ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଗଣଂ ସାଂଵର୍ତକଂ ନାମ ମେଘାନାଂ ଚାନ୍ତକାରିଣାମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରଃ ପ୍ରଚୋଦଯତ୍ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵାକ୍ଯଂ ଚାହେଶମାନ୍ଯୁତ

କ୍ରୋଧିତ ଇନ୍ଦ୍ର, ସାଂବର୍ତ୍ତକ ନାମକ ବିନାଶକାରୀ ମେଘମାନେକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ, ଏବଂ ଆଦେଶ ଦେଇ କଠୋର କଥା କହିଲେ।

ଅହୋ ଶ୍ରୀମଦମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଗୋପାନାଂ କାନନୌକସାମ୍ । କୃଷ୍ଣଂ ମର୍ତ୍ଯମୁପାଶ୍ରିତ୍ଯ ଯେ ଚକ୍ରୁର୍ଦେଵହେଲନମ୍

ହାଁ! ଗୋପମାନେ, ଅରଣ୍ୟର ବାସିନ୍ଦାମାନେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଏକ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ଭାବି, ଦେବତାମାନେ ପ୍ରତି ଅବମାନ କରିଛନ୍ତି—ଏହି ଅହଂକାର ଓ ମହତ୍ତ୍ୱ କଥା ଅଦ୍ଭୁତ।

ଯଥାଦୃଢୈଃ କର୍ମମଯୈଃ କ୍ରତୁଭିର୍ନାମନୌନିଭୈଃ । ଵିଦ୍ଯାଂ ଆନ୍ଵୀକ୍ଷିକୀଂ ହିତ୍ଵା ତିତୀର୍ଷନ୍ତି ଭଵାର୍ଣଵମ୍

ଯେପରି, କେତେକ ଲୋକ ଜ୍ଞାନକୁ ଛାଡ଼ି, ଦୃଢ଼ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ନାମର କ୍ରିୟାଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରି, ସଂସାର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସେପରି।

ଵାଚାଲଂ ବାଲିଶଂ ସ୍ତବ୍ଧଂ ଅଜ୍ଞଂ ପଣ୍ଡିତମାନିନମ୍ । କୃଷ୍ଣଂ ମର୍ତ୍ଯମୁପାଶ୍ରିତ୍ଯ ଗୋପା ମେ ଚକ୍ରୁରପ୍ରିଯମ୍

ଗୋପମାନେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ—ଯିଏ ବହୁ କଥା କହେ, ଶିଶୁସଦୃଶ, ଅହଂକାରୀ, ଅଜ୍ଞାନୀ ଓ ନିଜକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଭାବେ—ଆଶ୍ରୟ କରି, ମୋତେ ଅପମାନ କରିଛନ୍ତି।

ଏଷାଂ ଶ୍ରିଯାଵଲିପ୍ତାନାଂ କୃଷ୍ଣେନାଧ୍ମାପିତାତ୍ମନାମ୍ । ଧୁନୁତ ଶ୍ରୀମଦସ୍ତମ୍ଭଂ ପଶୂନ୍ ନଯତ ସଙ୍‌କ୍ଷଯମ୍

ଏମାନେ ନିଜ ଧନ-ଅଭିମାନରେ ଅନ୍ଧ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅହଂକାରିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏମାନଙ୍କର ଧନର ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ କର, ଏବଂ ଏମାନଙ୍କର ପଶୁମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କର।

ଅହଂ ଚୈରାଵତଂ ନାଗଂ ଆରୁହ୍ଯାନୁଵ୍ରଜେ ଵ୍ରଜମ୍ । ମରୁଦ୍ଗଣୈର୍ମହାଵେଗୈଃ ନନ୍ଦଗୋଷ୍ଠଜିଘାଂସଯା

ମୁଁ ଏଇରାବତ ହାତୀରେ ଚଢ଼ି, ବାୟୁଦେବମାନେ ସହିତ ଭୟଙ୍କର ବେଗରେ, ନନ୍ଦଙ୍କ ଗୋଉଠ ନଶ୍ଟ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବ୍ରଜକୁ ଯିବି।

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ - ଇତ୍ଥଂ ମଘଵତାଽଽଜ୍ଞପ୍ତା ମେଘା ନିର୍ମୁକ୍ତବନ୍ଧନାଃ । ନନ୍ଦଗୋକୁଲମାସାରୈଃ ପୀଡଯାମାସୁରୋଜସା

ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଏପରି ମଘବାନଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ବନ୍ଧନ ଛାଡ଼ି ମେଘମାନେ ନନ୍ଦଙ୍କ ଗୋଉଠକୁ ଭୟଙ୍କର ବର୍ଷାରେ ଦୁଃଖିତ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ଵିଦ୍ଯୋତମାନା ଵିଦ୍ଯୁଦ୍‌ଭିଃ ସ୍ତନନ୍ତଃ ସ୍ତନଯିତ୍ନୁଭିଃ । ତୀଵ୍ରୈର୍ମରୁଦ୍ଗଣୈର୍ନୁନ୍ନା ଵଵୃଷୁର୍ଜଲଶର୍କରାଃ

ବିଦ୍ୟୁତର ଆଲୋକରେ ଚମକୁଥିଲେ, ବଜ୍ରର ଗର୍ଜନରେ ହୁଁକାର ଦେଉଥିଲେ, ଭୟଙ୍କର ପବନରେ ଚଳିତ ହୋଇ, ମେଘମାନେ ଜଳ ଓ ଶିଳାବୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ।

ସ୍ଥୂଣାସ୍ଥୂଲା ଵର୍ଷଧାରା ମୁଞ୍ଚତ୍ସ୍ଵଭ୍ରେଷ୍ଵ-ଭୀକ୍ଷ୍ଣଶଃ । ଜଲୌଘୈଃ ପ୍ଲାଵ୍ଯମାନା ଭୂଃ ନାଦୃଶ୍ଯତ ନତୋନ୍ନତମ୍

ମୋଟା ଓ ପତଳା ବର୍ଷାଧାରା ଅବିରତ ଭାବେ ଖାଇଁରେ ପଡ଼ୁଥିଲା; ଜଳର ତେଜ ପ୍ରବାହରେ ପୃଥିବୀ ଏତେ ଡୁବିଗଲା ଯେ, ଉଚ୍ଚ କିମ୍ବା ନିମ୍ନ କିଛି ଦେଖାଯାଉନଥିଲା।

ଅତ୍ଯାସାରାତିଵାତେନ ପଶଵୋ ଜାତଵେପନାଃ । ଗୋପା ଗୋପ୍ଯଶ୍ଚ ଶୀତାର୍ତା ଗୋଵିନ୍ଦଂ ଶରଣଂ ଯଯୁଃ

ଅତିରିକ୍ତ ତୀବ୍ର ପବନରେ ପଶୁମାନେ କମ୍ପିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ଗୋପ ଓ ଗୋପୀମାନେ ଶୀତରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।

ଶିରଃ ସୁତାଂଶ୍ଚ କାଯେନ ପ୍ରଚ୍ଛାଦ୍ଯା ସାରପୀଡିତାଃ । ଵେପମାନା ଭଗଵତଃ ପାଦମୂଲମୁପାଯଯୁଃ

ସେମାନେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଓ ଶିଶୁମାନେକୁ ଦେହରେ ଢାକି, ବଡ଼ ବର୍ଷାରେ ଦୁଃଖିତ ଓ କମ୍ପିତ ହୋଇ, ଭଗବାନଙ୍କ ଚରଣତଳକୁ ଆସିଲେ।

କୃଷ୍ଣ କୃଷ୍ଣ ମହାଭାଗ ତ୍ଵନ୍ନାଥଂ ଗୋକୁଲଂ ପ୍ରଭୋ । ତ୍ରାତୁମର୍ହସି ଦେଵାନ୍ନଃ କୁପିତାଦ୍ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲ

“କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଗୋକୁଳ ତୁମର ଆଶ୍ରୟରେ ଅଛି; ଭକ୍ତବତ୍ସଳ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରୋଷରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।

ଶିଲାଵର୍ଷାନିପାତେନ ହନ୍ଯମାନମଚେତନମ୍ । ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ ମେନେ କୁପିତେନ୍ଦ୍ରକୃତଂ ହରିଃ

ଶିଳାବୃଷ୍ଟିରେ ଜୀବମାନେ ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ଭଗବାନ ହରି ବୁଝିଲେ ଯେ ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ ହେଉଛି।

ଅପର୍ତ୍ତ୍ଵତ୍ଯୁଲ୍ବଣଂ ଵର୍ଷଂ ଅତିଵାତଂ ଶିଲାମଯମ୍ । ସ୍ଵଯାଗେ ଵିହତେଽସ୍ମାଭିଃ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ନାଶାଯ ଵର୍ଷତି

“ଆମେ ନିଜେ ଯଜ୍ଞ ବାଧା ଦେଇଥିବାରୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଆମ ନାଶ ପାଇଁ ଏହି ଭୟଙ୍କର, ଶିଳାଭରା ବର୍ଷା ଓ ତୀବ୍ର ପବନ ପଠାଇଛନ୍ତି।

ତତ୍ର ପ୍ରତିଵିଧିଂ ସମ୍ଯଗ୍ ଆତ୍ମଯୋଗେନ ସାଧଯେ । ଲୋକେଶମାନିନାଂ ମୌଢ୍ଯାଦ୍ ହନିଷ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦଂ ତମଃ

“ଏଠାରେ ମୁଁ ନିଜ ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ଏହାର ସଠିକ୍ ପ୍ରତିକାର କରିବି; ଯେମାନେ ନିଜକୁ ସଂସାରର ମାଲିକ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମୂର୍ଖତା ଓ ଅହଂକାରର ଗର୍ବକୁ ମୁଁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେବି।

ନ ହି ସଦ୍ଭାଵଯୁକ୍ତାନାଂ ସୁରାଣାମୀଶଵିସ୍ମଯଃ । ମତ୍ତୋଽସତାଂ ମାନଭଙ୍‌ଗଃ ପ୍ରଶମାଯୋପକଲ୍ପତେ

“ଯେ ସତ୍ପୁରୁଷ ଦେବତା, ସେମାନେ ଭଗବାନଙ୍କ ଉପରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଅପତ୍ର, ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ ହେଲେ ସେମାନଙ୍କର ମନ ଶାନ୍ତି ପାଏ।

ତସ୍ମାତ୍ ମଚ୍ଛରଣଂ ଗୋଷ୍ଠଂ ମନ୍ନାଥଂ ମତ୍ପରିଗ୍ରହମ୍ । ଗୋପାଯେ ସ୍ଵାତ୍ମଯୋଗେନ ସୋଽଯଂ ମେ ଵ୍ରତ ଆହିତଃ

“ଏହିପରି, ଯେ ଗୋଷ୍ଠୀ ମୋ ଶରଣ ନେଇଛି, ମୋତେ ନାଥ ବୋଲି ମାନେ, ଓ ମୁଁ ଯାହାକୁ ନିଜ ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରିଛି, ସେମାନେକୁ ମୁଁ ନିଜ ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ରକ୍ଷା କରିବି; ଏହା ମୋର ନିଶ୍ଚୟ।

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵୈକେନ ହସ୍ତେନ କୃତ୍ଵା ଗୋଵର୍ଧନାଚଲମ୍ । ଦଧାର ଲୀଲଯା କୃଷ୍ଣଃ ଛତ୍ରାକମିଵ ବାଲକଃ

ଏପରି କହି, କୃଷ୍ଣ ଏକହାତେ ସହଜରେ ଗୋବର୍ଧନ ପାହାଡ଼କୁ ଛାତା ପରି ଉଠାଇଲେ, ଯେପରି ଜଣେ ଶିଶୁ ଛତା ଧରିଥାଏ।

