ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ପୁରାନେନ ଵ୍ରଜପତେ ସାଧଵୋ ଦସ୍ଯୁପୀଡିତାଃ । ଅରାଜକେ ରକ୍ଷ୍ଯମାଣା ଜିଗ୍ଯୁର୍ଦସ୍ଯୂନ୍ସମେଧିତାଃ

ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ହେ ବ୍ରଜପତି, ଧର୍ମିକ ଲୋକମାନେ ରାଜା ନଥିବା ଦେଶରେ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଦୁଷ୍ଟମାନେକୁ ହରାଇଥିଲେ।

ଯ ଏତସ୍ମିନ୍ ମହାଭାଗାଃ ପ୍ରୀତିଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ମାନଵାଃ । ନାରଯୋଽଭିଭଵନ୍ତ୍ଯେତାନ୍ ଵିଷ୍ଣୁପକ୍ଷାନିଵାସୁରାଃ

ଯେଉଁ ସମସ୍ତେ ଏହିଥିରେ ଆସକ୍ତି ଓ ପ୍ରେମ ଦେଖାନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ; ଯେପରି ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦାନବମାନେ କେବେ ହରାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

ତସ୍ମାନ୍ ନନ୍ଦ କୁମାରୋଽଯଂ ନାରାଯଣସମୋ ଗୁଣୈଃ । ଶ୍ରିଯା କୀର୍ତ୍ଯାନୁଭାଵେନ ତତ୍କର୍ମସୁ ନ ଵିସ୍ମଯଃ

ସେଇପରି, ଏହି ନନ୍ଦନନ୍ଦନ ଶ୍ରୀନାନ୍ଦଙ୍କ ପୁଅ ଗୁଣ, ଶ୍ରୀ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ ନାରାୟଣଙ୍କ ସମାନ। ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବାରେ କୌଣସି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ।

ଇତ୍ଯଦ୍ଧା ମାଂ ସମାଦିଶ୍ଯ ଗର୍ଗେ ଚ ସ୍ଵଗୃହଂ ଗତେ । ମନ୍ଯେ ନାରାଯଣସ୍ଯାଂଶଂ କୃଷ୍ଣଂ ଅକ୍ଲିଷ୍ଟକାରିଣମ୍

ଏପରି ଭାବେ ମୋତେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ଗର୍ଗ ମୁନି ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ। ମୁଁ ଭାବୁଛି କୃଷ୍ଣ ଅସହଜ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଂଶ।

ଇତି ନନ୍ଦଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗର୍ଗଗୀତଂ ଵ୍ରଜୌକସଃ । ଦୃଷ୍ଟଶ୍ରୁତାନୁଭାଵାସ୍ତେ କୃଷ୍ଣସ୍ଯାମିତତେଜସଃ । ମୁଦିତା ନନ୍ଦମାନର୍ଚୁଃ କୃଷ୍ଣଂ ଚ ଗତଵିସ୍ମଯାଃ

ନନ୍ଦଙ୍କ କଥା ଓ ଗର୍ଗ ମୁନିଙ୍କ ଗୀତ ଶୁଣି, ଭୃଜବାସୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅପାର ତେଜ ଦେଖି ଓ ଶୁଣି, ଆନନ୍ଦରେ ନନ୍ଦ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ।

( ଶାର୍ଦୂଲଵିକ୍ରୀଡିତ ) ଦେଵେ ଵର୍ଷତି ଯଜ୍ଞଵିପ୍ଲଵରୁଷା ଵଜ୍ରାସ୍ମଵର୍ଷାନିଲୈଃ । ସୀଦତ୍ପାଲପଶୁସ୍ତ୍ରି ଆତ୍ମଶରଣଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାନୁକମ୍ପ୍ଯୁତ୍ସ୍ମଯନ୍ । ଉତ୍ପାଟ୍ଯୈକକରେଣ ଶୈଲମବଲୋ ଲୀଲୋଚ୍ଛିଲୀନ୍ଧ୍ରଂ ଯଥା । ବିଭ୍ରଦ୍ ଗୋଷ୍ଠମପାନ୍ମହେନ୍ଦ୍ରମଦଭିତ୍ ପ୍ରୀଯାନ୍ନ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଗଵାମ୍

