ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ସ୍ଵଲଙ୍‌କୃତା ଭୁକ୍ତଵନ୍ତଃ ସ୍ଵନୁଲିପ୍ତାଃ ସୁଵାସସଃ । ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାଂ ଚ କୁରୁତ ଗୋଵିପ୍ରାନଲପର୍ଵତାନ୍

ଭଲ ଭାବେ ଶୃଙ୍ଗାରିତ, ଖାଇ ସାରି, ଶରୀରେ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ଭଲ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅଗ୍ନି ଓ ପାହାଡ଼ଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କର।

ଏତନ୍ମମ ମତଂ ତାତ କ୍ରିଯତାଂ ଯଦି ରୋଚତେ । ଅଯଂ ଗୋବ୍ରାହ୍ମଣାଦ୍ରୀଣାଂ ମହ୍ଯଂ ଚ ଦଯିତୋ ମଖଃ

ଏହି ମୋର ମତ, ପ୍ରିୟ; ତୁମେ ଚାହାଁଲେ ଏହା କର। ଏହି ଯଜ୍ଞ ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପାହାଡ଼ ଓ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ।

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ - କାଲାତ୍ମନା ଭଗଵତା ଶକ୍ରଦର୍ପଂ ଜିଘାଂସତା । ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନିଶମ୍ଯ ନନ୍ଦାଦ୍ଯାଃ ସାଧ୍ଵଗୃହ୍ଣନ୍ତ ତଦ୍ଵଚଃ

ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ସମୟର ଆତ୍ମା ଭାବେ ଭଗବାନ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଏହି କଥା କହିଲେ। ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହାକୁ ଭଲ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

ତଥା ଚ ଵ୍ଯଦଧୁଃ ସର୍ଵଂ ଯଥାଽଽହ ମଧୁସୂଦନଃ । ଵାଚଯିତ୍ଵା ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନଂ ତଦ୍ ଦ୍ରଵ୍ଯେଣ ଗିରିଦ୍ଵିଜାନ୍

ମଧୁସୂଦନ ଯେପରି କହିଥିଲେ, ସେପରି ସମସ୍ତ କାମ କଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଙ୍ଗଳ ପାଠ କଲେ, ଏବଂ ସେଇ ସାମଗ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ପାହାଡ଼ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।

ଉପହୃତ୍ଯ ବଲୀନ୍ ସମ୍ଯଗ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଆଦୃତା ଯଵସଂ ଗଵାମ୍ । ଗୋଧନାନି ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଗିରିଂ ଚକ୍ରୁଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍

ସମସ୍ତ ବଳି ଭଲ ଭାବେ ଦେଇ, ଗାଈମାନେ ପାଇଁ ଯବ ସମ୍ମାନରେ ଦେଲେ। ଗୋଧନକୁ ଆଗରେ ରଖି, ପାହାଡ଼କୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ।

ଅନାଂସ୍ଯନଡୁଦ୍ଯୁକ୍ତାନି ତେ ଚାରୁହ୍ଯ ସ୍ଵଲଙ୍‌କୃତାଃ । ଗୋପ୍ଯଶ୍ଚ କୃଷ୍ଣଵୀର୍ଯାଣି ଗାଯନ୍ତ୍ଯଃ ସଦ୍ଵିଜାଶିଷଃ

ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ଶୃଙ୍ଗାରିତ ଓ ମୃଗ ଯୋଗାଯୋଗି ଗଡ଼ିଗୁଡ଼ିକୁ ଚଢ଼ି, ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶୌର୍ୟ ଗାଇ ଗାଇ, ସଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

କୃଷ୍ଣସ୍ତ୍ଵନ୍ଯତମଂ ରୂପଂ ଗୋପଵିଶ୍ରମ୍ଭଣଂ ଗତଃ । ଶୈଲୋଽସ୍ମୀତି ବ୍ରୁଵନ୍ ଭୂରି ବଲିମାଦଦ୍ ବୃହଦ୍ଵପୁଃ

କୃଷ୍ଣ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଗୋପମାନେଙ୍କର ଭରସା ବଢ଼ାଇଲେ। 'ମୁଁ ଏହି ପାହାଡ଼' ବୋଲି କହି, ବଡ଼ ଦେହ ଧାରଣ କରି ବହୁତ ବଳି ଗ୍ରହଣ କଲେ।

ତସ୍ମୈ ନମୋ ଵ୍ରଜଜନୈଃ ସହ ଚକ୍ରେଽଽତ୍ମନାଽଽତ୍ମନେ । ଅହୋ ପଶ୍ଯତ ଶୈଲୋଽସୌ ରୂପୀ ନୋଽନୁଗ୍ରହଂ ଵ୍ଯଧାତ୍

ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ସହିତ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ଆତ୍ମାକୁ ଆତ୍ମାକୁ ନମନ କଲେ। 'ଦେଖ, ଏହି ପାହାଡ଼ ଆମ ପାଖରେ ଆସି ଦୟା କରିଛି' ବୋଲି କହିଲେ।

ଏଷୋଽଵଜାନତୋ ମର୍ତ୍ଯାନ୍ କାମରୂପୀ ଵନୌକସଃ । ହନ୍ତି ହ୍ଯସ୍ମୈ ନମସ୍ଯାମଃ ଶର୍ମଣେ ଆତ୍ମନୋ ଗଵାମ୍

ଏହି ମହାପୁରୁଷ ଚାହିଲେ ଯେଉଁ ରୂପ ନେଇପାରନ୍ତି, ଜଙ୍ଗଲରେ ବସିଥାନ୍ତି ଏବଂ ଯେଉଁ ମଣିଷମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅବମାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ସେ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି। ଏହିକାରଣରୁ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ଏବଂ ଆମ ଗାଈମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିପାରିବା।

ଇତ୍ଯଦ୍ରିଗୋଦ୍ଵିଜମଖଂ ଵାସୁଦେଵପ୍ରଚୋଦିତାଃ । ଯଥା ଵିଧାଯ ତେ ଗୋପା ସହକୃଷ୍ଣା ଵ୍ରଜଂ ଯଯୁଃ

ଏଭଳି ଭାବେ ବାସୁଦେବଙ୍କର ପ୍ରେରଣାରେ, ଗୋପମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ପାହାଡ଼, ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଯେଉଁ ନିୟମ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ପାଳନ କରି ତାପରେ ଫେରି ଭୃଜକୁ ଗଲେ।

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ଦଶମସ୍କନ୍ଧେ ପୂର୍ଵାର୍ଧେ ଚତୁର୍ଵିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ଏଭଳି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମାର୍ଧର ଚବିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।

ମାମାତ୍ମାନଂ ସ୍ଵଯଂଜ୍ଯୋତିଃ ସର୍ଵଭୂତଗୁହାଶଯମ୍ । ଆତ୍ମନ୍ଯେଵାତ୍ମନା ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵିଶୋକୋଽଭଯମୃଚ୍ଛସି

ମୋତେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସିଥିବା ଆତ୍ମା ଭାବେ ଜାଣିବେ, ସ୍ୱୟଂ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଅନୁଭବ କରିବେ, ସେ ଦୁଃଖ ଓ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ।

ମାତ୍ର ଆଧ୍ଯାତ୍ମିକୀଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ଶମନୀଂ ସର୍ଵକର୍ମଣାମ୍ । ଵିତରିଷ୍ଯେ ଯଯା ଚାସୌ ଭଯଂ ଚାତିତରିଷ୍ଯତି

ମା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏମିତି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନ ଦେବି, ଯାହା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଶାନ୍ତ କରେ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଭୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବ।

ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ - ଏଵଂ ସମୁଦିତସ୍ତେନ କପିଲେନ ପ୍ରଜାପତିଃ । ଦକ୍ଷିଣୀକୃତ୍ଯ ତଂ ପ୍ରୀତୋ ଵନମେଵ ଜଗାମ ହ

ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ — ଏଭଳି କପିଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପଦେଶ ପାଇ ପ୍ରଜାପତି ଖୁସି ହେଇ, ତାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ପରିକ୍ରମା କରି, ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ଵ୍ରତଂ ସ ଆସ୍ଥିତୋ ମୌନଂ ଆତ୍ମୈକଶରଣୋ ମୁନିଃ । ନିଃସଙ୍ଗୋ ଵ୍ଯଚରତ୍ କ୍ଷୋଣୀଂ ଅନଗ୍ନିରନିକେତନଃ

ସେ ମୁନି ମୌନବ୍ରତ ଧାରଣ କଲେ, ଆତ୍ମାକୁ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ କରି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଲଗା ହୋଇ ପୃଥିବୀରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଅଗ୍ନି ବା ଘର ନଥିଲା।

ମନୋ ବ୍ରହ୍ମଣି ଯୁଞ୍ଜାନୋ ଯତ୍ତତ୍ ସଦସତଃ ପରମ୍ । ଗୁଣାଵଭାସେ ଵିଗୁଣ ଏକଭକ୍ତ୍ଯାନୁଭାଵିତେ

ସେ ନିଜ ମନକୁ ବ୍ରହ୍ମରେ ଲଗାଇଲେ, ଯାହା ସଦ୍ ଓ ଅସଦ୍ ଉଭୟରୁ ଉପରେ, ଗୁଣ ଦେଖାଏ କିନ୍ତୁ ନିଜେ ନିର୍ଗୁଣ, ଏକମାତ୍ର ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରାଯାଏ।

