ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଶ୍ଯାମସୁନ୍ଦର ତେ ଦାସ୍ଯଃ କରଵାମ ତଵୋଦିତମ୍ । ଦେହି ଵାସାଂସି ଧର୍ମଜ୍ଞ ନୋ ଚେଦ୍ ରାଜ୍ଞେ ବ୍ରୁଵାମ ହେ

ହେ ଶ୍ୟାମସୁନ୍ଦର, ଆମେ ତୁମର ଦାସୀ, ତୁମେ ଯାହା କହିବ, ଆମେ କରିବୁ; ଧର୍ମକୁ ଜାଣୁଥିବା, ଆମର କପଡ଼ା ଦିଅ, ନାହିଁଲେ ରାଜାଙ୍କୁ ଅଭିଯୋଗ କରିବୁ ।

ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ । ଭଵତ୍ଯୋ ଯଦି ମେ ଦାସ୍ଯୋ ମଯୋକ୍ତଂ ଵା କରିଷ୍ଯଥ । ଅତ୍ରାଗତ୍ଯ ସ୍ଵଵାସାଂସି ପ୍ରତୀଚ୍ଛନ୍ତୁ ଶୁଚିସ୍ମିତାଃ

ଭଗବାନ୍ କହିଲେ: ଯଦି ତୁମେ ସତ୍ୟରେ ମୋର ଦାସୀ ଅଟୁଟ ଭାବେ ମୋ କଥା ଶୁଣିଛ, ତେବେ ଏହି ପବିତ୍ର ହସ ଥିବା ଝିଅମାନେ ଏଠାକୁ ଆସି ନିଜ ଜମାକପଡ଼ା ନେଉନ୍ତୁ।

ତତୋ ଜଲାଶଯାତ୍ ସର୍ଵା ଦାରିକାଃ ଶୀତଵେପିତାଃ । ପାଣିଭ୍ଯାଂ ଯୋନିମାଚ୍ଛାଦ୍ଯ ପ୍ରୋତ୍ତେରୁଃ ଶୀତକର୍ଶିତାଃ

ତାପରେ ସମସ୍ତ ଝିଅମାନେ ଜଳ ତଳୁଠାରୁ ଶୀତରେ କମ୍ପିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ନିଜ ଶରୀରର ଗୁପ୍ତଅଂଶକୁ ହାତରେ ଢାକି, ଠଣ୍ଡାରେ ଏକାଏକି ଉଠି ଆସିଲେ।

ଭଗଵାନାହତା ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଶୁଦ୍ଧ ଭାଵପ୍ରସାଦିତଃ । ସ୍କନ୍ଧେ ନିଧାଯ ଵାସାଂସି ପ୍ରୀତଃ ପ୍ରୋଵାଚ ସସ୍ମିତମ୍

ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କୁ ଅସହାୟ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଜମାକପଡ଼ା ଦେହରେ ରଖି, ହସି ହସି ସ୍ନେହରେ କହିଲେ।

( ମିଶ୍ର ) ଯୂଯଂ ଵିଵସ୍ତ୍ରା ଯଦପୋ ଧୃତଵ୍ରତା ଵ୍ଯଗାହତୈତତ୍ ତଦୁ ଦେଵହେଲନମ୍ । ବଦ୍ଧ୍ଵାଞ୍ଜଲିଂ ମୂର୍ଧ୍ନ୍ଯପନୁତ୍ତଯେଂଽହସଃ କୃତ୍ଵା ନମୋଽଧୋ ଵସନଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯତାମ୍

ତୁମେ ନଗ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ଜଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲ, ଏହା ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅପରାଧ। ଏହି ଦୋଷ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ହାତ ଜୋଡ଼ି ମୁଣ୍ଡ ନମାଅ, ତାପରେ ତୁମେ ତୁମର ଜମାକପଡ଼ା ନେଇ ପିନ୍ଧ।

