ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ ମହାକାରୁଣିକୋ ହରିଃ । ଦର୍ଶଯାମାସ ଲୋକଂ ସ୍ଵଂ ଗୋପାନାଂ ତମସଃ ପରମ୍

ଏଭଳି ଭାବି, ମହାକୃପାଳୁ ଭଗବାନ୍ ହରି ଗୋପାମାନେଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଅନ୍ଧକାର ପାରାପାର ଦିବ୍ୟ ଲୋକ ଦେଖେଇଲେ।

ସତ୍ଯଂ ଜ୍ଞାନମନନ୍ତଂ ଯଦ୍ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଯୋତିଃ ସନାତନମ୍ । ଯଦ୍ଧି ପଶ୍ଯନ୍ତି ମୁନଯୋ ଗୁଣାପାଯେ ସମାହିତାଃ

ଯାହା ସତ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଅନନ୍ତ, ସେଇ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମା, ଶାଶ୍ୱତ ଜ୍ୟୋତି, ଯାହାକୁ ମୁନିମାନେ ଗୁଣ ଶାନ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ମନ ଏକାଗ୍ର କଲେ ଦେଖନ୍ତି।

ତେ ତୁ ବ୍ରହ୍ମହ୍ରଦଂ ନୀତା ମଗ୍ନାଃ କୃଷ୍ଣେନ ଚୋଦ୍‌ଧୃତାଃ । ଦଦୃଶୁର୍ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଲୋକଂ ଯତ୍ରାକ୍ରୂରୋଽଧ୍ଯଗାତ୍ ପୁରା

ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାହ୍ରଦରେ ନେଇଯାଇ, କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଡୁବାଇ ଉଠାଯାଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାକୁ ପୂର୍ବେ ଅକୃରୁର ଗଲେ।

ନନ୍ଦାଦଯସ୍ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରମାନନ୍ଦନିଵୃତାଃ । କୃଷ୍ଣଂ ଚ ତତ୍ରଚ୍ଛନ୍ଦୋଭିଃ ସ୍ତୂଯମାନଂ ସୁଵିସ୍ମିତାଃ

ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସେ ଦିବ୍ୟ ଲୋକ ଦେଖି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଦେଖିଲେ କୃଷ୍ଣ ସେଠାରେ ଷ୍ଟୁତି ଶୁଣୁଛନ୍ତି।

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ଦଶମସ୍କନ୍ଧେ ପୂର୍ଵାର୍ଧେ ଅଷ୍ଟାଵିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ଏହିପରି, ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ପ୍ରଥମାର୍ଧ ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ଅଷ୍ଟାବିଂଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।

ଜ୍ଞାନଂ ଵିଵେକୋ ନିଗମସ୍ତପଶ୍ଚ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମୈତିହ୍ଯମଥାନୁମାନମ୍ । ଆଦ୍ଯନ୍ତଯୋରସ୍ଯ ଯଦେଵ କେଵଲଂ କାଲଶ୍ଚ ହେତୁଶ୍ଚ ତଦେଵ ମଧ୍ଯେ

ଜ୍ଞାନ, ବିବେକ, ଶାସ୍ତ୍ର, ତପସ୍ୟା, ନିଜ ଅନୁଭବ, ପୁରାତନ କଥା ଓ ତର୍କ—ଏହାର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ ଯାହା ଅଛି, ସେଇ ସତ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ସମୟ ଓ କାରଣ ମଧ୍ୟ ସେଇ।

ଯଥା ହିରଣ୍ଯଂ ସ୍ଵକୃତଂ ପୁରସ୍ତାତ୍ ପଶ୍ଚାଚ୍ଚ ସର୍ଵସ୍ଯ ହିରଣ୍ମଯସ୍ଯ । ତଦେଵ ମଧ୍ଯେ ଵ୍ଯଵହାର୍ଯମାଣଂ ନାନାପଦେଶୈରହମସ୍ଯ ତଦ୍ଵତ୍

ଯେପରି ନିଜେ କରାଯାଇଥିବା ସୁନା ଆଗରୁ ପଛ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ସୁନାର ଜିନିଷରେ ଥାଏ, ସେପରି ବିଭିନ୍ନ ନାମ ଓ ଚିହ୍ନର ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ସେଇ ଏକ।

