ଯଥା ପୁରୁଷ ଆତ୍ମାନଂ ଏକଂ ଆଦର୍ଶଚକ୍ଷୁଷୋଃ । ଦ୍ଵିଧାଭୂତମଵେକ୍ଷେତ ତଥୈଵାନ୍ତରମାଵଯୋଃ
ଯେପରି ଜଣେ ମଣିଷ ନିଜକୁ ଏକ ଦେଖେ, କିନ୍ତୁ ଦର୍ପଣ ଓ ନିଜ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦୁଇ ଭାବେ ଦେଖିପାରେ, ସେପରି ଆମ ଦୁହଙ୍କର ମଧ୍ୟର ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପ।
ଏଵଂ ସ ମାନସୋ ହଂସୋ ହଂସେନ ପ୍ରତିବୋଧିତଃ । ସ୍ଵସ୍ଥସ୍ତଦ୍ଵ୍ଯଭିଚାରେଣ ନଷ୍ଟାମାପ ପୁନଃ ସ୍ମୃତିମ୍
ଏଭଳି, ମନର ହଂସ, ହଂସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜାଗୃତ ହୋଇ, ନିଜ ଅବସ୍ଥାକୁ ଫେରିଲେ; ସେ ସଠିକ୍ ବୁଝିବା ଦ୍ୱାରା ହରାଇଥିବା ସ୍ମୃତିକୁ ପୁଣି ପାଇଲେ।
ବର୍ହିଷ୍ମନ୍ନେତଦଧ୍ଯାତ୍ମଂ ପାରୋକ୍ଷ୍ଯେଣ ପ୍ରଦର୍ଶିତମ୍ । ଯତ୍ପରୋକ୍ଷପ୍ରିଯୋ ଦେଵୋ ଭଗଵାନ୍ଵିଶ୍ଵଭାଵନଃ
ହେ ବର୍ହିଷ୍ମତ୍, ଏହି କଥା ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଭାବେ, ପରୋକ୍ଷ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଇଛି; କାରଣ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭଗବାନ୍ ପରୋକ୍ଷ ଭାବକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି।
ଵେଣୁନାଦଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଆଗତାନାଂ ଗୋପୀନାଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣେନସହ ସଂଵାଦଃ; ରାସାରମ୍ଭଃ; ତାସାଂ ମାନାପନୋଦାଯ ଭଗଵତୋ ଅଂତର୍ଧାନଂ ଚ - ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ - ( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ଭଗଵାନ୍ ଅପି ତା ରାତ୍ରୀଃ ଶରଦୋତ୍ଫୁଲ୍ଲମଲ୍ଲିକାଃ । ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ରନ୍ତୁଂ ମନଶ୍ଚକ୍ରେ ଯୋଗମାଯାମୁପାଶ୍ରିତଃ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ଶରଦ୍ ଋତୁର ମଲ୍ଲିକା ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ସେଇ ରାତିଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି, ଆନନ୍ଦ କରିବାକୁ ମନେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଯୋଗମାୟାର ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ।
( ମିଶ୍ର ) ତଦୋଡୁରାଜଃ କକୁଭଃ କରୈର୍ମୁଖଂ ପ୍ରାଚ୍ଯା ଵିଲିମ୍ପନ୍ନରୁଣେନ ଶନ୍ତମୈଃ । ସ ଚର୍ଷଣୀନାମୁଦଗାଚ୍ଛୁଚୋ ମୃଜନ୍ ପ୍ରିଯଃ ପ୍ରିଯାଯା ଇଵ ଦୀର୍ଘଦର୍ଶନଃ
ତାପରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା, ତାରାମଣ୍ଡଳର ରାଜା, ନରମ କିରଣରେ ପୂର୍ବ ଆକାଶକୁ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗାଇଲେ; ସେ ଉଦୟ ହେଲେ, ନିର୍ମଳ ମନ୍ତି ଲୋକଙ୍କର ହୃଦୟକୁ ପବିତ୍ର କଲେ, ଯେପରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ପ୍ରିୟଜନ ଦେଖାଯାଏ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁମୁଦ୍ଵନ୍ତଂ ଅଖଣ୍ଡମଣ୍ଡଲଂ ରମାନନାଭଂ ନଵକୁଙ୍କୁମାରୁଣମ୍ । ଵନଂ ଚ ତତ୍କୋମଲଗୋଭୀ ରଞ୍ଜିତଂ ଜଗୌ କଲଂ ଵାମଦୃଶାଂ ମନୋହରମ୍
