ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ତସ୍ମାତ୍ ସଂପୂଜଯେତ୍କର୍ମ ସ୍ଵଭାଵସ୍ଥଃ ସ୍ଵକର୍ମକୃତ୍ । ଅନ୍ଜସା ଯେନ ଵର୍ତେତ ତଦେଵାସ୍ଯ ହି ଦୈଵତମ୍

ତେଣୁ, ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁସାରେ ନିଜ କାମ କରି, ଜେଉଁ କାମ ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ଚାଲେ, ସେହି କାମକୁ ଉପାସନା ବୋଲି ମନିବା ଉଚିତ୍। ଏହି କାମ ହିଁ ତାଙ୍କର ଦେବତା।

ଆଜୀଵ୍ଯୈକତରଂ ଭାଵଂ ଯସ୍ତ୍ଵନ୍ଯମୁପଜୀଵତି । ନ ତସ୍ମାଦ୍ ଵିନ୍ଦତେ କ୍ଷେମଂ ଜାରାନ୍ନାର୍ଯସତୀ ଯଥା

ଯେଉଁଠାରେ ଜୀବିକା ଚାଲିବାର ସୁଯୋଗ ଅଛି, ସେ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟଠାରୁ ଜୀବିକା ଚାଲାଏ, ସେ କେବେ ଭଲ ପାଏନି; ଯେପରି ଅସତୀ ଜଣେ ଜାର ପାଖରୁ ସୁଖ ନାହିଁ ପାଏ।

ଵର୍ତେତ ବ୍ରହ୍ମଣା ଵିପ୍ରୋ ରାଜନ୍ଯୋ ରକ୍ଷଯା ଭୁଵଃ । ଵୈଶ୍ଯସ୍ତୁ ଵାର୍ତଯା ଜୀଵେତ୍ ଶୂଦ୍ରସ୍ତୁ ଦ୍ଵିଜସେଵଯା

ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଜୀବନ ଚାଲାଏ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଭୂମିକୁ ରକ୍ଷା କରି ଜୀବିକା କରେ, ବୈଶ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟ କରି ଜୀବନ ଚାଲାଏ, ଶୂଦ୍ର ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କ ସେବା କରି ଜୀବନ ଚାଲାଏ।

କୃଷିଵାଣିଜ୍ଯଗୋରକ୍ଷା କୁସୀଦଂ ତୂର୍ଯମୁଚ୍ଯତେ । ଵାର୍ତା ଚତୁର୍ଵିଧା ତତ୍ର ଵଯଂ ଗୋଵୃତ୍ତଯୋଽନିଶମ୍

ଚାଷ, ବ୍ୟବସାୟ, ଗାଈ ରଖିବା, ଋଣ ଦେଇବା ଓ ବାଦ୍ୟବାଦନ—ଏହି ଚାରି ପ୍ରକାର ଜୀବିକା ଅଛି। ଏଠାରେ ଆମେ ସଦା ଗାଈ ରଖିବା କାମରେ ଲାଗି ରହୁଛୁ।

ସତ୍ତ୍ଵଂ ରଜସ୍ତମ ଇତି ସ୍ଥିତ୍ଯୁତ୍ପତ୍ତ୍ଯନ୍ତହେତଵଃ । ରଜସୋତ୍ପଦ୍ଯତେ ଵିଶ୍ଵଂ ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଵିଵିଧଂ ଜଗତ୍

ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ, ତମ—ଏହି ତିନିଟି ଗୁଣ ରଖିବା, ସୃଷ୍ଟି ଓ ନାଶର କାରଣ। ରଜ ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ରଜସା ଚୋଦିତା ମେଘା ଵର୍ଷନ୍ତ୍ଯମ୍ବୂନି ସର୍ଵତଃ । ପ୍ରଜାସ୍ତୈରେଵ ସିଧ୍ଯନ୍ତି ମହେନ୍ଦ୍ରଃ କିଂ କରିଷ୍ଯତି

ରଜ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ମେଘମାନେ ସମସ୍ତଠାରେ ବର୍ଷା କରନ୍ତି। ଏହି ପାଣି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାମାନେ ବଞ୍ଚନ୍ତି; ଏହିଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ର କଣ କରିପାରିବେ?