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ଦଶମସ୍କନ୍ଧେ ପୂର୍ଵାର୍ଧେ ଷଡ୍‌ଵିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମ ଅର୍ଦ୍ଧର ଛବିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।

ସନ୍ତୋଽନପେକ୍ଷା ମଚ୍ଚିତ୍ତାଃ ପ୍ରଶାନ୍ତାଃ ସମଦର୍ଶିନଃ । ନିର୍ମମା ନିରହଙ୍କାରା ନିର୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵା ନିଷ୍ପରିଗ୍ରହାଃ

ସାଧୁମାନେ ଅଲଗା ରହନ୍ତି, ମୋ ଭାବନାରେ ଲୀନ, ଶାନ୍ତ, ସମଦୃଷ୍ଟି, ମମତା ଓ ଅହଂକାର ଛାଡ଼ି, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଅଚଳ ଓ ଲୋଭ ରହିତ।

ତେଷୁ ନିତ୍ଯଂ ମହାଭାଗ ମହାଭାଗେଷୁ ମତ୍କଥାଃ । ସମ୍ଭଵନ୍ତି ହିତା ନୃଣାଂ ଜୁଷତାଂ ପ୍ରପୁନନ୍ତ୍ଯଘମ୍

ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଦା ମୋ କଥା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହି କଥାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଭଲପାଆନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରି, ପାପ ଦୂର କରେ।

ତା ଯେ ଶ୍ରୃଣ୍ଵନ୍ତି ଗାଯନ୍ତି ହ୍ଯନୁମୋଦନ୍ତି ଚାଦୃତାଃ । ମତ୍ପରାଃ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନାଶ୍ଚ ଭକ୍ତିଂ ଵିନ୍ଦନ୍ତି ତେ ମଯି

ଯେଉଁମାନେ ଆଦର ସହିତ ଏହି କଥା ଶୁଣନ୍ତି, ଗାନ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଅନୁମୋଦନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋତେ ଭକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି।

ଭକ୍ତିଂ ଲବ୍ଧଵତଃ ସାଧୋଃ କିମନ୍ଯଦ୍ ଅଵଶିଷ୍ଯତେ । ମଯ୍ଯନନ୍ତଗୁଣେ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯାନନ୍ଦାନୁଭଵାତ୍ମନି

ଯିଏ ସାଧୁ ଭକ୍ତି ଲାଭ କରିଛି, ସେ ପାଇଁ ଆଉ କଣ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ? ଯେତେବେଳେ ସେ ଅନନ୍ତ ଗୁଣର ମୋରେ, ଆନନ୍ଦ ଓ ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ।

ଯଥୋପଶ୍ରଯମାଣସ୍ଯ ଭଗଵନ୍ତଂ ଵିଭାଵସୁମ୍ । ଶୀତଂ ଭଯଂ ତମୋଽପ୍ଯେତି ସାଧୂନ୍ ସଂସେଵତସ୍ତଥା

ଯେପରି ଜଣେ ଅଗ୍ନି ସମୀପକୁ ଯାଇଲେ ତାଙ୍କର ଶୀତ, ଭୟ ଓ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହୁଏ, ସେପରି ସାଧୁଙ୍କ ସଂଗ କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଃଖ ଦୂର ହୁଏ।

ନିମଜ୍ଜ୍ଯୋନ୍ମଜ୍ଜତାଂ ଘୋରେ ଭଵାବ୍ଧୌ ପରମାଯନମ୍ । ସନ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଵିଦଃ ଶାନ୍ତା ନୌର୍ଦୃଢେଵାପ୍ସୁ ମଜ୍ଜତାମ୍

