ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଯଥା ହି ଭାନୋରୁଦଯୋ ନୃଚକ୍ଷୁଷାଂ ତମୋ ନିହନ୍ଯାନ୍ନ ତୁ ସଦ୍ ଵିଧତ୍ତେ । ଏଵଂ ସମୀକ୍ଷା ନିପୁଣା ସତୀ ମେ ହନ୍ଯାତ୍ତମିସ୍ରଂ ପୁରୁଷସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧେଃ

ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଦୟ ମାନବ ଚକ୍ଷୁର ପାଇଁ ଅନ୍ଧକାର କୁ ଦୂର କରେ, କିନ୍ତୁ ତାହାକୁ ସୃଷ୍ଟି କରେନି, ସେପରି ମୋର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବିବେକ ମନୁଷ୍ୟର ବୁଦ୍ଧିର ଅଜ୍ଞାନ ଅନ୍ଧକାର କୁ ଦୂର କରେ।

ଏଷ ସ୍ଵଯଂଜ୍ଯୋତିରଜୋଽପ୍ରମେଯୋ ମହାନୁଭୂତିଃ ସକଲାନୁଭୂତିଃ । ଏକୋଽଦ୍ଵିତୀଯୋ ଵଚସାଂ ଵିରାମେ ଯେନେଷିତା ଵାଗସଵଶ୍ଚରନ୍ତି

ଏହି ନିଜେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଅଜନ୍ମା, ଅପରିମାପ୍ୟ, ମହା ଅନୁଭୂତି, ସମସ୍ତ ଅନୁଭୂତିର ଆଧାର। ଏହି ଏକମାତ୍ର, ଦ୍ୱିତୀୟ ନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ଭାଷା ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଭାଷା ଓ ପ୍ରାଣ ଚଳିତ।

( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ଏତାଵାନ୍ ଆତ୍ମସମ୍ମୋହୋ ଯଦ୍ ଵିକଲ୍ପସ୍ତୁ କେଵଲେ । ଆତ୍ମନ୍ନୃତେ ସ୍ଵମାତ୍ମାନଂ ଅଵଲମ୍ବୋ ନ ଯସ୍ଯ ହି

ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମାରେ ଯେଉଁ ଭିନ୍ନତାର ଭାବ ଉପଜେ, ଏହିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆତ୍ମାର ମୋହ। ଆତ୍ମା ବିନା ନିଜ ଆତ୍ମା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଧାର ନାହିଁ।

ଯନ୍ନାମାକୃତିଭିର୍ଗ୍ରାହ୍ଯଂ ପଞ୍ଚଵର୍ଣମବାଧିତମ୍ । ଵ୍ଯର୍ଥେନାପ୍ଯର୍ଥଵାଦୋଽଯଂ ଦ୍ଵଯଂ ପଣ୍ଡିତମାନିନାମ୍

ଯାହାକୁ ନାମ ଓ ରୂପ ଦ୍ୱାରା, ପାଞ୍ଚ ଭିନ୍ନତାରେ ଅବିରୋଧରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ଅର୍ଥ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା କେବଳ ପ୍ରଶଂସା ମାତ୍ର। ଏହି ଦ୍ୱିତ୍ୱ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁମାନେ ନିଜକୁ ପଣ୍ଡିତ ଭାବନ୍ତି।

ଯୋଗିନୋଽପକ୍ଵଯୋଗସ୍ଯ ଯୁଞ୍ଜତଃ କାଯ ଉତ୍ଥିତୈଃ । ଉପସର୍ଗୈର୍ଵିହନ୍ଯେତ ତତ୍ରାଯଂ ଵିହିତୋ ଵିଧିଃ

ଯେଉଁ ଯୋଗୀଙ୍କର ଯୋଗ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପକ୍କା ହୋଇନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଉପଜାଇଥିବା ବିକ୍ଷେପ ତାଙ୍କୁ ବାଧା ଦେଇପାରେ। ଏହିପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନିୟମ ଦିଆଯାଇଛି।