ନ ନଃ ପୁରୋଜନପଦା ନ ଗ୍ରାମା ନ ଗୃହା ଵଯମ୍ । ନିତ୍ଯଂ ଵନୌକସସ୍ତାତ ଵନଶୈଲନିଵାସିନଃ ତସ୍ମାଦ୍ଗଵାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଅଦ୍ରେଶ୍ଚାରଭ୍ଯତାଂ ମଖଃ । ଯ ଇଂଦ୍ରଯାଗସଂଭାରାଃ ତୈରଯଂ ସାଧ୍ଯତାଂ ମଖଃ

ଆମର କୌଣସି ସହର, ଗ୍ରାମ କିମ୍ବା ଘର ନାହିଁ; ଆମେ ସଦା ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପାହାଡ଼ରେ ବସୁଛୁ। ତେଣୁ ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପାହାଡ଼ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କର; ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଯେଉଁ ସାମଗ୍ରୀ ତିଆରି ହୋଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ୟବହାର କର।

ପଚ୍ଯନ୍ତାଂ ଵିଵିଧାଃ ପାକାଃ ସୂପାନ୍ତାଃ ପାଯସାଦଯଃ । ସଂଯାଵାପୂପଶଷ୍କୁଲ୍ଯଃ ସର୍ଵଦୋହଶ୍ଚ ଗୃହ୍ଯତାମ୍

ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ପକାଅ, ତାଳ, ଖିର, ଦାଲି, ଆଉ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମିଠା ଓ ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ପକାଯାଇଥିବା ପିଠାପଣା, ଚିନି ଓ ମାଂଡ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କର।

ହୂଯନ୍ତାମଗ୍ନଯଃ ସମ୍ଯଗ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣୈର୍ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ । ଅନ୍ନଂ ବହୁଗୁଣଂ ତେଭ୍ଯୋ ଦେଯଂ ଵୋ ଧେନୁଦକ୍ଷିଣାଃ

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଠିକ୍‌ଭାବେ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରନ୍ତୁ। ସେମାନେ ପାଇଁ ଅଧିକ ଓ ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ଦିଅ, ଗାଈ ମଧ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣା ଭାବେ ଦିଅ।

ଅନ୍ଯେଭ୍ଯଶ୍ଚାଶ୍ଵଚାଣ୍ଡାଲ ପତିତେଭ୍ଯୋ ଯଥାର୍ହତଃ । ଯଵସଂ ଚ ଗଵାଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଗିରଯେ ଦୀଯତାଂ ବଲିଃ

ଅନ୍ୟମାନେ, ଯେପରି ଘୋଡ଼ା ରଖୁଥିବା, ଚଣ୍ଡାଳ ଓ ପତିତମାନେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଦାନ ଦିଅ। ଗାଈମାନେ ପାଇଁ ଯବ ଦେଇ, ପାହାଡ଼କୁ ବଳି ଦିଅ।

ସ୍ଵଲଙ୍‌କୃତା ଭୁକ୍ତଵନ୍ତଃ ସ୍ଵନୁଲିପ୍ତାଃ ସୁଵାସସଃ । ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାଂ ଚ କୁରୁତ ଗୋଵିପ୍ରାନଲପର୍ଵତାନ୍

ଭଲ ଭାବେ ଶୃଙ୍ଗାରିତ, ଖାଇ ସାରି, ଶରୀରେ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ଭଲ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅଗ୍ନି ଓ ପାହାଡ଼ଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କର।

ଏତନ୍ମମ ମତଂ ତାତ କ୍ରିଯତାଂ ଯଦି ରୋଚତେ । ଅଯଂ ଗୋବ୍ରାହ୍ମଣାଦ୍ରୀଣାଂ ମହ୍ଯଂ ଚ ଦଯିତୋ ମଖଃ

ଏହି ମୋର ମତ, ପ୍ରିୟ; ତୁମେ ଚାହାଁଲେ ଏହା କର। ଏହି ଯଜ୍ଞ ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପାହାଡ଼ ଓ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ।

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ - କାଲାତ୍ମନା ଭଗଵତା ଶକ୍ରଦର୍ପଂ ଜିଘାଂସତା । ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନିଶମ୍ଯ ନନ୍ଦାଦ୍ଯାଃ ସାଧ୍ଵଗୃହ୍ଣନ୍ତ ତଦ୍ଵଚଃ

ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ସମୟର ଆତ୍ମା ଭାବେ ଭଗବାନ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଏହି କଥା କହିଲେ। ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହାକୁ ଭଲ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

ତଥା ଚ ଵ୍ଯଦଧୁଃ ସର୍ଵଂ ଯଥାଽଽହ ମଧୁସୂଦନଃ । ଵାଚଯିତ୍ଵା ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନଂ ତଦ୍ ଦ୍ରଵ୍ଯେଣ ଗିରିଦ୍ଵିଜାନ୍

ମଧୁସୂଦନ ଯେପରି କହିଥିଲେ, ସେପରି ସମସ୍ତ କାମ କଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଙ୍ଗଳ ପାଠ କଲେ, ଏବଂ ସେଇ ସାମଗ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ପାହାଡ଼ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।