ଵିଜ୍ଞାନମେତତ୍ ତ୍ରିଯଵସ୍ଥମଙ୍ଗ ଗୁଣତ୍ରଯଂ କାରଣକାର୍ଯକର୍ତୃ । ସମନ୍ଵଯେନ ଵ୍ଯତିରେକତଶ୍ଚ ଯେନୈଵ ତୁର୍ଯେଣ ତଦେଵ ସତ୍ଯମ୍

ହେ ପ୍ରିୟ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ତିନି ପ୍ରକାର ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି—ତିନି ଗୁଣ, କାରଣ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କର୍ତ୍ତା ଭାବରେ। ଏହା ଯେତେବେଳେ ଏକାଠି ହୁଏ କିମ୍ବା ଅଲଗା ହୁଏ, ସେଥିରେ ଯେଉଁଥିରେ ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥା ଅଛି, ସେଇଁଟି ହିଁ ସତ୍ୟ।

ନ ଯତ୍ପୁରସ୍ତାଦ୍ ଉତ ଯନ୍ନ ପଶ୍ଚାନ୍ ମଧ୍ଯେ ଚ ତନ୍ନ ଵ୍ଯପଦେଶମାତ୍ରମ୍ । ଭୂତଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧଂ ଚ ପରେଣ ଯଦ୍ ଯତ୍ ତଦେଵ ତତ୍ ସ୍ଯାଦିତି ମେ ମନୀଷା

ଯାହା ଆଗରୁ ନାହିଁ, ପଛରୁ ନାହିଁ, ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ସେଠାରେ କେବଳ ନାମମାତ୍ର ଅଛି। ଯାହାକୁ ପରମେଶ୍ୱର ନିଜେ ସତ୍ୟ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ସେଇଁଟି ହିଁ ଅଛି—ମୋର ମତ ଏହିପରି।

ଅଵିଦ୍ଯମାନୋଽପ୍ଯଵଭାସତେ ଯୋ ଵୈକାରିକୋ ରାଜସସର୍ଗ ଏଷଃ । ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଵଯଂ ଜ୍ଯୋତିରତୋ ଵିଭାତି ବ୍ରହ୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥାତ୍ମଵିକାରଚିତ୍ରମ୍

ଯେଉଁଥି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, ଏହା ରଜୋଗୁଣର ଉତ୍ପାଦିତ ପରିଣାମ। ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ଆତ୍ମାଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଛନ୍ତି, ସେଇଁ ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ବିଷୟ, ମନ ଓ ସେମାନଙ୍କର ପରିବର୍ତ୍ତନର ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଅନ୍ତି।

ଏଵଂ ସ୍ଫୁଟଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଵେକହେତୁଭିଃ । ପରାପଵାଦେନ ଵିଶାରଦେନ । ଛିତ୍ତ୍ଵାଽଽତ୍ମସନ୍ଦେହମୁପାରମେତ । ସ୍ଵାନନ୍ଦତୁଷ୍ଟୋଽଖିଲକାମୁକେଭ୍ଯଃ

ଏଭଳି ସ୍ପଷ୍ଟ ବିଚାର ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମକୁ ଚିହ୍ନିବା, ଓ ପ୍ରତିବାଦୀ ମତକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଖଣ୍ଡନ କରି, ନିଜ ସନ୍ଦେହକୁ କାଟି ଦେବା ଉଚିତ। ଏପରେ ନିଜ ଆନନ୍ଦରେ ତୃପ୍ତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାବସ୍ତୁ ପ୍ରତି ଉଦାସୀନ ହେବା ଉଚିତ।

ନାତ୍ମା ଵପୁଃ ପାର୍ଥିଵମିନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଦେଵା ହ୍ଯସୁର୍ଵାଯୁର୍ଜଲମ୍ ହୁତାଶଃ । ମନୋଽନ୍ନମାତ୍ରଂ ଧିଷଣା ଚ ସତ୍ତ୍ଵମ୍ ଅହଙ୍କୃତିଃ ଖଂ କ୍ଷିତିରର୍ଥସାମ୍ଯମ୍

ଆତ୍ମା ଏହି ପୃଥିବୀ ଦେହ ନୁହେଁ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନୁହେଁ, ଦେବତା, ଅସୁର, ବାୟୁ, ପାଣି, ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ମନ କେବଳ ଅନ୍ନର ଉତ୍ପାଦ, ବୁଦ୍ଧି ସତ୍ତ୍ୱ ରୂପ, ଅହଂକାର ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ ହେଉଛି ପଞ୍ଚ ଭୂତର ସମତୁଳନ।