ନିରହଙ୍କୃତିର୍ନିର୍ମମଶ୍ଚ ନିର୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଃ ସମଦୃକ୍ ସ୍ଵଦୃକ୍ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ପ୍ରଶାନ୍ତଧୀର୍ଧୀରଃ ପ୍ରଶାନ୍ତୋର୍ମିରିଵୋଦଧିଃ

ସେ ଅହଂକାର ଓ ମମତାରୁ ମୁକ୍ତ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ତାରି, ସମଦୃଷ୍ଟି ଓ ନିଜକୁ ଦେଖିପାରୁଥିବା, ଭିତରେ ଶାନ୍ତ ଓ ଧୃଢ଼ ମନ, ତରଙ୍ଗ ନଥିବା ଶାନ୍ତ ସମୁଦ୍ର ପରି।

ଵାସୁଦେଵେ ଭଗଵତି ସର୍ଵଜ୍ଞେ ପ୍ରତ୍ଯଗାତ୍ମନି । ପରେଣ ଭକ୍ତିଭାଵେନ ଲବ୍ଧାତ୍ମା ମୁକ୍ତବନ୍ଧନଃ

ସର୍ବଜ୍ଞ ଭଗବାନ ବାସୁଦେବ, ଯିଏ ଆତ୍ମା ଭିତରେ ବସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରି, ସେ ନିଜକୁ ଜାଣିଲେ ଏବଂ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।

ଆତ୍ମାନଂ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଭଗଵନ୍ତଂ ଅଵସ୍ଥିତମ୍ । ଅପଶ୍ଯତ୍ସର୍ଵଭୂତାନି ଭଗଵତ୍ଯପି ଚାତ୍ମନି

ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭିତରେ ନିଜ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ନିଜ ମନରେ ଭଗବାନ ଭିତରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଅନୁଭବ କଲେ।

ଇଚ୍ଛାଦ୍ଵେଷଵିହୀନେନ ସର୍ଵତ୍ର ସମଚେତସା । ଭଗଵଦ୍ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତେନ ପ୍ରାପ୍ତା ଭାଗଵତୀ ଗତିଃ

ଇଚ୍ଛା ଓ ଦ୍ୱେଷ ଛାଡ଼ି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମଭାବରେ ଦେଖି, ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ରଖି, ସେ ଭାଗବତ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

ସ୍ଫୁରତ୍କିରୀଟଵଲଯ ହାରନୂପୁରମେଖଲମ୍ । ଶଙ୍‌ଖଚକ୍ରଗଦାପଦ୍ମ ମାଲାମଣ୍ଯୁତ୍ତମର୍ଦ୍ଧିମତ୍

ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଚମକୁଥିବା ମୁକୁଟ, ହାତରେ ବାଳା, ଗଳାରେ ହାର, ପାଉଁରେ ନୂପୁର ଓ କମରରେ ମେଖଳା ଅଛି; ସଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ପଦ୍ମ, ମାଳା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଣିର ଅଳଙ୍କାରରେ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ।

ସିଂହସ୍କନ୍ଧତ୍ଵିଷୋ ବିଭ୍ରତ୍ ସୌଭଗ ଗ୍ରୀଵକୌସ୍ତୁଭମ୍ । ଶ୍ରିଯାନପାଯିନ୍ଯା କ୍ଷିପ୍ତ ନିକଷାଶ୍ମୋରସୋଲ୍ଲସତ୍

ସେ ଶୁଭ ଗଳାରେ କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସିଂହ ପରି ମଜବୁତ କାନ୍ଧ, ଅକ୍ଷୟ ଶ୍ରୀରେ ଚମକୁଛନ୍ତି, ନିର୍ମଳ ପାରସ ପଥର ପରି ତାଙ୍କ ରୂପ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।

ପୂରରେଚକସଂଵିଗ୍ନ ଵଲିଵଲ୍ଗୁଦଲୋଦରମ୍ । ପ୍ରତିସଙ୍‌କ୍ରାମଯଦ୍ ଵିଶ୍ଵଂ ନାଭ୍ଯାଵର୍ତଗଭୀରଯା

ତାଙ୍କ ପେଟରେ ତିନିଟି ଭାଲି ଚିହ୍ନ ଚମକୁଛି, ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସର ଚଳନରେ ହଲୁଚାଲୁ, ତାଙ୍କ ଗଭୀର ନାଭିର ଘୂର୍ଣ୍ଣନରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଆସିଯାଏ ଓ ଯାଉଛି।