ଉପହୃତ୍ଯ ବଲୀନ୍ ସମ୍ଯଗ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଆଦୃତା ଯଵସଂ ଗଵାମ୍ । ଗୋଧନାନି ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଗିରିଂ ଚକ୍ରୁଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍

ସମସ୍ତ ବଳି ଭଲ ଭାବେ ଦେଇ, ଗାଈମାନେ ପାଇଁ ଯବ ସମ୍ମାନରେ ଦେଲେ। ଗୋଧନକୁ ଆଗରେ ରଖି, ପାହାଡ଼କୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ।

ଅନାଂସ୍ଯନଡୁଦ୍ଯୁକ୍ତାନି ତେ ଚାରୁହ୍ଯ ସ୍ଵଲଙ୍‌କୃତାଃ । ଗୋପ୍ଯଶ୍ଚ କୃଷ୍ଣଵୀର୍ଯାଣି ଗାଯନ୍ତ୍ଯଃ ସଦ୍ଵିଜାଶିଷଃ

ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ଶୃଙ୍ଗାରିତ ଓ ମୃଗ ଯୋଗାଯୋଗି ଗଡ଼ିଗୁଡ଼ିକୁ ଚଢ଼ି, ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶୌର୍ୟ ଗାଇ ଗାଇ, ସଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

କୃଷ୍ଣସ୍ତ୍ଵନ୍ଯତମଂ ରୂପଂ ଗୋପଵିଶ୍ରମ୍ଭଣଂ ଗତଃ । ଶୈଲୋଽସ୍ମୀତି ବ୍ରୁଵନ୍ ଭୂରି ବଲିମାଦଦ୍ ବୃହଦ୍ଵପୁଃ

କୃଷ୍ଣ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଗୋପମାନେଙ୍କର ଭରସା ବଢ଼ାଇଲେ। 'ମୁଁ ଏହି ପାହାଡ଼' ବୋଲି କହି, ବଡ଼ ଦେହ ଧାରଣ କରି ବହୁତ ବଳି ଗ୍ରହଣ କଲେ।

ତସ୍ମୈ ନମୋ ଵ୍ରଜଜନୈଃ ସହ ଚକ୍ରେଽଽତ୍ମନାଽଽତ୍ମନେ । ଅହୋ ପଶ୍ଯତ ଶୈଲୋଽସୌ ରୂପୀ ନୋଽନୁଗ୍ରହଂ ଵ୍ଯଧାତ୍

ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ସହିତ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ଆତ୍ମାକୁ ଆତ୍ମାକୁ ନମନ କଲେ। 'ଦେଖ, ଏହି ପାହାଡ଼ ଆମ ପାଖରେ ଆସି ଦୟା କରିଛି' ବୋଲି କହିଲେ।

ଏଷୋଽଵଜାନତୋ ମର୍ତ୍ଯାନ୍ କାମରୂପୀ ଵନୌକସଃ । ହନ୍ତି ହ୍ଯସ୍ମୈ ନମସ୍ଯାମଃ ଶର୍ମଣେ ଆତ୍ମନୋ ଗଵାମ୍

ଏହି ମହାପୁରୁଷ ଚାହିଲେ ଯେଉଁ ରୂପ ନେଇପାରନ୍ତି, ଜଙ୍ଗଲରେ ବସିଥାନ୍ତି ଏବଂ ଯେଉଁ ମଣିଷମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅବମାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ସେ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି। ଏହିକାରଣରୁ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ଏବଂ ଆମ ଗାଈମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିପାରିବା।

ଇତ୍ଯଦ୍ରିଗୋଦ୍ଵିଜମଖଂ ଵାସୁଦେଵପ୍ରଚୋଦିତାଃ । ଯଥା ଵିଧାଯ ତେ ଗୋପା ସହକୃଷ୍ଣା ଵ୍ରଜଂ ଯଯୁଃ

ଏଭଳି ଭାବେ ବାସୁଦେବଙ୍କର ପ୍ରେରଣାରେ, ଗୋପମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ପାହାଡ଼, ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଯେଉଁ ନିୟମ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ପାଳନ କରି ତାପରେ ଫେରି ଭୃଜକୁ ଗଲେ।

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ଦଶମସ୍କନ୍ଧେ ପୂର୍ଵାର୍ଧେ ଚତୁର୍ଵିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ଏଭଳି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମାର୍ଧର ଚବିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।