ଯୋଗଧାରଣଯା କାଂଶ୍ଚିଦ୍ ଆସନୈର୍ଧାରଣାନ୍ଵିତୈଃ । ତପୋମନ୍ତ୍ରୌଷଧୈଃ କାଂଶ୍ଚିଦ୍ ଉପସର୍ଗାନ୍ ଵିନିର୍ଦହେତ୍

ଯୋଗ ଧ୍ୟାନ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କେହି କେହି ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଆସନ ଓ ଧାରଣା ସହିତ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ତପସ୍ୟା, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ବିପଦକୁ ହଟାନ୍ତି।

କାଂଶ୍ଚିତ୍ ମମାନୁଧ୍ଯାନେନ ନାମସଙ୍କୀର୍ତନାଦିଭିଃ । ଯୋଗେଶ୍ଵରାନୁଵୃତ୍ତ୍ଯା ଵା ହନ୍ଯାଦ୍ ଅଶୁଭଦାନ୍ଛନୈଃ

କେହି କେହି ମୋତେ ଧ୍ୟାନ କରି, ମୋର ନାମ ଜପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା, କିମ୍ବା ଯୋଗଶ୍ୱରଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରି ଅଶୁଭ ପ୍ରଭାବକୁ ଦୂର କରନ୍ତି।

କେଚିଦ୍ ଦେହମିମଂ ଧୀରାଃ ସୁକଲ୍ପଂ ଵଯସି ସ୍ଥିରମ୍ । ଵିଧାଯ ଵିଵିଧୋପାଯୈଃ ଅଥ ଯୁଞ୍ଜନ୍ତି ସିଦ୍ଧଯେ

କେତେକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଦେହକୁ ସୁଠାମ ଓ ଦୃଢ଼ କରି, ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରନ୍ତି।

ନ ହି ତତ୍ କୁଶଲାଦୃତ୍ଯଂ ତଦାଯାସୋ ହ୍ଯପାର୍ଥକଃ । ଅନ୍ତଵତ୍ତ୍ଵାତ୍ ଶରୀରସ୍ଯ ଫଲସ୍ଯେଵ ଵନସ୍ପତେଃ

କିନ୍ତୁ ଏପରି କୌଶଳକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହି ଚେଷ୍ଟା ଅର୍ଥହୀନ; ଦେହ ଅସ୍ଥାୟୀ, ଗଛର ଫଳ ପରି ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ୱର।

ଯୋଗଂ ନିଷେଵତୋ ନିତ୍ଯଂ କାଯଶ୍ଚେତ୍ କଲ୍ପତାମିଯାତ୍ । ତତ୍ ଶ୍ରଦ୍ଦଧ୍ଯାନ୍ନ ମତିମାନ୍ ଯୋଗମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ମତ୍ପରଃ

ଯଦି ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଦେହ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ, ତେବେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଏଥିରେ ଆଶ୍ରୟ ନ ଦେଇ, ଯୋଗକୁ ଛାଡ଼ି ମୋ ପ୍ରେମରେ ଲିନ ହେବା ଉଚିତ।

ଯୋଗଚର୍ଯାମିମାଂ ଯୋଗୀ ଵିଚରନ୍ ମଦପାଶ୍ରଯଃ । ନାନ୍ତରାଯୈର୍ଵିହନ୍ଯେତ ନିଃସ୍ପୃହଃ ସ୍ଵସୁଖାନୁଭୂଃ

ଯେଉଁ ଯୋଗୀ ମୋରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଏହି ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରେ, ସେ କୌଣସି ବାଧାରେ ଅଚଳ ରହେ, ମୋହ ହୀନ ଓ ନିଜ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରେ।

ଅଜାନତୀ ପ୍ରିଯତମଂ ଯଦୋପରତମଙ୍‌ଗନା । ସୁସ୍ଥିରାସନମାସାଦ୍ଯ ଯଥାପୂର୍ଵମୁପାଚରତ୍

ଯେତେବେଳେ ପ୍ରିୟ ନାରୀ ତାଙ୍କର ସ୍ନେହାସ୍ପଦ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ ଜଣାନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ଦୃଢ଼ ଆସନରେ ବସି ପୂର୍ବବତ୍ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି।

