ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ମଦ୍ଭଯାଦ୍ ଵାତି ଵାତୋଽଯଂ ସୂର୍ଯସ୍ତପତି ମଦ୍ଭଯାତ୍ । ଵର୍ଷତୀନ୍ଦ୍ରୋ ଦହତ୍ଯଗ୍ନିଃ ମୃତ୍ଯୁଶ୍ଚରତି ମଦ୍ଭଯାତ୍

ମୋର ଭୟରେ ବାୟୁ ବହେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାପ ଦେଉଛି, ଇନ୍ଦ୍ର ବୃଷ୍ଟି କରେ, ଅଗ୍ନି ପୁଡ଼େ, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ଚାଲିଯାଏ।

ଜ୍ଞାନଵୈରାଗ୍ଯଯୁକ୍ତେନ ଭକ୍ତିଯୋଗେନ ଯୋଗିନଃ । କ୍ଷେମାଯ ପାଦମୂଲଂ ମେ ପ୍ରଵିଶନ୍ତି ଅକୁତୋଭଯମ୍

ଯେଉଁ ଯୋଗୀମାନେ ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ସହିତ ଭକ୍ତିଯୋଗ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିର୍ଭୟ ମୋର ପାଦପଦ୍ମକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ।

ଏତାଵାନ୍ ଏଵ ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ ପୁଂସାଂ ନିଃଶ୍ରେଯସୋଦଯଃ । ତୀଵ୍ରେଣ ଭକ୍ତିଯୋଗେନ ମନୋ ମଯ୍ଯର୍ପିତଂ ସ୍ଥିରମ୍

ଏହି ଲୋକରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମଙ୍ଗଳ ଏହିଏ—ତୀବ୍ର ଭକ୍ତିଯୋଗରେ ମନକୁ ମୋପରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଲଗାଇ ରଖିବା।

ସପ୍ତୋପରି କୃତା ଦ୍ଵାରଃ ପୁରସ୍ତସ୍ଯାସ୍ତୁ ଦ୍ଵେ ଅଧଃ । ପୃଥଗ୍ ଵିଷଯଗତ୍ଯର୍ଥଂ ତସ୍ଯାଂ ଯଃ କଶ୍ଚନେଶ୍ଵରଃ

ଉପରେ ସାତଟି ଦ୍ୱାର, ସାମ୍ନାରେ ଦୁଇଟି ଏବଂ ତଳେ ଦୁଇଟି ରହିଛି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜଗତର ଚଳାଚଳ ପାଇଁ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଏକ ଅଧିପତି ରହିଛନ୍ତି, ରାଜନ।

ପଞ୍ଚ ଦ୍ଵାରସ୍ତୁ ପୌରସ୍ତ୍ଯା ଦକ୍ଷିଣୈକା ତଥୋତ୍ତରା । ପଶ୍ଚିମେ ଦ୍ଵେ ଅମୂଷାଂ ତେ ନାମାନି ନୃପ ଵର୍ଣଯେ

ଏହି ଦ୍ୱାରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପାଞ୍ଚଟି ପୂର୍ବ ଦିଗରେ, ଗୋଟିଏ ଦକ୍ଷିଣରେ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ଉତ୍ତରରେ; ପଶ୍ଚିମରେ ଦୁଇଟି ରହିଛି। ଏବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ନାମ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି, ରାଜନ।

ଖଦ୍ଯୋତାଽଽଵିର୍ମୁଖୀ ଚ ପ୍ରାଗ୍ ଦ୍ଵାରାଵେକତ୍ର ନିର୍ମିତେ । ଵିଭ୍ରାଜିତଂ ଜନପଦଂ ଯାତି ତାଭ୍ଯାଂ ଦ୍ଯୁମତ୍ସଖଃ

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଦୁଇଟି ଦ୍ୱାର ଏକସାଥିରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରୁ ଦ୍ୟୁମତ୍ସଖ ଆସି ସମସ୍ତ ଦେଶକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲେ, ମାନେ ଆଗକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିଲେ ।