ଅଖଣ୍ଡ ଚନ୍ଦ୍ରମାଣ୍ଡଳକୁ ଦେଖି, ଯାହା ଶ୍ରୀମୁଖର ଅଭା ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ନୂତନ କୁଙ୍କୁମ ରଙ୍ଗରେ ରଞ୍ଜିତ, ଏବଂ ସେଇ ଅଳ୍ପବୟସ୍କ ଗାଈମାନେ ରେ ରଙ୍ଗାଇଥିବା ଅରଣ୍ୟକୁ ଦେଖି, ସେ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଚମତ୍କାର ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଯାହା ଚନ୍ଦ୍ରବଦନୀ ଗୋପୀମାନଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କଲା।
ନିଶମ୍ଯ ଗୀତାଂ ତଦନଙ୍ଗଵର୍ଧନଂ ଵ୍ରଜସ୍ତ୍ରିଯଃ କୃଷ୍ଣଗୃହୀତମାନସାଃ । ଆଜଗ୍ମୁରନ୍ଯୋନ୍ଯମଲକ୍ଷିତୋଦ୍ଯମାଃ ସ ଯତ୍ର କାନ୍ତୋ ଜଵଲୋଲକୁଣ୍ଡଲାଃ
ସେଇ ଗୀତ ଶୁଣି, ଯାହା ଅନୁରାଗକୁ ବଢ଼ାଏ, ବ୍ରଜର ନାରୀମାନେ, ଯାଙ୍କର ମନ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆକୃଷ୍ଟ, ଏକାଏକି ଅନ୍ୟ ଗୋଟିଏକୁ ଅନୁମାନ କରିନଥିବା ଭଳି, ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ କୃଷ୍ଣ ଦଢ଼ି ଝୁଲୁଥିବା କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି ଦଢ଼ିଥିଲେ।
( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ଦୁହନ୍ତ୍ଯୋଽଭିଯଯୁଃ କାଶ୍ଚିଦ୍ ଦୋହଂ ହିତ୍ଵା ସମୁତ୍ସୁକାଃ । ପଯୋଽଧିଶ୍ରିତ୍ଯ ସଂଯାଵଂ ଅନୁଦ୍ଵାସ୍ଯାପରା ଯଯୁଃ
କେତେକ ଗୋପୀ ଦୁଧ ଦୋହନ କରୁଥିବାବେଳେ, ଦୁଧ ଛାଡ଼ି ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ଚୁଲିରେ ଦୁଧ ରଖି ଛାଡ଼ି, ପିଲାମାନେ ଖାଇନଥିବାବେଳେ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ପରିଵେଷଯନ୍ତ୍ଯସ୍ତଦ୍ଧିତ୍ଵା ପାଯଯନ୍ତ୍ଯଃ ଶିଶୂନ୍ ପଯଃ । ଶୁଶ୍ରୂଷନ୍ତ୍ଯଃ ପତୀନ୍ କାଶ୍ଚିଦ୍ ଅଶ୍ନନ୍ତ୍ଯୋଽପାସ୍ଯ ଭୋଜନମ୍
କେତେକ ଖାଦ୍ୟ ପରିବେଶନ କରୁଥିବାବେଳେ, ସେ କାମ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ; କେତେକ ଶିଶୁମାନେ ଦୁଧ ପିଉଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ପତିଙ୍କ ସେବା କରୁଥିବାବେଳେ, ଖାଦ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ।
ଲିମ୍ପନ୍ତ୍ଯଃ ପ୍ରମୃଜନ୍ତ୍ଯୋଽନ୍ଯା ଅଞ୍ଜନ୍ତ୍ଯଃ କାଶ୍ଚ ଲୋଚନେ । ଵ୍ଯତ୍ଯସ୍ତଵସ୍ତ୍ରାଭରଣାଃ କାଶ୍ଚିତ୍ କୃଷ୍ଣାନ୍ତିକଂ ଯଯୁଃ
କେତେକ ଗୋପୀ ଶରୀରରେ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଉଥିଲେ, କେତେକ ଶରୀର ପୋଛୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଆଖିରେ ଆଲତା ଲଗାଉଥିଲେ; କେତେକ ଗୋପୀ ଅସଜ୍ଜିତ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଗହଣା ପିନ୍ଧି, ଦୌଡ଼ି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ତା ଵାର୍ଯମାଣାଃ ପତିଭିଃ ପିତୃଭିଃ ଭ୍ରାତୃବନ୍ଧୁଭିଃ । ଗୋଵିନ୍ଦାପହୃତାତ୍ମାନୋ ନ ନ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ମୋହିତାଃ