ଯଦା ନୋପଲଭେତାଙ୍ଘ୍ରୌ ଊଷ୍ମାଣଂ ପତ୍ଯୁରର୍ଚତୀ । ଆସୀତ୍ ସଂଵିଗ୍ନହୃଦଯା ଯୂଥଭ୍ରଷ୍ଟା ମୃଗୀ ଯଥା

ଯେତେବେଳେ ସେ ପତିଙ୍କ ପାଦରେ ଉଷ୍ମା ଅନୁଭବ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ପୂଜା କରିବାବେଳେ ଭୟଭିତ ହୃଦୟରେ ବସନ୍ତି, ଦଳରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଥିବା ମୃଗୀ ପରି।

ଆତ୍ମାନଂ ଶୋଚତୀ ଦୀନଂ ଅବନ୍ଧୁଂ ଵିକ୍ଲଵାଶ୍ରୁଭିଃ । ସ୍ତନୌ ଆସିଚ୍ଯ ଵିପିନେ ସୁସ୍ଵରଂ ପ୍ରରୁରୋଦ ସା

ସେ ନିଜକୁ ଅସହାୟ ଓ ମିତ୍ରହୀନ ଭାବି, ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇ କ୍ଷୁଦ୍ରତାରେ ଶୋକ କରନ୍ତି; ଅରଣ୍ୟରେ ଅପନ ଷ୍ଠନ ଚାପି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦନ୍ତି।

ଉତ୍ତିଷ୍ଠୋତ୍ତିଷ୍ଠ ରାଜର୍ଷେ ଇମାଂ ଉଦଧିମେଖଲାମ୍ । ଦସ୍ଯୁଭ୍ଯଃ କ୍ଷତ୍ରବନ୍ଧୁଭ୍ଯୋ ବିଭ୍ଯତୀଂ ପାତୁମର୍ହସି

ଉଠ, ଉଠ ରାଜଋଷି! ଏହି ସମୁଦ୍ରବନ୍ଧା ଭୂମିକୁ ଦୁଷ୍ଟ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଅପମାନୀମାନେ ଠାରୁ ଭୟଭୀତ ହୋଇଛି, ତୁମେ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କର।

ଏଵଂ ଵିଲପନ୍ତୀ ବାଲା ଵିପିନେଽନୁଗତା ପତିମ୍ । ପତିତା ପାଦଯୋର୍ଭର୍ତୂ ରୁଦତ୍ଯଶ୍ରୂଣ୍ଯଵର୍ତଯତ୍

ଏଭଳି କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି, ସେ ଯୁବତୀ ଅରଣ୍ୟରେ ପତିଙ୍କୁ ଅନୁସରିଲେ; ପତିଙ୍କ ପାଦ ଉପରେ ପଡ଼ି, ଅଶ୍ରୁ ଅବିରତ ଝରାଇଲେ।

ଚିତିଂ ଦାରୁମଯୀଂ ଚିତ୍ଵା ତସ୍ଯାଂ ପତ୍ଯୁଃ କଲେଵରମ୍ । ଆଦୀପ୍ଯ ଚାନୁମରଣେ ଵିଲପନ୍ତୀ ମନୋ ଦଧେ

ସେ କାଠର ଚିତା ତିଆରି କରି, ପତିଙ୍କ ଦେହ ଉପରେ ରଖି, ସହମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ; ଶୋକରେ ମନ ଏକାଗ୍ର କଲେ।

ତତ୍ର ପୂର୍ଵତରଃ କଶ୍ଚିତ୍ ସଖା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆତ୍ମଵାନ୍ । ସାନ୍ତ୍ଵଯନ୍ଵଲ୍ଗୁନା ସାମ୍ନା ତାମାହ ରୁଦତୀଂ ପ୍ରଭୋ

ସେଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ଜଣେ ବନ୍ଧୁ, ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୃଦୁ ଓ ମିଷ୍ଟି କଥାରେ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ, ଯେତେବେଳେ ସେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ।