ଏହି ଭୟଙ୍କର ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବୁଥିବା ଓ ଉଠୁଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ, ସାଧୁ, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଶାନ୍ତ, ସେମାନେ ଏକ ଦୃଢ଼ ନୌକା ପରି।

ଅନ୍ନଂ ହି ପ୍ରାଣିନାଂ ପ୍ରାଣ ଆର୍ତାନାଂ ଶରଣଂ ତ୍ଵହମ୍ । ଧର୍ମୋ ଵିତ୍ତଂ ନୃଣାଂ ପ୍ରେତ୍ଯ ସନ୍ତୋଽର୍ଵାଗ୍ ବିଭ୍ଯତୋଽରଣମ୍

ଖାଦ୍ୟ ଜୀବମାନଙ୍କ ପ୍ରାଣ; ମୁଁ ଦୁଃଖିତମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ; ଧର୍ମ ମଣିଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପରଲୋକର ଧନ; ଏହି ଲୋକରେ ଭୟଭୀତମାନେ ପାଇଁ ସାଧୁମାନେ ଆଶ୍ରୟ।

ସନ୍ତୋ ଦିଶନ୍ତି ଚକ୍ଷୂଂଷି ବହିରର୍କଃ ସମୁତ୍ଥିତଃ । ଦେଵତା ବାନ୍ଧଵାଃ ସନ୍ତଃ ସନ୍ତ ଆତ୍ମାହମେଵ ଚ

ସାଧୁମାନେ ବାହାରେ ଉଦୟ ହେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇଥାନ୍ତି; ଦେବତା, ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ, ସାଧୁମାନେ ଓ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସାଧୁ।

ଵୈତସେନସ୍ତତୋଽପ୍ଯେଵମ୍ ଉର୍ଵଶ୍ଯା ଲୋକନିସ୍ପୃହଃ । ମୁକ୍ତସଙ୍ଗୋ ମହୀମେତମ୍ ଆତ୍ମାରାମଶ୍ଚଚାର ହ

ଏଭଳି ଭାବେ ବୈତସେନ, ଉର୍ବଶୀ ପରେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଅଲଗା, ମୋହ ଛାଡ଼ି, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଆତ୍ମାନନ୍ଦରେ ବିହାର କଲେ।

ମୃଦୁତ୍ଵଂ କଠିନତ୍ଵଂ ଚ ଶୈତ୍ଯମୁଷ୍ଣତ୍ଵମେଵ ଚ । ଏତତ୍ସ୍ପର୍ଶସ୍ଯ ସ୍ପର୍ଶତ୍ଵଂ ତନ୍ମାତ୍ରତ୍ଵଂ ନଭସ୍ଵତଃ

ମୃଦୁତା ଓ କଠିନତା, ଶୀତଳତା ଓ ଉଷ୍ଣତା—ଏହି ସବୁ ଛୁଅଁବାର ଗୁଣ, ଯାହା ବାୟୁର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ।

ଚାଲନଂ ଵ୍ଯୂହନଂ ପ୍ରାପ୍ତିଃ ନେତୃତ୍ଵଂ ଦ୍ରଵ୍ଯଶବ୍ଦଯୋଃ । ସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ଆତ୍ମତ୍ଵଂ ଵାଯୋଃ କର୍ମାଭିଲକ୍ଷଣମ୍

ଚଳନ, ଏକଠା କରିବା, ପ୍ରାପ୍ତି, ବସ୍ତୁ ଓ ଶବ୍ଦରେ ନେତୃତ୍ୱ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ସ୍ୱରୂପ—ଏହା ବାୟୁର କାର୍ଯ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ।

ଵାଯୋଶ୍ଚ ସ୍ପର୍ଶତନ୍ମାତ୍ରାଦ୍ ରୂପଂ ଦୈଵେରିତାଦଭୂତ୍ । ସମୁତ୍ଥିତଂ ତତସ୍ତେଜଃ ଚକ୍ଷୂ ରୂପୋପଲମ୍ଭନମ୍