ପତି, ପିତା, ଭାଇ ଓ ଆନ୍ୟ ପରିଜନମାନେ ରୋକିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମନ ହରାଇଥିବା ଗୋପୀମାନେ ମୋହିତ ହୋଇ, କେହି ମଧ୍ୟ ରୁକିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଅନ୍ତର୍ଗୃହଗତାଃ କାଶ୍ଚିଦ୍ ଗୋପ୍ଯୋଽଲବ୍ଧଵିନିର୍ଗମାଃ । କୃଷ୍ଣଂ ତଦ୍ଭାଵନାଯୁକ୍ତା ଦଧ୍ଯୁର୍ମୀଲିତଲୋଚନାଃ
କେତେକ ଗୋପୀ ଘର ଭିତରେ ରହି, ବାହାରିଯିବାର ସୁଯୋଗ ନ ପାଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭାବନାରେ ଲଗି ମନେ ମନେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ଚକ୍ଷୁ ମୁହଁଦେଇ।
ଦୁଃସହପ୍ରେଷ୍ଠଵିରହ ତୀଵ୍ରତାପଧୁତାଶୁଭାଃ । ଧ୍ଯାନପ୍ରାପ୍ତାଚ୍ଯୁତାଶ୍ଲେଷ ନିର୍ଵୃତ୍ଯା କ୍ଷୀଣମଙ୍ଗଲାଃ
ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ଛାଡି ଦେବାର ଅସହ୍ୟ ବେଦନାରେ ତଳମଳାଇ, ସେମାନଙ୍କର ତୀବ୍ର ଦୁଃଖ ସମସ୍ତ ଅଶୁଭକୁ ଧୋଇଦେଲା; ଧ୍ୟାନ ମାଧ୍ୟମରେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ସଂଗକୁ ପାଇ, ସେଇ ଆନନ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ଅପମଙ୍ଗଳ ଦୂର ହେଲା।
ତମେଵ ପରମାତ୍ମାନଂ ଜାରବୁଦ୍ଧ୍ଯାପି ସଙ୍ଗତାଃ । ଜହୁର୍ଗୁଣମଯଂ ଦେହଂ ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରକ୍ଷୀଣବନ୍ଧନାଃ
ସେମାନେ ଯଦିଓ ପ୍ରେମିକାର ଭାବରେ ହେଉ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମାଙ୍କ ସହିତ ଏକତା ଅନୁଭବ କରି, ତୁରନ୍ତ ଗୁଣମୟ ଦେହକୁ ଛାଡିଦେଲେ, ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନ ଖଣ୍ଡିଗଲା।
ଶ୍ରୀପରୀକ୍ଷିଦୁଵାଚ - କୃଷ୍ଣଂ ଵିଦୁଃ ପରଂ କାନ୍ତଂ ନ ତୁ ବ୍ରହ୍ମତଯା ମୁନେ । ଗୁଣପ୍ରଵାହୋପରମଃ ତାସାଂ ଗୁଣଧିଯାଂ କଥମ୍
ଶ୍ରୀପରୀକ୍ଷିତ୍ ପଚାରିଲେ: ମୁନି, ବ୍ରଜର ମହିଳାମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରିୟଜନ ବୋଲି ଜାଣିଥିଲେ, ବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ନୁହେଁ; ତେବେ ଗୁଣରେ ମନ ଲଗାଇଥିବା ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁଣର ପ୍ରବାହ କିପରି ବନ୍ଦ ହେଲା?
ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ - ଉକ୍ତଂ ପୁରସ୍ତାଦ୍ ଏତତ୍ତେ ଚୈଦ୍ଯଃ ସିଦ୍ଧିଂ ଯଥା ଗତଃ । ଦ୍ଵିଷନ୍ନପି ହୃଷୀକେଶଂ କିମୁତାଧୋକ୍ଷଜପ୍ରିଯାଃ
ଶ୍ରୀଶୁକ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: ଏହି କଥା ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ କହିଛି—ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟ ଶିଶୁପାଳ ମଧ୍ୟ ସିଦ୍ଧିକୁ ପାଇଲେ; ଯେଉଁଠାରେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଘୃଣା କରୁଥିବା ଲୋକ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ, ତେବେ ଅଧୋକ୍ଷଜଙ୍କୁ ପ୍ରେମ କରୁଥିବାମାନେ କିଏଁ ନ ପାଇବେ?