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ - କା ତ୍ଵଂ କସ୍ଯାସି କୋ ଵାଯଂ ଶଯାନୋ ଯସ୍ଯ ଶୋଚସି । ଜାନାସି କିଂ ସଖାଯଂ ମାଂ ଯେନାଗ୍ରେ ଵିଚଚର୍ଥ ହ

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: ତୁମେ କିଏ? କାହାର ହେଉଛ? ଏହି ଶୋଇଥିବା ଲୋକ କିଏ, ଯାହା ପାଇଁ ତୁମେ ଶୋକ କରୁଛ? ମୋତେ ପୁରୁଣା ବନ୍ଧୁ ଭାବେ ଚିହ୍ନିପାରୁଛ କି?

ଅପି ସ୍ମରସି ଚାତ୍ମାନଂ ଅଵିଜ୍ଞାତସଖଂ ସଖେ । ହିତ୍ଵା ମାଂ ପଦମନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ ଭୌମଭୋଗରତୋ ଗତଃ

ବନ୍ଧୁ, ତୁମେ ନିଜକୁ ମୋ ଅଜଣା ସାଥୀ ଭାବେ ମନେ ପକାଉଛ କି? ମୋତେ ଛାଡ଼ି, ଭୂମିର ସୁଖରେ ଲିନ ହୋଇ ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନ ଖୋଜିଥିଲ।

ହଂସାଵହଂ ଚ ତ୍ଵଂ ଚାର୍ଯ ସଖାଯୌ ମାନସାଯନୌ । ଅଭୂତାମନ୍ତରା ଵୌକଃ ସହସ୍ରପରିଵତ୍ସରାନ୍

ହେ ଆର୍ୟ, ତୁମେ ଓ ମୁଁ ଦୁଇଜଣ ହଁସ, ମନସ୍ସରୋବରରେ ବନ୍ଧୁ ଭାବେ ବସୁଥିଲୁ; ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଆମେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବାକୁ ପଡ଼ିନଥିଲୁ।

ସ ତ୍ଵଂ ଵିହାଯ ମାଂ ବନ୍ଧୋ ଗତୋ ଗ୍ରାମ୍ଯମତିର୍ମହୀମ୍ । ଵିଚରନ୍ ପଦମଦ୍ରାକ୍ଷୀଃ କଯାଚିନ୍ ନିର୍ମିତଂ ସ୍ତ୍ରିଯା

କିନ୍ତୁ ବନ୍ଧୁ, ତୁମେ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଲୋକିକ ମନ ନେଇ ପୃଥିବୀକୁ ଗଲ; ଘୁରି ଘୁରି, ଜଣେ ନାରୀ ତିଆରି କରିଥିବା ଏକ ସ୍ଥାନ ଦେଖିଲ।

ପଞ୍ଚାରାମଂ ନଵଦ୍ଵାରଂ ଏକପାଲଂ ତ୍ରିକୋଷ୍ଠକମ୍ । ଷଟ୍କୁଲଂ ପଞ୍ଚଵିପଣଂ ପଞ୍ଚପ୍ରକୃତି ସ୍ତ୍ରୀଧଵମ୍

ପାଞ୍ଚଟି ଉଦ୍ୟାନ, ନଅଟି ଦ୍ୱାର, ଏକ ରକ୍ଷକ, ତିନିଟି ଘର, ଛଅଟି ପରିବାର, ପାଞ୍ଚଟି ବଜାର ଓ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକୃତି ସହିତ ଏହା ନାରୀର ନିବାସ।

ପଞ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥା ଆରାମା ଦ୍ଵାରଃ ପ୍ରାଣା ନଵ ପ୍ରଭୋ । ତେଜୋଽବନ୍ନାନି କୋଷ୍ଠାନି କୁଲମିନ୍ଦ୍ରିଯସଙ୍‌ଗ୍ରହଃ