ନଲିନୀ ନାଲିନୀ ଚ ପ୍ରାଗ୍ ଦ୍ଵାରୌ ଏକତ୍ର ନିର୍ମିତେ । ଅଵଧୂତସଖସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ଵିଷଯଂ ଯାତି ସୌରଭମ୍

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ନଳିନୀ ଓ ନାଳିନୀ ନାମକ ଦୁଇଟି ଦ୍ୱାର ଏକଠି ତିଆରି ହୋଇଥିଲା । ସେଠାରୁ ଅବଧୂତସଖ ସୁଗନ୍ଧିତ ଦେଶକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ ।

ମୁଖ୍ଯା ନାମ ପୁରସ୍ତାଦ୍ ଦ୍ଵାଃ ତଯାଽଽପଣବହୂଦନୌ । ଵିଷଯୌ ଯାତି ପୁରରାଡ୍ ରସଜ୍ଞଵିପଣାନ୍ଵିତଃ

ପୁରର ସାମ୍ନାରେ ମୁଖ୍ୟା ନାମକ ଦ୍ୱାର ଥିଲା, ଯାହାପାଖରେ ବହୁତ ଦୋକାନ ଓ ଖାଦ୍ୟ ନୌକା ଥିଲା । ସେଠାରୁ ପୁରର ରାଜା ରସ ଜଣା ଓ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ସହିତ ଦେଶକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିଲେ ।

ପିତୃହୂର୍ନୃପ ପୁର୍ଯା ଦ୍ଵାଃ ଦକ୍ଷିଣେନ ପୁରଞ୍ଜନଃ । ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଦକ୍ଷିଣପଞ୍ଚାଲଂ ଯାତି ଶ୍ରୁତଧରାନ୍ଵିତଃ

ହେ ରାଜନ୍, ପୁରର ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାର ପିତୃହୂ ନାମକ । ସେଠାରୁ ପୁରଞ୍ଜନ ଦକ୍ଷିଣ ପଞ୍ଚାଳ ଦେଶକୁ ଶ୍ରୁତିଧାରୀମାନେ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିଲେ ।

ଦେଵହୂର୍ନାମ ପୁର୍ଯା ଦ୍ଵା ଉତ୍ତରେଣ ପୁରଞ୍ଜନଃ । ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଉତ୍ତରପଞ୍ଚାଲଂ ଯାତି ଶ୍ରୁତଧରାନ୍ଵିତଃ

ପୁରର ଉତ୍ତର ଦ୍ୱାର ଦେବହୂ ନାମକ । ସେଠାରୁ ପୁରଞ୍ଜନ ଉତ୍ତର ପଞ୍ଚାଳ ଦେଶକୁ ଶ୍ରୁତିଧାରୀମାନେ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିଲେ ।

ଆସୁରୀ ନାମ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଦ୍ଵାଃ ତଯା ଯାତି ପୁରଞ୍ଜନଃ । ଗ୍ରାମକଂ ନାମ ଵିଷଯଂ ଦୁର୍ମଦେନ ସମନ୍ଵିତଃ

ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଆସୁରୀ ନାମକ ଦ୍ୱାର ରହିଛି । ସେଠାରୁ ପୁରଞ୍ଜନ ଗ୍ରାମକ ନାମକ ଦେଶକୁ ଅହଂକାର ସହିତ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିଲେ ।

ନିର୍‌ଋତିର୍ନାମ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଦ୍ଵାଃ ତଯା ଯାତି ପୁରଞ୍ଜନଃ । ଵୈଶସଂ ନାମ ଵିଷଯଂ ଲୁବ୍ଧକେନ ସମନ୍ଵିତଃ

ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ନିରୃତି ନାମକ ଦ୍ୱାର ରହିଛି । ସେଠାରୁ ପୁରଞ୍ଜନ ବୈଶସ ନାମକ ଦେଶକୁ ଲୋଭ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିଲେ ।