ଶ୍ଯାମଶ୍ରୋଣ୍ଯଧିରୋଚିଷ୍ଣୁ ଦୁକୂଲସ୍ଵର୍ଣମେଖଲମ୍ । ସମଚାର୍ଵଙ୍‌ଘ୍ରିଜଙ୍‌ଘୋରୁ ନିମ୍ନଜାନୁସୁଦର୍ଶନମ୍

ତାଙ୍କ ଶ୍ୟାମ ନିତମ୍ଭ ଉପରେ ଚମକୁଥିବା ପୀତାମ୍ବର ଓ ସୁନାର ମେଖଳା ଅଛି, ତାଙ୍କ ଉରୁ, ଜାଙ୍ଘ, ଗୁଡ଼ିକ ସମ ଓ ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଶୋଭାବନ୍ତ।

ପଦା ଶରତ୍ପଦ୍ମପଲାଶରୋଚିଷା ନଖଦ୍ଯୁଭିର୍ନୋଽନ୍ତରଘଂ ଵିଧୁନ୍ଵତା । ପ୍ରଦର୍ଶଯ ସ୍ଵୀଯମପାସ୍ତସାଧ୍ଵସଂ ପଦଂ ଗୁରୋ ମାର୍ଗଗୁରୁସ୍ତମୋଜୁଷାମ୍

ତାଙ୍କ ପାଦ ଶରତ୍କାଳର ପଦ୍ମ ପତ୍ର ପରି ଚମକୁଛି, ନଖର ଆଲୋକ ଭିତରର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରୁଛି; ହେ ଗୁରୁ, ଅଜ୍ଞାନ ଅନ୍ଧକାର ଛାଡ଼ିବା ପଥ ଭାବେ ନିଜ ପାଦକୁ ଦେଖାନ୍ତୁ।

(ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍) ଏତଦ୍ ରୂପମନୁଧ୍ଯେଯଂ ଆତ୍ମଶୁଦ୍ଧିମଭୀପ୍ସତାମ୍ । ଯଦ୍ଭକ୍ତିଯୋଗୋଽଭଯଦଃ ସ୍ଵଧର୍ମମନୁତିଷ୍ଠତାମ୍

ଏହି ରୂପକୁ ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଆତ୍ମାର ଶୁଦ୍ଧି ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ଭକ୍ତିଯୋଗ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟହୀନତା ଦେଇଥାଏ।

ଭଵାନ୍ ଭକ୍ତିମତା ଲଭ୍ଯୋ ଦୁର୍ଲଭଃ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍ । ସ୍ଵାରାଜ୍ଯସ୍ଯାପ୍ଯଭିମତ ଏକାନ୍ତେନାତ୍ମଵିଦ୍ଗତିଃ

ଭଗବାନ୍, ଆପଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଲୋକମାନେ ମାତ୍ର ପାଇପାରନ୍ତି, ଯଦିଓ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପାଇବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ। ଏକାନ୍ତିକ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମିଳୁଥିବା ଆତ୍ମଜ୍ଞାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥା ଆତ୍ମସ୍ୱାଧୀନତା ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।

ତଂ ଦୁରାରାଧ୍ଯମାରାଧ୍ଯ ସତାମପି ଦୁରାପଯା । ଏକାନ୍ତଭକ୍ତ୍ଯା କୋ ଵାଞ୍ଛେତ୍ ପାଦମୂଲଂ ଵିନା ବହିଃ

ଯିଏକି ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ଭାବେ ପାଇପାରନ୍ତି, ସେଭଳି ଭଗବାନ୍‌ଙ୍କୁ ଏକାନ୍ତିକ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିଲାପରେ, ତାଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମ ବାହାରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଆଶା କିଏ କରିପାରିବ?

ଯତ୍ର ନିର୍ଵିଷ୍ଟମରଣଂ କୃତାନ୍ତୋ ନାଭିମନ୍ଯତେ । ଵିଶ୍ଵଂ ଵିଧ୍ଵଂସଯନ୍ ଵୀର୍ଯ ଶୌର୍ଯଵିସ୍ଫୂର୍ଜିତଭ୍ରୁଵା

ଯେଉଁଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ଶେଷ, ସେଠାରେ ନିର୍ବିକାର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସିପାରେନି, ଯଦିଓ ସେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ଭୟଙ୍କର ଭୃକୁଟିରେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ନଶ୍ୱର କରେ।