ମାମାତ୍ମାନଂ ସ୍ଵଯଂଜ୍ଯୋତିଃ ସର୍ଵଭୂତଗୁହାଶଯମ୍ । ଆତ୍ମନ୍ଯେଵାତ୍ମନା ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵିଶୋକୋଽଭଯମୃଚ୍ଛସି

ମୋତେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସିଥିବା ଆତ୍ମା ଭାବେ ଜାଣିବେ, ସ୍ୱୟଂ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଅନୁଭବ କରିବେ, ସେ ଦୁଃଖ ଓ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ।

ମାତ୍ର ଆଧ୍ଯାତ୍ମିକୀଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ଶମନୀଂ ସର୍ଵକର୍ମଣାମ୍ । ଵିତରିଷ୍ଯେ ଯଯା ଚାସୌ ଭଯଂ ଚାତିତରିଷ୍ଯତି

ମା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏମିତି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନ ଦେବି, ଯାହା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଶାନ୍ତ କରେ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଭୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବ।

ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ - ଏଵଂ ସମୁଦିତସ୍ତେନ କପିଲେନ ପ୍ରଜାପତିଃ । ଦକ୍ଷିଣୀକୃତ୍ଯ ତଂ ପ୍ରୀତୋ ଵନମେଵ ଜଗାମ ହ

ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ — ଏଭଳି କପିଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପଦେଶ ପାଇ ପ୍ରଜାପତି ଖୁସି ହେଇ, ତାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ପରିକ୍ରମା କରି, ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ଵ୍ରତଂ ସ ଆସ୍ଥିତୋ ମୌନଂ ଆତ୍ମୈକଶରଣୋ ମୁନିଃ । ନିଃସଙ୍ଗୋ ଵ୍ଯଚରତ୍ କ୍ଷୋଣୀଂ ଅନଗ୍ନିରନିକେତନଃ

ସେ ମୁନି ମୌନବ୍ରତ ଧାରଣ କଲେ, ଆତ୍ମାକୁ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ କରି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଲଗା ହୋଇ ପୃଥିବୀରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଅଗ୍ନି ବା ଘର ନଥିଲା।

ମନୋ ବ୍ରହ୍ମଣି ଯୁଞ୍ଜାନୋ ଯତ୍ତତ୍ ସଦସତଃ ପରମ୍ । ଗୁଣାଵଭାସେ ଵିଗୁଣ ଏକଭକ୍ତ୍ଯାନୁଭାଵିତେ

ସେ ନିଜ ମନକୁ ବ୍ରହ୍ମରେ ଲଗାଇଲେ, ଯାହା ସଦ୍ ଓ ଅସଦ୍ ଉଭୟରୁ ଉପରେ, ଗୁଣ ଦେଖାଏ କିନ୍ତୁ ନିଜେ ନିର୍ଗୁଣ, ଏକମାତ୍ର ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରାଯାଏ।

ନିରହଙ୍କୃତିର୍ନିର୍ମମଶ୍ଚ ନିର୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଃ ସମଦୃକ୍ ସ୍ଵଦୃକ୍ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ପ୍ରଶାନ୍ତଧୀର୍ଧୀରଃ ପ୍ରଶାନ୍ତୋର୍ମିରିଵୋଦଧିଃ

ସେ ଅହଂକାର ଓ ମମତାରୁ ମୁକ୍ତ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ତାରି, ସମଦୃଷ୍ଟି ଓ ନିଜକୁ ଦେଖିପାରୁଥିବା, ଭିତରେ ଶାନ୍ତ ଓ ଧୃଢ଼ ମନ, ତରଙ୍ଗ ନଥିବା ଶାନ୍ତ ସମୁଦ୍ର ପରି।

ଵାସୁଦେଵେ ଭଗଵତି ସର୍ଵଜ୍ଞେ ପ୍ରତ୍ଯଗାତ୍ମନି । ପରେଣ ଭକ୍ତିଭାଵେନ ଲବ୍ଧାତ୍ମା ମୁକ୍ତବନ୍ଧନଃ

ସର୍ବଜ୍ଞ ଭଗବାନ ବାସୁଦେବ, ଯିଏ ଆତ୍ମା ଭିତରେ ବସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରି, ସେ ନିଜକୁ ଜାଣିଲେ ଏବଂ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।

ଆତ୍ମାନଂ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଭଗଵନ୍ତଂ ଅଵସ୍ଥିତମ୍ । ଅପଶ୍ଯତ୍ସର୍ଵଭୂତାନି ଭଗଵତ୍ଯପି ଚାତ୍ମନି

ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭିତରେ ନିଜ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ନିଜ ମନରେ ଭଗବାନ ଭିତରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଅନୁଭବ କଲେ।