ନୃଣାଂ ନିଃଶ୍ରେଯସାର୍ଥାଯ ଵ୍ଯକ୍ତିର୍ଭଗଵତୋ ନୃପ । ଅଵ୍ଯଯସ୍ଯାପ୍ରମେଯସ୍ଯ ନିର୍ଗୁଣସ୍ଯ ଗୁଣାତ୍ମନଃ
ନରେଶ, ଲୋକମାନଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଅବିନାଶୀ, ଅପରିମେୟ, ନିର୍ଗୁଣ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଗୁଣର ଆଧାର ଭଗବାନ୍ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକାଶ ପାଆନ୍ତି।
କାମଂ କ୍ରୋଧଂ ଭଯଂ ସ୍ନେହଂ ଐକ୍ଯଂ ସୌହୃଦମେଵ ଚ । ନିତ୍ଯଂ ହରୌ ଵିଦଧତୋ ଯାନ୍ତି ତନ୍ମଯତାଂ ହି ତେ
ଯେଉଁମାନେ ନିତ୍ୟ ହରିଙ୍କୁ ଆଶା, କ୍ରୋଧ, ଭୟ, ସ୍ନେହ, ଏକତା କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଭାବରେ ଭାବିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କରେ ଏକାତ୍ମ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ନ ଚୈଵଂ ଵିସ୍ମଯଃ କାର୍ଯୋ ଭଵତା ଭଗଵତ୍ଯଜେ । ଯୋଗେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରେ କୃଷ୍ଣେ ଯତ ଏତଦ୍ ଵିମୁଚ୍ଯତେ
ଏହି କଥାକୁ ନେଇ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦରକାର ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହି ମୁକ୍ତି କୃଷ୍ଣ, ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ, ଅଜନ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ।
ତା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାନ୍ତିକମାଯାତା ଭଗଵାନ୍ ଵ୍ରଜଯୋଷିତଃ । ଅଵଦଦ୍ ଵଦତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵାଚଃ ପେଶୈର୍ଵିମୋହଯନ୍
ବ୍ରଜର ମହିଳାମାନେ ନିକଟକୁ ଆସିବାକୁ ଦେଖି, ଭଗବାନ୍, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମଧୁର ଭାବରେ କଥା କହିବାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନଙ୍କୁ ମନମୋହକ ଶବ୍ଦରେ ଭ୍ରମିତ କଲେ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ - ସ୍ଵାଗତଂ ଵୋ ମହାଭାଗାଃ ପ୍ରିଯଂ କିଂ କରଵାଣି ଵଃ । ଵ୍ରଜସ୍ଯାନାମଯଂ କଚ୍ଚିଦ୍ ବ୍ରୂତାଗମନକାରଣମ୍
ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ କହିଲେ: ମହାଭାଗ୍ୟବତୀମାନେ, ତୁମମାନେ ଆସିଛ, ସ୍ୱାଗତ! ମୁଁ କଣ କରି ତୁମମାନଙ୍କୁ ଖୁସି କରିପାରିବି? ବ୍ରଜରେ ସମସ୍ତ ଭଲ ଅଛି କି? ଆସିବାର କାରଣ କହ।
ରଜନ୍ଯେଷା ଘୋରରୂପା ଘୋରସତ୍ତ୍ଵନିଷେଵିତା । ପ୍ରତିଯାତ ଵ୍ରଜଂ ନେହ ସ୍ଥେଯଂ ସ୍ତ୍ରୀଭିଃ ସୁମଧ୍ଯମାଃ
ଏଇ ରାତି ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରିଛି, ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏଠି ଘୁରୁଛନ୍ତି; ସୁନ୍ଦର କଟିବଳୀମାନେ, ବ୍ରଜକୁ ଫେରିଯାଅ, ଏଠି ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ମାତରଃ ପିତରଃ ପୁତ୍ରା ଭ୍ରାତରଃ ପତଯଶ୍ଚ ଵଃ । ଵିଚିନ୍ଵନ୍ତି ହ୍ଯପଶ୍ଯନ୍ତୋ ମା କୃଢ୍ଵଂ ବନ୍ଧୁସାଧ୍ଵସମ୍
ତୁମମାନଙ୍କର ମାଆ, ବାପା, ପୁଅ, ଭାଇ, ଓ ସ୍ୱାମୀମାନେ ତୁମକୁ ଖୋଜୁଛନ୍ତି, ମିଳିପାରୁନାହାନ୍ତି; ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦିଅନି।