ଅଥାହ ଭଗଵାନ୍ ଗୋପାନ୍ ହେଽମ୍ବ ତାତ ଵ୍ରଜୌକସଃ । ଯଥୋପଜୋଷଂ ଵିଶତ ଗିରିଗର୍ତଂ ସଗୋଧନାଃ

ତାପରେ ଭଗବାନ ଗୋପମାନେକୁ କହିଲେ: “ହେ ମା, ହେ ବାପା, ହେ ବ୍ରଜବାସୀମାନେ, ତୁମେ ତୁମେ ଭଲ ଲାଗିଲେ ଗୋଧନ ସହିତ ପାହାଡ଼ର ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କର।

ନ ତ୍ରାସ ଇହ ଵଃ କାର୍ଯୋ ମଦ୍ଧସ୍ତାଦ୍ରିନିପାତନେ । ଵାତଵର୍ଷଭଯେନାଲଂ ତତ୍ତ୍ରାଣଂ ଵିହିତଂ ହି ଵଃ

“ମୋ ହାତରୁ ପାହାଡ଼ ପଡ଼ିବା ବା ବାତ୍ୟା ବର୍ଷାର ଭୟ ଏଠାରେ କରିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ; ତୁମ ପାଇଁ ରକ୍ଷାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ହୋଇଯାଇଛି।

ତଥା ନିର୍ଵିଵିଶୁର୍ଗର୍ତଂ କୃଷ୍ଣାଶ୍ଵାସିତମାନସଃ । ଯଥାଵକାଶଂ ସଧନାଃ ସଵ୍ରଜାଃ ସୋପଜୀଵିନଃ

କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଶ୍ୱାସରେ ମନ ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ତାଙ୍କର ଧନ, ପରିବାର ଓ ନିର୍ଭରଶୀଳମାନେ ସହିତ, ଯେଉଁଠି ଜଗା ମିଳିଲା, ସେଠି ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

କ୍ଷୁତ୍ତୃଡ୍ଵ୍ଯଥାଂ ସୁଖାପେକ୍ଷାଂ ହିତ୍ଵା ତୈର୍ଵ୍ରଜଵାସିଭିଃ । ଵୀକ୍ଷ୍ଯମାଣୋ ଦଧାଵଦ୍ରିଂ ସପ୍ତାହଂ ନାଚଲତ୍ ପଦାତ୍

ଖାଦ୍ୟ, ପିପାସା, ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ସୁଖର ଆଶା ଛାଡ଼ି, ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ସପ୍ତଦିନ ଧରି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପାହାଡ଼ ଧରିଥିବା ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କ ପାଦ ଏକଥିର ରହିଲା।

କୃଷ୍ଣଯୋଗାନୁଭାଵଂ ତଂ ନିଶମ୍ଯେନ୍ଦ୍ରୋଽତିଵିସ୍ମିତଃ । ନିଃସ୍ତମ୍ଭୋ ଭ୍ରଷ୍ଟସଙ୍‌କଲ୍ପଃ ସ୍ଵାନ୍ ମେଘାନ୍ ସଂନ୍ଯଵାରଯତ୍

କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଯୋଗଶକ୍ତିର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣି, ଇନ୍ଦ୍ର ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ; ସେ ନିର୍ବିକାର ଓ ନିଷ୍ପ୍ରଭ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ମେଘମାନେକୁ ଫେରାଇ ନେଲେ।

ଖଂ ଵ୍ଯଭ୍ରମୁଦିତାଦିତ୍ଯଂ ଵାତଵର୍ଷଂ ଚ ଦାରୁଣମ୍ । ନିଶମ୍ଯୋପରତଂ ଗୋପାନ୍ ଗୋଵର୍ଧନଧରୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ନିର୍ଯାତ ତ୍ଯଜତ ତ୍ରାସଂ ଗୋପାଃ ସସ୍ତ୍ରୀଧନାର୍ଭକାଃ । ଉପାରତଂ ଵାତଵର୍ଷଂ ଵ୍ଯୁଦପ୍ରାଯାଶ୍ଚ ନିମ୍ନଗାଃ