ଅନ୍ଧାଵମୀଷାଂ ପୌରାଣାଂ ନିର୍ଵାକ୍ ପେଶସ୍କୃତାଵୁଭୌ । ଅକ୍ଷଣ୍ଵତାମଧିପତିଃ ତାଭ୍ଯାଂ ଯାତି କରୋତି ଚ

ଆନ୍ଧ ଓ ଅବମୀଷା ନାମକ ଦୁଇଟି ପୁର ଦ୍ୱାର ନିରବ ଓ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ । ଯିଏ ଦୃଷ୍ଟି ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ସେ ତାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବେଶ କରି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ ।

ସ ଯର୍ହ୍ଯନ୍ତଃପୁରଗତୋ ଵିଷୂଚୀନସମନ୍ଵିତଃ । ମୋହଂ ପ୍ରସାଦଂ ହର୍ଷଂ ଵା ଯାତି ଜାଯାତ୍ମଜୋଦ୍ଭଵମ୍

ସେ ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିଲେ ଓ ବିଷୂଚୀ ସହିତ ଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଜନ୍ମଜାତ ମୋହ, ଆନନ୍ଦ କିମ୍ବା ଖୁସି ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କର ଜନାନୀ ଓ ସନ୍ତାନ ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।

ଏଵଂ କର୍ମସୁ ସଂସକ୍ତଃ କାମାତ୍ମା ଵଞ୍ଚିତୋଽବୁଧଃ । ମହିଷୀ ଯଦ୍ ଯଦ୍ ଈହେତ ତତ୍ତଦ୍ ଏଵାନ୍ଵଵର୍ତତ

ଏଭଳି ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲୀନ ଓ କାମନାରେ ଆସକ୍ତ, ମୂଢ଼ ଓ ଠକାଯାଇଥିବା ପୁରଞ୍ଜନ ତାଙ୍କର ରାଣୀ ଯେଉଁଠି ଚାହାଁନ୍ତି, ସେଠି ଚାଲିଥିଲେ ।

କ୍ଵଚିତ୍ପିବନ୍ତ୍ଯାଂ ପିବତି ମଦିରାଂ ମଦଵିହ୍ଵଲଃ । ଅଶ୍ନନ୍ତ୍ଯାଂ କ୍ଵଚିଦଶ୍ନାତି ଜକ୍ଷତ୍ଯାଂ ସହ ଜକ୍ଷିତି

କେବେ ତାଙ୍କ ରାଣୀ ମଦ୍ୟପାନ କଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ପିଉଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଖାଇଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଖାଉଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଭୋଗ କଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ସହ ଭୋଗ କରୁଥିଲେ ।

କ୍ଵଚିଦ୍ଗାଯତି ଗାଯନ୍ତ୍ଯାଂ ରୁଦତ୍ଯାଂ ରୁଦତି କ୍ଵଚିତ୍ । କ୍ଵଚିଦ୍ ହସନ୍ତ୍ଯାଂ ହସତି ଜଲ୍ପନ୍ତ୍ଯାମନୁ ଜଲ୍ପତି

କେବେ ତାଙ୍କ ଗାଇଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଗାଉଥିଲେ; ତାଙ୍କ କାନ୍ଦିଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ କାନ୍ଦୁଥିଲେ; କେବେ ତାଙ୍କ ହସିଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ହସୁଥିଲେ; ତାଙ୍କ କଥା କହିଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ପଛରେ କହୁଥିଲେ ।

କ୍ଵଚିଦ୍ ଧାଵତି ଧାଵନ୍ତ୍ଯାଂ ତିଷ୍ଠନ୍ତ୍ଯାମନୁ ତିଷ୍ଠତି । ଅନୁ ଶେତେ ଶଯାନାଯାଂ ଅନ୍ଵାସ୍ତେ କ୍ଵଚିଦାସତୀମ୍