ବାୟୁର ସ୍ପର୍ଶ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ରୂପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ତାପରେ ତେଜ ଜନ୍ମ ନେଲା, ଚକ୍ଷୁ ରୂପ ଦେଖିବାର ଉପାୟ ହେଲା।

ଦ୍ରଵ୍ଯାକୃତିତ୍ଵଂ ଗୁଣତା ଵ୍ଯକ୍ତିସଂସ୍ଥାତ୍ଵମେଵ ଚ । ତେଜସ୍ତ୍ଵଂ ତେଜସଃ ସାଧ୍ଵି ରୂପମାତ୍ରସ୍ଯ ଵୃତ୍ତଯଃ

ବସ୍ତୁ ଭାବ, ଗୁଣ ଭାବ ଓ ବ୍ୟକ୍ତି ଭାବ—ଏହିମାନେ ଅଗ୍ନିର ଶୁଦ୍ଧ ରୂପର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ, ହେ ସାଧ୍ବୀ।

ଦ୍ଯୋତନଂ ପଚନଂ ପାନଂ ଅଦନଂ ହିମମର୍ଦନମ୍ । ତେଜସୋ ଵୃତ୍ତଯସ୍ତ୍ଵେତାଃ ଶୋଷଣଂ କ୍ଷୁତ୍ତୃଡେଵ ଚ

ଆଲୋକ ଦେବା, ରନ୍ଧା, ଉତ୍ତାପ ଦେବା, ପୋଡ଼ିବା, ଶୀତ ଦୂର କରିବା, ଶୁଷ୍କ କରିବା, ଭୋକ ଓ ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଦେବା—ଏହାମାନେ ଅଗ୍ନିର କାର୍ଯ୍ୟ।

ରୂପମାତ୍ରାଦ୍ ଵିକୁର୍ଵାଣାତ୍ ତେଜସୋ ଦୈଵଚୋଦିତାତ୍ । ରସମାତ୍ରଂ ଅଭୂତ୍ ତସ୍ମାତ୍ ଅମ୍ଭୋ ଜିହ୍ଵା ରସଗ୍ରହଃ

ଶୁଦ୍ଧ ରୂପ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରେରଣାରେ ବଦଳି ଶୁଦ୍ଧ ରସ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ସେଠାରୁ ଜଳ ଓ ରସ ଅନୁଭବ କରିବା ପାଇଁ ଜିଭ ହେଲା।

କଷାଯୋ ମଧୁରସ୍ତିକ୍ତଃ କଟ୍ଵମ୍ଲ ଇତି ନୈକଧା । ଭୌତିକାନାଂ ଵିକାରେଣ ରସ ଏକୋ ଵିଭିଦ୍ଯତେ

କଷାୟ, ମଧୁର, ତିତ୍ତ, ଝାଳ, ଖଟା—ଏମିତି ବିଭିନ୍ନ ମିଶ୍ରଣ ଦ୍ୱାରା ଏକ ରସ ଭୌତିକ ଦ୍ରବ୍ୟର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରରେ ଭାଗ ହୁଏ।

କ୍ଲେଦନଂ ପିଣ୍ଡନଂ ତୃପ୍ତିଃ ପ୍ରାଣନାପ୍ଯାଯନୋନ୍ଦନମ୍ । ତାପାପନୋଦୋ ଭୂଯସ୍ତ୍ଵଂ ଅମ୍ଭସୋ ଵୃତ୍ତଯସ୍ତ୍ଵିମାଃ

ଭିଜେଇବା, ଗଢ଼ିବା, ତୃପ୍ତି ଦେବା, ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷା, ପୋଷଣ, ଆନନ୍ଦ ଦେବା, ତାପ ଶମନ କରିବା ଓ ପ୍ରଚୁରତା—ଏହିମାନେ ଜଳର କାର୍ଯ୍ୟ।

ରସମାତ୍ରାଦ୍ ଵିକୁର୍ଵାଣାତ୍ ଅମ୍ଭସୋ ଦୈଵଚୋଦିତାତ୍ । ଗନ୍ଧମାତ୍ରଂ ଅଭୂତ୍ ତସ୍ମାତ୍ ପୃଥ୍ଵୀ ଘ୍ରାଣସ୍ତୁ ଗନ୍ଧଗଃ