( ଇଂଦ୍ରଵଂଶା ) ଇତ୍ଯଚ୍ଯୁତେନାଭିହିତଂ ଵ୍ରଜାବଲା ମତ୍ଵା ଵିଵସ୍ତ୍ରାପ୍ଲଵନଂ ଵ୍ରତଚ୍ଯୁତିମ୍ । ତତ୍ପୂର୍ତିକାମାସ୍ତଦଶେଷକର୍ମଣାଂ ସାକ୍ଷାତ୍କୃତଂ ନେମୁରଵଦ୍ଯମୃଗ୍ ଯତଃ

ଏପରି ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରଜର ଝିଅମାନେ ବୁଝିଲେ ଯେ, ନଗ୍ନ ହୋଇ ସ୍ନାନ କରିବା ତାଙ୍କର ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ। ତେଣୁ ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିବାକୁ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ତାଙ୍କର ନିଷ୍ପତ୍ତି ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ, କାରଣ ଏହା ନିଜେ ଭଗବାନ୍ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିଲା, ଏହିଥିରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ।

( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ତାସ୍ତଥାଵନତା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ ଦେଵକୀସୁତଃ । ଵାସାଂସି ତାଭ୍ଯଃ ପ୍ରାଯଚ୍ଛତ୍ କରୁଣସ୍ତେନ ତୋଷିତଃ

ଏପରି ଭାବେ ନମିଥିବା ଝିଅମାନେ ଦେଖି, ଦେବକୀପୁତ୍ର ଭଗବାନ୍ କରୁଣାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଜମାକପଡ଼ା ଫେରାଇଲେ।

( ମିଶ୍ର ) ଦୃଢଂ ପ୍ରଲବ୍ଧାସ୍ତ୍ରପଯା ଚ ହାପିତାଃ ପ୍ରସ୍ତୋଭିତାଃ କ୍ରୀଡନଵଚ୍ଚ କାରିତାଃ । ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଚୈଵାପହୃତାନ୍ଯଥାପ୍ଯମୁଂ ତା ନାଭ୍ଯସୂଯନ୍ ପ୍ରିଯସଙ୍‌ଗନିର୍ଵୃତାଃ

ଏମିତି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ମଜା କରାଯାଇଥିଲେ, ଲଜ୍ଜାରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଥିଲେ, ଖେଳର ଭଳି ଚଳିଥିଲେ, ଏବଂ ଜମାକପଡ଼ା ନେଇ ଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ କେବେ ମନେ କ୍ଷୁଦ୍ରତା କଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ସାଙ୍ଗ ମିଳିଥିଲା।

( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ପରିଧାଯ ସ୍ଵଵାସାଂସି ପ୍ରେଷ୍ଠସଙ୍‌ଗମସଜ୍ଜିତାଃ । ଗୃହୀତଚିତ୍ତା ନୋ ଚେଲୁଃ ତସ୍ମିନ୍ ଲଜ୍ଜାଯିତେକ୍ଷଣାଃ

ନିଜ ଜମାକପଡ଼ା ପିନ୍ଧି, ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ହୃଦୟ ଭରିଥିବା, ଲଜ୍ଜାରେ ଚକ୍ଷୁ ନମାଇ ରହିଥିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଯାଇଲେ ନାହିଁ।

ତାସାଂ ଵିଜ୍ଞାଯ ଭଗଵାନ୍ ସ୍ଵପାଦସ୍ପର୍ଶକାମ୍ଯଯା । ଧୃତଵ୍ରତାନାଂ ସଙ୍‌କଲ୍ପଂ ଆହ ଦାମୋଦରୋଽବଲାଃ

ତାଙ୍କର ଭଗବତ୍ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଇଚ୍ଛା ବୁଝି, ଦାମୋଦର ଭଗବାନ୍ ନିଜ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ରଖିଥିବା ଝିଅମାନେ ଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିଷୟରେ କହିଲେ।

ସଙ୍‌କଲ୍ପୋ ଵିଦିତଃ ସାଧ୍ଵ୍ଯୋ ଭଵତୀନାଂ ମଦର୍ଚନମ୍ । ମଯାନୁମୋଦିତଃ ସୋଽସୌ ସତ୍ଯୋ ଭଵିତୁମର୍ହତି

ହେ ସାଧ୍ବୀମାନେ, ତୁମେ ମୋତେ ପୂଜିବା ଯେ ଇଚ୍ଛା କରିଛ, ସେଇ ମୁଁ ଜାଣେ। ମୁଁ ଏହାକୁ ଅନୁମୋଦନ କରେ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୂରଣ ହେବ।