ପାଞ୍ଚଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଭୋଗବସ୍ତୁ ହେଉଛି ଆନନ୍ଦର ସ୍ଥାନ; ନଉଟି ଦ୍ୱାର ହେଉଛି ପ୍ରାଣର ପଥ, ହେ ପ୍ରଭୁ; ଅଗ୍ନି ଓ ଖାଦ୍ୟ ହେଉଛି ଶରୀରର ଭିତର ଘର; ପରିବାର ହେଉଛି ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ସମୁଦାୟ।

ଵିପଣସ୍ତୁ କ୍ରିଯାଶକ୍ତିଃ ଭୂତପ୍ରକୃତିରଵ୍ଯଯା । ଶକ୍ତ୍ଯଧୀଶଃ ପୁମାଂସ୍ତ୍ଵତ୍ର ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ନାଵବୁଧ୍ଯତେ

ବ୍ୟବସାୟ ବାଜାର ହେଉଛି କାର୍ଯ୍ୟର ଶକ୍ତି; ଭୂତମୂଳକ ପ୍ରକୃତି ଅବିନାଶୀ; ଶକ୍ତିର ମାଲିକ ହେଉଛି ସେଇ ପୁରୁଷ, ଯିଏ ଏଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, କିନ୍ତୁ ନିଜକୁ ଚିହ୍ନି ପାରୁନାହାନ୍ତି।

ତସ୍ମିଂସ୍ତ୍ଵଂ ରାମଯା ସ୍ପୃଷ୍ଟୋ ରମମାଣୋଽଶ୍ରୁତସ୍ମୃତିଃ । ତତ୍ସଙ୍‌ଗାଦୀଦୃଶୀଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଦଶାଂ ପାପୀଯସୀଂ ପ୍ରଭୋ

ଏଠାରେ ତୁମେ, ରାମାଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରି, ସ୍ମୃତି ଓ ଶ୍ରବଣ ହରାଇଥିଲ; ସେ ସଙ୍ଗର ଫଳରେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏମିତି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଲ।

ନ ତ୍ଵଂ ଵିଦର୍ଭଦୁହିତା ନାଯଂ ଵୀରଃ ସୁହୃତ୍ତଵ । ନ ପତିସ୍ତ୍ଵଂ ପୁରଞ୍ଜନ୍ଯା ରୁଦ୍ଧୋ ନଵମୁଖେ ଯଯା

ତୁମେ ବିଦର୍ଭର କନ୍ୟା ନୁହଁ; ଏହି ବୀର ତୁମର ବନ୍ଧୁ ନୁହଁ; ତୁମେ ପୁରଞ୍ଜନୀଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ନୁହଁ, ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ନବମ ଦ୍ୱାରରେ ବନ୍ଧି ରଖିଥିଲେ।

ମାଯା ହ୍ଯେଷା ମଯା ସୃଷ୍ଟା ଯତ୍ପୁମାଂସଂ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ସତୀମ୍ । ମନ୍ଯସେ ନୋଭଯଂ ଯଦ୍ଵୈ ହଂସୌ ପଶ୍ଯାଵଯୋର୍ଗତିମ୍

ଏହା ମୋର ସୃଷ୍ଟିତ ମାୟା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ପୁରୁଷ ଓ ସତୀ ନାରୀକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି ଭାବୁଛ; ଏହି ଦୁଇଁଟି ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ନୁହଁ, ଯେପରି ଦୁଇଟି ହଂସ ଆମ ଦୁହଙ୍କର ଗତିକୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି।

ଅହଂ ଭଵାନ୍ନ ଚାନ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ତ୍ଵମେଵାହଂ ଵିଚକ୍ଷ୍ଵ ଭୋଃ । ନ ନୌ ପଶ୍ଯନ୍ତି କଵଯଃ ଛିଦ୍ରଂ ଜାତୁ ମନାଗପି

ମୁଁ ତୁମେ, ତୁମେ ମୋଠାରୁ ଅଲଗା ନୁହଁ; ତୁମେ ମୁଁ ହେଉଛ; ଏହାକୁ ବୁଝ, ହେ ବନ୍ଧୁ; ପ୍ରଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ଆମ ମଧ୍ୟରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ।