।

ନାରଦ ଉଵାଚ - ପ୍ରଶ୍ନ ଏଵଂ ହି ସଞ୍ଛିନ୍ନୋ ଭଵତଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭ । ଅତ୍ର ମେ ଵଦତୋ ଗୁହ୍ଯଂ ନିଶାମଯ ସୁନିଶ୍ଚିତମ୍

ନାରଦ କହିଲେ — ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ପ୍ରଶ୍ନ ଏପରି ଉତ୍ତର ମିଳିଲା; ଏବେ ମୁଁ ଯାହା କହୁଛି, ଏହି ଗୁପ୍ତ ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ କଥାକୁ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ।

କ୍ଷୁଦ୍ରଂ ଚରଂ ସୁମନସାଂ ଶରଣେ ମିଥିତ୍ଵା ରକ୍ତଂ ଷଡଙ୍‌ଘ୍ରିଗଣସାମସୁ ଲୁବ୍ଧକର୍ଣମ୍ । ଅଗ୍ରେ ଵୃକାନ୍ ଅସୁତୃପୋଽଵିଗଣଯ୍ଯ ଯାନ୍ତଂ ପୃଷ୍ଠେ ମୃଗଂ ମୃଗଯ ଲୁବ୍ଧକବାଣଭିନ୍ନମ୍

ଏକ ଛୋଟ ଚରିବା ଜନ୍ତୁ, ମୃଦୁ ସ୍ୱଭାବର ନାରୀମାନେ ଥିବା ଆଶ୍ରମକୁ ଶରଣ ନେଇ, ଷଡଘ୍ରୀ ମାନେ ଗାଉଥିବା ମଧୁର ଗୀତରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ, ତାହାର ଶବ୍ଦ ପାଇଁ ଲୋଭୀ କାନ ଦେଇ, ସାମ୍ନାରେ ଅତୃପ୍ତ ନିରନ୍ତର ଖାଇବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ବଘମାନେ ଥିବାକୁ ଅନଦେଖା କରି ଆଗକୁ ବଢ଼େ; ପଛରେ ଏକ ମୃଗ, ଶିକାରୀର ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇ, ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ।

ସ ତ୍ଵଂ ଵିଚକ୍ଷ୍ଯ ମୃଗଚେଷ୍ଟିତମାତ୍ମନୋଽନ୍ତଃ ଚିତ୍ତଂ ନିଯଚ୍ଛ ହୃଦି କର୍ଣଧୁନୀଂ ଚ ଚିତ୍ତେ । ଜହ୍ଯଙ୍‌ଗନାଶ୍ରମମସତ୍ ତମଯୂଥଗାଥଂ ପ୍ରୀଣୀହି ହଂସଶରଣଂ ଵିରମ କ୍ରମେଣ

ତେଣୁ, ତୁମେ ମୃଗର ଚଳନ ଦେଖି, ନିଜ ମନକୁ ହୃଦୟରେ ରଖ, ଯେପରି ରଥଚାଳକ ରଶି ଧରିଥାଏ। ମହିଳାମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ସଙ୍ଗ ଛାଡ଼, ହଂସ ଶରଣକୁ ଗ୍ରହଣ କର, ଏବଂ ଦୀରେ ଦୀରେ ନିବୃତ୍ତି ଆଣ।

ରାଜୋଵାଚ - (ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍) ଶ୍ରୁତମନ୍ଵୀକ୍ଷିତଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଭଗଵାନ୍ ଯଦଭାଷତ । ନୈତଜ୍ଜାନନ୍ତି ଉପାଧ୍ଯାଯାଃ କିଂ ନ ବ୍ରୂଯୁର୍ଵିଦୁର୍ଯଦି

ରାଜା କହିଲେ — ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଭଗବାନ୍ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣି ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିଛି। ଯଦି ଉପାଧ୍ୟାୟମାନେ ଏହି କଥା ଜାଣନ୍ତି, ତେବେ କାହିଁକି ସେମାନେ ଏହା କହନ୍ତିନାହିଁ?

ସଂଶଯୋଽତ୍ର ତୁ ମେ ଵିପ୍ର ସଞ୍ଛିନ୍ନସ୍ତତ୍କୃତୋ ମହାନ୍ । ଋଷଯୋଽପି ହି ମୁହ୍ଯନ୍ତି ଯତ୍ର ନେନ୍ଦ୍ରିଯଵୃତ୍ତଯଃ

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମ କଥାରେ ମୋର ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ ଦୂର ହେଲା। ଯେଉଁଠି ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ପହଁଚିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ସେଠି ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାନ୍ତି।