ନ ମଯ୍ଯାଵେଶିତଧିଯାଂ କାମଃ କାମାଯ କଲ୍ପତେ । ଭର୍ଜିତା କ୍ଵଥିତା ଧାନା ପ୍ରାଯୋ ବୀଜାଯ ନେଶତେ

ଯେମାନେ ମୋ ପାଇଁ ମନ ଏକାଗ୍ର କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଇଚ୍ଛା କେବେ ମାତ୍ର ଭୋଗବାସନାକୁ ନେଇଯାଏ ନାହିଁ। ଯେପରି ଭଜା ଓ ଉବା ଧାନ ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ଅଙ୍କୁରିତ ହୁଏ ନାହିଁ।

ଯାତାବଲା ଵ୍ରଜଂ ସିଦ୍ଧା ମଯେମା ରଂସ୍ଯଥା କ୍ଷପାଃ । ଯଦୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଵ୍ରତମିଦଂ ଚେରୁରାର୍ଯାର୍ଚନଂ ସତୀଃ

ଏବେ ତୁମେ ବ୍ରଜକୁ ଯାଅ, ନିଜ ବ୍ରତରେ ସିଦ୍ଧି ଲାଗିଛ। ଆଗାମୀ ରାତିଗୁଡ଼ିକରେ ମୋ ସହ ଆନନ୍ଦ କରିବ। ଏହି ବ୍ରତ ତୁମେ ମୋ ପୂଜା ପାଇଁ କରିଥିଲ।

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ । ଇତ୍ଯାଦିଷ୍ଟା ଭଗଵତା ଲବ୍ଧକାମାଃ କୁମାରିକାଃ । ଧ୍ଯାଯନ୍ତ୍ଯସ୍ତତ୍ ପଦାମ୍ଭୋଜଂ କୃଚ୍ଛ୍ରାତ୍ ନିର୍ଵିଵିଶୁର୍ଵ୍ରଜମ୍

ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଏପରି ଭାବରେ ଭଗବାନ୍ ଆଦେଶ ଦେଲେ, ଝିଅମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ଅତି କଷ୍ଟରେ ବ୍ରଜକୁ ଫେରିଗଲେ।

ଅଥ ଗୋପୈଃ ପରିଵୃତୋ ଭଗଵାନ୍ ଦେଵକୀସୁତଃ । ଵୃନ୍ଦାଵନାଦ୍ ଗତୋ ଦୂରଂ ଚାରଯନ୍ ଗାଃ ସହାଗ୍ରଜଃ

ତାପରେ ଗୋପମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା ଦେବକୀପୁତ୍ର ଭଗବାନ୍, ତାଙ୍କର ଭାଇ ସହିତ ବୃନ୍ଦାବନ ଛାଡ଼ି, ଦୂରକୁ ଗୋମାନେ ଚରାଇବାକୁ ଗଲେ।

ନିଦଘାର୍କାତପେ ତିଗ୍ମେ ଛାଯାଭିଃ ସ୍ଵାଭିରାତ୍ମନଃ । ଆତପତ୍ରାଯିତାନ୍ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଦ୍ରୁମାନାହ ଵ୍ରଜୌକସଃ

ତିବ୍ର ଗ୍ରୀଷ୍ମର ରବିର କିରଣରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ଗଛମାନେ ନିଜ ଛାୟା ଦେଇ ଛତା ଭଳି ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଦେଖି, ସେ ବ୍ରଜବାସୀଙ୍କୁ କହିଲେ।

ହେ ସ୍ତୋକକୃଷ୍ଣ ହେ ଅଂଶୋ ଶ୍ରୀଦାମନ୍ ସୁବଲାର୍ଜୁନ । ଵିଶାଲର୍ଷଭ ତେଜସ୍ଵିନ୍ ଦେଵପ୍ରସ୍ଥ ଵରୂଥପ

ହେ ଷ୍ଟୋକକୃଷ୍ଣ, ହେ ଅଂଶୁ, ଶ୍ରୀଦାମ, ସୁବଲ, ଅର୍ଜୁନ, ବିଶାଳ, ଋଷଭ, ତେଜସ୍ବୀ, ଦେଵପ୍ରସ୍ଥ, ବରୂଥପ!