ଶୁଦ୍ଧ ରସ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରେରଣାରେ ବଦଳି ଶୁଦ୍ଧ ଗନ୍ଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ସେଠାରୁ ପୃଥିବୀ ଓ ଗନ୍ଧ ଅନୁଭବ କରିବା ପାଇଁ ନାକ ହେଲା।

କରମ୍ଭପୂତିସୌରଭ୍ଯ ଶାନ୍ତୋଗ୍ରାମ୍ଲାଦିଭିଃ ପୃଥକ୍ । ଦ୍ରଵ୍ଯାଵଯଵଵୈଷମ୍ଯାଦ୍ ଗନ୍ଧ ଏକୋ ଵିଭିଦ୍ଯତେ

ଦ୍ରବ୍ୟର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମିଶ୍ରଣ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଗନ୍ଧ ମାଟି ଗନ୍ଧ, ପଚା, ସୁଗନ୍ଧ, ମୃଦୁ, ତୀବ୍ର, ଖଟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଏ।

ଭାଵନଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସ୍ଥାନଂ ଧାରଣଂ ସଦ୍ଵିଶେଷଣମ୍ । ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵଗୁଣୋଦ୍ଭେଦଃ ପୃଥିଵୀଵୃତ୍ତିଲକ୍ଷଣମ୍

ସୃଷ୍ଟିର ଆଧାର ଭାବେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ବାସସ୍ଥଳୀ ଭାବେ, ଧାରଣ କରିବା ଓ ସତ୍ୟ ଭିନ୍ନତା ଭାବେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଗୁଣ ଉତ୍ପତ୍ତି ଭାବେ—ଏହିମାନେ ପୃଥିବୀର ଲକ୍ଷଣ।

ନଭୋଗୁଣଵିଶେଷୋଽର୍ଥୋ ଯସ୍ଯ ତଚ୍ଛ୍ରୋତ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ଵାଯୋର୍ଗୁଣଵିଶେଷୋଽର୍ଥୋ ଯସ୍ଯ ତତ୍ସ୍ପର୍ଶନଂ ଵିଦୁଃ

ଯାହାର ଉପରେ ଆକାଶର ବିଶେଷ ଗୁଣ ଅନୁଭବ ହୁଏ, ତାହାକୁ ଶ୍ରବଣ କୁହାଯାଏ; ଯାହାର ଉପରେ ବାୟୁର ବିଶେଷ ଗୁଣ ଅନୁଭବ ହୁଏ, ତାହାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କୁହନ୍ତି।

ତେଜୋଗୁଣଵିଶେଷୋଽର୍ଥୋ ଯସ୍ଯ ତଚ୍ଚକ୍ଷୁରୁଚ୍ଯତେ । ଅମ୍ଭୋଗୁଣଵିଶେଷୋଽର୍ଥୋ ଯସ୍ଯ ତଦ୍ରସନଂ ଵିଦୁଃ । ଭୂମେର୍ଗୁଣଵିଶେଷୋଽର୍ଥୋ ଯସ୍ଯ ସ ଘ୍ରାଣ ଉଚ୍ଯତେ

ଯାହାର ଉପରେ ଅଗ୍ନିର ବିଶେଷ ଗୁଣ ଅନୁଭବ ହୁଏ, ତାହାକୁ ଦୃଷ୍ଟି କୁହାଯାଏ; ଯାହାର ଉପରେ ଜଳର ବିଶେଷ ଗୁଣ ଅନୁଭବ ହୁଏ, ତାହାକୁ ରସନା କୁହନ୍ତି; ଯାହାର ଉପରେ ପୃଥିବୀର ବିଶେଷ ଗୁଣ ଅନୁଭବ ହୁଏ, ତାହାକୁ ଘ୍ରାଣ କୁହାଯାଏ।