ଆକାଶ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହେଲା, ଭୟଙ୍କର ବାତ୍ୟା ବର୍ଷା ବନ୍ଦ ହେଲାବେଳେ, ଗୋବର୍ଧନ ଉଠାଇଥିବା କୃଷ୍ଣ କହିଲେ: “ବାହାରିଯାଅ, ଭୟ ଛାଡ଼, ଗୋପମାନେ, ତୁମର ଜନାନୀ, ଧନ, ଶିଶୁମାନେ ସହିତ; ବାତ୍ୟା ବର୍ଷା ବନ୍ଦ ହୋଇଛି, ନଦୀମାନେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି।

ତତସ୍ତେ ନିର୍ଯଯୁର୍ଗୋପାଃ ସ୍ଵଂ ସ୍ଵମାଦାଯ ଗୋଧନମ୍ । ଶକଟୋଢୋପକରଣଂ ସ୍ତ୍ରୀବାଲସ୍ଥଵିରାଃ ଶନୈଃ

ତାପରେ ଗୋପମାନେ ନିଜ ନିଜ ଗୋଧନ, ଗଡ଼ି, ସାମଗ୍ରୀ, ଜନାନୀ, ଶିଶୁ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ ସହିତ ଧୀରେ ଧୀରେ ବାହାରିଲେ।

ଭଗଵାନପି ତଂ ଶୈଲଂ ସ୍ଵସ୍ଥାନେ ପୂର୍ଵଵତ୍ପ୍ରଭୁଃ । ପଶ୍ଯତାଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ସ୍ଥାପଯାମାସ ଲୀଲଯା

ଭଗବାନ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିସାମ୍ନାରେ, ଗୋବର୍ଧନ ପାହାଡ଼କୁ ପୂର୍ବବତ୍ ସ୍ଥାନରେ ଖେଳରେ ରଖିଦେଲେ।

( ମିଶ୍ର ) ତଂ ପ୍ରେମଵେଗାନ୍ ନିଭୃତା ଵ୍ରଜୌକସୋ ଯଥା ସମୀଯୁଃ ପରିରମ୍ଭଣାଦିଭିଃ । ଗୋପ୍ଯଶ୍ଚ ସସ୍ନେହମପୂଜଯନ୍ ମୁଦା ଦଧ୍ଯକ୍ଷତାଦ୍‌ଭିର୍ଯୁଯୁଜୁଃ ସଦାଶିଷଃ

ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ଗଭୀର ପ୍ରେମରେ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଆସି, ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ ଓ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ଭେଟିଲେ; ଗୋପୀମାନେ ସ୍ନେହରେ ଭରି, ଆନନ୍ଦରେ ଦଧି, ଅକ୍ଷତ ଦେଇ ପୂଜିଲେ ଓ ସଦା ଶୁଭାଶୀଷ ଦେଲେ।

( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ଯଶୋଦା ରୋହିଣୀ ନନ୍ଦୋ ରାମଶ୍ଚ ବଲିନାଂ ଵରଃ । କୃଷ୍ଣମାଲିଙ୍‌ଗ୍ଯ ଯୁଯୁଜୁଃ ଆଶିଷଃ ସ୍ନେହକାତରାଃ

ଯଶୋଦା, ରୋହିଣୀ, ନନ୍ଦ ଏବଂ ବଳବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଳରାମ, ସ୍ନେହରେ ଭିଜି ରହି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।

ଦିଵି ଦେଵଗଣାଃ ସିଦ୍ଧାଃ ସାଧ୍ଯା ଗନ୍ଧର୍ଵଚାରଣାଃ । ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ମୁମୁଚୁସ୍ତୁଷ୍ଟାଃ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷାଣି ପାର୍ଥିଵ

ଆକାଶରେ ଦେବମାନେ, ସିଦ୍ଧ, ସାଧ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଚାରଣମାନେ ଖୁସିରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ ଏବଂ ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଭରି ପୁଷ୍ପର ବୃଷ୍ଟି କରିଲେ।