ଦୃଷ୍ଟଂ ଵନଂ କୁସୁମିତଂ ରାକେଶ କରରଞ୍ଜିତମ୍ । ଯମୁନା ଅନିଲଲୀଲୈଜତ୍ ତରୁପଲ୍ଲଵଶୋଭିତମ୍
ତୁମେ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଅଟବା, ଚନ୍ଦ୍ରମାର ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଥିବା ଅଞ୍ଚଳ, ଏବଂ ଯମୁନା ନଦୀ, ଯାହାର ପବନ ଗଛର କୁଡ଼ିଆ ପତ୍ର ଭିତରେ ଖେଳୁଛି, ଦେଖିଛ।
ତଦ୍ ଯାତ ମା ଚିରଂ ଗୋଷ୍ଠଂ ଶୁଶ୍ରୂଷଧ୍ଵଂ ପତୀନ୍ ସତୀଃ । କ୍ରନ୍ଦନ୍ତି ଵତ୍ସା ବାଲାଶ୍ଚ ତାନ୍ ପାଯଯତ ଦୁହ୍ଯତ
ଏବେ ଅଧିକ ସମୟ ନଷ୍ଟ କରନି—ଗୋଁକୁ ଫେରିଯାଅ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାରେ ସେବା କର; ବଛାମାନେ ଓ ଛୋଟ ପିଲାମାନେ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି—ତାଙ୍କୁ ଦୁଧ ଦିଅ ଓ ଚରାଇବା କାମ କର।
ଅଥଵା ମଦଭିସ୍ନେହାଦ୍ ଭଵତ୍ଯୋ ଯନ୍ତ୍ରିତାଶଯାଃ । ଆଗତା ହ୍ଯୁପପନ୍ନଂ ଵଃ ପ୍ରୀଯନ୍ତେ ମଯି ଜନ୍ତଵଃ
କିମ୍ବା, ମୋ ପ୍ରତି ତୁମମାନଙ୍କର ଗଭୀର ସ୍ନେହ ଦ୍ୱାରା ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ଏଠି ଆସିଛ; ଏହା ସ୍ୱାଭାବିକ, କାରଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମୋ ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
ଭର୍ତୁଃ ଶୁଶ୍ରୂଷଣଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ପରୋ ଧର୍ମୋ ହ୍ଯମାଯଯା । ତଦ୍ବନ୍ଧୂନାଂ ଚ କଲ୍ଯାଣଃ ପ୍ରଜାନାଂ ଚାନୁପୋଷଣମ୍
ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଧର୍ମ ହେଉଛି ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଏକନିଷ୍ଠାରେ ସେବା କରିବା, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ଭଲ ଦେଖିବା, ଓ ପିଲାମାନେ ଓ ଗୋଟିଏ ଦେଖିବା।
ଦୁଃଶୀଲୋ ଦୁର୍ଭଗୋ ଵୃଦ୍ଧୋ ଜଡୋ ରୋଗ୍ଯଧନୋଽପି ଵା । ପତିଃ ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ନ ହାତଵ୍ଯୋ ଲୋକେପ୍ସୁଭିରପାତକୀ
ଯଦି ସ୍ୱାମୀ ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର, ଅଭାଗା, ବୃଦ୍ଧ, ମୂଢ଼, ରୋଗୀ କିମ୍ବା ଦରିଦ୍ର ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଲୋକରେ ନିଷ୍ପାପ ହେବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସ୍ୱାମୀକୁ କେବେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅସ୍ଵର୍ଗ୍ଯମଯଶସ୍ଯଂ ଚ ଫଲ୍ଗୁ କୃଚ୍ଛ୍ରଂ ଭଯାଵହମ୍ । ଜୁଗୁପ୍ସିତଂ ଚ ସର୍ଵତ୍ର ହ୍ଯୌପପତ୍ଯଂ କୁଲସ୍ତ୍ରିଯଃ
ସଦ୍ବ୍ୟବହାରୀ ଜନନୀମାନେ ପାଇଁ, ସ୍ୱାମୀ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷ ସହ ମିଳନ କେବେ ଶ୍ରେୟସ୍କର ନୁହେଁ, କେବଳ ଅପମାନ, ଅଳ୍ପ ଓ କଷ୍ଟଦାୟକ ଫଳ, ଭୟ ଓ ସମସ୍ତଠାରେ ନିନ୍ଦିତ।
ଶ୍ରଵଣାଦ୍ ଦର୍ଶନାଦ୍ ଧ୍ଯାନାଦ୍ ମଯି ଭାଵୋଽନୁକୀର୍ତନାତ୍ । ନ ତଥା ସନ୍ନିକର୍ଷେଣ ପ୍ରତିଯାତ ତତୋ ଗୃହାନ୍
ମୋ ଶ୍ରବଣ, ଦର୍ଶନ, ଧ୍ୟାନ କିମ୍ବା ଗୁଣଗାନ କରିଲେ ଭକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଥିବାରେ ତେତେ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ଘରକୁ ଫେରିଯାଅ।