ପଶ୍ଯତୈତାନ୍ ମହାଭାଗାନ୍ ପରାର୍ଥୈକାନ୍ତଜୀଵିତାନ୍ । ଵାତଵର୍ଷାତପହିମାନ୍ ସହନ୍ତୋ ଵାରଯନ୍ତି ନଃ

ଏହି ମହାନ୍ ପ୍ରାଣମାନେକୁ ଦେଖ, ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ଜୀବନ ଦେଇଛନ୍ତି। ବାତାସ, ବର୍ଷା, ତାପ, ଶୀତ ସହି, ସେମାନେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।

ଅହୋ ଏଷାଂ ଵରଂ ଜନ୍ମ ସର୍ଵ ପ୍ରାଣ୍ଯୁପଜୀଵନମ୍ । ସୁଜନସ୍ଯେଵ ଯେଷାଂ ଵୈ ଵିମୁଖା ଯାନ୍ତି ନାର୍ଥିନଃ

ଆହା, ଏମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ କେତେ ଧନ୍ୟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ଭଳି, ତାଙ୍କଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଆଶ୍ରୟ ଚାହିଁଥାନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାନ୍ତି ନାହିଁ।

ପତ୍ରପୁଷ୍ପଫଲଚ୍ଛାଯା ମୂଲଵଲ୍କଲଦାରୁଭିଃ । ଗନ୍ଧନିର୍ଯାସଭସ୍ମାସ୍ଥି ତୋକ୍ମୈଃ କାମାନ୍ ଵିତନ୍ଵତେ

ପତ୍ର, ଫୁଲ, ଫଳ, ଛାୟା, ମୂଳ, ଛାଲ, କାଠ, ସୁଗନ୍ଧି ଗୁମ୍ର, ରସ, ଛାର ଓ ଅସ୍ଥି ଦ୍ୱାରା ଗଛମାନେ ଲୋକଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି।

ଏତାଵତ୍ ଜନ୍ମସାଫଲ୍ଯଂ ଦେହିନାମିହ ଦେହିଷୁ । ପ୍ରାଣୈରର୍ଥୈର୍ଧିଯା ଵାଚା ଶ୍ରେଯ ଏଵାଚରେତ୍ ସଦା

ଏଠି ଦେହଧାରୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜନ୍ମର ସଠିକ୍ ସାର୍ଥକତା ଏହି — ଜୀବନ, ଧନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ କଥା ଦ୍ୱାରା ସଦା ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭଲ କାମ କରିବା ଉଚିତ।

ଇତି ପ୍ରଵାଲସ୍ତବକ ଫଲପୁଷ୍ପଦଲୋତ୍କରୈଃ । ତରୂଣାଂ ନମ୍ରଶାଖାନାଂ ମଧ୍ଯତୋ ଯମୁନାଂ ଗତଃ

ଏଭଳି ନୂଆ ଅଙ୍କୁର, ଗୁଛ, ଫଳ, ଫୁଲ ଓ ପତ୍ରରେ ଭରିଥିବା ଗଛମାନଙ୍କ ନମ୍ର ଡାଳ ମଧ୍ୟରୁ ଯମୁନା ନଦୀ ମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ତତ୍ର ଗାଃ ପାଯଯିତ୍ଵାପଃ ସୁମୃଷ୍ଟାଃ ଶୀତଲାଃ ଶିଵାଃ । ତତୋ ନୃପ ସ୍ଵଯଂ ଗୋପାଃ କାମଂ ସ୍ଵାଦୁ ପପୁର୍ଜଲମ୍