କେବେ ତାଙ୍କ ଦୌଡ଼ିଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଦୌଡ଼ୁଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଦଢ଼ିଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଦଢ଼ୁଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଶୋଇଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ପାଖରେ ଶୋଇଥିଲେ; କେବେ ତାଙ୍କ ବସିଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ସହ ବସୁଥିଲେ ।

କ୍ଵଚିତ୍ ଶ୍ରୃଣୋତି ଶ୍ରୃଣ୍ଵନ୍ତ୍ଯାଂ ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯାମନୁ ପଶ୍ଯତି । କ୍ଵଚିତ୍ ଜିଘ୍ରତି ଜିଘ୍ରନ୍ତ୍ଯାଂ ସ୍ପୃଶନ୍ତ୍ଯାଂ ସ୍ପୃଶତି କ୍ଵଚିତ୍

କେବେ ତାଙ୍କ ଶୁଣିଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣୁଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଦେଖିଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁଥିଲେ; କେବେ ତାଙ୍କ ଘ୍ରାଣ କଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଘ୍ରାଣ କରୁଥିଲେ; ତାଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିଲେ ।

କ୍ଵଚିଚ୍ଚ ଶୋଚତୀଂ ଜାଯାଂ ଅନୁ ଶୋଚତି ଦୀନଵତ୍ । ଅନୁ ହୃଷ୍ଯତି ହୃଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯାଂ ମୁଦିତାମନୁ ମୋଦତେ

କେବେ ତାଙ୍କ ଜନାନୀ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ସହ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଖୁସି ହେଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ ।

ଵିପ୍ରଲବ୍ଧୋ ମହିଷ୍ଯୈଵଂ ସର୍ଵପ୍ରକୃତିଵଞ୍ଚିତଃ । ନେଚ୍ଛନ୍ ଅନୁକରୋତ୍ଯଜ୍ଞଃ କ୍ଲୈବ୍ଯାତ୍ କ୍ରୀଡାମୃଗୋ ଯଥା

ଏଭଳି ଭାବରେ ତାଙ୍କ ଜନାନୀ ଓ ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଠକାଯାଇ, ଅଜ୍ଞାନୀ ପୁରୁଷ ଚାହିଲେ ନାହିଁ ମଧ୍ୟ, ଦୁର୍ବଳତାରୁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ଖେଳ ଜନ୍ତୁ ଭଳି ।

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଅଲୌକିକଂ ପ୍ରଭାଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚକିତାନ୍ ଗୋପାନ ପ୍ରତି ନନ୍ଦସ୍ଯ ଗର୍ଗୋକ୍ତିକଥନମ୍ ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ - ( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ଏଵଂଵିଧାନି କର୍ମାଣି ଗୋପାଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତେ । ଅତଦ୍ଵୀର୍ଯଵିଦଃ ପ୍ରୋଚୁଃ ସମଭ୍ଯେତ୍ଯ ସୁଵିସ୍ମିତାଃ

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ: ଏଭଳି ଅଲୌକିକ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ଗୋପମାନେ ତାଙ୍କର ଏହି ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହୋଇ, ଗର୍ଗ ଋଷିଙ୍କ କଥା ମନେପକାଇ ନନ୍ଦଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ କହିଲେ ।

ବାଲକସ୍ଯ ଯଦେତାନି କର୍ମାଣି ଅତି ଅଦ୍ଭୁତାନି ଵୈ । କଥମର୍ହତ୍ଯସୌ ଜନ୍ମ ଗ୍ରାମ୍ଯେଷ୍ଵାତ୍ମଜୁଗୁପ୍ସିତମ୍

ସେମାନେ କହିଲେ: ଏହି ଶିଶୁଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ସତ୍ୟିକି ଆଶ୍ଚର୍ୟଜନକ; ଏମିତି ଶକ୍ତି ଥିବା ଜଣେ କିପରି ଗ୍ରାମରେ ଜନ୍ମ ନେଇପାରିବେ, ଯେଉଁଠି ସନ୍ତାନମାନେ ସାଧାରଣତଃ ଅବହେଳିତ?