ସମାହିତୈଃ କଃ କରଣୈର୍ଗୁଣାତ୍ମଭି ର୍ଗୁଣୋ ଭଵେନ୍ମତ୍ସୁଵିଵିକ୍ତଧାମ୍ନଃ । ଵିକ୍ଷିପ୍ଯମାଣୈରୁତ କିଂ ନୁ ଦୂଷଣଂ । ଘନୈରୁପେତୈର୍ଵିଗତୈ ରଵେଃ କିମ୍

ଗୁଣମୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା କିପରି ସେଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆତ୍ମାକୁ କିଛି କରିପାରିବ? ଯଦି ସେମାନେ ଅସ୍ଥିର ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ କଣ ଦୋଷ? ଯେପରି ମେଘ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଆଘାତ କରିପାରେନି, ତେଣୁ ଏହିପରି।

ଯଥା ନଭୋ ଵାଯ୍ଵନଲାମ୍ବୁଭୂଗୁଣୈ ର୍ଗତାଗତୈର୍ଵର୍ତୁଗୁଣୈର୍ନ ସଜ୍ଜତେ । ତଥାକ୍ଷରଂ ସତ୍ତ୍ଵରଜସ୍ତମୋମଲୈ ରହଂମତେଃ ସଂସୃତିହେତୁଭିଃ ପରମ୍

ଯେପରି ଆକାଶ ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ପାଣି ଓ ପୃଥିବୀର ଗୁଣ ଆସିଯିବା ଓ ଯିବା ସହିତ ଏଠାରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏନି, ସେପରି ଅକ୍ଷୟ ଆତ୍ମା ବୁଦ୍ଧିର ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ୍, ତମସ୍—ଏହି ସମସ୍ତ ସଂସାର ରୂପୀ କାରଣ ସହିତ ଲିପ୍ତ ହୁଏନି।

ତଥାପି ସଙ୍ଗଃ ପରିଵର୍ଜନୀଯୋ ଗୁଣେଷୁ ମାଯାରଚିତେଷୁ ତାଵତ୍ । ମଦ୍ଭକ୍ତିଯୋଗେନ ଦୃଢେନ ଯାଵଦ୍ ରଜୋ ନିରସ୍ଯେତ ମନଃକଷାଯଃ

ତଥାପି, ମାୟା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଗୁଣମାନେ ସହିତ ସଂଗ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମନରୁ ରଜୋ ଦୋଷ ଦୂର ହୁଏନି।

କୁଯୋଗିନୋ ଯେ ଵିହିତାନ୍ତରାଯୈ ର୍ମନୁଷ୍ଯଭୂତୈସ୍ତ୍ରିଦଶୋପସୃଷ୍ଟୈଃ । ତେ ପ୍ରାକ୍ତନାଭ୍ଯାସବଲେନ ଭୂଯୋ ଯୁଞ୍ଜନ୍ତି ଯୋଗଂ ନ ତୁ କର୍ମତନ୍ତ୍ରମ୍

ଯେଉଁ କୁଯୋଗୀମାନେ ଦେବତା କିମ୍ବା ମନୁଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ବାଧାରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ପୂର୍ବ ଅଭ୍ୟାସର ଶକ୍ତିରେ ପୁଣିଥରେ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କର୍ମ ମାର୍ଗ ଅନୁସାରେ ନୁହେଁ।

କରୋତି କର୍ମ କ୍ରିଯତେ ଚ ଜନ୍ତୁଃ କେନାପ୍ଯସୌ ଚୋଦିତ ଆନିପତାତ୍ । ନ ତତ୍ର ଵିଦ୍ଵାନ୍ ପ୍ରକୃତୌ ସ୍ଥିତୋଽପି ନିଵୃତ୍ତତୃଷ୍ଣଃ ସ୍ଵସୁଖାନୁଭୂତ୍ଯା

କାର୍ଯ୍ୟ କିଏ କରେ, ଜୀବ କିଏ କରେ, କିଏ ଉତ୍ପ୍ରେରିତ କରେ କିମ୍ବା ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ, ପ୍ରକୃତିରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୃଷ୍ଣା ତ୍ୟାଗ କରି, ନିଜ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।

ତିଷ୍ଠନ୍ତମାସୀନମୁତ ଵ୍ରଜନ୍ତଂ ଶଯାନମୁକ୍ଷନ୍ତମଦନ୍ତମନ୍ନମ୍ । ସ୍ଵଭାଵମନ୍ଯତ୍ କିମପୀହମାନଂ ଆତ୍ମାନମାତ୍ମସ୍ଥମତିର୍ନ ଵେଦ