ସେଠାରେ, ରାଜା, ଗୋମାନଙ୍କୁ ଶୁଧ୍ଧ, ଶୀତଳ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଜଳ ପିଇଅଇ ଦେଇ, ପରେ ଗୋପମାନେ ନିଜେ ଇଚ୍ଛାମତ ମିଠା ଜଳ ପିଲେ।

ତସ୍ଯା ଉପଵନେ କାମଂ ଚାରଯନ୍ତଃ ପଶୂନ୍ ନୃପ । କୃଷ୍ଣରାମୌ ଉଵୁପାଗମ୍ଯ କ୍ଷୁଧାର୍ତା ଇଦମବ୍ରଵନ୍

ତାଙ୍କ ଉପବନରେ, ରାଜା, ପଶୁମାନେ ଇଚ୍ଛାମତ ଚରିଥିଲେ, ଏବେ କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମ ଆସି, ଭୋକା ହୋଇ, ଗୋପମାନେ ଏଭଳି କହିଲେ:

ଵିଷଯାଭିନିଵେଶେନ ନାତ୍ମାନଂ ଯତ୍ସ୍ମରେତ୍ପୁନଃ। ଜନ୍ତୋର୍ଵୈ କସ୍ଯଚିଦ୍ଧେତୋର୍ମୃତ୍ଯୁରତ୍ଯନ୍ତଵିସ୍ମୃତିଃ

ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରେ ଲାଗି ଥିବାରୁ, ପ୍ରାଣୀ ଆଉ ନିଜକୁ ସ୍ମରଣ କରିପାରେ ନାହିଁ; କୌଣସି କାରଣରୁ, ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯିବା।

ଜନ୍ମ ତ୍ଵାତ୍ମତଯା ପୁଂସଃ ସର୍ଵଭାଵେନ ଭୂରିଦ। ଵିଷଯସ୍ଵୀକୃତିଂ ପ୍ରାହୁର୍ଯଥା ସ୍ଵପ୍ନମନୋରଥଃ

ଜନ୍ମକୁ ମଣିଷ ସମସ୍ତ ଭାବରେ ନିଜ ବୋଲି ଅନୁଭବ କରେ, କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖ ଗ୍ରହଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯେପରି ସ୍ୱପ୍ନ କିମ୍ବା ମନରଥ।

ସ୍ଵପ୍ନଂ ମନୋରଥଂ ଚେତ୍ଥଂ ପ୍ରାକ୍ତନଂ ନ ସ୍ମରତ୍ଯସୌ। ତତ୍ର ପୂର୍ଵମିଵାତ୍ମାନମପୂର୍ଵଂ ଚାନୁପଶ୍ଯତି

ଯେପରି ଏକ ଆଗରୁ ସ୍ୱପ୍ନ କିମ୍ବା ମନରଥକୁ ମଣିଷ ସ୍ମରଣ କରିପାରେ ନାହିଁ, ସେପରି ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ପରି ନୁହେଁ, ନୂଆ ପରି ଦେଖେ।

ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଯନସୃଷ୍ଟ୍ଯେଦଂ ତ୍ରୈଵିଧ୍ଯଂ ଭାତି ଵସ୍ତୁନି। ବହିରନ୍ତର୍ଭିଦାହେତୁର୍ଜନୋଽସଜ୍ଜନକୃଦ୍ଯଥା

ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ତାହାର ବିଷୟ ଓ ମନ — ଏହି ତିନି ପ୍ରକାରର ଉପସ୍ଥିତି ପଦାର୍ଥରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ; ଭିତର ଓ ବାହାରର ଭେଦ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଯେପରି ଭଲ ଓ ଖରାପ ଲୋକଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ।

ନିତ୍ଯଦା ହ୍ଯଙ୍ଗ ଭୂତାନି ଭଵନ୍ତି ନ ଭଵନ୍ତି ଚ। କାଲେନାଲକ୍ଷ୍ଯଵେଗେନ ସୂକ୍ଷ୍ମତ୍ଵାତ୍ତନ୍ନ ଦୃଶ୍ଯତେ

ହେ ପ୍ରିୟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସବୁବେଳେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ନଶ୍ୱର ହୁଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସମୟର ଅଦୃଶ୍ୟ ତ୍ୱରିତ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହା ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।