ଯଃ ସପ୍ତହାଯନୋ ବାଲଃ କରେଣୈକେନ ଲୀଲଯା । କଥଂ ବିଭ୍ରଦ୍ ଗିରିଵରଂ ପୁଷ୍କରଂ ଗଜରାଡିଵ

ଏହି ଶିଶୁଟି କେବଳ ସାତ୍ ଦିନର, ତଥାପି ଏକ ହାତରେ ଖେଳିଖେଳି ମହାପାହାଡ଼କୁ ଉଠାଇ ରଖିଥିଲେ, ଯେପରି ହାତୀରାଜ ଏକ ଲୋଟସ୍ ଫୁଲକୁ ଉଠାଏ।

ତୋକେନାମୀଲିତାକ୍ଷେଣ ପୂତନାଯା ମହୌଜସଃ । ପୀତଃ ସ୍ତନଃ ସହ ପ୍ରାଣୈଃ କାଲେନେଵ ଵଯସ୍ତନୋଃ

ଶିଶୁ ସ୍ବଭାବରେ ଅଧଖୋଲା ଆଖିରେ, ସେ ପୁତନାଙ୍କର ଦୁଧ ସହିତ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣକୁ ମଧ୍ୟ ପିଇଗଲେ, ଯେପରି ସମୟ ସମସ୍ତଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟକୁ ଗ୍ରସଣ କରେ।

ହିନ୍ଵତୋଽଧଃ ଶଯାନସ୍ଯ ମାସ୍ଯସ୍ଯ ଚରଣାଵୁଦକ୍ । ଅନୋଽପତଦ୍ ଵିପର୍ଯସ୍ତଂ ରୁଦତଃ ପ୍ରପଦାହତମ୍

ତଳେ ପଡ଼ିଥିବା ଶିଶୁଟି ଚିତ୍କାର କରି ଚାକିରେ ଲାଗିଲେ, ତାହାର ପାଦ ଲାଗି ଗଡ଼ିଟି ଉଲଟି ପଡ଼ିଗଲା।

ଏକହାଯନ ଆସୀନୋ ହ୍ରିଯମାଣୋ ଵିହାଯସା । ଦୈତ୍ଯେନ ଯସ୍ତୃଣାଵର୍ତ ମହନ୍ କଣ୍ଠଗ୍ରହାତୁରମ୍

ଏକ ବର୍ଷର ଶିଶୁ ହୋଇ ବସିଥିବାବେଳେ, ଦାନବ ତୃଣାବର୍ତ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଗଳା ଧରି ଆକାଶକୁ ଉଠାଇନେଲା, କିନ୍ତୁ ସେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖକୁ ଜୟ କଲେ।

କ୍ଵଚିଦ୍ ହୈଯଙ୍‌ଗଵସ୍ତୈନ୍ଯେ ମାତ୍ରା ବଦ୍ଧ ଉଲୂଖଲେ । ଗଚ୍ଛନ୍ ଅର୍ଜୁନଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ତାଵପାତଯତ୍

ଏକଥର, ମାଆ ଘିଅ ଚୋରି କରିଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ଉଲୁଖଳକୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ। ସେ ଦୁଇ ଅର୍ଜୁନ ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ହାତରେ ଦୁଇଟି ଗଛକୁ ଢାଳିଦେଲେ।

ଵନେ ସଞ୍ଚାରଯନ୍ ଵତ୍ସାନ୍ ସରାମୋ ବାଲକୈର୍ଵୃତଃ । ହନ୍ତୁକାମଂ ବକଂ ଦୋର୍ଭ୍ଯାଂ ମୁଖତୋଽରିମପାଟଯତ୍

ବନରେ ଛୋଟ ଛୋଟ ଛୁଆଁମାନେ ସହିତ ଛାଗଳି ଚରାଉଥିବା ବେଳେ, ମାରିବାକୁ ଆସିଥିବା ବକାସୁରଙ୍କର ମୁହଁକୁ ତାଙ୍କର ହାତରେ ଫାଟିଦେଲେ।