ଠିଆ, ବସିବା, ଚାଲିବା, ଶୋଇବା, ମୁତ୍ରଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି, ଖାଇବା—ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ଆତ୍ମା ଅଛି, ଆତ୍ମାରେ ନିଷ୍ଠିତ ମନ ଏହାକୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଭାବେ ଜାଣେନି।

ଯଦି ସ୍ମ ପଶ୍ଯତ୍ଯସଦିନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥଂ ନାନାନୁମାନେନ ଵିରୁଦ୍ଧମନ୍ଯତ୍ । ନ ମନ୍ଯତେ ଵସ୍ତୁତଯା ମନୀଷୀ ସ୍ଵାପ୍ନଂ ଯଥୋତ୍ଥାଯ ତିରୋଦଧାନମ୍

ଯଦି କେହି ଅସତ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିଷୟକୁ ଦେଖେ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ତର୍କ ଦ୍ୱାରା ବିରୋଧୀ ଦେଖେ, ତେବେ ଜ୍ଞାନୀ ଏହାକୁ ସତ୍ୟ ଭାବେ ମନେ କରନ୍ତିନାହିଁ—ଯେପରି ଜାଗିଲାପରେ ସ୍ୱପ୍ନ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ।

ପୂର୍ଵଂ ଗୃହୀତଂ ଗୁଣକର୍ମଚିତ୍ରମ୍ ଅଜ୍ଞାନମାତ୍ମନ୍ଯଵିଵିକ୍ତମଙ୍ଗ । ନିଵର୍ତତେ ତତ୍ପୁନରୀକ୍ଷଯୈଵ ନ ଗୃହ୍ଯତେ ନାପି ଵିସୃଜ୍ଯ ଆତ୍ମା

ଅଜ୍ଞାନରେ ଆତ୍ମା ସହିତ ଅଲଗା ନ ହୋଇଥିବା ଗୁଣ ଓ କର୍ମର ଯେଉଁ ଚିତ୍ର ପୂର୍ବରୁ ଧରାଯାଇଥିଲା, ଏହା କେବଳ ଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା ନିବୃତ୍ତି ହୁଏ। ଆତ୍ମା କେବେ ଧରାଯାଏନି, କେବେ ଛାଡ଼ାଯାଏନି।

ଯଥା ହି ଭାନୋରୁଦଯୋ ନୃଚକ୍ଷୁଷାଂ ତମୋ ନିହନ୍ଯାନ୍ନ ତୁ ସଦ୍ ଵିଧତ୍ତେ । ଏଵଂ ସମୀକ୍ଷା ନିପୁଣା ସତୀ ମେ ହନ୍ଯାତ୍ତମିସ୍ରଂ ପୁରୁଷସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧେଃ

ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଦୟ ମାନବ ଚକ୍ଷୁର ପାଇଁ ଅନ୍ଧକାର କୁ ଦୂର କରେ, କିନ୍ତୁ ତାହାକୁ ସୃଷ୍ଟି କରେନି, ସେପରି ମୋର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବିବେକ ମନୁଷ୍ୟର ବୁଦ୍ଧିର ଅଜ୍ଞାନ ଅନ୍ଧକାର କୁ ଦୂର କରେ।

ଏଷ ସ୍ଵଯଂଜ୍ଯୋତିରଜୋଽପ୍ରମେଯୋ ମହାନୁଭୂତିଃ ସକଲାନୁଭୂତିଃ । ଏକୋଽଦ୍ଵିତୀଯୋ ଵଚସାଂ ଵିରାମେ ଯେନେଷିତା ଵାଗସଵଶ୍ଚରନ୍ତି

ଏହି ନିଜେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଅଜନ୍ମା, ଅପରିମାପ୍ୟ, ମହା ଅନୁଭୂତି, ସମସ୍ତ ଅନୁଭୂତିର ଆଧାର। ଏହି ଏକମାତ୍ର, ଦ୍ୱିତୀୟ ନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ଭାଷା ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଭାଷା ଓ ପ୍ରାଣ ଚଳିତ।

( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ଏତାଵାନ୍ ଆତ୍ମସମ୍ମୋହୋ ଯଦ୍ ଵିକଲ୍ପସ୍ତୁ କେଵଲେ । ଆତ୍ମନ୍ନୃତେ ସ୍ଵମାତ୍ମାନଂ ଅଵଲମ୍ବୋ ନ ଯସ୍ଯ ହି

ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମାରେ ଯେଉଁ ଭିନ୍ନତାର ଭାବ ଉପଜେ, ଏହିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆତ୍ମାର ମୋହ। ଆତ୍ମା ବିନା ନିଜ ଆତ୍ମା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଧାର ନାହିଁ।

ଯନ୍ନାମାକୃତିଭିର୍ଗ୍ରାହ୍ଯଂ ପଞ୍ଚଵର୍ଣମବାଧିତମ୍ । ଵ୍ଯର୍ଥେନାପ୍ଯର୍ଥଵାଦୋଽଯଂ ଦ୍ଵଯଂ ପଣ୍ଡିତମାନିନାମ୍

ଯାହାକୁ ନାମ ଓ ରୂପ ଦ୍ୱାରା, ପାଞ୍ଚ ଭିନ୍ନତାରେ ଅବିରୋଧରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ଅର୍ଥ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା କେବଳ ପ୍ରଶଂସା ମାତ୍ର। ଏହି ଦ୍ୱିତ୍ୱ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁମାନେ ନିଜକୁ ପଣ୍ଡିତ ଭାବନ୍ତି।

ଯୋଗିନୋଽପକ୍ଵଯୋଗସ୍ଯ ଯୁଞ୍ଜତଃ କାଯ ଉତ୍ଥିତୈଃ । ଉପସର୍ଗୈର୍ଵିହନ୍ଯେତ ତତ୍ରାଯଂ ଵିହିତୋ ଵିଧିଃ

ଯେଉଁ ଯୋଗୀଙ୍କର ଯୋଗ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପକ୍କା ହୋଇନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଉପଜାଇଥିବା ବିକ୍ଷେପ ତାଙ୍କୁ ବାଧା ଦେଇପାରେ। ଏହିପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନିୟମ ଦିଆଯାଇଛି।

ଯୋଗଧାରଣଯା କାଂଶ୍ଚିଦ୍ ଆସନୈର୍ଧାରଣାନ୍ଵିତୈଃ । ତପୋମନ୍ତ୍ରୌଷଧୈଃ କାଂଶ୍ଚିଦ୍ ଉପସର୍ଗାନ୍ ଵିନିର୍ଦହେତ୍

ଯୋଗ ଧ୍ୟାନ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କେହି କେହି ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଆସନ ଓ ଧାରଣା ସହିତ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ତପସ୍ୟା, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ବିପଦକୁ ହଟାନ୍ତି।

କାଂଶ୍ଚିତ୍ ମମାନୁଧ୍ଯାନେନ ନାମସଙ୍କୀର୍ତନାଦିଭିଃ । ଯୋଗେଶ୍ଵରାନୁଵୃତ୍ତ୍ଯା ଵା ହନ୍ଯାଦ୍ ଅଶୁଭଦାନ୍ଛନୈଃ

କେହି କେହି ମୋତେ ଧ୍ୟାନ କରି, ମୋର ନାମ ଜପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା, କିମ୍ବା ଯୋଗଶ୍ୱରଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରି ଅଶୁଭ ପ୍ରଭାବକୁ ଦୂର କରନ୍ତି।

କେଚିଦ୍ ଦେହମିମଂ ଧୀରାଃ ସୁକଲ୍ପଂ ଵଯସି ସ୍ଥିରମ୍ । ଵିଧାଯ ଵିଵିଧୋପାଯୈଃ ଅଥ ଯୁଞ୍ଜନ୍ତି ସିଦ୍ଧଯେ

କେତେକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଦେହକୁ ସୁଠାମ ଓ ଦୃଢ଼ କରି, ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରନ୍ତି।

ନ ହି ତତ୍ କୁଶଲାଦୃତ୍ଯଂ ତଦାଯାସୋ ହ୍ଯପାର୍ଥକଃ । ଅନ୍ତଵତ୍ତ୍ଵାତ୍ ଶରୀରସ୍ଯ ଫଲସ୍ଯେଵ ଵନସ୍ପତେଃ

କିନ୍ତୁ ଏପରି କୌଶଳକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହି ଚେଷ୍ଟା ଅର୍ଥହୀନ; ଦେହ ଅସ୍ଥାୟୀ, ଗଛର ଫଳ ପରି ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ୱର।